Omgevingseffectrapport gemeente Lelystad september_incl bijlagen- aangepast

Stedelijk groen: bij de aanleg van infrastructuur is het een keuze om stedelijk groen wel of niet te integreren, bijvoorbeeld door groene corridors of bermen. Hittestress: infrastructuur heeft invloed op de temperatuur en het klimaat in stedelijke gebieden. Verharde oppervlakten (o.a. wegen, trottoirs en gebouwen) dragen bij aan het hitte-eilandeffect, dat hittestress vooral tijdens warme periodes versterkt. Wonen: infrastructuur speelt een belangrijke rol in de bereikbaarheid, leefbaarheid en kwaliteit van woongebieden, winkelgebieden en werklocaties. Goede infrastructuur moet ervoor zorgen dat (nieuwe) woonwijken goed bereikbaar zijn. Economie: goede infrastructuur is een belangrijke voorwaarde voor economische groei en ontwikkeling. Daarnaast vraagt economische activiteit om strategische investeringen in infrastructuur. Geluid en luchtkwaliteit: er is een relatie tussen veel autoverkeer en de uitstoot van stikstof. Recreatie: fietsen in het buitengebied is niet aantrekkelijk door de langgerekte rechte wegen met een grote afstand tussen aantrekkelijke stopplaatsen (Dronten, horeca, boerderijverkoop, etc.). Een aantrekkelijker fietsnetwerk (minder recht) in combinatie met interessante stopplekken, stimuleert het recreatief fietsen.

Bouwstenen voor de Omgevingsvisie •

• • • •

76

In de Omgevingsvisie zal aandacht moeten zijn voor de functie van de dreven. Welke dreven zijn belangrijk voor de doorstroming en ontsluiting en welke kunnen mogelijk afgewaardeerd worden. Lelystad dient integraal te kijken om gezonde mobiliteit te stimuleren. Inzet op het verbeteren en uitbreiden van het hoofdfietsnetwerk en onderzoeken of deze versterkt kan worden met onder andere een aantal snelfietspaden (bijvoorbeeld richting de kust). Onderzoeken of er een recreatief fietsnetwerk en snel en sociaal veilig fietsnetwerk te realiseren is. Bij nieuwe fietsroutes niet alleen rekening houden met verkeersveiligheid, maar ook met sociale veiligheid. Zet in op robuuste fietsverbindingen.

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

COLOFON155

4.7.2

Bereikbaarheid

Ambities • • • • •

Verduurzamen mobiliteit (Omgevingsvisie Lelystad 2040). Overlast doorgaand vrachtverkeer tegengaan (Omgevingsvisie Lelystad 2040). Fiets krijgt een prominentere rol, vooral binnen nieuwe (verstedelijkings)ontwikkelingen. Schaal- en kwaliteitssprong in OV (binnenstedelijk HOV, maar ook ter bereikbaarheid LLS binnen de regio). Opening Lelystad Airport voor groothandelsverkeer.

Beleidsdocumenten •

Omgevingsvisie Lelystad 2040.

Fase

Beoordeling

Huidige situatie

Autonome ontwikkeling

Doelbereik Omgevingsvisie

Toelichting

-/+

Lelystad is zeer goed te bereiken via weg-, spoor- en vaarverbindingen. Twee knelpunten tijdens de piekmomenten, bijvoorbeeld de avondspits, evenementen en feestdagen, zijn de rotonde nabij Bataviastad en de rotonde aan de Larserdreef. 43% van de verplaatsingen zijn met de auto, tegenover 19% te voet. Vrij liggende fietspaden zijn in het stedelijke gebied op veel plekken aanwezig, maar in het buitengebied delen fietsers de weg vaak met gemotoriseerd (agrarisch) verkeer. Op de enquête van de Fietsersbond scoort Lelystad bovengemiddeld met een 3,5 op een schaal van 1 tot en met 5.

-/+

In Lelystad neemt het gebruik van brom-, snor- en elektrische fietsen toe. Ook het verkeer van (vracht)auto’s neemt toe, onder andere door de groei van e-commerce, de ontwikkelingen van Flevokust Haven en Lelystad Airport Business Park en de woningbouwambitie van de gemeente Lelystad. Hierdoor neemt niet alleen het verkeer rondom Lelystad toe, maar ook binnen de wijken zelf. De mogelijke opening van Lelystad Airport brengt maximaal 45.000 grootvliegverkeersbewegingen met zich mee. Of het vliegveld opengaat voor het groothandelsverkeer wordt in 2025 beslist.

+

De Omgevingsvisie bevat verschillende maatregelen die invloed hebben op de bereikbaarheid. Maatregelen zoals gedifferentieerde parkeernormen en een aangepaste autostructuur hebben een beperkt positief effect, maar kunnen lokaal de bereikbaarheid met de auto verminderen en stimuleren duurzamer vervoer. Kwalitatieve verdichting zorgt voor beter gebruik van bestaande netwerken en stimuleert fietsen en lopen. Sterk positieve effecten worden verwacht van investeringen in openbaar vervoer, zoals nieuwe spoorverbindingen en stations. De totale beoordeling voor bereikbaarheid is daardoor beperkt positief (+).

Huidige situatie Lelystad profiteert economisch steeds meer van haar excellente multimodale bereikbaarheid per weg, spoor, vaarweg en vliegtuig. De gemeente Lelystad beschrijft het huidige mobiliteitssysteem in hun Mobiliteitsvisie 9. Positionering (regionaal niveau): • •

Oorspronkelijk gepland op kruispunt van hoofd- en spoorwegen; Vestiging tweede Nationale Luchthaven.

Identiteit (stedelijk niveau): • Rechthoekig grid van dreven als landschappelijke groene dragers met ongelijkvloerse kruisingen van fiets-/ voetgangersnetwerk en een rondweg rond het centrumgebied; • Fiets- en voetpadnetwerk ligging in groene lobben;

9 Gemeente Lelystad, Mobiliteitsvisie Lelystad 2020-2030

77

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

•

Stadsdeelverbindende fiets- en voetpaden verhoogd over dreven, met uitzondering van het centrumgebied, waar gelijksvloerse kruisingen zijn.

Bereikbaarheid auto De meeste ritten in Lelystad worden met de auto afgelegd (43%). Uit snelheidsmetingen blijkt dat er vaak te hard wordt gereden op de stadshoofdwegen en in het buitengebied. In het buitengebied (buiten de provinciale wegen) zijn de wegen relatief smal terwijl deze worden gebruikt door personenauto’s, landbouwverkeer en fietsers met grote verschillen in snelheid en omvang. Doorgaand verkeer over de Markerwaarddijk geeft vaak de voorkeur aan de kortste route die door de stad gaat. Van het verkeer dat door het Stadshart gaat is ongeveer 20% doorgaand verkeer; verkeer wat geen herkomst/bestemming Stadshart of directe omgeving heeft. In Lelystad komen doorstromingsproblemen voor zoals in de avondspits. Op dit piekmoment zijn de rotondes bij Bataviastad (rotonde Markerwaarddijk) en bij de Larserdreef-Zuigerplasdreef een knelpunt. Voor de rotonde nabij Bataviastad zijn de piekmomenten vooral tijdens evenementen en feestdagen, voor de rotonde aan de Larserdreef geldt dat er vooral tijdens de avondspits meer verkeersdrukte ontstaat. Daarnaast zijn er wegen in Lelystad die meer capaciteit hebben dan noodzakelijk is gezien de verkeersintensiteit (Mobiliteitsvisie Gemeente Lelystad, 2020). Hierbij valt te denken aan delen van de dreven.

Bereikbaarheid openbaar vervoer In de Mobiliteitsvisie 2020-2030 van de gemeente Lelystad schrijft de gemeente dat in Lelystad het aanbod van openbaar vervoer achterblijft op de ruimtelijke ontwikkelingen. Daarnaast wordt nog onvoldoende ingespeeld op de verschillende behoeften van de reizigers. Het openbaar vervoer is tevens nog onvoldoende betrouwbaar, laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen. Steeds vaker is er vertraging door congestie op de weg; regionaal, maar ook lokaal naar het Bataviakwartier bijvoorbeeld tijdens evenementen en op feestdagen (Gemeente Lelystad, 2020). Fiets- en wandelroutes Lelystad heeft veel vrij liggende fietspaden binnen de bebouwde kom en de stadshoofdwegen worden grotendeels ongelijkvloers gekruist. Buiten de bebouwde kom zijn niet overal vrij liggende fietspaden, dit geldt bij landelijke wegen waar boerderijen langs liggen. Provinciale wegen hebben veelal separate brede fietspaden (o.a. richting Harderwijk en Dronten). De verbinding Lelystad-Harderwijk heeft geen vrij liggend fietspad direct naast de N302 gelegen. Fietsers moeten gebruik maken van het recreatieve fietspad langs de Larsersvaart of het Larserspad waarbij fietsers grotendeels op smalle polderwegen rijden met landbouwverkeer en een geldende maximumsnelheid van 80km/u.

De Fietsersbond brengt elk jaar een enquête uit waarbij mensen uit alle gemeenten de fietspaden binnen hun gemeente met een cijfer van 1 tot en met 5 kunnen beoordelen op een negental categorieën. Volgens de enquête van 2024 scoort de gemeente Lelystad bovengemiddeld vergeleken met het landelijk gemiddelde. De onderverdeling van de scores op de verschillende categorieën is te zien in Figuur 4-40. In Lelystad is de laagste score, namelijk een score van 1,7 (negatief), gegeven in de categorie 50 km/u. Het aantal ernstige verkeersgewonden onder fietsers is sterk gestegen. De vergrijzing en de stijging van het e-bike/fatbike gebruik door ouderen en jongeren zijn ontwikkelingen waar rekening mee gehouden moet worden. De volgende knelpunten zijn door de Fietsersbond geïnventariseerd: • • • • • • • •

78

De inrichting en bewegwijzering van de routes en paden schiet op een aantal locaties tekort. Fietsers die gebruik moeten maken van smalle 80 km wegen (buitengebied). Soms ontbreekt het aan logische verbindingen in het netwerk. Een duidelijke scheiding tussen fiets- en voetgangersverkeer wordt nogal eens gemist. Voorrangssituaties voor fietsen langs dreven en wegen langs het Stadshart wordt niet altijd begrepen door automobilisten. De locaties van de stallingen in en rond het Stadshart worden niet als logisch ervaren (de aanpak daarvan is voorzien in het Fietsplan Stadshart). Fietsverkeer door het centrum wordt door voetgangers als hinderlijk ervaren. De sociale veiligheid kan beter (zien en gezien worden).

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

COLOFON155

Figuur 4-40: Overzicht fietsenscore (Fietsersbond, 2024).

Van de verplaatsingen in Lelystad is 19% te voet. Dit gebeurt vooral in wijken van en naar voorzieningen, zoals basisscholen, (wijk)winkelcentra en medische voorzieningen. In het loopnetwerk zijn een aantal knelpunten: • • • •

De samenhang in de routes ontbreekt. Op plekken wordt sociale onveiligheid ervaren. De voetpaden zijn niet altijd voldoende breed. De voetpaden zijn niet altijd toegankelijk en herkenbaar voor minder validen.

Autonome ontwikkeling Het e-fietsgebruik, evenals het gebruik van brom- en snorfietsen neemt toe. Ook het aantal (vracht)auto’s dat langs, van, naar en dwars door Lelystad rijdt blijft jaarlijks toenemen. Ontwikkelingen bij Lelystad Airport (Businesspark) en Flevokust Haven leiden tot meer werkgelegenheid en zal leiden tot meer verplaatsingen. E-commerce en het bijbehorende logistiek vervoer zullen zorgen voor hogere verkeersstromen in de wijken. De voorziene woningbouw en hiermee de groei van de stad zal leiden tot een toename van het verkeer. Voor Lelystad Airport wordt in eerste instantie uitgegaan van grootvliegverkeer voor maximaal 10.000 vliegbewegingen. Er is ruimte om te groeien naar 45.000 grootvliegverkeersbewegingen. In 2025 wordt een beslissing genomen of Lelystad Airport open mag voor groothandelsverkeer. Er vinden momenteel circa 80.000 klein verkeer vliegbewegingen per jaar plaats. Lelystad is hiermee het grootste vliegveld voor klein vliegverkeer in Nederland. Het ministerie van Defensie zoekt naar nieuwe vliegvelden voor uitbreiding van het aantal vliegbewegingen van jachtvliegtuigen. Lelystad Airport is aangewezen als de voorkeurslocatie voor het stationeren van F-35 vliegtuigen.

79

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

Figuur 4-41: Toekomstbeeld mobiliteit & bereikbaarheid in Lelystad 2040.

Raakvlakken De volgende omgevingsaspecten hebben een raakvlak met het beleidsveld mobiliteit: • •

• • •

Luchtkwaliteit: lokale uitstoot uit verkeer en bedrijvigheid draagt in mindere mate bij aan de luchtkwaliteit. Daarnaast heeft verkeerd steeds minder uitstoot door elektrificering en duurzame brandstoffen. Geluid: bronnen van geluidsoverlast in stedelijke gebieden zijn weg-, spoor- en luchtverkeer. Minder van zulk (gemotoriseerd) verkeer kan het geluid dat hiervan ervaren wordt, verminderen terwijl meer (niet geëlektrificeerd) verkeer kan zorgen voor een toename in geluid. Gezondheid: het bevorderen van fietsgedrag en het verbeteren van bijvoorbeeld wandelroutes draagt positief bij aan een gezonde en beweegvriendelijke leefomgeving wat de gezondheid van inwoners stimuleert. Wonen: de woningbouwopgave dient gepaard te gaan met het zorgen voor goede mobiliteitsopties naar de (nieuwe) woongebieden zodat deze bereikbaar en toegankelijk zijn. Energie: de mobiliteitstransitie naar elektrisch vervoer gaat gepaard met de aanleg van (grootschalige) elektrische laadinfrastructuur.

Bouwstenen voor de Omgevingsvisie • • •

80

Inzet op verbeteren van het hoofdfietsnetwerk en onderzoeken of deze versterkt kan worden met een aantal snelfietspaden (bijvoorbeeld richting de kust). Hiërarchie aanbrengen in de stedelijke dreven structuur met het oog op de doorstroming en leefbaarheid en ruimtelijke ontwikkelingen. De mobiliteitsopgave heeft namelijk een integrale benadering nodig. Opening van Lelystad Airport voor groothandelsverkeer en tegelijkertijd zorgen voor een snelle separate HOVverbinding met het treinstation van Lelystad.

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

COLOFON155

•

Mocht Defensie zich vestigen dan is het van belang de impact op de omgeving en eventuele beperkingen en mogelijkheden voor stedelijke ontwikkeling te benoemen.

4.7.3

Verkeersveiligheid

Ambities • • •

De dreven blijven de basis van het interne autonetwerk. De structuur blijft intact, maar de functie kan veranderen door het aanbrengen van een hiërarchie (Omgevingsvisie Lelystad 2040). Voor de verkeersveiligheid heeft scheiding van vervoerwijzen met verschillende snelheid en massa de voorkeur (Mobiliteitsvisie Lelystad 2020-2030). (Snel)fietsroutes zijn herkenbaar, aantrekkelijk, vindbaar en veilig en verbinden wijken, centra, economische kerngebieden en landschap.

Beleidsdocumenten • • • • •

Omgevingsvisie Lelystad 2040 (Gemeente Lelystad, 2019). Raadsakkoord 2022 – 2026 (Gemeenteraad Lelystad, 2021). Mobiliteitsvisie Lelystad 2020-2030 (Gemeente Lelystad, 2020). Fietsen in Lelystad (Gemeente Lelystad, 2015). Bewegwijzering in Lelystad (Gemeente Lelystad, 2018).

Fase

Beoordeling

Huidige situatie

Autonome ontwikkeling

Doelbereik Omgevingsvisie

Toelichting

-

Lelystad heeft een verkeerssysteem met gescheiden structuren, wat conflicten met auto’s en fietsers beperkt. Wel zijn er knelpunten bij overgangen tussen structuren. Het meeste verkeer is gemotoriseerd (43%) en de meeste ongevallen gebeuren op stadshoofdwegen en in het buitengebied door smalle wegen en snelheidsverschillen. Het aantal verkeersongevallen stijgt sinds 2018, vooral met auto’s, fietsers, e-bikes en fatbikes.

0/+

Tot 2026 wil de gemeente jaarlijks de verkeersveiligheid in wijken en rond minimaal twee scholen verbeteren. Er wordt gekeken naar veilige routes naar scholen en hoe mobiliteit binnen Lelystad veiliger en duurzamer kan worden gemaakt. Dit omvat een herkenbaar hoofdwegennet, waarbij de centrumring vooral bestemmingsverkeer verwerkt en de buitenring wordt geoptimaliseerd om de verkeersdruk te verminderen. Ook wordt ingezet op het programma "Duurzaam Veilig", dat focust op een veilige inrichting van de infrastructuur, waarbij o.a. snelheidsverschillen en wegfunctionaliteit centraal staan. Extra aandacht gaat naar oudere wijken, zoals de Zuiderzeewijk en Atolwijk, die door hun rasterstructuur relatief onveilig zijn.

+

De Omgevingsvisie bevat diverse maatregelen en randvoorwaarden die bijdragen aan de verkeersveiligheid, zoals het verlagen van de maximumsnelheid op smalle landelijke wegen naar 60 km/u en het verbeteren van de autostructuur richting het centrum, waardoor snelheden worden verlaagd en routing wordt verbeterd. Ook wordt ingezet op een veilig en herkenbaar fietsnetwerk en wordt bij nieuwe woningbouwplannen nadrukkelijk rekening gehouden met verkeersveiligheid. Daarnaast zijn er maatregelen gericht op sociale veiligheid, zoals goede verlichting en het verminderen van zichtbeperkende begroeiing. Veel van deze maatregelen hebben vooral een indirect of beperkt positief effect, waardoor de algehele beoordeling voor verkeersveiligheid uitkomt op beperkt positief (+).

Huidige situatie De gemeente Lelystad heeft een uniek en modern verkeerssysteem, waarbij de scheiding van de verschillende vervoerwijzen is nagestreefd. De fietsstructuur is op het moment goed gelet op het feit dat structuren gescheiden van elkaar zijn. Desondanks kent de gemeente Lelystad een hoog aantal verkeersongevallen. In 2023 werden er binnen Flevoland 2.936 verkeersongevallen gemeld, waarvan 644 plaatsvonden binnen de gemeente Lelystad. Een betere vergelijking is het aantal verkeersongevallen per 10.000 inwoners. Daar waar het provinciale gemiddelde 66 81

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

verkeersongevallen per 10.000 inwoners kent, scoort de gemeente Lelystad met een score van 77,6 verkeersongevallen per 10.000 inwoners aanzienlijk hoger. De plekken waar conflicten voornamelijk ontstaan is waar de gescheiden structuren samenkomen. Een duidelijke scheiding tussen fiets- en voetgangersverkeer wordt namelijk nogal eens gemist (Mobiliteitsvisie Lelystad 2020-2030). De meeste ritten in Lelystad worden met de auto afgelegd, het gaat om 43% gemotoriseerd verkeer. Dit is iets lager dan het nationaal gemiddelde; kijkend naar heel Nederland werd 45% van de verplaatsingen in 2023 met de auto afgelegd (CBS, 2024). Daarbij gebeuren de meeste ongevallen op de dreven. Vaak wordt er in deze gevallen te hard gereden op de dreven en in het buitengebied. Wegen in het buitengebied zijn relatief gezien smal terwijl ze wel door verschillende vervoerswijzen met verschillende grootte en snelheid worden gebruikt (personenauto’s, landbouwverkeer en fietsers). Van de verplaatsingen in Lelystad vindt 19% te voet plaats, vergeleken met ruim 20% als Nederlands gemiddelde (CBS, 2024). Voorzieningen zoals basisscholen en winkelcentra kunnen in veel gevallen lopend bereikt worden. Gemiddeld genomen worden kinderen desondanks meer met de auto naar school gebracht dan het Nederlandse gemiddelde.

Knelpunten die in het loopnetwerk van de gemeente voorkomen, zijn onder meer dat de samenhang in de routes ontbreekt, niet altijd voldoende breed zijn en niet altijd toegankelijk en herkenbaar zijn voor minder validen. Als het gaat om het aantal verkeersgewonden onder fietsers, is er in de gemeente Lelystad een stijging te zien. De ervaren verkeersveiligheid is echter afgenomen (Mobiliteitsvisie Lelystad 2020-2030). Voorts komen situaties waarin de bromfiets op 70 km/u wegen rijdt of op fietspaden die daar niet voor zijn ingericht voor in de gemeente Lelystad. Dit kan zorgen voor onveilige situaties. Het aantal verkeersongevallen is toegenomen en de ervaren verkeersveiligheid is afgenomen (Gemeente Lelystad, 2020). In Figuur 4-42 is het aantal verkeersongevallen van onder meer de gemeente Lelystad te zien in de jaren 2013 tot 2023. Voor alle gemeenten in de provincie Flevoland geldt dat er in 2023 een stijging is van het aantal ongevallen, ook in Lelystad. Het gaat om het hoogste aantal sinds 2018. Wanneer Lelystad wordt vergeleken met Almere en Dronten is te zien dat het aantal verkeersongevallen per 1.000 inwoners in Lelystad (5,05 ongelukken per 1.000 inwoners) twee keer zo hoog is als in Almere (2,53 ongelukken per 1.000 inwoners, zie Figuur 4-42 (Een Gezonder Flevoland, z.d., CBS, 2024).

Figuur 4-42: Verkeersongevallen in Flevoland, per jaar en per gemeente (bron: GGD Flevoland). Tabel 4-5 Verkeersongevallen per 1.000 inwoners in Almere, Dronten en Lelystad.

Gemeente

Verkeersongevallen

Inwoners

Verkeersongevallen per 1000 inwoners

Almere

572

226.500

2,53

Dronten

146

44.354

3,29

Lelystad

425

84.080

5,05

82

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

COLOFON155

In Figuur 4-43 staan twee grafieken, een met het aantal verkeerslachtoffers (met soort hulpverlening) en een met het aantal verkeerslachtoffers (met vervoerswijze). Zichtbaar is dat het vervoer naar een spoedeisende hulp afdeling het merendeel van de ambulancezorg blijft maar dat het aantal ongevallen dat kan worden afgedaan met eerste hulp ter plaatse de laatste paar jaar toeneemt. Zichtbaar in de andere grafiek is dat de meeste ongelukken gebeuren met auto’s en fietsers, met een groot aandeel verkeersongevallen met de fiets in 2023. De e-bike en fatbike is een relatief nieuwe vervoerswijze en hierbij is een kleine toename te zien in het aantal ongevallen waarbij dit vervoersmiddel is betrokken. Landelijk is deze trend waarneembaar.

Figuur 4-43: Aantal (verkeers)slachtoffers per vervoerswijze gemeente Lelystad (bron: GGD Flevoland).

Autonome ontwikkeling Verkeersveiligheid staat op de beleidsagenda bij de gemeente Lelystad. In het Raadakkoord 2022-2026 heeft de raad kenbaar gemaakt dat ze gedurende de gehele bestuursperiode tot 2026 jaarlijks de verkeersveiligheid in de wijken en rond ten minste twee scholen wil verbeteren. Onderzocht wordt hoe veilige routes van en naar scholen kunnen worden gewaarborgd (Omgevingsvisie Lelystad 2040). Voorts wordt er als onderdeel van de mobiliteitsvisie van de Nota Mobiliteit Lelystad beleid gevoerd waarbij de vraag centraal staat: hoe veilig is het om mij te verplaatsen in Lelystad? Het doel is om de netwerken voor auto, openbaar vervoer en fiets zodanig op te zetten, dat deze vervoerswijzen elkaar aanvullen en voor verplaatsingen binnen Lelystad goede alternatieven zijn. Centraal staat onder meer het speerpunt dat het verplaatsen door de stad op daarvoor geschikte (hoofd)wegen en fietspaden plaatsvindt in een duurzaam en veilig klimaat. Het hoofdwegennet moet eenduidig en herkenbaar zijn, dit betekent onder meer dat de centrumring (Groene Carré) zoveel mogelijk slechts bestemmingsverkeer voor het stadshart verwerkt, ten gunste van de veiligheid van overstekende fietsers en voetgangers en ter beperking van overlast van omwonenden.

De buitenring (bestaande uit Larserdreef, Westerdreef, Houtribdreef en Oostranddreef) wordt geoptimaliseerd om de centrumring en de radialen te ontlasten en de veiligheid te vergroten. Een ander speerpunt is de duurzame veilige inrichting van de verkeersinfrastructuur (programma Duurzaam Veilig). De kans op ongevallen in een duurzaam veilig wegverkeerssysteem is door de vormgeving van de infrastructuur bij voorbaat drastisch beperkt. Om hier proactief mee om te gaan stelt het eisen aan de factoren die de ernst van een ongeval kunnen verergeren, bijvoorbeeld als het gaat om snelheids-, richtings- en massaverschillen. Belangrijke 83

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

principes hierbij zijn bijvoorbeeld functionaliteit van wegen, homogeniteit van massa’s en/of snelheid en richting, herkenbaarheid van de vormgeving van de weg en statusonderkenning door de verkeersdeelnemer. De gemeente zet zich in op de voortzetting van dit programma Duurzaam Veilig. Het is gebleken dat de veiligheid van 30 km/uur erg afhangt van de ruimtelijke ordening van de wijk. Wijken uit de jaren ’60 en ’70, zoals de Zuiderzeewijk en delen van de Atolwijk, bleken relatief onveilig. Dit komt met name door de rasterstructuur die deze wijken hebben. Deze wijken vragen dus extra aandacht. Raakvlakken De volgende omgevingsaspecten hebben een raakvlak met verkeersveiligheid: •

•

Sociale veiligheid: beide aspecten streven naar het waarborgen van de veiligheid van de omgeving. Zaken zoals de aanleg van veilige fiets- en voetpaden, goede verlichting en duidelijke bewegwijzering dragen bij aan zowel de verkeers- als omgevingsveiligheid (sociaal veilige routes). Maatregelen die in het kader van de verkeersveiligheid worden genomen, kunnen dus in positieve zin bijdragen aan de omgevingsveiligheid. Mobiliteit en infrastructuur: de infrastructuur speelt de meest belangrijke rol in het vormgeven en beleven van de verkeersveiligheid in een bepaald gebied. Een goede infrastructuur en mobiliteit van vervoerswijzen draagt bij aan het verminderen van verkeersongevallen.

Bouwstenen • •

•

Het thema Verkeersveiligheid dient een plek te krijgen in de Omgevingsvisie. In de Omgevingsvisie Lelystad 2040 komt dit thema namelijk vrijwel niet terug. Grote verkeersstromen zijn er bij de driehoek, bestaande uit het Waterfront, centrum en Zuiderhage. Verkeersveiligheid moet in dit kader in de Omgevingsvisie landen om (concretere) kansen te bieden voor bijvoorbeeld uitwerkingen van dit thema in programma’s. Naast verkeersveiligheid moet er meer aandacht komen voor sociale veiligheid van met name fiets- en voetpaden netwerk.

4.8

Gezondheid en omgevingsveiligheid 4.8.1

Gezondheid

Ambities • • • • •

Gezondheid van de inwoners verbeteren door integraal, wijkgericht en meer data gedreven te werken Het creëren van een gezonde en beweegvriendelijke omgeving, bijvoorbeeld meer fietsen en lopen, meer sport en spel in de woonomgeving en natuurspeelplaatsen. Gezond eten en drinken stimuleren. Meer ontmoetingsplekken creëren voor jong en oud, bijvoorbeeld speelplaatsen en bankjes. Mensen helpen om langer gezond thuis te blijven door het maken van een gezonde woonomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten.

•

Beleidsdocumenten • • • • •

84

Omgevingsvisie Lelystad 2040 (Gemeente Lelystad, 2021). Koersdocument Lelystad 2023 (Gemeente Lelystad, 2020). Maatschappelijke Agenda 2023 (Gemeente Lelystad, 2023). Nota gezondheidsbeleid 2020-2024 ‘Samen Gezond in Lelystad’ (Gemeente Lelystad, 2019). Plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

COLOFON155

Fase

Beoordeling

Huidige situatie

Autonome ontwikkeling

Doelbereik Omgevingsvisie

Toelichting

-

Er zijn in de gemeente Lelystad bovengemiddeld veel gezondheidsproblemen aanwezig bij de inwoners. Het gaat hierbij over dementie, overgewicht, eenzaamheid en chronische aandoeningen. Vaak wordt de auto verkozen boven fietsen, gelegenheid om te spelen zoals speeltuinen ontbreken in verschillende wijken en niet alle voorzieningen zijn goed bereikbaar voor alle inwoners.

-

Veel gezondheidsproblemen hebben te maken met de sociaaleconomische status en hoe de fysieke leefomgeving eruitziet. Om de gezondheid van de inwoners te verbeteren, zal Lelystad bijvoorbeeld het gebruik van de fiets aantrekkelijker moeten maken dan dat van de auto. Door middel van de aanpak Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst (JOGG) en de ketenaanpak uit het plan van aanpak Kind naar Gezonder Gewicht wil de gemeente Lelystad overgewicht onder jongeren verminderen.

+/-

De Omgevingsvisie bevat verschillende maatregelen die bijdragen aan een gezonde leefomgeving in Lelystad, zoals het stimuleren van ontmoeten, sporten, bewegen, en het creëren van koele en groene verblijfsplekken. De visie benoemt het belang van een beweegvriendelijke omgeving en goede toegang tot voorzieningen, maar geeft weinig concrete uitwerking aan deze punten. Het effect op de gezondheid wordt daarom als neutraal (+/-) beoordeeld.

Huidige situatie Een gezonde leefomgeving wordt vanuit twee invalshoeken benaderd: gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering. Bij gezondheidsbescherming is het zaak om de gezondheid van inwoners te beschermen door te zorgen voor een leefomgeving waarin de lucht schoon is, er niet te veel plekken met geluidoverlast zijn, waarin het veilig is om te wonen, werken en verplaatsen en waarin de omgeving zo is ingericht dat blootstelling aan hitte wordt beperkt en daarmee hitte niet leidt tot gezondheidsrisico’s (hittestress). Met andere woorden: de factoren in de fysieke leefomgeving die bijdragen aan risico’s op ziekte en lichamelijk letsel moeten zoveel mogelijk beperkt worden. Bij gezondheidsbevordering gaat het om het bevorderen van een gezonde leefomgeving, door inwoners in staat te stellen activiteiten te ondernemen die goed zijn voor hun gezondheid. Dat betekent dat een gezonde leefomgeving uitnodigt tot fietsen in plaats van de auto pakken en toegang geeft tot sporten en spelen in parken en speeltuinen in de openbare ruimte. Gezondheidsproblemen In Figuur 4-44 het aandeel van de bevolking met gezondheidsproblemen weergegeven voor Lelystad en Nederland. Meer dan de helft van de Lelystedelingen heeft overgewicht en er is een toename van chronische aandoeningen.

Daarnaast ervaart 14% van volwassenen in Lelystad eenzaamheid en/of sociale uitsluiting (Gemeente Lelystad, 2021).

85

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

Figuur 4-44: Aandeel van de bevolking met gezondheidsproblemen (18 jaar en ouder) (Gemeente Lelystad, 2023).

Milieugezondheidsrisico In Figuur 4-45 het milieugezondheidsrisico in de gemeente Lelystad weergegeven (RIVM, Atlas Leefomgeving, 2020). Te zien is dat er voor het overgrote deel van Lelystad een zeer laag milieugezondheidsrisico is, waarbij opvalt dat er op de industrieterreinen Oostervaart en Noordersluis en het wegennet een hoger milieugezondheidsrisico is. Op deze

locaties is er echter weinig blootstelling door mensen aan deze milieugezondheidsrisico’s. Figuur 4-45: Milieugezondheidsrisico (RIVM, Atlas Leefomgeving, 2020).

Autonome ontwikkeling Het zorgstelsel in Nederland verandert. Zelfredzaamheid komt eerst en de nadruk ligt op extramuraal, met als gevolg dat er meer kwetsbare personen in de wijk wonen (Gemeente Lelystad, 2021). In Lelystad zullen er steeds meer mensen met dementie zijn. In 2050 is de verwachting dat 5,1% van de Lelystadse bevolking dementie heeft, terwijl dit in 2020 nog 2,4% was. Deze cijfers liggen wel lager dan het Nederlands gemiddelde (Alzheimer Nederland, Lelystad in Cijfers, z.d.). Zie hiervoor Figuur 4-46.

Figuur 4-46: Verwacht aandeel dementerenden (Alzheimer Nederland, Lelystad in Cijfers, z.d.).

86

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

COLOFON155

Overgewicht wordt zowel in de Omgevingsvisie 2040 als in het plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) van de gemeente Lelystad benoemd. In dit plan van aanpak schrijft de gemeente onder andere dat met de aanpak JOGG de omgeving waarin jongeren (0-23 jaar) opgroeien, gezonder wordt gemaakt. De lokale ketenaanpak voor Kind naar Gezonder Gewicht heeft bijvoorbeeld het doel om kinderen met ernstig overgewicht passende zorg en ondersteuning te geven naar een gezonde leefstijl. Daarnaast zijn er op basisscholen diverse KinderResto’s waarbij kinderen uit groep 6, 7 en 8 leren over gezonde voeding en wordt de kennis via het kind naar de ouder overgedragen. Door deze en andere maatregelen wil de gemeente het aantal jongeren met overgewicht verminderen. Raakvlakken De volgende aspecten hebben een raakvlak met het beleidsveld gezondheid: • • • • • • • • •

Stedelijk groen: stedelijk groen heeft een positieve invloed op de gezondheid en in hoeverre er wordt uitgenodigd tot ontmoeten. Natuur en biodiversiteit: natuur en biodiversiteit heeft een positieve invloed op de gezondheid. Wonen: Door vergrijzing is er meer vraag naar woningen voor (alleenstaande) ouderen. Leefbaarheid: gezondheid gaat hand in hand met leefbaarheid doordat leefbaarheid een effect heeft op gezondheid, en andersom. Verkeersveiligheid: een toename in verkeersveiligheid heeft een positieve impact op gezondheid en andersom. Omgevingsveiligheid: omgevingsveiligheid en gezondheid gaan hand in hand. Luchtkwaliteit: een betere luchtkwaliteit zorgt voor een betere gezondheid, en wanneer de luchtkwaliteit. slechter is, heeft dat gevolgen voor de gezondheid. Geuroverlast: als er geuroverlast plaatsvindt kan dat gevolgen hebben voor de gezondheid. Geluidhinder: geluidhinder heeft een direct effect op de gezondheid.

Bouwstenen voor de Omgevingsvisie • •

Koppel gezondheid aan natuur, sport en beweging, ontmoeten in wijken waar mensen een gezonde leefomgeving het hardst nodig hebben. De woonvraag en de zorgvraag meer samenhangend zien.

4.8.2 4.8.2.1

Veiligheid

Externe veiligheid

Ambities • •

87

Bij inpassing van nieuwe risicovolle activiteiten mag het externe veiligheidsrisico voor de omliggende terreinen niet verslechteren, daar waar sprake is van (zeer of beperkt) kwetsbare groepen; Het onderdeel omgevingsveiligheid moet in de Omgevingsvisie terechtkomen.

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

Beleidsdocumenten •

Omgevingsvisie Lelystad 2040 (Gemeente Lelystad, 2020).

Fase

Beoordeling

Huidige situatie

Autonome ontwikkeling

Doelbereik Omgevingsvisie

Toelichting

+

In de gemeente Lelystad liggen meerdere risicobronnen. In met name de grotere industriegebieden (Noordersluis en Oostervaart) liggen puntbronnen. Deze leiden echter niet tot knelpunten, enerzijds omdat er nauwelijks sprake is van aandachtsgebieden, anderzijds omdat de industriegebieden ver weg van kwetsbare gebouwen liggen. Naast de puntbronnen zijn er drie lijnvormige risicobronnen: de Hoofdvaarweg Amsterdam Lemmer parallel aan de kust in het Markermeer, de A6, en de spoorlijn. Over deze transportroutes worden gevaarlijke stoffen vervoerd en er liggen aandachtsgebieden voor gifwolk-, explosie- en brandgevaar omheen. Voor de gebieden rondom de Hoofdvaarweg en de A6 raken deze nauwelijks kwetsbare gebouwen. Voor het spoor geldt dit niet; in een 600 meter (300 meter aan beide zijden van het spoor) brede band rondom het spoor liggen er veel woningen binnen het aandachtsgebied voor gifwolken. De gemeente is gestart met het opstellen van beleid voor omgevingsveiligheid.

+

Er komen de komende jaren enkele risicobronnen bij in de gemeente. Op dit moment loopt het vergunningstraject van een waterstoffabriek aan de Edelhertweg. Er bestaat daarnaast de mogelijkheid dat er een waterstof tankstation komt in de Flevokusthaven. De (toekomstige) opening van Lelystad Airport brengt vanwege de afstand tot de stad geen extra risico’s met zich mee. De situatie op het gebied van externe veiligheid wijzigt echter niet dermate dat dit aanleiding geeft tot een andere score dan die voor de huidige situatie.

-

Eén maatregel uit de Omgevingsvisie heeft een beperkt negatief effect, de overige voorgestelde maatregelen en randvoorwaarden uit de Omgevingsvisie hebben geen effect op externe veiligheid. Genoemd wordt dat de A6 tussen Almere en Lelystad wordt verbreed. Deze maatregel heeft een beperkt negatieve beoordeling omdat de verbreding kan zorgen voor meer transportbewegingen en daarmee een verhoogd risico op incidenten met gevaarlijke stoffen. De A6 is namelijk een van de drie lijnvormige risicobronnen. Het is een transportroute waar gevaarlijke stoffen worden vervoerd en waarlangs aandachtsgebieden voor gifwolk-, explosie- en brandgevaar omheen liggen. Aangezien er nagenoeg geen maatregelen in de Omgevingsvisie worden genoemd die zien op externe veiligheid, is de beoordeling op het milieueffect beperkt negatief (-).

Huidige situatie Voor de Foto van de Leefomgeving worden twee aspecten binnen veiligheid geïdentificeerd, namelijk externe veiligheid en sociale veiligheid. Onderstaand worden deze twee aspecten apart behandeld. De externe veiligheid in Nederland wordt gewaarborgd in de Omgevingswet. De regels voor burgers en bedrijven omtrent externe veiligheid staan in het Besluit activiteiten leefomgeving (hierna: Bal). De regels voor overheden ten aanzien van externe veiligheid staan in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). Voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet was het aspect externe veiligheid geregeld door meerdere verschillende besluiten, onder andere het Besluit en regeling externe veiligheid inrichtingen, Besluit en regeling externe veiligheid buisleidingen en het Besluit en regeling risico’s zware ongevallen. Deze zijn met de inwerkingtreden van de Omgevingswet komen te vervallen. De externe veiligheid beschrijft het risico dat een persoon komt te overlijden ten gevolge van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Dit risico wordt uitgedrukt in de kans per jaar en het is voor iedere locatie in Nederland vastgelegd hoe hoog deze kans is. Dit noemen we het plaatsgebonden risico (PR). 10 Het PR is een eenduidige maatstaf die beleidsmakers in staat stelt om toetsbare normen te stellen.

De norm in de Omgevingswet schrijft voor het niet toegestaan is om kwetsbare functies te plaatsen in gebieden waar het plaatsgebonden risico meer dan 1:1.000.000 bedraagt, de zogenoemde ‘PR 10-6 norm’.11 Kwetsbare functies zijn gedefinieerd als gebouwen waar mensen

10 11

Dit is vastgelegd in artikel 5.6 van het Bkl. Dit volgt uit artikel 5.7 van het Bkl.

88

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

COLOFON155

langdurig verblijven. Daarbij gaat het sowieso om woningen, maar bijvoorbeeld ook gebouwen met een bijeenkomst-, kantoor- of sportfunctie12. Met de invoering van de Omgevingswet is de regelgeving op het gebied van externe veiligheid op meerdere punten aangevuld ten opzichte van eerdere regelgeving. Naast de categorie kwetsbare gebouwen is er een nieuwe categorie zeer kwetsbare gebouwen toegevoegd, waaronder gebouwen beschreven worden voor mensen die zichzelf niet op tijd in veiligheid kunnen brengen. Denk daarbij aan basisscholen, gevangenissen en kinderdagverblijven. Daarnaast is het begrip aandachtsgebied geïntroduceerd. Aandachtsgebieden beschrijven gebieden waar mensen binnenshuis zonder dat aanvullende maatregelen getroffen worden onvoldoende beschermd kunnen zijn tegen de gevolgen van ongevallen met gevaarlijke stoffen 13. Er zijn drie typen gevaren: warmtestraling (brand), overdruk (explosie) en de concentratie van giftige stoffen in de lucht (gifwolk). 14 Voor ieder van deze gevaren zijn aandachtsgebieden gedefinieerd. Afhankelijk van de activiteit die aanleiding geeft tot een aandachtsgebied om een bron van externe (on)veiligheid een combinatie van deze drie typen aandachtsgebieden liggen. Het is niet verplicht om binnen een aandachtsgebied overal maatregelen te treffen. Wel dienen gemeenten expliciet af te wegen of er redenen zijn om dit te doen.

Een gemeente kan binnen een aandachtsgebied een voorschriftengebied aanwijzen waarvoor aanvullende bouweisen voor (vervangende) nieuwbouw van (beperkt/zeer) kwetsbare gebouwen gelden. Deze aanvullende bouweisen staan in artikelen 4.90 t/m 4.96 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Uit de interviews met de gemeente Lelystad blijkt dat er nog geen eigen beleid is wat betreft omgevingsveiligheid, maar dat dit wel wordt opgesteld. De gemeente is wel gebonden aan de wettelijke normen over hoe om te gaan met explosies, brand, gifwolken en voorschriftengebieden. Deze normen zijn opgenomen in het Besluit kwaliteit leefomgeving. Brandveiligheid, en daarmee de opslag van gevaarlijke stoffen, is altijd een aandachtspunt (Gemeente Lelystad, 2023). In de huidige situatie zijn er meerdere activiteiten die kunnen leiden tot potentieel gevaarlijke situaties en die in Figuur 4-47 aangeduid zijn als risicobron. Activiteiten concentreren zich in de grotere industriegebieden in de gemeente. Op industrieterrein Noordersluis bevindt zich een Seveso-bedrijf waar gevaarlijke stoffen worden geproduceerd, verwerkt, behandeld en opgeslagen). Ook treffen we hier een vuurwerkopslagplaats en meerdere opslagtanks voor gas aan. Op bedrijventerrein Oostervaart ligt onder meer een opslaglocatie voor ammoniak en meerdere tankstations. Deze risicobronnen leiden echter nauwelijks tot aandachtsgebieden.

Bovendien liggen de risicobronnen in vrijwel alle gevallen ver van woongebieden, waardoor er geen kwetsbare gebouwen in de aandachtsgebieden of PR 10 -6 contouren liggen. Naast de puntbronnen die hierboven beschreven staan, liggen er in Lelystad drie belangrijke verbindingen waarover het transport van gevaarlijke stoffen plaatsvindt. Als eerste is er de Hoofdvaarweg Amsterdam-Lemmer die Amsterdam en Rotterdam verbindt met Noord-Duitsland, waarover jaarlijks 200.000 containers worden vervoerd (RTV Noord, 2021), met dus de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen. Daarnaast is er de A6, de snelweg waarover gevaarlijke stoffen worden vervoerd. Zowel de vaarverbinding als de A6 liggen over het algemeen verder van het bewoonde gebied af en leiden dus niet tot potentiële knelpunten tussen externe veiligheid en kwetsbare gebouwen. De grote uitzondering hierop vormt de spoorlijn door Lelystad die een belangrijke rol speelt in het goederenvervoer tussen het IJmond- en het Rijnmondgebied met Noord-Nederland. Op dit traject worden gevaarlijke stoffen getransporteerd en in tegenstelling tot de vaarweg en de A6, gaat het spoor door het centrum van Lelystad. Aan weerszijden van het spoor ligt in banden met breedtes van respectievelijk 300, 200 en 30 meter aandachtsgebieden voor gifwolken, explosies en branden.

In name de eerste twee liggen over de breedte van de stad naast het spoor liggende woonwijken. Tot het omgevingsveiligheidsbeleid is vastgesteld, wordt bij elke nieuwe ontwikkeling uitgewerkt hoe de leefomgeving voor de toekomstige bewoners veilig kan zijn.

12 https://iplo.nl/thema/externe-veiligheid/kwetsbare-gebouwen/. 13 14

https://iplo.nl/thema/externe-veiligheid/externe-veiligheid-in-omgevingsplan/aandachtsgebieden-voorschriftengebieden/. Deze drie verschillende aandachtsgebieden volgen uit artikel 5.12 van het Bkl.

89

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

Figuur 4-47: Risicobronnen en aandachtsgebieden externe veiligheid in de gemeente Lelystad (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Atlas Leefomgeving, 2024).

De aanwezigheid van buisleidingen is in het kader van omgevingsveiligheid van belang. Op drie punten komen gasleidingen de gemeente binnen, deze liggen echter alle drie in buitengebieden. Tot slot kunnen achtergebleven ontplofbare oorlogsresten (OO) in de bodem een risico vormen voor de openbare veiligheid. In het buitengebied van de gemeente is er sprake is van een verdacht gebied ontplofbare oorlogsresten (VG6). Dit houdt in dat er gerede kans bestaat op het aantreffen van OO in de bodem. In het buitengebied gaat het qua soort OO om geschutmunitie Duits, Oud-Hollands en Geallieerd. Daarnaast bevinden zich in het Markermeer, ten westen van Lelystad, enkele aandachtsgebieden. Zie Figuur 4-48 voor een weergave van de aandachtsgebieden OO in de gemeente. Onverdachte gebieden zijn niet gekleurd of gearceerd, zoals onder meer het geval is in het stedelijk gebied van Lelystad.

90

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

COLOFON155

Figuur 4-48: Bodembelastingkaart Ontplofbare Oorlogsresten (Bodematlas, 2023).

Autonome ontwikkeling Op dit moment loopt het vergunningstraject van een waterstoffabriek aan de Edelhertweg, in de nabijheid van het zonnepark. Tevens loopt er een vergunningsprocedure voor een waterstoftankstation op Oostervaart. Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat er een waterstof tankstation komt in de Flevokusthaven. De (toekomstige) opening van Lelystad Airport brengt vanwege de afstand tot de stad geen extra risico’s met zich mee. Onder de Omgevingswet wordt naast het persoonsgebonden risico (PR) gebruik worden gemaakt van aandachtsgebieden die betrekking hebben op brand, explosies en giftige wolken. Deze aandachtsgebieden beslaan een ruimer gebied dan de bestaande PR-contour, hoewel de exacte grenzen ervan nog niet zijn vastgesteld. Dit nieuwe kader kan gevolgen hebben voor toekomstige (ruimtelijke) ontwikkelingen binnen de gemeente. Raakvlakken De volgende aspecten hebben een raakvlak met het beleidsveld externe veiligheid: • •

•

•

91

Duurzame energie: door het faciliteren van waterstofgebruik zal er op termijn meer vraag zijn naar deze vorm van energie, met name in de transportsector. Mobiliteit: het faciliteren van het waterstofgebruik zal in verband met het transport van materialen een toename van de mobiliteit tot gevolg hebben, met daarnaast een effect op de transitie van het type voertuigen (fossiele brandstof tegenover hernieuwbare waterstof). Economie: bedrijven met meer effecten op milieu zijn gevestigd op de bedrijventerreinen Oostervaart en Noordersluis. Beide bedrijventerreinen bieden deels ruimte aan bedrijven die vallen in een hogere milieucategorie. Wonen: met de ontwikkeling van het Waterfront is er voldoende afstand tot de zittende bedrijven. Wanneer er op termijn gekozen zou worden voor ontwikkeling van het Waterfront richting Noordersluis/stad, dient er een oplossing te komen voor bedrijven die vanwege hun functie niet nabij woningen kunnen staan.

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

4.8.2.2

Sociale veiligheid

Ambities •

Een veiliger Lelystad, waarbij de criminaliteit en overlast wordt verminderd en veiligheidsgevoelens worden verhoogd (Integraal Veiligheidsplan 2023-2036).

Beleidsdocumenten •

Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 (Gemeente Lelystad, 2023).

Fase

Beoordeling

Toelichting

Huidige situatie

--

Op basis van de kaart Overlast en onveiligheid van de Leefbarometer zien we met name vier wijken met veel sociale onveiligheid: de Zuiderzeewijk, Atolwijk, Boswijk en Waterwijk. Dit beeld wordt door de gemeente zelf en door bewonersenquêtes bevestigd. Er zijn in vergelijking met andere gemeenten in Nederland veel wijken waar de sociale onveiligheid ondergemiddeld scoort. De gemeente heeft een Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 opgesteld waarin ze beleid opgenomen heeft om deze problemen tegen te gaan. Vier prioriteiten staan hierin centraal (cybercriminaliteit, jeugd en veiligheid, ondermijning en zorg en veiligheid) en voor elke prioriteit worden maatregelen genoemd waar de gemeente aan werkt.

Autonome ontwikkeling

-

Binnen het veiligheidsplan worden acties/maatregelen genoemd ten aanzien van wat er wordt gedaan aan sociale onveiligheid. Deze hebben echter in mindere mate een link met het ruimtelijke beleid.

+

De Omgevingsvisie bevat verschillende maatregelen die bijdragen aan sociale veiligheid, waarbij vooral het verbeteren van zicht en verlichting, het waarborgen van doorzicht in tunnels en het voorkomen van zichtbeperkende begroeiing een duidelijk sterk positief effect hebben op sociale veiligheid. Andere maatregelen, zoals het creëren van gevarieerde woonmilieus, het bevorderen van een inclusieve samenleving, het verbeteren van het stadshart en wijkcentra, en het verminderen van werkloosheid, hebben een beperkt positief effect omdat ze vooral indirect bijdragen aan sociale veiligheid en afhankelijk zijn van de uitvoering en context. Verder dragen investeringen in veilige en groene school- en zorgomgevingen, en het stimuleren van ontmoetingen en sociale cohesie, eveneens beperkt positief bij. Over het algemeen leidt dit ertoe dat het milieueffect van de voorgestelde maatregelen als beperkt positief wordt beoordeeld.

Doelbereik Omgevingsvisie

Huidige situatie Sociale veiligheid is een breed begrip. Hieronder vallen alle activiteiten die er bij mensen toe kunnen leiden dat ze zich onveilig voelen door toedoen van menselijk handelen. Het gaat daarbij onder meer om fysieke en cybercriminaliteit en agressief gedrag op straat. Veel van deze aspecten vallen niet direct onder het ruimtelijk beleid van een gemeente en worden daarom niet in dit OER behandeld. De Foto van de Leefomgeving richt zich op de aspecten die wel een relatie met de ruimtelijke inrichting van de gemeente hebben. Als ingangspunt voor een ruimtelijk beeld van de sociale veiligheid gebruiken we de Leefbarometer. Deze beoordeelt op straatniveau een aantal verschillende omgevingskwaliteiten ten opzichte van het Nederlands gemiddelde. Eén daarvan is overlast en onveiligheid. De kaart in Figuur 4-49 laat zien dat een groot deel van de centrumwijken in Lelystad ten opzichte van het Nederlands gemiddelde slecht tot zeer slecht scoort op het gebied van sociale veiligheid. Met name de Zuiderzeewijk, Atolwijk, Boswijk en Waterwijk scoren slecht. In het in februari 2023 vastgestelde Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 benoemt de gemeente deze wijken ook als speerpunten, en ook uit bewonersenquêtes blijkt eenzelfde beeld. Het veiligheidsplan heeft tot doel om het percentage inwoners dat zich weleens onveilig voelt in de eigen buurt verlagen.

92

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

COLOFON155

Figuur 4-49: Overlast en onveiligheid van de Leefbarometer.

De gemeente heeft in haar beleid vier veiligheidsthema’s vastgesteld die prioriteit hebben. Het gaat om het aanpakken van digitale veiligheid (cybercriminaliteit), de overlast en (beginnende) criminaliteit van jongeren (jeugd en veiligheid), de vermenging van de onderwereld en de bovenwereld (ondermijning) en ten slotte zorg en veiligheid. Inwoners van de Zuiderzeewijk en de Boswijk voelen zich het meest onveilig, respectievelijk gaat het om 34% en 30% van de bewoners die zich onveilig voelen in het jaar 2021. De meeste overlast wordt ervaren in de wijken Warande en Zuiderzeewijk (Integraal Veiligheidsplan 2023-2026). De score ten aanzien van criminaliteit in de buurt is voor de wijk Zuiderzeewijk het hoogst, daarna volgt de wijk Waterwijk/Landerijen. Cijfers voor Lelystad als gemeente laten zien dat 39,8% van de inwoners zich weleens onveilig voelt, 2.9% heeft vaak een onveiligheidsgevoel. Het weleens ervaren van een onveiligheidsgevoel in de buurt ligt op een percentage van 21%. Ongeveer 3% heeft vaak een onveiligheidsgevoel in de buurt (Veiligheidsmonitor CBS, 2023). In het Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 geeft de gemeente via acties en maatregelen aan hoe ze de sociale veiligheid, op basis van de vier prioriteiten, willen verbeteren. De meeste maatregelen hebben geen link met het ruimtelijk beleid, maar een aantal wel.

Bijvoorbeeld ‘preventie met gezag’ (een plan dat voortvloeit uit de gebiedsaanpak Lelystad Oost), ‘veiligheid NS-station’ (aanpak van overlast en onveiligheid in het stationsgebied) en ‘plannen van aanpak’ (speciale plannen van aanpak ondermijning voor Flevokust Haven en Airport). Autonome ontwikkeling De gemeente acht het van belang om door te gaan met het bestaande beleid vanwege consistentie en de wil om eerder vastgestelde doelen te bereiken, zoals volgt uit het Integraal Veiligheidsplan 2023 – 2026. Aan de vier prioriteiten die de gemeente heeft vastgesteld hangen diverse doelen, maar ook extra actiepunten die de gemeente al neemt of voornemens is te doen op het gebied van cybercriminaliteit, jeugd en veiligheid, ondermijning en zorg en veiligheid.

93

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

Raakvlakken De volgende aspecten hebben een raakvlak met het beleidsveld sociale veiligheid: • • •

Luchtkwaliteit: slechte luchtkwaliteit kan gezondheidsproblemen veroorzaken. Het verbeteren van de luchtkwaliteit draagt bij aan een gezondere leefomgeving, wat de sociale cohesie en veiligheid bevordert. Geluidshinder: geluidsoverlast kan stress en irritatie veroorzaken bij bewoners. Dit kan sociale veiligheid ondermijnen, bijvoorbeeld door conflicten tussen buren te verergeren. Stedelijk groen: groenvoorzieningen in stedelijk gebied kunnen bijdragen aan de omgevingsveiligheid, bijvoorbeeld vanwege verbeterende of juist verslechterde zichtbaarheid vanwege bomen en struiken.

Bouwstenen voor de Omgevingsvisie (externe en sociale veiligheid) • • • •

•

Er dient in de Omgevingsvisie rekening gehouden te worden met de ontwikkeling van de stad in relatie tot de omgevingsveiligheid. Implementatie van maatregelen uit het Integraal Veiligheidsplan 2023 – 2026, waarbij speciale aandacht uitgaat naar de vier prioriteitswijken. Wanneer er gekozen wordt voor een ontwikkelrichting die in strijd is met de omgevingsveiligheid heeft dit gevolgen voor aanwezige functies. In de toekomst is steeds meer aandacht voor houtbouw, een natuurlijk materiaal. Bij de ontwikkeling van nieuwe gebouwen/woningen dienen zo mogelijk mitigerende maatregelen getroffen te worden ter voorkoming van brand. Hetzelfde geldt voor de brandbaarheid van batterijen ten behoeve van opslag van energie en accu’s voor auto’s en fietsen. Nieuwe bedrijvigheid met risico op kwetsbare omgevingsveiligheid aan de oostkant van de stad vestigen.

4.8.3

Luchtkwaliteit

Ambities •

De gemeente Lelystad wil de luchtkwaliteit op het huidige niveau handhaven.

Beleidsdocumenten •

Omgevingsvisie Lelystad 2040.

Fase

Beoordeling

Toelichting

Huidige situatie

+

De belangrijkste lokale bron van luchtverontreinigende stoffen in Lelystad is het gemotoriseerd verkeer. Bronnen van buiten de gemeente dragen echter het meest bij aan de concentraties van fijnstof en stikstofdioxide. De luchtkwaliteit is relatief goed, zeker voor een stedelijke omgeving en in vergelijking met de Randstad.

Autonome ontwikkeling

+

Er zal een lichte autonome verbetering optreden doordat in heel Nederland de luchtkwaliteit blijft verbeteren.

+/-

De meeste maatregelen en randvoorwaarden uit de Omgevingsvisie hebben geen direct effect op de luchtkwaliteit en worden daarom neutraal beoordeeld. Enkele maatregelen, zoals het stimuleren van duurzame mobiliteit en het beperken van overlast door doorgaand vrachtverkeer, hebben wel een beperkt positief effect, vooral wanneer ze goed worden uitgevoerd. Deze maatregelen zijn gericht op het verminderen van uitstoot van fijnstof en CO₂, maar het uiteindelijke effect hangt sterk af van het gedrag van bewoners en bedrijven. Lelystad bereidt zich daarnaast voor op strengere luchtkwaliteitseisen in 2030. Alles bij elkaar is het totale effect op luchtkwaliteit neutraal (+/-).

Doelbereik Omgevingsvisie

Huidige situatie Luchtkwaliteit verwijst naar de samenstelling van de lucht die we inademen en is essentieel voor onze gezondheid en het milieu. Bij het beoordelen van luchtkwaliteit wordt rekening gehouden met verschillende schadelijke stoffen, zoals 94

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

COLOFON155

stikstofdioxide, fijnstof (PM10, PM2,5 en PM0,1) en zwaveldioxide. Deze stoffen worden geproduceerd door diverse bronnen, zoals verkeer, industrie en huishoudens. Een slechte luchtkwaliteit kan ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid. Blootstelling aan vervuilde lucht kan leiden tot irritatie van de luchtwegen, ademhalingsproblemen, verergering van astma, en zelfs ernstige ziekten zoals hart- en longaandoeningen en kanker. Mensen die regelmatig worden blootgesteld aan verontreinigde lucht kunnen symptomen ervaren zoals hoesten, kortademigheid, vermoeidheid en irritatie van de ogen en keel. Vooral kwetsbare groepen zoals kinderen, ouderen en mensen met reeds bestaande luchtweg- of hartproblemen lopen een verhoogd risico op gezondheidsproblemen door slechte luchtkwaliteit. Daarom is het van groot belang om de luchtkwaliteit te bewaken, oplossingen te zoeken om de uitstoot van schadelijke stoffen te verminderen en maatregelen te nemen ter bevordering van schonere lucht voor een gezondere leefomgeving. De gemeente Lelystad wil de luchtkwaliteit op het huidige niveau handhaven, omdat er op dit moment geen sprake is van een (dreigende) overschrijding van een omgevingswaarde voor luchtkwaliteit (Gemeente Lelystad, 2021).

Hierom is de gemeente Lelystad niet aangesloten bij het Schone Lucht Akkoord van de provincie Flevoland, maar onderschrijft de gemeente de inhoud van het akkoord wel (Provincie Flevoland, z.d.). Onderstaand worden de waargenomen concentraties van de genoemde schadelijke stoffen vermeld. We beoordelen het thema luchtkwaliteit aan de hand van de jaargemiddelde concentraties van stikstofdioxide (NO 2) en fijnstof (PM2,5 en PM10). Stikstofdioxide is een verbinding tussen stikstof en zuurstof die vanuit verscheidene bronnen oplost in de atmosfeer. Fijnstof zijn zeer fijne deeltjes die meegevoerd worden door de wind (de PM in PM 2,5 en PM10 staat voor het Engelse Particulate Matter). Fijnstof is verdeeld in twee fracties: een zeer fijne fractie van alle deeltjes met een diameter kleiner dan 2,5 m (PM2,5) en een grovere fractie die de optelling van PM2,5 en de fractie tussen 2,5 en 10 m (PM10) beslaat. De reden dat deze onderverdeling gemaakt wordt is dat onderzoek uitwijst dat met name de zeer fijne fractie (<2,5 m) een negatief effect op de gezondheid van mensen heeft. In paragraaf 5.1.4.1 van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) zijn de wettelijke normen voor deze stoffen vastgelegd. Daarnaast zijn door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) advieswaarden afgegeven die aangeven onder welke waarden de meeste negatieve gezondheidseffecten vermeden kunnen worden.

Wettelijke normen en advieswaarden zijn samengevat in Tabel 4-6. Tabel 4-6: Wettelijke normen en advieswaarden met beleidsmatige bronnen voor stikstof en fijnstof

Stof

Wettelijke norm

Bron

Advieswaarden

Bron

NO2

40 g/m3

Bkl, par. 5.1.4.1

10 g/m3

WHO15

PM2,5

25 g/m3

Bkl, par. 5.1.4.1

5 g/m3

WHO16

PM10

40 g/m3

Bkl, par. 5.1.4.1

15 g/m3

WHO17

15 World Health Organisation (WHO) global air quality guidelines: particulate matter (PM

dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide (WHO global air quality guidelines). 16 WHO global air quality guidelines. 17 WHO global air quality guidelines. 95

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

2.5 and PM10), ozone, nitrogen

In Figuur 4-50 is de stikstofconcentratie in Lelystad weergegeven (RIVM, Atlas Leefomgeving, 2022). In grote delen van de stad is er geen sprake van een overschrijding van de WHO-advieswaarde, maar in de woonwijken en rondom het wegennet is wel een verhoging van de stikstofconcentratie te zien. Wat opvalt is de sterke verhoging op de Larserdreef tussen de rotonde en de aansluiting op de N309 en daarnaast ook door het centrumgebied.

Figuur 4-50: Stikstofconcentratie (RIVM, Atlas Leefomgeving, 2022).

In Figuur 4-51 is de fijnstofconcentratie (PM10) weergegeven ten opzichte van de WHO-advieswaarde (RIVM, Atlas Leefomgeving, 2021). Te zien is dat er rond de industrieterreinen Oostervaart en Noordersluis en rond het wegennet (bijvoorbeeld de Larserdreef) een verhoging van de fijnstofconcentratie is, namelijk tussen de 16 en 30 microgram PM10/m3.

96

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

COLOFON155

Figuur 4-51: Fijnstofconcentratie (PM10) (RIVM, Atlas Leefomgeving, 2021)

In Figuur 4-52 is de fijnstofconcentratie PM2,5 afgebeeld (RIVM, Atlas Leefomgeving, 2022). Hierbij valt wederom op dat er bij de industrieterreinen Oostervaart en Noordersluis een verhoogde fijnstofconcentratie is waargenomen, namelijk tussen de 9 en 11 microgram PM2,5/m3.

Figuur 4-52: Fijnstofconcentratie (PM2,5) (RIVM, Atlas Leefomgeving, 2022).

97

Onze referentie: OER Lelystad - Datum: 25 september 2025 - Public

Autonome ontwikkeling Het kabinet zegt in 2025 een besluit te willen nemen over de opening van Lelystad Airport. Uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat blijkt dat de luchtvaart relatief weinig bijdraagt aan de luchtverontreiniging in de omgeving van luchthavens. Rondom regionale luchthavens wordt vermindering van luchtkwaliteit gemiddeld voor 99% veroorzaakt door andere bronnen (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, 2023). Dit is ook iets wat naar voren kwam tijdens de interviews met de gemeente Lelystad. In de interviews werd benadrukt dat de nieuwe stadswijk Zuiderhage gebouwd zal worden ten zuiden van de Larserdreef, welke voorzien zal is van een eigen aansluiting op de A6. Dit zal ervoor zorgen dat de Larserdreef, waar het nu kritisch druk is, ontlast zal worden. Verder zullen de achtergrondbijdragen van de uitstoot van schadelijke stoffen hetzelfde blijven, waardoor de bijdrage van het verkeer tussen de 5 en 10% van de totale uitstoot zal blijven. Het Rijk heeft in 2025 een besluit genomen, waarbij de snelheid op de A6, tussen Lelystad Noord en de Ketelbrug, wordt verhoogd naar 130 km per uur. De luchtkwaliteit wordt op nationaal niveau steeds beter. De voortgangsrapportage van het Schone Lucht Akkoord laat zien dat de oude WHO-advieswaarden van 2005 bijna overal behaald worden in 2030.

Echter, de aangescherpte normen uit 2021 worden in grote gebieden nog niet behaald (Rijksoverheid, 2022). In Flevoland worden fijnstofsensoren geplaatst op bijvoorbeeld bedrijfsgebouwen en publieke gebouwen, zoals scholen. En ondanks dat de luchtkwaliteit in Flevoland van goede kwaliteit is, wil de provincie graag een preciezer beeld krijgen op wijk- en adresniveau. Om deze reden worden er bij 200 inwoners van Flevoland een meter in de achtertuin geplaatst. In Lelystad kunnen inwoners zich aanmelden om een fijnstofmeter in hun achtertuin te hebben. De meters zullen drie jaar blijven staan en de verzamelde informatie zal worden verzameld door TNO en het RIVM om beter te begrijpen welke bronnen de luchtkwaliteit in de provincie Flevoland beïnvloeden (gemeente Lelystad, 2024). Raakvlakken De volgende omgevingsaspecten hebben raakvlakken met het beleidsveld luchtkwaliteit: •