Nota Integrale handhaving 2021-2025 college

friec

INHOUDSOPGAVE 1)

Inleiding ................................................................................................................................... 3

2)

Handhaving in een notendop ................................................................................................... 4

3)

Input politiek en publiek ........................................................................................................... 5

4)

Betrokken partijen .................................................................................................................... 6

5)

Handhavingsthema’s in Lelystad.............................................................................................. 7

6)

Handhavingsbeleid .................................................................................................................. 8

7)

Trends en ontwikkelingen ........................................................................................................ 9

8)

Doelstelling en uitgangspunten .............................................................................................. 10

9)

Prioriteiten 2021-2025............................................................................................................ 12

10) Lelystadse handhavingsstrategie ........................................................................................... 13 11) Handhaafbaarheidstoets ........................................................................................................ 15 12) Informatie en privacy.............................................................................................................. 16 BIJLAGE 1: Interventies ................................................................................................................ 17 BIJLAGE 2: Repressieve handhaving ........................................................................................... 18 BIJLAGE 3: Boa en toezichthouder ............................................................................................... 21 BIJLAGE 4: Virtuele handhavingsmarkt ........................................................................................ 22 BIJLAGE 5: Handhaving sociaal domein ....................................................................................... 25 BIJLAGE 6: Doelgroepbenadering ................................................................................................ 26 BIJLAGE 7: Uitwerking toets ......................................................................................................... 27

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 2 van 27

1)

INLEIDING

Waarom deze nota? Handhaving is een kerntaak van de gemeente. In beleidsnota’s wordt beschreven hoe deze kerntaak wordt uitgevoerd. De vorige nota Integrale handhaving ging over de periode 2015 tot en met 2018. In die nota staat de visie, uitgangspunten en werkwijze van de gemeente Lelystad bij het handhaven van wet- en regelgeving. Eind 2018 koos de gemeenteraad ‘handhaving‘ als één van de vier onderwerpen voor de eigen strategische agenda. Daarom is in 2019 een initiatiefvoorstel vanuit de raad ingediend om te komen tot een nieuwe nota met allerlei activiteiten zoals een handhavingsmarkt, een bewonersonderzoek en opstellen van handhavingstrategieën. Door de coronacrisis moesten deze activiteiten anders worden ingericht. De elementen uit het initiatiefvoorstel zijn in afgeslankte vorm gebruikt om toch te komen tot een nieuwe nota Integrale handhaving. Daarbij wordt de termijn van vier jaar gekozen, om aan de ene kant invulling te geven aan een strategisch kader, maar ook oog te houden voor een snel veranderende samenleving en nieuwe ontwikkelingen.

Wat willen we bereiken? Het doel van integrale handhaving is zorgen dat regels worden nageleefd. Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid dat de samenleving zo gezond, leefbaar en veilig mogelijk is. Dat kan bereikt worden door op te treden tegen overtredingen, integrale controles uit te voeren, verbinding te leggen tussen de drie domeinen en samen te werken in de handhavingsketen. Daarmee kan overlast en misbruik worden voorkomen dan wel beëindigd. Uitgangspunten zijn eigen verantwoordelijkheid van bewoners en ondernemers, voorlichten als het kan en handhaven als het moet. We willen een gedragsverandering gericht op goede naleving. Handhaving vindt zodanig plaats dat er zo min mogelijk (administratieve) lasten zijn. De gemeente voert daarbij de regie. Doel van deze nota is om inzicht te geven in het beleid, de samenhang en de uitvoering. De doelstellingen en uitgangspunten worden verder toegelicht op blz. 10. Wat hebben we daarvoor over? Deze nota gaat niet nader in op de totale kosten van handhaving in Lelystad. Handhaving zit in de gemeentelijke Programmabegroting verspreid over meerdere taakvelden.

De grootste bedragen zitten bij Milieubeheer (inzet Omgevingsdienst voor 1,3 miljoen), Openbare orde en veiligheid (inzet team Stadstoezicht voor 740.000 euro), maar ook in Crisisbeheersing (inzet brandweer), Volksgezondheid (inzet GGD op kinderopvang en toezicht op de Wmo), Wonen en Bouwen (inzet team Wabo) en Onderwijsbeleid (inzet Leerplichtambtenaren). Uiteraard zijn nog tal van andere instanties betrokken bij integrale handhaving in Lelystad, zoals de politie, Staatsbosbeheer, Inspectiediensten, ISZW, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, etc. Hoe gaan we deze aanpak evalueren? In de beleidsplannen van de drie onderliggende domeinen staan de concrete indicatoren om te meten of de doelstellingen zijn behaald. Het gaat daarbij om de veiligheidsgevoelens van bewoners, het aantal leerplichtigen dat niet staat ingeschreven op een school, de mate van tevredenheid over het functioneren en optreden van handhavers, rapportcijfer leefbaarheid in de buurt, meldingen sociale overlast en het rapportcijfer voor de veiligheid in Lelystad. Verder wordt elk jaar in de jaarrekening van de gemeente per taakveld verantwoording afgelegd over de doelstellingen, behaalde resultaten en de gemaakte kosten.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 3 van 27

2)

HANDHAVING IN EEN NOTENDOP

De gemeente Lelystad is verantwoordelijk voor het toezicht en handhaving van veel wet- en regelgeving. De burgemeester en het college zijn betrokken bij zo’n 190 wetten en onderliggende regelgeving. Die worden onder meer gesteld om bepaalde doelen op het gebied van leefbaarheid, veiligheid en gezondheid te bereiken. Deze nota gaat nader in op de gemeentelijke handhavingstaken en benoemt ook de samenwerking met andere organisaties die ook toezicht en handhavingstaken uitvoeren, zoals de Omgevingsdienst, politie en de GGD.1

Omschrijving handhaving Handhaving gaat over de naleving van de door de overheid gestelde wet- en regelgeving. Integrale handhaving wordt in deze nota breed gezien. Het gaat om een keten van activiteiten, die gericht is op het doen naleven van de regels en voorschriften. Handhaving wordt dus niet alleen gezien als het afdwingen met sancties, maar als het gehele proces van opstellen van duidelijke regelgeving, voorlichting, advisering, toezicht, bemiddeling tot sanctionering. Toezicht is daarbij vooral bedoeld om na te gaan of conform de regels wordt gehandeld. Is dat niet het geval, dan wordt actie ondernomen om de situatie weer in overeenstemming met de regels te brengen.

Drie domeinen Handhaving vindt plaats op verschillende terreinen, ook wel domeinen genoemd:  handhaving in het fysieke domein (omgevingswet, milieutaken, bouwen en gebruik);  handhaving van het openbare domein: de openbare orde en veiligheid / openbare ruimte (APV, Drank- en horecawet, prostitutie, drugsoverlast, parkeren);  handhaving in het sociaal domein (leerplicht, Wmo, kinderopvang, uitkeringen, welzijn, jeugdzorg).

Instrumenten De gemeente heeft een aantal informele en formele instrumenten om regels te handhaven:  het geven van voorlichting en advies  het voeren van gesprekken / bemiddeling  inzet van waarschuwingsbrieven  inzet van voornemen tot een dwangsom of bestuursdwang  het daadwerkelijk opleggen van een last onder dwangsom of een last onder bestuursdwang  het intrekken van een vergunning dan wel ontheffing  terugvorderen onrechtmatig verstrekte bijstand  het opleggen van een bestuurlijke boete Zie verder de uitwerking over de handhavingsketen in de Bijlage op blz. 17 en het overzicht aan repressieve middelen op blz. 18. Voor de gemeente geldt een beginselplicht tot handhaving: bij overtreding van een wettelijk voorschrift moet een bestuursorgaan handhavend optreden, tenzij zich bijzondere omstandigheden voordoet (zicht op legalisatie of onevenredigheid). 1

Er wordt geen uitputtende opsomming gegeven op handhavingstaken van partijen waar de gemeente beperkte bemoeienis mee heeft, zoals vreemdelingenwetgeving, kustwacht of handhaving van dierziekten.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 4 van 27

3)

INPUT POLITIEK EN PUBLIEK

Dit zegt de politiek en de bevolking over handhaving in Lelystad.

Raadsprogramma en programmabegroting Het Raadsprogramma 2018-2022 gaat beperkt in op de thema’s vergunningverlening, toezicht en handhaving. Er worden wel veertien andere thema’s benoemd die prioriteit hebben, zoals duurzaamheid, wonen, economie, ontwikkeling Stadshart, sociaal domein, et cetera. Een aantal onderwerpen worden wel benoemd zoals aanpak illegale kamerverhuur, sancties bijstandsfraude, omgevingswet en aanpak ondermijning. In de jaarlijkse Programmabegroting komt ‘handhaving’ vaker langs, zoals bij Milieubeheer, samenwerking met de Omgevingsdienst, Parkeerbelasting, Openbare orde en veiligheid, handhaving afvalbeleid en bij de Wabo.

Uitkomsten enquête onder bewoners In maart 2021 hebben we aan een grote groep bewoners gevraagd wat zij vinden van handhaving in Lelystad (respons van 1.166 leden van het LelyStadspanel). De eerste vraag was: welke uitgangspunt vindt u het beste passen bij handhaving? Op de eerste plek kwam de wens dat de gemeente samen met bewoners per buurt moet bepalen waar behoefte aan is (36%), met name in Zuiderzeewijk, Waterwijk en Landerijen. Op de tweede plek staat de mening dat de woon- en leefomgeving alleen maar veiliger, duurzamer of gezonder wordt door meer toezicht en controles (19%), met name in de Boswijk. 16% kiest voor het uitgangspunt dat het voorkomen van overtredingen het belangrijkste is, vooral in Lelystad-Haven. De tweede vraag ging over hoe de gemeente toezicht en handhaving kan verbeteren. Hieronder staan de uitkomsten. Een relatief groot deel van de Lelystedelingen vindt dat de gemeente toezicht en handhaving kan verbeteren door (1) het belonen van goed gedrag en (2) bewoners en ondernemers beter te informeren over de regels. De inwoners van de Zuiderzeewijk hebben de hoogste score voor meer handhavers, controleurs en opsporingsbeambten inzetten, namelijk 32%.

30%

Belonen van goed gedrag; mensen motiveren regels op te volgen

29%

Bewoners en ondernemers beter informeren over de regels 19%

Meer handhavers, controleurs en opsporingsambtenaren inzetten Duidelijk te maken hoeveel en wat voor boetes uitgeschreven zijn aan mensen die zich niet aan de regels houden

9%

5%

Meer boetes uitschrijven en vaker dwangsommen en bestuursdwang gebruiken 0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

Prioriteiten Burgerpanel De laatste vraag ging over welke vorm van handhaving in Lelystad extra aandacht moet krijgen. 1) Toezicht op jeugdoverlast, criminaliteit, vernielingen, drugsoverlast, etc., 59% 2) Controle en handhaving op afval (zwerfafval, afvaldumpingen), 55% 3) Handhaving buurtproblemen (hondenpoep, rommel op straat, geluidsoverlast), 45% 4) De aanpak van misbruik en fraude van (bijstands)uitkeringen, 28% 5) Controle op milieu, 23%

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 5 van 27

4)

BETROKKEN PARTIJEN

Tal van instanties, organisaties, overheden en andere partijen zijn betrokken bij vergunningverlening, toezicht, handhaving en veiligheid in Lelystad. Als eerste natuurlijk onze inwoners, ondernemers en de bijbehorende verenigingen. Belangrijke handhavingspartners zijn onder meer de Omgevingsdienst, politie en de brandweer. Voor uitvoering van de Drank- en Horecawet werken we samen met de GGD en Tactus verslavingszorg. Op deze pagina staat het overzicht van de betrokken partijen.

Bewoners en ondernemers  Bewoners en buurtorganisaties  Ondernemers en ondernemersverenigingen  Koninklijke Horeca Nederland

Gemeentebestuur De gemeenteraad stelt het integrale handhavingsbeleid en het integrale veiligheidsbeleid vast. Het college stelt de uitvoeringsplannen vast. De bevoegdheid tot oplegging van een dwangsom of bestuursdwang wordt uitgeoefend door het college. De burgemeester heeft een eigen verantwoordelijkheid op het gebied van openbare orde en veiligheid.

Gemeentelijke organisatie Vergunningverlening, toezicht en handhaving vindt plaats op verschillende beleidsterreinen.  Team Stadstoezicht (handhaving APV, boa’s, vergunningverlening, juristen).  Team Wabo en bestemmingsplannen (bouwen en wonen, ruimtelijke ordening, milieu).  Team Openbare orde en veiligheid (ondermijning, veilige wijken, jeugdoverlast).  Team Sociaal domein (uitkeringen, rechtmatigheid, sociale recherche).  Team Jeugd (leerplichtambtenaren).

Externe overheden  Provincie         

Politie Brandweer Belastingdienst UWV/SVB GGD Zorg- en Veiligheidshuis Flevoland Waterschap Zuiderzeeland RIEC Midden Nederland Omgevingsdienst Flevoland & Gooi en Vechtstreek  Openbaar Ministerie

         

Andere gemeenten in Flevoland Veiligheidsregio Flevoland Marechaussee (denk aan Lelystad Airport) Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit Douane Reclassering en jeugdreclassering FIOD Bureau Regionale Veiligheidsstrategie Inspectie Leefomgeving en Transport Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW)

   

Gecertificeerde instellingen Onderwijsinstanties Raad voor Kinderbescherming Andere woningverhuurders

Overige externe partijen    

Centrada Hulpverlenende instanties Sociaal wijkteam Zorginstanties (IDO, Triade, Kwintes, etc.)

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 6 van 27

5)

HANDHAVINGSTHEMA’S IN LELYSTAD

Dit zijn de belangrijkste wet- en regelgeving voor handhaving: I Wabo, Wet ruimtelijke ordening, Woningwet, Wet Milieubeheer, Bouwbesluit, Natuurbeschermingswet, Flora- en Faunawet, Verordening fysieke leefomgeving Lelystad. II Opiumwet, Wet Wapens en munitie, Drank- en Horecawet en de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). III Leerplichtwet 1969, Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Jeugdwet, Participatiewet. Onder deze wetten hangen een aantal concrete handhavingsthema’s, taakvelden en onderwerpen:

AD I Fysiek domein 1) 2) 3) 4)

Kamerverhuur, woningsplitsing en illegaal gebruik van gebouwen Brandveiligheid 2 Bouw- en woningtoezicht Toezicht sloopwerkzaamheden

5) 6) 7) 8)

Omgevingsvergunningen Strijdigheid met bestemmingsplan Asbest Milieu en bodemkwaliteit 3

21) 22) 23) 24)

APV: hondenpoep, gevaarlijke honden APV: geluidshinder APV: heling APV: caravans, aanhangers, autowrakken, boten APV: betaald parkeren, gevaarlijk parkeren, verkeerd parkeren APV: standplaatsen4 APV: voorwerpen aan de weg APV: terrassen / uitstallingen APV: reclame APV: andere onderwerpen zoals kamperen, winkels, collecteren, etc.

AD II Openbare domein 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20)

Veiligheid: drugspanden, coffeeshops en drugsproblematiek Veiligheid: aanpak woonoverlast Veiligheid: jeugdoverlast Veiligheid: jaarwisseling en vuurwerk Veiligheid: prostitutie Veiligheid: alcohol Veiligheid: lachgas Veiligheid: evenementen Veiligheid: drank- en horecawet Veiligheid: coronaregels Veiligheid en zorg: verwarde personen APV: afval, zwerfafval, afvaldumpingen

25) 26) 27) 28) 29) 30)

AD III Sociaal domein 31) 32) 33)

Leerplicht Bijstand en bijzondere bijstand Uitkeringsfraude 5

34) 35) 36)

Zorgfraude 6 Adresonderzoek Kinderopvang

In het sociaal domein is handhaving gericht op de naleving van veelal inkomensverstrekkende regels. Dit wordt nader toegelicht in de Bijlage op blz. 25. 2

Tussen de gemeente en brandweer is een overeenkomst afgesloten rond (brand)veiligheid bij vergunningverlening en bij het gebruik van bouwwerken. Ook controleert de brandweer via het ‘Besluit brandveilig gebruik en basishulpverlening overige plaatsen’ bij evenementen, campings en jachthavens. 3 De brandweer is betrokken bij de brandveiligheid verbonden met milieu. De brandweer adviseert de provincie en OFGV. Zo komen de adviezen ook bij de gemeente terecht bij handhavingszaken. 4 Zie ook op de website de beleidsregel over gebruik van standplaatsen (snacks, ijs, oliebollen, etc.). 5 Uitkeringsfraude houdt in dat iemand door eigen toedoen of nalatigheid een uitkering krijgt waar hij of zij geen recht op heeft, of een hogere uitkering dan waar die persoon recht op heeft. 6 Bij fraude in de zorg eigenen partijen zich onrechtmatig gelden toe die bedoeld zijn voor de behandeling van een patiënt. Denk hierbij aan fraude met een persoonsgebonden budget (PGB). Of alle andere vormen waarbij zorggegevens worden gemanipuleerd teneinde onrechtmatig gelden te kunnen verkrijgen.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 7 van 27

6)

HANDHAVINGSBELEID

De gemeente Lelystad heeft voor de drie domeinen diverse plannen opgesteld. Vanuit de Wabo en het Besluit omgevingsrecht ligt er een verplichting om handhavingsbeleid vast te stellen. Tevens is de gemeente verplicht om een uitvoeringsprogramma vast te stellen. Op het domein van Openbare orde en veiligheid is er in Lelystad ook al een lange traditie van integrale veiligheidsplannen en uitvoeringsplannen. Verder is de gemeente verplicht bij de uitvoering van drank- en horecawetgeving een preventie- en handhavingsplan vast te stellen. Ook in het sociaal domein is beleidskader vastgesteld en ligt er de nota Aanpak Sociaal Domein.

Relevante beleidsplannen en uitvoeringsnota’s  In het Beleidsplan VTH 2019-2022 staat het kader hoe vergunningverlening en toezicht en handhaving in de fysieke leefomgeving is georganiseerd, hoe er wordt samengewerkt en wat de verantwoordelijkheden zijn van de betrokken partijen. Het plan gaat over de uitvoering op het gebied van milieu, ruimtelijke ordening, brandveiligheid, openbare ruimte, bouwen en slopen.  In het Regionaal Beleidskader VTH 2019-2022 staat het beleid en de afspraken over de Wabo-taken en de milieutaken. De milieutaken worden namens gemeente Lelystad voor het grootste deel uitgevoerd door de Omgevingsdienst (OFGV).  Jaarlijks wordt er een uitvoeringsprogramma vergunningverlening, toezicht en handhaving voor de fysieke leefomgeving (VTHUP) vastgesteld. In het VTHUP staan ook diverse speerpunten uit het veiligheidsbeleid, vanwege de verbinding tussen veiligheid en handhaving.  Na elke raadsverkiezing wordt er weer een nieuw integraal veiligheidsplan (IVP) voor vier jaar door de raad wordt vastgesteld. In het veiligheidsplan gaat het om jeugdoverlast, veilig uitgaan, ondermijning, evenementen, veilige buurten, coffeeshop- en prostitutiebeleid, huiselijk geweld, radicalisering, milieucriminaliteit, crisisbeheersing, etc. Elke twee jaar wordt er een uitvoeringsplan veiligheid gemaakt. Daarin staat ook de verbinding met handhaving.

 Voor een effectieve alcoholpreventie hebben we een Preventie- en handhavingsplan alcoholgebruik (PHP). Centraal staat de omgeving van de jonge drinker. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral deze omgeving beïnvloeden. Alcoholverstrekkers, scholen en ouders spelen een belangrijke rol. Verder is ons verslavingsbeleid onderdeel van het lokale gezondheidsbeleid. Handhaving, veiligheid en gezondheidszorg trekken samen op.

Evaluatie 2015-2020 In diverse rapporten, evaluaties en jaarverslagen wordt teruggekeken op de afgelopen periode. Denk aan de diverse evaluaties van het veiligheidsbeleid, het jaarverslag VTHUP en het beleidsplan VTH, het jaarverslag van de Veiligheidsregio / brandweer. In de jaarrekening van de gemeente wordt per taakveld verantwoording afgelegd over de resultaten en de gemaakte kosten. Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 8 van 27

7)

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN De coronacrisis heeft een enorme impact op de samenleving, economie, gezondheidszorg en uiteraard op vrijwel alle andere beleidsterreinen. Deze crisis heeft er ook voor gezorgd dat de samenwerking tussen politie en boa’s een enorme impuls kreeg en dat de boa’s een volwassen onderdeel van de handhaving van de noodverordeningen, coronawet en avondklok werden. Lelystad is in ontwikkeling en het inwonersaantal groeit naar 100.000, dit heeft gevolgen voor toezicht handhaving. Lelystad Airport zal bij opening een grote impact hebben op toezicht en handhaving. Bedrijventerreinen zijn in ontwikkeling (Flevokusthaven, Lelystad Airport Businesspark). Het Porteum geeft een eigen uitdaging op gebied van veiligheid, schoolverzuim en handhaving. De inzet van data en nieuwe technologieën voor toezicht en handhaving neemt alleen maar toe. Er komen nieuwe methoden van toezicht waarin de analyse van data en signalen centraal staat. Denk aan het gebruik van drones, big data, algoritmes, slimme camera’s en artificial intelligence. Dit biedt kansen zoals beter risicogestuurd toezicht houden en sneller werken. De nadelen van algoritmes worden ook steeds duidelijker, zoals pijnlijk duidelijk werd bij de Toeslagenaffaire. De Omgevingswet vervangt 26 bestaande wetten over de fysieke leefomgeving. Toezicht en handhaving zal mogelijk een grotere rol gaan krijgen.

Doordat in het nieuwe stelsel minder vergunningen zijn, meer zorgplichten en meer algemene regels van toepassing zijn vindt in het nieuwe stelsel vaker een toets achteraf plaats. De werelden van zorg en veiligheid krijgen steeds meer met elkaar te maken. In allerlei overleggen worden bewoners met zogenaamde multi problematiek besproken: psychische klachten, verstandelijke beperking, verslaving, schulden, werkloosheid en gebrekkige integratie. Zonder hulp leidt dit tot meer onveiligheid en overlast. We verwachten een stijging van situaties van woonoverlast en een grotere vraag naar handhaving in de wijken en buurten van Lelystad. De politie gaat zich onder invloed van schaarste en landelijke prioriteiten steeds meer richten op de kerntaken. Sommige taken verschuiven naar de gemeente. Denk aan de aanpak van overlastfeiten. Het is ook zichtbaar bij de controle op seksinrichtingen, controle heling, jongerenoverlast en inzet bij evenementen. De rol van de boa’s wordt steeds groter. Ontwikkelingen in de maatschappij, de decentralisaties in het sociaal domein en de terugtrekkende politie zorgen ervoor dat er steeds meer wordt verwacht van boa’s. Het verder professionaliseren van de boa’s (landelijk uniform, communicatiemiddelen) is een belangrijk punt in het kader van de professionalisering van de handhavingsorganisatie. De positie van de wijkboa gaat de komende jaren groeien.

Wijkgerichte taken zoals verwarde personen, jeugd (inzet jeugdboa’s), verkeersovertredingen, toezicht illegale sanering, bijzondere wetten gaan meer naar de gemeentelijke handhaving. De boa’s krijgen steeds meer positie in de aanpak van ondermijning. De komende jaren verwachten we mooie resultaten van het districtelijk team ondermijning (DTO). Dit is een samenwerking tussen gemeenten, politie, OM en Belastingdienst, opererend vanuit het stadhuis te Lelystad. De komende jaren zal handhaving van verkeersveiligheid meer op de agenda komen. Gemeentelijke handhavers kunnen momenteel niet optreden tegen lichte verkeersovertredingen, zoals snelheidsovertredingen in een 30-kilometerzone, rijden door rood licht en fietsen zonder verlichting. De politie heeft te weinig capaciteit om goed aan de behoefte te kunnen voldoen.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 9 van 27

8)

DOELSTELLING EN UITGANGSPUNTEN

Gelet op voorgaande hoofdstukken wordt hierna de strategische koers voor de komende jaren geformuleerd.

Strategische doelstelling Handhaving is samen met vergunningverlening en toezicht een belangrijk instrument om de gezondheid, veiligheid en leefbaarheid en duurzaamheid in Lelystad te borgen. De strategische doelstelling is dan ook: Het behoud en het verder verbeteren van een veilige, duurzame en gezonde woon-, werk- en leefomgeving in Lelystad.

Uitgangspunten handhaving De gemeente heeft de bijzondere positie om de naleving van regelgeving af te dwingen. Daar moet zorgvuldig mee omgegaan worden. Waar mogelijk wordt ingezet op het voorkomen van overtredingen, waar nodig zetten we in op handhaving. Verder zoeken we naar een balans tussen de roep om ‘strengere regels en harde handhaving’ en het pleidooi voor ‘minder knellende regels, minder toezichtlast en meer ruimte voor eigen verantwoordelijkheid en ondernemerschap’. De onderstaande uitgangspunten komen overeen met de handhavingsenquête (zie blz. 5).7 1) Burgers, bedrijven en verenigingen zijn primair zelf verantwoordelijk voor naleving. 2) De gemeente is verantwoordelijk voor voorlichting en preventie. 3) We hanteren handhaafbare regels. 4) Onze kernwaarden zijn ‘vertrouwen’ en ‘klantgericht’. 5) We conformeren ons aan de ‘Landelijke Handhavingsstrategie’.8 6) Handhaving wordt zoveel mogelijk integraal opgepakt. 7) We handhaven programmatisch. 8) We handhaven zoveel mogelijk informatie- en risicogestuurd. 9) Handhaving kent een innovatief karakter.

Integrale handhaving De essentie van integrale handhaving is dat de betrokken partijen elkaar kennen en waar nodig samenwerken. De activiteiten worden afgestemd binnen de verschillende schakels van de keten. Dit betekent dat er afstemming is over de informatie, analyse en duiding. Er wordt gezamenlijk een plan van aanpak opgesteld, uitgevoerd, geëvalueerd en er komt een verantwoording van resultaten en effecten. En er is afstemming over de rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de betrokken actoren. Tenslotte is er zicht op de waarschijnlijke gevolgen van de activiteiten. Een goed voorbeeld van integrale handhaving is de wijze waarop de ondermijning in Lelystad wordt aangepakt. In deze overleggen komen partijen bijeen (politie, Belastingdienst, OM, diverse teams van gemeente) om informatie te delen, interventies af te spreken en na afloop te evalueren. 7

Uitwerking van de uitgangspunten staat ook in het Beleidsplan Vergunningen Toezicht en Handhaving Fysieke leefomgeving 2019-2023 inclusief bijlagen (lelystad.nl) 8 Het IPO en het OM namen het initiatief om een Landelijke handhavingsstrategie op te stellen, samen met de VNG, de Unie van Waterschappen, het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM), de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), de Inspectie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW), de politie en de vereniging van Omgevingsdiensten (Omgevings-dienstNL). Zie verder ook hier.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 10 van 27

Menselijke maat De werkwijze in Lelystad is gebaseerd op het principe dat toezicht in eerste instantie een preventieve werking moet hebben die eruit bestaat dat wettelijke voorschriften worden nageleefd zonder sancties. Overtredingen kunnen zo al in een vroegtijdig stadium worden voorkomen. In de Lelystadse praktijk blijkt dat handhavers vaak met aanwijzingen en waarschuwingen ervoor zorgen dat boetes of dwang niet te hoeven worden ingezet. Waar het kan wordt de menselijke maat gehanteerd. De handhavers hebben discretionaire bevoegdheden om deze menselijke maat te hanteren en maatwerk te leveren.

Regierol Naast de uitvoerende rol in het toezicht en handhaven is de regierol van de gemeente ten aanzien van integrale handhaving en integrale veiligheid steeds prominenter geworden. De gemeente Lelystad heeft de afgelopen jaren onder andere via overleg en uitvoeringsprogramma’s gestuurd op een gezamenlijk beeld over de wijze waarop afspraken/regels (moeten) worden nageleefd. De gemeenteraad heeft een belangrijke rol door allerlei beleidsplannen en deze nota vast te stellen. Verder vindt er structureel afstemming en overleg plaats met tal van betrokken partijen op basis van onder meer gemeenschappelijke regelingen, bestuursovereenkomsten, convenanten en werkafspraken. Binnen de gemeente zijn er diverse werkoverleggen, stuurgroepen en portefeuillehoudersoverleggen, zoals het PHO Handhaving, PHO Veiligheid en de stuurgroep Veiligheid. Het college stelt de uitvoeringsprogramma’s vast.

Samenwerking Bij integrale samenwerking gaat het vooral om afstemming en samenwerking, zoals recentelijk de banden met de ISZW zijn aangetrokken na de problematiek in de Eurotower. In de praktijk van handhaving zijn er zo’n vier manieren waarop dat gestalte krijgt. 1) Delen van informatie: Handhaven betekent vaak weten waar de overtreding plaatsvindt. Informatieuitwisseling is dan ook van cruciaal belang. Denk daarbij aan informatiedeling ten behoeve van de eigen handhavingsactiviteiten en beleidsontwikkeling. Ook het versterken van de interne afstemming tussen diverse gemeentelijke toezichthouders is voor de komende periode een belangrijk aandachtspunt. 2) Delen van deskundigheid: Vaak wordt elkaars deskundigheid gebruikt om de professionaliteit van de handhaving te verbeteren. Handhavers delen gespecialiseerde kennis, ervaring en vaardigheden met elkaar. Bijeenkomsten voor het bespreken en oplossen van technische problemen zijn voorbeelden hiervan. 3) Gecoördineerd optreden: Dit betekent afstemming op het gebied van de verschillende verantwoordelijkheden, sancties en bevoegdheden. In Lelystad wordt waar het kan integraal toezicht gehouden, bijvoorbeeld tijdens de jaarlijkse handhavingsestafette met de OFGV of integrale controles in de horeca. 4) Inzet van mensen: Door samen te werken en de inzet van mensen te delen, kan hetzelfde werk vaak met minder mensen worden gedaan.

Zoals diensten met de politie samenwerken, zodat die meteen kan ingrijpen als dat nodig is. Bijvoorbeeld als de FIOD een boekhouding in beslag gaat nemen of de gemeente de vergunning van een seksinrichting gaat controleren.

SMART doelstellingen In de beleidsplannen van de drie domeinen staan de concrete indicatoren om te meten of de doelstellingen zijn behaald. Het gaat daarbij om de veiligheidsgevoelens van bewoners, het aantal leerplichtigen dat niet staat ingeschreven op een school, de mate van tevredenheid over het functioneren en optreden van handhavers, rapportcijfer leefbaarheid in de buurt et cetera. Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 11 van 27

9)

PRIORITEITEN 2021-2025

Uit de vorige hoofdstukken wordt duidelijk dat de gemeente Lelystad te maken heeft met een groot aantal handhavingstaken uit zo’n 190 verschillende wet- en regelgeving. En ook nog eens op een drietal domeinen. Dit zorgt ervoor dat het niet mogelijk is om elke handhavingstaak op hetzelfde niveau uit te voeren. De beschikbare capaciteit en middelen brengen met zich mee dat er keuzes moeten worden gemaakt: wat doen we wel en wat niet?

Paradox Handhaving kent een problematische paradox. Als er lange tijd geen problemen zijn geweest, wordt handhaving vaak gezien als een extra kostenpost of onnodige lastendruk voor bewoners en ondernemers. Maar als er een groot incident of calamiteit is geweest, wordt al snel de vraag gesteld of het toezicht en de handhaving voldoende was. In de praktijk komt het er in ieder geval op neer dat bijna alle gemeenten een handhavingstekort ervaren. Omdat de beperkte capaciteit niet overal ingezet kan worden wordt prioriteit gegeven aan die onderwerpen die de grootste effecten hebben op de leefbaarheid, veiligheid en gezondheid en waar de risico’s het grootst zijn. 9 Zie ook de negatieve gevolgen van niet-handhaven op blz. 20.

Prioriteiten drie domeinen Fysiek domein

- Omgevingswet - Illegale kamerverhuur - Sloop en sanering

Openbare orde / openbare ruimte

- Ondermijning - Veilige wijken - Jeugd en veiligheid

Sociaal domein

- Uitkeringsfraude - Handhaving leerplicht - Basisregistratie personen

Deze geprioriteerde taken krijgen de meeste aandacht door uitvoering van actief en frequent toezicht. Wanneer een melding of handhavingsverzoek betrekking heeft op een geprioriteerde handhavingszaak, dan wordt het handhavingstraject direct opgestart. Waar nodig wordt direct opgetreden door bijvoorbeeld (spoedeisende) bestuursdwang toe te passen of een last onder dwangsom op te leggen met een korte begunstigingstermijn (voor uitleg zie volgende bladzijde). Verder wordt er op alle onderwerpen en thema’s gehandhaafd, niet alleen op deze prioriteiten. Bij alle meldingen en elk verzoek wordt er altijd onderzocht of handhaving nodig is. De intensiteit van de handhaving is wel verschillend. Bij een prioriteit wordt er actiever gehandhaafd. Zie verder de uitwerking van de handhavingstrategieën op blz. 13.

Wensen bewoners De wensen uit de enquête voor het Burgerpanel over handhaving komen verder overeen met de uren die daarvoor zijn gereserveerd in het VTHUP. De wijkboa’s nemen deze wensen mee in de dagelijkse uitvoering en kunnen waar mogelijk extra aandacht geven aan de handhaving van de gevraagde onderwerpen. Verder is de organisatie van politie ook wijkgericht ingericht. Wijkagenten houden ook rekening met de specifieke eigenheid van een buurt of een wijk. Ook in trajecten zoals het gebiedsplan Lelystad Oost wordt de input van bewonersenquêtes gebruikt. 9

Hoge prioriteit wordt gegeven aan situaties met bedreiging van de volksgezondheid (zoals corona, giftige stoffen), openbare orde en veiligheid (bijvoorbeeld betogingen, maatschappelijke onrust), milieu (zoals bodemverontreiniging). Maar ook aantastingen van cultuurhistorische kwaliteit en ruimtelijke ordening.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 12 van 27

10) LELYSTADSE HANDHAVINGSSTRATEGIE Er staan de gemeente Lelystad verschillende instrumenten ten dienste om de naleving van regels te bevorderen. In hoeverre de gestelde regels ook daadwerkelijk worden nageleefd, wordt bepaald door een groot aantal factoren. Dit varieert van kennis van de regels, het nut en de noodzaak er van inzien, tot het bewust overtreden ervan. Bij niet-naleving is de keuze van het reactiemiddel situatie- en onderwerpafhankelijk. Daar waar sprake is van lichte overtredingen die voortkomen uit onbekendheid wordt ingezet op voorlichting Nalevings (preventie). In geval van zware overtredingen die strategie voortkomen uit calculerend gedrag wordt ingezet op formele handhaving en waar nodig strafrechtelijke vervolging (sanctie). Daarmee zijn de twee uitersten van het handhavingsspectrum Preventie genoemd. In de praktijk zullen allerlei strategie tussenvarianten en combinaties van instrumenten Toezicht worden gehanteerd. Ook wordt rekening gehouden met verschillende doelgroepen, zie de Bijlage op Vergunningen blz. 26. De nalevingsstrategie is het totaal van strategie strategieën dat wordt gehanteerd om de naleving Sanctie van wet- en regelgeving te bevorderen. Deze strategie bestaat uit drie andere strategieën: Handhavings preventiestrategie;10 strategie Gedogen vergunningenstrategie;11 handhavingsstrategie.

Toezichtstrategie Onderdeel 1 van de handhavingsstrategie is de toezichtstrategie waarin is vastgelegd welke vormen van toezicht worden onderscheiden en wat de basiswerkwijze daarbij is. In Lelystad zetten we de onderstaande toezichtvormen in: Controleren met elkaar. Controleren na elkaar. Controleren voor elkaar. Signaleren voor elkaar. Ad hoc controle. Projectmatige controle. In de diverse uitvoeringsprogramma’s wordt dit nader toegelicht en toegepast. Zie ook de paragraaf over ‘samenwerking’ op blz. 11.

Sanctiestrategie Onderdeel 2 van de handhavingsstrategie is de sanctiestrategie waar de basis voor het bestuursrechtelijk en strafrechtelijk optreden bij overtredingen is vastgelegd. Voorbeelden van uitwerking van deze strategie zijn in Lelystad het Horecasanctiebeleid, sanctiebeleid Kinderopvang en Damoclesbeleid rond de sluiting van drugspanden. Het is afhankelijk van de situatie wat een passende bestuurlijke sanctie is. Het college heeft de keuze uit een herstelsanctie of een bestraffende sanctie. Bij een herstelsanctie gaat het om het geheel of gedeeltelijk ongedaan maken van een overtreding of het wegnemen of beperken van de gevolgen van een overtreding. Bij de bestraffende sanctie gaat het om het toevoegen van leed, straf aan de overtreder. 10

De preventiestrategie richt zich op het vergroten van de bewustwording bij burgers en bedrijven waardoor mensen het logisch vinden om de regels na te leven. Communicatie en voorlichting worden vooral ingezet bij nieuw beleid en bij thema’s waarop de meeste overtredingen worden gesignaleerd en/of waarover veel onduidelijkheid blijkt te bestaan. Ook communicatie over de resultaten valt hieronder. 11

Vergunningenstrategie: voor diverse deelactiviteiten is apart beleid vastgesteld. De Wabo vergunningen worden getoetst conform het beleid zoals dat is opgenomen in het beleidsplan VTH. De evenementenvergunningen worden getoetst aan de kaders van het Evenementenbeleid. Drank- en horecavergunningen worden getoetst aan de Drank- en Horecawet en op het Bibob-beleid. Het Bibob-beleid is ook van belang in de aanpak van ondermijning en kan ook worden ingezet bij de omgevingsvergunning.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 13 van 27

In deze tabel staat per sanctiemiddel enkele voorbeelden van de toepassing in Lelystad (niet uitputtend / niet limitatief). In de Bijlage op blz. 18 worden alle instrumenten verder toegelicht. Sanctie

Duiding

Toepassing

Dwangsom

De dwangsom kan worden vastgesteld per overtreding, per tijdseenheid of per bedrag ineens

- Financiële prikkel, in beginsel bij alle overtredingen, behalve als het belang van het voorkomen van direct (milieu)gevaar, ernstige overlast of groot gevaar voor de gezondheid, openbare orde of veiligheid zich daartegen verzet. - Bij overtreding van gedragsvoorschriften.

Bestuursdwang

Het op kosten van de overtreder ongedaan maken van de overtreding, waaronder ook sluiting van de inrichting

- Bij bepalingen met direct (milieu)gevaar, ernstige overlast of groot gevaar voor de gezondheid, openbare orde of veiligheid (zware overtreding, spoedeisend). - Indien opgelegde en geïnde dwangsom geen effect heeft gehad en aannemelijk is dat deze ook geen effect meer zal hebben.

Proces-verbaal

Hiermee wordt justitie op de hoogte gebracht van een overtreding

- Leerplichtambtenaren maken een proces-verbaal op rond schoolverzuim.

Intrekken vergunning

tijdelijk of permanent intrekken van (een deel) van de vergunning

- Bij overtreding van sommige APV-bepalingen. - Met name voor het handhaven van de voorschriften voor markten en standplaatsen. - Bij harddrugs of wapens in de horeca. - Bij milieuovertredingen: indien bij voortduring niet wordt voldaan aan de voorschriften, volgt intrekking.

Bestuurlijke boete

Bestraffende sanctie, kan zonder tussenkomst van het OM of een rechter worden opgelegd. De gemeente int de boete zelf

- Wordt toegepast bij de handhaving van de Wet kinderopvang. Zie beleidsregel Kinderopvang. - Ook is de bestuurlijke boete opgenomen in het Horecasanctiebeleid en bij uitkeringsfraude. - Daarnaast biedt de Woningwet de mogelijkheid om een bestuurlijke boete op te leggen bij herhaaldelijke overtreding van de Woningwet en het Bouwbesluit.

Bestuurlijke Voor overlastfeiten in strafbeschikking de openbare ruimte

- Overlast van loslopende of poepende honden; - Wildplassen; - Onjuist aanbieden van afval.

Gedoogstrategie Onderdeel 3 van de handhavingsstrategie is de gedoogstrategie waarin is vastgelegd in welke situaties en onder welke condities inzet van sancties tegenover overtreders tijdelijk achterwege kan blijven. Voorbeeld: situatie van anti-kraak. Het uitgangspunt van de gemeente Lelystad is dat er niet wordt gedoogd. Gedogen kan alleen onder zeer bijzondere omstandigheden (overmacht, onevenredigheid, zicht op legalisatie). Bij het afzien van handhaven staat het door de overtreden rechtsregel beschermde belang centraal. Er moeten dan zodanig strikte voorwaarden aan het gedogen worden verbonden dat dit belang voldoende is gewaarborgd en er geen verslechtering optreedt ten opzichte van een legale situatie. In het fysieke domein wordt altijd een gedoogbeschikking opgesteld, voorzien van heldere voorwaarden. Aan de gedoogsituatie wordt een duidelijke termijnstelling verbonden. Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 14 van 27

11) HANDHAAFBAARHEIDSTOETS De gemeente Lelystad stelt regelmatig beleidsregels en algemeen verbindende voorschriften op. Deze lokale regels moeten wel voldoende waarborgen bevatten voor de praktische handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid. Wanneer regels niet goed gehandhaafd en/of uitgevoerd kunnen worden, gaat dit ten koste van de effectiviteit. Bovendien leidt het tot situaties van rechtsongelijkheid en is schadelijk voor de geloofwaardigheid van de gemeente.

Criteria voor nieuw beleid Goede naleving van wet- en regelgeving is belangrijk. In hoeverre de gestelde regels ook daadwerkelijk worden nageleefd, wordt bepaald door een groot aantal factoren. Om spontane naleving mogelijk te maken moeten regels duidelijk, eenduidig en dus handhaafbaar zijn en voor iedereen bekend zijn. Handhaafbare regels zijn:  relevant (regels zijn nodig, actueel en uitvoerbaar);  eenduidig (regels zijn op één manier uit te leggen en niet tegenstrijdig);  controleerbaar (regels zijn gebaseerd op zichtbare en/of meetbare feiten). Met deze criteria voor ogen wordt vanuit handhaving in de komende jaren actief getoetst of nieuw op te stellen regels handhaafbaar zijn. Het is belangrijk om de aspecten die de handhaafbaarheid beïnvloeden al in een vroeg stadium van voorbereiding te bezien. Dan bestaat nog de mogelijkheid om het voorgenomen beleid bij te stellen.

Handhaafbaarheidstoets bij nieuw beleid De gemeente heeft op tal van terreinen maatschappelijke doelen gesteld en beleid ontwikkeld om deze doelen te bereiken. Bij veel van deze beleidsterreinen is handhaving een noodzakelijk aspect om corrigerend op te treden indien de regels die zijn vastgesteld niet worden nageleefd. Op het moment dat voor een onderwerp of thema het beleid wordt geactualiseerd of nieuw beleid wordt opgesteld is het daarom wenselijk om van te voren na te gaan wat er nodig is op gebied van handhaving. Een zogenaamde handhaafbaarheidstoets ondersteunt de integrale afweging bij beleidsvoorstellen. Bij een nieuw beleidsvoorstel helpt de toets om vast te stellen welke handhavingsstrategie wordt toegepast. Op dat moment wordt beoordeeld of, met het oog op de te bereiken doelen en maatschappelijke effecten, een slimme keuze wordt gemaakt over de inhoud van beleid in relatie tot de inspanning die nodig is op het gebied van handhaving om het gewenste gedrag te bereiken. Deze werkwijze ondersteunt een integrale afweging aan de voorkant. In de Bijlage op blz. 27 staat een uitwerking van vragen die beantwoord moeten worden om tot een oordeel over de handhaafbaarheid te kunnen komen.

Interne afstemming We streven naar een situatie waarbij de beleidsmakers in alle drie domeinen het beleid (en bijbehorende beleidsregels en algemeen verbindende voorschriften) in de voorbereidingsfase toetsen bij de toezichthouders en handhavers. Deze werkwijze moet geïncorporeerd worden in het proces van beleidsvorming. Stadstoezicht, team Wabo en de andere teams betrokken bij de uitvoering van handhaving binnen de gemeente kunnen op die manier aan de voorkant meedenken over de wijze waarop vergunningverlening, toezicht en handhaving een bijdrage kunnen leveren aan het bereiken van gewenste maatschappelijke effecten.

Preventieve handhaving Bij preventieve handhaving gaat het niet om formele handhaving op grond van de Algemene wet bestuursrecht. Preventieve handhaving is gericht op bevordering van de naleving van regels en dient juist ter voorkoming van een formeel repressief handhavingstraject. De handhavingstoets maakt onderdeel uit van de eerder genoemde preventiestrategie. Andere onderdelen zijn deregulering, voorlichting en communicatie, mediation en toezicht.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 15 van 27

12) INFORMATIE EN PRIVACY Bij een efficiënte samenwerking hoort efficiënte onderlinge communicatie, zie ook de paragraaf over samenwerking op blz. 11. Dit betekent bijvoorbeeld het organiseren van gezamenlijke briefings, toegang tot elkaars gebouwen en het (gedeeltelijk) kunnen raadplegen van elkaars informatie. Informatie-uitwisseling is toegestaan bij uitvoering van een wettelijke plicht en leidt vaak tot belangrijke inzichten. Hiermee kan ook gerichter aandacht worden gegeven aan de grootste risico’s. Op die manier kunnen we meer bereiken met minder middelen, minder toezichtlast en meer draagvlak en meer resultaten.

Voorbeelden In alle drie domeinen (fysiek, openbaar en sociaal) lopen verschillende handhavers met taken op deze terreinen. Zij constateren problemen die onlosmakelijk verbonden zijn met de leefbaarheid en veiligheid van wijken. De brandveiligheid van panden, vervuilde woningen of woonoverlast hebben impact op tal van portefeuilles en beleidsterreinen. Illegaal bouwen en saneren, drugspanden, afvaldumpingen, fout parkeren: dit zijn ook voor de inwoners van Lelystad grote ergernissen. Op al die problemen is informatiedeling belangrijk. Bij jeugdoverlast kunnen handhavers contact zoeken met het sociaal domein of met team Veiligheid als het gaat om problematische jeugdgroepen.

AVG Een veelgehoord knelpunt is de beperking van het delen van informatie. Onderling informatie uitwisselen wordt vaak in het kader van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) als lastig gezien. Ook als er bovenregionaal samengewerkt moet worden, is het delen van gegevens vaak een obstakel. Een belangrijke vraag daarbij is wie, welke informatie op welk moment mag uitwisselen. Zo is er binnen de gemeente een schat aan informatie beschikbaar. Maar de ene gemeentelijke afdeling mag die veelal niet delen met de andere afdeling vanwege doelbindingsvereisten uit de privacywetgeving of specifieke sectorale geheimhoudingsplichten. Er kan echter meer gedeeld worden dan vaak wordt gedacht. Dat laat de aanpak van Ondermijning in Lelystad wel zien. Ook kunnen de politie, de Koninklijke Marchaussee (denk aan Lelystad Airport) en bijzondere opsporingsdiensten op basis van de Wet politiegegevens informatie delen. Binnen het programma Sociaal domein loopt het traject Uitwisseling Persoonsgegevens en Privacy (UPP) dat zich onder meer richt op het aanpakken van enkele knelpunten in de gegevensdeling. Het doel is om steeds op het juiste moment te zijn daar waar het nodig is.

Data-analyse De integrale aanpak van problemen vraagt naast informatiedeling ook om het koppelen van verschillende informatiesoorten en om de analyse daarvan door gemeenten, politie en andere ketenpartners. Het maken van de juiste analyses op basis van beschikbare informatie wordt steeds essentiëler. Daar waar informatie eenvoudig in steeds grotere mate beschikbaar komt (big data), gaat het er juist om daar zinvolle duiding aan te kunnen geven. De mogelijkheden van intelligence zijn vrijwel oneindig en dat brengt allerlei privacy-gerelateerde vraagstukken met zich mee. De gemeente Lelystad is de afgelopen periode druk geweest met het opbouwen van een goede informatiepositie. Dit wordt de komende jaren steeds belangrijker.

Conclusie De samenleving verwacht dat de overheid de informatiedeling op orde heeft zodat zij effectief onveiligheid kunnen bestrijden en de leefbaarheid vergroten. De informatie-uitwisseling binnen de gemeentelijke organisatie en met externe (overheids)partners is cruciaal, bijvoorbeeld op het snijvlak van zorg en veiligheid en voor de aanpak van ondermijnende criminaliteit. De informatiesystemen van de gemeente moeten hiervoor op orde zijn. Daarom wordt er de komende periode verder geïnvesteerd in processen en de registratie van data.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 16 van 27

BIJLAGE 1: INTERVENTIES Vanuit handhaving zijn er verschillende interventies mogelijk. Van licht naar zwaar zijn dit: aanspreken/informeren van de overtreder, waarschuwen, bestuurlijk gesprek, verscherpt toezicht, last onder dwangsom, last onder bestuursdwang tot tijdelijk stilleggen.

Preventie De eerste stap in de handhavingsketen is preventie. Het uitgangspunt hierbij is dat door het actief betrekken van de doelgroep bij de uitvoering en handhaving van beleid het aantal overtredingen kan worden verminderd. Dit kan met name door het wegnemen van onduidelijkheden over de interpretatie van regelgeving en het communiceren van het handhavingsbeleid en de daarin opgenomen stappen bij geconstateerde overtredingen. Normconform gedrag is namelijk groter naarmate de burger beter begrijpt waarom de handhaver een bepaald besluit neemt. Daarom vinden we het belangrijk om met burgers en bedrijven in gesprek te gaan; uitleggen welke afwegingen aan onze zijde worden gemaakt en waarom. Burgers en bedrijven willen een eerlijke afweging ervaren en willen serieus worden genomen.

Voorlichting en communicatie Onderdeel van preventie is goede voorlichting en communicatie. Adequate preventie houdt in dat de wet- en regelgeving op zichzelf duidelijk is en ook bekend is bij burgers en bedrijven. Informatievoorziening en voorlichting naar de burger zal daarom een bijdrage moeten leveren aan het transparant maken van onze gemaakte keuzes. Met goede voorlichting en communicatie over de invulling en uitvoering van ons beleid willen we bewerkstelligen dat burgers, bedrijven en instellingen binnen de gemeente Lelystad weten welke visie we hebben op toezicht en handhaving en welke visie we hebben op het evenwicht in verantwoordelijkheden tussen de handhavende partijen en de samenleving. Kortom, de burgers moeten weten wat er van hen wordt verwacht en wat zij van ons kunnen verwachten.

Toezicht Onder toezicht verstaan we het controleren of, en in hoeverre, wettelijke bepalingen worden nageleefd. Toezicht vormt een belangrijke fase in onze handhavingsketen. Toezicht vindt plaats op basis van verleende vergunningen en ontheffingen, in het kader van projecten en naar aanleiding van meldingen, handhavingsverzoeken en klachten/calamiteiten. Een overzicht van al deze toezichtactiviteiten in Lelystad wordt jaarlijks opgenomen in de uitvoeringsprogramma’s, zoals het VTHUP. De wijze waarop het toezicht wordt uitgevoerd, hangt af van de prioriteit die aan een handhavingstaak is toegekend.

Sanctioneren Diverse instanties die betrokken zijn bij de uitvoering van handhaving in Lelystad beschikken over een gevarieerd palet aan sanctie-instrumenten. Uiteenlopende sancties die, afhankelijk van het wettelijk regime, kunnen worden ingezet zijn: bestuursdwang, opleggen van een last onder dwangsom, intrekken van de vergunning, en strafrechtelijke instrumenten zoals een boete. In de Bijlagen hierna wordt dit verder toegelicht.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 17 van 27

BIJLAGE 2: REPRESSIEVE HANDHAVING De gemeente Lelystad heeft verschillende formele en informele instrumenten ter beschikking in de handhavingspraktijk, zoals voorlichting, bemiddeling, waarschuwing en een dwangsom. Bij repressieve handhaving is sprake van niet-naleving van een regel en is een overtreding gaande. De instrumenten zijn dan ook gericht op beëindiging van die overtreding. Er wordt onderscheid gemaakt in bestuursrechtelijke, strafrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving. De keuze voor de inzet maakt onderdeel uit van de sanctiestrategie.

Bestuursrechtelijke handhaving Binnen de bestuursrechtelijke handhaving kan onderscheid worden gemaakt tussen verschillende instrumenten. De belangrijkste instrumenten betreffen de last onder bestuursdwang of dwangsom en de bestuurlijke boete.  Bestuursdwang / dwangsom: De last onder bestuursdwang en de last onder dwangsom betreffen beiden herstelsancties waarbij de overtreder een last tot beëindigen en beëindigd houden van de overtreding krijgt opgelegd. Indien de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd heeft het bestuursorgaan de bevoegdheid om de last door feitelijke handelen ten uitvoer te leggen of de verplichting tot betaling van een geldsom op te leggen. Uitgangspunt is dat in beginsel het instrument last onder dwangsom wordt ingezet, tenzij, gezien de aard van de overtreding, een last onder bestuursdwang meer in de rede ligt. 12  De gemeente kan in sommige gevallen ook preventief een dwangsom opleggen. Dit is een dwangsom die de gemeente oplegt als er nog geen overtreding plaatsvindt, maar het zeer waarschijnlijk is, dat op zeer korte termijn een overtreding zal gaan plaatsvinden.  Bestuurlijke boete: Een bestuurlijke boete is daarentegen een bestraffende sanctie die zonder tussenkomst van het OM of een rechter kan worden opgelegd.

Het betreft een onvoorwaardelijke verplichting tot betaling van een geldsom en kan naast bijvoorbeeld een last onder bestuursdwang worden opgelegd.  Vergunning of ontheffing: Soms is het intrekken van een verleende vergunning of ontheffing een passende interventie. De wet- en regelgeving op basis waarvan de vergunning of ontheffing is verleend bevat regels ten aanzien van het intrekken van betreffende vergunning of ontheffing. Ook bestaat de mogelijkheid om bijvoorbeeld een uitkering te beëindigen of een registratie in de BRP ambtshalve aan te passen.

Strafrechtelijke handhaving Strafrechtelijke handhaving is gericht op leedtoevoeging (het bestraffen van de overtreder) en onderscheidt zich daarin van de last onder dwangsom en de last onder bestuursdwang die juist gericht zijn op herstel. Binnen de strafrechtelijke handhaving kan onderscheid worden gemaakt tussen een proces-verbaal en een bestuurlijke strafbeschikking. Beiden kunnen worden opgesteld door een buitengewoon opsporingsambtenaar (boa).  Proces-verbaal: Een PV is een schriftelijke verslaglegging waarmee justitie op de hoogte wordt gebracht van een overtreding van wet- en regelgeving. Het is vervolgens aan de officier van justitie om te beslissen of tot vervolging wordt over gegaan. Indien tot vervolging wordt overgegaan wordt het proces-verbaal door de rechter gebruikt om een rechtvaardig besluit te nemen ten aanzien van een verdachte. 12

De dwangsom is ook efficiënt bij (toekomstige) herhalingen: de sanctie werkt voor onbepaalde tijd en blijft dus bestaan na het stoppen van de overtreding. Na een jaar zonder herhaling van de overtreding kan de overtreder verzoeken het besluit tot dwangsom in te trekken.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 18 van 27



Bestuurlijke strafbeschikking: Op grond van de zogenaamde Wet OM-afdoening hebben boa’s de bevoegdheid om een strafbeschikking (een soort boete) af te vaardigen voor een aantal relatief kleine overtredingen, waarbij er over de schuldvraag geen twijfel bestaat. Denk aan veel voorkomende en overlast veroorzakende, lichte overtredingen van de APV en de Afvalstoffenverordening. Een bestuurlijke strafbeschikking kan niet alleen door een gemeentelijke BOA, maar ook door de politie worden opgelegd. Het is een instrument dat in beginsel zonder tussenkomst van het OM kan worden opgelegd en wordt ingezonden aan het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). De gemeente ontvangt per ingediend proces verbaal een vaste vergoeding.

Privaatrechtelijke handhaving De gemeente treedt ook op als private partij, bijvoorbeeld bij het sluiten van koop- en huurovereenkomsten (bijvoorbeeld voor standplaatsen op woonwagenlocaties). De gemeente kan in bepaalde gevallen privaatrechtelijk handhaven door bijvoorbeeld een actie tot nakoming van de overeenkomst of een onrechtmatige daad in te stellen of door het claimen van een contractuele boete. Als de gemeente de keuze heeft tussen privaatrechtelijke of bestuursrechtelijke instrumenten in de regel gekozen moet worden voor de bestuursrechtelijke weg omdat daarbij betere rechtswaarborgen gelden voor de burger. In de praktijk zijn de mogelijkheden tot privaatrechtelijke handhaving daarom beperkt.

Afstemming bestuursrecht met strafrecht Bij ernstige overtredingen kan parallel aan bestuursrecht ook een strafrechtelijke handhavingstraject worden ingezet. Dit gebeurt in Lelystad bijvoorbeeld al bij de huisverboden en het sluiten van drugspanden. Het bestuursrecht en het strafrecht kunnen elkaar op verschillende handhavingsthema’s versterken, bijvoorbeeld als het gaat om ondermijning en andere taakvelden die zijn genoemd in het Integraal Veiligheidsplan van Lelystad. Afhankelijk van het taakveld worden de verschillende partners betrokken en worden er afspraken gemaakt. De strafrechtelijke handhaving valt primair onder justitie en politie. Afstemming vindt plaats met de burgemeester in onder meer de driehoek.

Convenanten Via een aantal convenanten is de verantwoordelijkheid van verschillende partijen op elkaar afgestemd. Daarnaast is een belangrijk doel van deze convenanten om ook de eigen verantwoordelijkheid bij de naleving van wet- en regelgeving van de doelgroep te benadrukken, hetgeen bijdraagt aan de effectiviteit. Het maken van concrete afspraken met bijvoorbeeld horecaondernemers over de eigen acties en verantwoordelijkheden en over de consequenties van het niet voldoen aan deze afspraken, vergroot de legitimiteit van zowel de regelgeving als de handhaving en sanctionering. Zo zijn in het kader van het hennepconvenant afspraken gemaakt met politie, het Openbaar Ministerie, woningcorperaties, Belastingdienst, en energieleveranciers. Verder hebben we convenanten met horeca-ondernemers (convenant Veilig Uitgaan), met het onderwijs (convenant veilig in en om school), convenant voor de aanpak van ondermijning (convenant RIEC Midden Nederland).

Begunstigingstermijn Op grond van jurisprudentie moet de overtreder een redelijke termijn gegund worden om de overtreding ongedaan te maken. De begunstigingstermijn wordt vooral bepaald door de ernst van de overtreding en de tijd die nodig is om de overtreding ongedaan te maken. Hoe zwaarder de overtreding, des te korter de termijn. Wanneer sprake is van acuut gevaar, kan spoedshalve bestuursdwang worden toegepast. Bezwaar en beroep zijn achteraf mogelijk.

Nota Integrale handhaving 2021-2025

B&W

Blz. 19 van 27

Hoogte dwangsom Het doel van de last onder dwangsom is de overtreding ongedaan te maken of nieuwe overtredingen te voorkomen. Geeft de overtreder hieraan geen gehoor of wordt het maximumbedrag van de dwangsom bereikt, dan kan het bedrag van de dwangsom worden verhoogd, of kan bestuursdwang worden toegepast. Hoe zwaarder de overtreding, des te hoger de dwangsom. De sanctie moet in verhouding staan tot de overtreding (proportionaliteit).

Strafrecht en sociaal domein Dossiers in het sociaal domein in Lelystad die na onderzoek een vermoedelijk benadelingsbedrag hebben van meer dan € 50.000 worden aangeboden voor strafrechtelijk onderzoek. Dit geldt ook voor dossiers die vallen onder een uitzonderingscategorie (denk aan samenloop met strafbare feiten zoals drugs). De strafrechtelijke opsporing wordt integraal op Lelystad uitgevoerd. Gebruikte methodieken zijn veelal hetzelfde, de juridische opsporingsmogelijkheden en bevoegdheden zijn in de opsporingssfeer ruimer en worden getoetst door de Officier van Justitie.

Negatieve gevolgen van niet-handhaven De vraag is waarom de gemeente Lelystad zich druk moet maken over handhaving. Hieronder staan zes soorten negatieve effecten die we proberen te voorkomen, maar zeker wel denkbaar zijn als regels niet worden nageleefd of gehandhaafd. Deze effecten worden ook gebruikt om een adequate inschatting te maken van de prioriteit van handhavingstaken. Fysieke veiligheid

Volksgezondheid

Bestuurlijk imago

Kwaliteit van de sociale leefomgeving/leefbaarheid

Natuur/Stadsschoon/Ruimtelijke kwaliteit

Financiële schade / aansprakelijkheid

Normvervaging

Dit effect betreft situaties waarin de veiligheid van mens en dier fysiek wordt bedreigd. Denk aan het ontstaan van lichamelijk letsel in de vorm van licht gewonde/zwaar gewonde/dodelijke slachtoffers, zoals bij kankerverwekkende of explosieve stoffen. Dit effect betreft situaties waarin de gezondheid van mens en dier wordt bedreigd. Denk aan het kunnen ontstaan van tijdelijke/chronische gezondheidsklachten of ernstige ziekten met dodelijke afloop. Dit effect leidt tot aantasting van het beeld dat burgers en bedrijven hebben van de gemeente Lelystad. Denk aan het kunnen ontstaan van situaties waarbij het bestuur niet/ nauwelijks/regelmatig/veelvuldig wordt aangesproken en ook wordt afgerekend. Dit effect betreft een negatieve invloed op de kwaliteit van de sociale leefomgeving. Denk aan het ontstaan van beperkte/enige/ernstige verloedering van de leefomgeving en/of een beperkte/enige/ernstige aanwezigheid van het gevoel van onveiligheid. Dit effect betreft een negatieve invloed op de kwaliteit van de natuur-/cultuurhistorische waarden. Denk hierbij aan het kunnen ontstaan van tijdelijke of onherstelbare natuurschade of de beschadiging van monumenten. Ook wordt hiermee bedoeld de kwaliteit van de ruimtelijke ordening inde gemeente. Dit effect betreft de eventuele financiële schade / aansprakelijkheid van de gemeente Lelystad.