Plan van aanpak Preventie met gezag 29 september 2022

60

• Veel alleenstaande moeders • Jong moederschap • Criminele ouders, brusjes • Weinig structuur, weinig liefdevolle betrokkenheid Fysieke en psychische problematiek • Bovengemiddeld veel GGZ-problematiek • Bovengemiddeld veel jeugdzorg problematiek zonder dekkend en adequaat aanbod • Veel huiselijk geweld Beschermende factoren die minder aanwezig zijn in Lelystad Oost • • • • • • • • • • • • •

Het hebben van een gemiddeld tot hoog IQ Weinig tot geen psychopathische trekken vertonen Wonen in een goede buurt Wonen in een gunstige sociaaleconomische situatie Arbeidsparticipatie Bestaanszekerheid Goede schoolprestaties Deelnemen aan onderwijs Verlenging schooltijden / openstelling school buiten schooltijden Het hebben van een positieve houding ten opzichte van school Het hebben van niet-delinquente vrienden Het hebben van een goede relatie met vrienden Aanwezigheid van significant other (familielid, onderwijzer, schoolvriend, rolmodel) – die steeds weer pogingen onderneemt om persoon op de rails te helpen en houden.

Plan van aanpak Preventie met gezag – Lelystad 30 september 2022

61

Bijlage 3. Samenvatting bevindingen Drugs en jonge aanwas Lelystad (2021) De geregistreerde drugsmisdrijven (zowel soft- als harddrugshandel-, vervaardiging- en bezit) in Lelystad lopen op vanaf 2015. Waar de toename van 2015 t/m 2017 gestaag verloopt, zien we de jaren erna dat deze toename steeds groter wordt en daarbij de 100 geregistreerde drugsdelicten per jaar passeert. In (meest recente peiljaar) 2020 is weer een kleine afname zichtbaar. Het gaat vooral om softdrugsdelicten.

Bevindingen verschijningsvormen, drugs, locaties en werkwijze: • Drugsgebruik onder jongeren in Lelystad betreft volgens professionals vooral softdrugs zoals wiet, lachgas etc. Softdrugs gebruik wordt gebagatelliseerd maar is problematisch. Harddrugsgebruik komt ook voor, maar in mindere mate dan softdrugs. Onder het harddrugsgebruik is met name cocaïne hoog. • Er is veel handel in softdrugs in Lelystad omdat veel minderjarigen softdrugs gebruiken en runners betere kwaliteit voor minder geld bieden dan coffeeshops. Cocaïne lijkt de meest verhandelde harddrug, maar op harddrugshandel is minder zicht. Het betreft kleinschalige, snelle drugshandel op straatniveau. • Qua locatie wordt aangegeven dat de handel veelal plaatsvindt in openbare gebieden met strategische uitkijk zoals winkelcentra, rondom het station, skatebaan, parkeerplaatsen, migranten hotels etc. Er zijn tevens vermoedens dat er net buiten de scholen gehandeld wordt in drugs middels scooters. Waterwijk en Boswijk worden genoemd als wijken waar cocaïnehandel zou plaatsvinden. • Professionals zien twee modus operandi als het gaat om de handel in drugs. Namelijk (1) de handel van jongere dealers die veelal hun klanten benaderen via social media (instagram, snapchat, telegram) en (2) de wat grotere dealers die werken middels een dealertelefoon.

De drugs wordt geleverd op de afgesproken plek (thuis of openbaar) middels een scooter of auto. Er is samenwerking onderling waarbij dealerlijnen worden verkocht. Bevindingen kenmerken jonge aanwas: • Jongeren raken vanaf 15/16 -jarige leeftijd betrokken bij de drugsscene in Lelystad. Vanaf 13/14 jaar raken ze betrokkenen bij kleinere vergrijpen. Het gaat met name om jongens, meiden worden incidenteel gezien bij drugshandel. Verder wordt een oververtegenwoordiging van jongeren met een niet-Nederlandse achtergrond geduid zoals Marokkaans, Turks, Surinaams, Zuid- Afrikaans en Antilliaans. • Bij de jonge aanwas die in beeld zijn voor drugshandel of risicovol gedrag vertonen zien professionals veel voorkomende risicofactoren zoals, weinig toekomstperspectief, lage geschooldheid, kwetsbaar, LVB problematiek, schoolverzuim etc. Financieel gezien hebben zij het vaak wat minder goed thuis en speelt onzekerheid ook een rol. • Voor jongeren die worden aangetrokken tot de drugswereld lijken vooral status en snel geld als motivatie mee te spelen, omdat zij hierdoor erbij kunnen horen. Daarbij speelt ook mee, aldus professionals, dat zij geen/weinig toekomstperspectief hebben en gebruiken zij zelf soms ook drugs.

Plan van aanpak Preventie met gezag – Lelystad 30 september 2022

62

•

Tevens duidden professionals dat er voor jongeren weinig plekken zijn waar ze naartoe kunnen om te ‘hangen’ in plaats van dit op straat te doen. Geen zicht op daadwerkelijke omvang jonge aanwas, men ziet wel groepen van circa 40 jongeren buiten op straat hangen vanuit verschillende wijken. Hierbij worden de wijken Boswijk en Waterwijk benoemd.

Bevindingen negatieve rolmodellen (nero’s) • Kenmerkend aan negatieve rolmodellen is dat zij: (1) verhard zijn, (2) niet met de politie praten en (3) dieper in de drugshandel, (4) aanzien genieten. Het betreft jongeren vanaf de leeftijdscategorie van 16/17. • Beperkt zicht op omvang van negatieve rolmodellen in Lelystad, doordat zij meer onder de radar blijven en slimmer omgaan met hun activiteiten. • Geen actieve rekrutering, jonge aanwas komt in contact met negatieve rolmodellen door leefwereld op de straat, via familiaire banden en/of (sociale) media. Het snelle geld en de bewondering voor delinquent gedrag trekt de jonge aanwas naar de negatieve rolmodellen toe. Negatieve rolmodellen zetten jonge aanwas in voor klusjes in de drugswereld. Bevindingen sociale dynamieken en aandachtspunten voor de aanpak • Lelystad kent volgens professionals relatief veel gezinnen met diverse problematiek zoals schulden en gebroken gezinnen. Het betreffen multi-probleem gezinnen waar veel speelt en er soms ook invloed is van criminele familiestructuren. Oudere broers/vaders houden zich bezig met criminaliteit en dit gedrag wordt overgenomen door jongere kinderen in het gezin. Lelystad kent relatief veel gezinnen die leven in armoede en die gehuisvest zijn in bepaalde wijken waar drugsproblematiek ook meer zichtbaar is.

Veel ouders van de jongeren tonen weinig betrokkenheid bij hun kinderen en hebben geen idee van de activiteiten van hun kinderen buiten het huis en op school. • Professionals duiden dat Lelystad een ‘dorps karakter’ heeft waarbij iedereen elkaar kent. Er wordt niet snel ‘verlinkt’ en het is, in sommige wijken, lastig om uit de criminaliteit te komen, doordat men dezelfde personen in het wereldje blijft tegenkomen. • De betrokken professionals noemen een aantal kwetsbare wijken waarbij armoede een rol speelt. Men zoekt in deze wijken naar gelijkgestemden op basis van culturele achtergrond en sociaal, economische status. In deze wijken heerst volgens hen te weinig diversiteit wat leidt tot een gebrek aan sociale controle. Zo noemt men Atolwijk en Zuiderzeewijk waar meer Marokkaanse en Turkse jongeren wonen en softdrugshandel veelal voorkomt. Eveneens komen Boswijk en Waterwijk naar voren als zwakkere wijken. Hier wonen veel jongeren met een Zuid-Afrikaanse, Surinaamse en Antilliaanse afkomst die zich bezighouden met cocaïnehandel volgens de professionals. • In deze wijken hangen veel jongeren op straat die in contact komen met negatieve rolmodellen en zich daar langzaam bijvoegen. De handel is hier professioneler doordat men gestructureerder werkt en er is een nieuwe generatie te zien die zich in de handel begeeft, evenals een Drillrap-groep.

• Jongeren in bovenstaande wijken en in Lelystad in z’n algemeenheid bewapenen zich steeds meer met messen volgens de professionals. Geweld gaat vaker met wapenbezit gepaard en naast de handel plegen de jongeren ook meer ripdeals. • Daarnaast kent Lelystad relatief veel wooninstellingen en overige hulpverleningsorganisaties waar kwetsbare jongeren zijn gehuisvest en waar drugsgebruik zichtbaar is. Deze woongroepen bevinden zich in sommige gevallen in wijken die al problemen kennen. Professionals duiden ook dat Lelystad zowel een penitentiaire inrichting heeft als een jeugdinrichting. Deze verschillende soorten huisvesting/verblijflocaties voor o.a. problematische jeugd maakt dat sommige buurten relatief onveilig zijn en aantrekkingskracht hebben op jonge aanwas.

Plan van aanpak Preventie met gezag – Lelystad 30 september 2022

63

Aanbevelingen: 1. Regie vanuit gemeente & inzet op structurele samenwerking met partners ➢ Blijf investeren in structureel domein overstijgende samenwerking tussen politie, zorgpartners, scholen en eventuele andere lokale partners (welzijn, buurtvaders, sportverenigingen etc.) en onderzoek mogelijkheden om informatiedeling tussen partners te versterken. ➢ Investeer in gemeenschappelijk beeld van professionals inzake jonge aanwas en drugs. ➢ Investeer in bewustwording en kennis onder professionals (en de organisaties waar zij werkzaam zijn) dat drugsgebruik en (betrokkenheid bij) drugshandel speelt. Kennis over het risicoprofiel en signalering via training. ➢ Zorg voor goede communicatie en opvolging bij verontrustende signalen. Meldpunt/signaalpunt voor professionals en informele circuit. Ook aandacht voor proces van terugkoppeling. ➢ Besteed aandacht aan thema drugscriminaliteit op middelbare scholen (risico’s, handvatten) ➢ Meer aandacht voor overgang van basisschool naar het voortgezet onderwijs. Met name momenten van ongestructureerd rondhangen. 2.

Investeer in weerbaarheid/bewustwording ouders ➢ Trainingen en/of voorlichting voor ouders ➢ Gerichte bewustwordingscampagne (bijv. via wijkberichten) ➢ Goed proces van kunnen doen van (anonieme) meldingen

3.

Investeer in toekomstperspectief en dagbesteding voor jongeren ➢ Plekken voor jongeren om samen te komen (ipv. ongestuctureerd samenhangen) ➢ Voldoende jongerenwerk voor jeugd in kwetsbare wijken. Andere partners (jeugdboa en wijkagent) kunnen langsgaan. ➢ Betrekken van positieve rolmodellen

4.

Geef actief een ‘misdaad loont niet’ signaal ➢ In kaart brengen drugsdealende negatieve rolmodellen ➢ Voldoende capaciteit om PGA/maatwerk versterken/vergroten/innoveren ➢ Krijg meer zicht op aanwezige criminele familiestructuren ten behoeve van aanpak om doorgroei van jonge aanwas daarbinnen te doorbreken.

5.

Tegengaan van normalisering van drugs ➢ Mediacampagne met aandacht voor negatieve gevolgen van drugs (maatschappelijk, gezondheid etc.) ➢ Aandacht voor gebruikerskant bij voorbeelden casuïstiek

6.

Investeer in meer diversiteit en initiatieven in wijken ➢ Bij plaatsen van bewoners kijken naar diversiteit ➢ Organiseer activiteiten voor wijkbewoners; vergroot participatie ➢ Heroriëntatie op de locaties van wooninstellingen en (jeugd)inrichtingen

Plan van aanpak Preventie met gezag – Lelystad 30 september 2022

64

Bijlage 4. Definiëring doelgroepen Straatwaarde(n)

Plan van aanpak Preventie met gezag – Lelystad 30 september 2022

65

Bijlage 5. Fase criminele carrière en passende inzet Inzet op primaire, secundaire en tertiaire preventie De aanpak in Lelystad Oost richt zich voor wat betreft preventie op kinderen en jongeren van een brede leeftijdsrange met verschillende kenmerken. Waarbij verschillende doelgroepen verschillende risicofactoren kennen en daarmee vragen om verschillende niveaus van preventie. Daarbij wordt de volgende indeling gehanteerd. Niveau24 Primaire preventie

Secundaire preventie

Fase criminele carrière25 (Voorkomen van) jonge aanwas: nog geen criminele carrière

Interventies gericht op

Opgave Lelystad Oost

Inzet op

De jongeren die een hoger risico lopen om betrokken te raken bij drugscriminaliteit

Versterken van de gezinssituatie Versterken positie en betrokkenheid van school Stimuleren van positief gedrag in vrije tijd

Jonge aanwas: nog geen criminele carrière

De jongeren die risico- of licht delinquent gedrag vertonen of mogelijk al eerste stappen richting een criminele carrière hebben gezet; maar nog niet geclassificeerd worden als ernstige delinquenten. Er zijn 0 tot 2 registraties van ondermijnende delicten

In Lelystad Oost ligt de uitdaging om te voorkomen dat jongeren in aanraking komen met (georganiseerde en ondermijnende) criminaliteit. De opgave ligt in het versterken van de thuisbasis van deze jongeren te versterken en hen vanuit school en in hun vrije tijd te ondersteunen en zinvolle dagbesteding aan te bieden. Jonge aanwas en (snelle) doorgroeiers is een bekend fenomeen in Lelystad Oost. Zij hebben al een eerste stap gezet in hun criminele carrière en de focus voor deze groep ligt bij het bieden van een (alternatief en positief) perspectief in combinatie met gezag en grenzen stellen.

Doorgroeier: een beginnende criminele carrière

Gaat om jongeren die (snel) doorgroeien in de criminaliteit. Deze jongere, in Lelystad doorgaans vanaf 12 jaar, staat aan het begin van een criminele carrière en heeft meer dan 2 ondermijnende delicten op naam staan. Er zijn

Versterken van de gezinssituatie Versterken positie en betrokkenheid van school Stimuleren van positief gedrag in vrije tijd

Bruinsma, M. & Tops, P. (2022). Jong en ontspoord in het drugsmilieu: En wat wij daar als samenleving tegenover moeten zetten. Den Haag: Stichting Maatschappij en Veiligheid. 25 Om eenheid van begrip en vergelijkingsmogelijkheden te bevorderen hanteren we in beginsel dezelfde definities en classificatie als het project Straatwaarde(n) van RIEC Midden Nederland. Zie ook: RIEC Limburg (2022). Fenomeenonderzoek jeugdige ondermijners Limburg. 24

Plan van aanpak Preventie met gezag – Lelystad 30 september 2022

66

Tertiaire preventie

Negatief rolmodel: actief in de ondermijnende criminaliteit

signalen waaruit blijkt dat hij/zij een criminele carrière in de ondermijning ambieert. Vermoedelijk is al sprake van een rol in de uitvoering. Het negatief rolmodel, doorgaans vanaf 18 jaar, heeft een gevestigde carrière in de ondermijnende criminaliteit. Hij of zij heeft duidelijk aanzien bij jonge aanwas en doorgroeiers, en waant zich onaantastbaar. Er is een link met een groter crimineel netwerk.

Plan van aanpak Preventie met gezag – Lelystad 30 september 2022

Jongeren worden verleid om de criminaliteit in te gaan door recidiverende criminelen. Hierbij speelt groepsdruk een belangrijke rol. Met betrekking tot deze negatieve rolmodellen is het van belang grenzen te stellen door gezag uit te oefenen en daar waar mogelijk perspectief te bieden aan degenen die een uitweg uit de criminaliteit zoeken.

Stimuleren van positief gedrag in vrije tijd Versterken van gezag

67