Economisch Perspectief Lelystad 2030 def 19 oktober 2022

De bestaande jaren ‘70 en ‘80 wijken vragen om vernieuwing en verduurzaming: een opgave waarbij de gemeente in samenwerking met partners zoals het onderwijs en werkgevers de groep “kansverdienende” jongeren en mensen die nu deels aan de kant staan nog meer wil betrekken. Wat is de ambitie? Lelystad streeft naar een structurele verhoging van de arbeidsparticipatie naar het niveau van het landelijk gemiddelde. Meer mensen profiteren mee en dragen bij aan de economische en maatschappelijke ontwikkeling van zichzelf én van Lelystad. Mensen zijn begeleid naar duurzame uitstroom waardoor de uitkeringslasten zijn teruggedrongen en de daardoor beschikbaar gekomen middelen zijn gebruikt om de overall aantrekkingskracht van Lelystad te versterken. Wat is nodig om deze opgave te realiseren? De structurele inzet vanuit het economisch domein om de inclusie-opgave bij bedrijven en instellingen onder de aandacht te brengen, zet de gemeente in de komende jaren onverminderd voort en zal in afstemming met/binnen het sociaal domein verder vorm krijgen. De afgelopen jaren zijn veel initiatieven, zoals het Lelystad Akkoord, genomen om een inclusieve arbeidsmarkt te bevorderen. Hierin krijgen de thema’s Social Return on Investment en de banenafspraak een lokale invulling. Er zijn veel betrokken ondernemers die zich hiervoor inzetten; iets wat de gemeente voort wil zetten.

Verder faciliteert en ondersteunt de gemeente nieuwe instrumenten gericht op het mobiliseren van het arbeidsvermogen van die groep die niet regulier aan de slag komt in een betaalde baan. Succesvolle activiteiten zoals de leerwerkbedrijven die samen met de werkgevers uit verschillende branches zijn ontwikkeld worden uitgebreid. Daarvoor worden de allianties waaraan de afgelopen jaren is gebouwd verder verstevigd. Vanuit de positieve maatschappelijke kosten-baten analyse wordt via voorzieningen als de Buurthub ook op wijkniveau de stille arbeidsreserve ingezet om de sociale- en fysieke 26 Bijlage 1, Economische Analyse Lelystad, oktober 2021

Economisch Perspectief Lelystad 2030

21

leefbaarheid in een wijk te verbeteren. Concern voor Werk en het Werkbedrijf ontwikkelen zich verder tot een sociale onderneming die een brede rol heeft in de ondersteuning en begeleiding van mensen met of zonder uitkering naar een passende(re) plek op de arbeidsmarkt. Dit in verbinding met bestaande relaties en zich nieuw vestigende bedrijven in Lelystad, Urk en de Noordoostpolder. Hiervoor wordt een lange termijn strategie tot 2030 geformuleerd. Samengevat zet Lelystad in op: • Inzet op inclusie-opgave wordt voortgezet; • Faciliteren en ondersteunen van instrumenten gericht op het mobiliseren van arbeidsvermogen van groep die niet regulier aan het werk komt; • Uitbreiden succesvolle activiteiten als leerwerkbedrijven. • Doorontwikkeling van Concern voor Werk en het Werkbedrijf tot een sociale onderneming. 3. Versterken ondernemersklimaat: vasthouden bestaande bedrijvigheid Wat is de opgave? Lelystad zet in op het versterken van het ondernemersklimaat in Lelystad. Digitale ontwikkelingen zoals automatisering, robotisering, big data, kunstmatige intelligentie en internet of things zijn van invloed op de economie en raken alle sectoren. Daarnaast worden ondernemers geconfronteerd met uitdagingen op het gebied van duurzaamheid en heeft de huidige coronacrisis er bijvoorbeeld toe geleid dat in bepaalde sectoren bedrijfsactiviteiten niet volledig uitgevoerd kunnen worden.

Al deze ontwikkelingen zetten bestaande businessmodellen en banen onder druk en bieden tegelijkertijd kansen voor nieuwe verdienmodellen en werkgelegenheid. Ondernemers dienen in toenemende mate wendbaar en weerbaar te zijn om te kunnen anticiperen op (onverwachte) ontwikkelingen. Om ondernemers hierbij te ondersteunen is het cruciaal dat het ondernemersklimaat in Lelystad optimaal is. Verder heeft Lelystad een groot belang bij de doorontwikkeling van het bestaande MKB. Net als op veel andere plekken in Nederland is er in Lelystad een grote groep zelfstandigen en microbedrijven27 die niet weet door te groeien. De werkgelegenheidsontwikkeling bij deze bedrijven blijft hierdoor achter en in tijden van laagconjunctuur heeft deze groep bedrijven het vaak het moeilijkst. Tegelijkertijd geldt juist dat veel van deze bedrijven sterk zijn verankerd en een sterke binding hebben met de stad. De inzet zou moeten zijn om het Flevolandse fondsenlandschap28 te richten op met name microbedrijven, zodat deze door kunnen groeien. Het MKB is dan ook bij uitstek geschikt om maatschappelijke vraagstukken van Lelystad te helpen oplossen. Wat is de ambitie? Lelystad streeft naar het behouden en een toename van het aantal bedrijven, met starters en MKB-ers in het bijzonder, in Lelystad dat weet door te groeien en daarmee bijdraagt aan de groeidoelstelling.

Wat is nodig om deze opgave te realiseren? De gemeente ziet voor zichzelf een belangrijke rol in de ontsluiting van beschikbare kennis- en ondersteuningsfaciliteiten voor ondernemers. Allereerst vraagt dit dat de gemeente via relatiebeheerders in nauw contact staat met het bedrijfsleven in Lelystad, zodat bekend is welke specifieke vraagstukken leven bij ondernemers. Dit vraagt om een doorontwikkeling van de huidige 27 Bedrijven met 2 tot 10 werknemers.

28 Het betreft hier de fondsen die de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Horizon uitvoert (Technofonds, MKB-fonds,

Groeifonds, POC enz.).

Economisch Perspectief Lelystad 2030

22

activiteiten op het gebied van accountmanagement, waarbij het opstellen van jaarplannen hierbij behulpzaam kan zijn. Anderzijds vraagt dit dat de gemeente goed zicht heeft op de ontwikkelingen in het beschikbare ondersteuningsaanbod bij onder andere kennis- en onderwijsinstellingen, andere overheden, regionale samenwerkingsverbanden en regionale ontwikkelingsmaatschappijen. Hierbij kan gedacht worden aan het bevorderen van kredietfaciliteiten bij bijvoorbeeld het regionale ontwikkelingsbedrijf Flevoland (Horizon) gericht wordt op het opwerken van het kleinbedrijf naar midden- en grootbedrijf of het MKB Schakelteam29 ter ondersteuning van micro-bedrijven. De gemeente draagt bij aan het ondernemersklimaat door mede te verwijzen naar het ondersteuningsen opleidingsaanbod. Samengevat zet Lelystad in op: • Faciliteren van de doorgroei van bestaande bedrijven. • Doorontwikkeling activiteiten op het gebied van accountmanagement middels jaarplannen. • Bieden van inzicht in beschikbare ondersteuningsaanbod bij andere partijen, zoals Horizon. • Actief verwijzen naar relevante faciliteiten voor ondersteuning met betrekking tot subsidiemogelijkheden en business development. 4. Regionale samenwerking Wat is de opgave? In hoofdstuk 4 is beschreven hoe het belang van de regio als ‘nieuwe economische orde’ is toegenomen en in hoeverre dit van invloed is op de economie van Lelystad.

Het metropolitane economische krachtenveld waarin Lelystad gesitueerd is, maakt dat economische samenwerking van en afstemming tussen gemeenten op het economische domein voor de hand ligt en onmisbaar is geworden. Lelystad kent een grote interdependentie met haar omgeving, waardoor afstemming en samenwerking belangrijke elementen zijn om te komen tot de gewenste economische ontwikkeling. Of het nu gaat om informatie-uitwisseling omtrent elkaars economisch beleid, om afstemming rondom werklocaties, om gezamenlijk onderzoek, het bundelen van krachten om problemen op te lossen, om te lobbyen richting provincie of Rijk (of de EU) of om het krijgen van voldoende kritische massa (bundeling), de opgave is dat een en ander dient bij te dragen aan de versterking van de stedelijke economie van Lelystad. Wat is de ambitie? Participatie in regionale samenwerkingsverbanden draagt bij aan de economische ontwikkeling van Lelystad. Wat is nodig om deze ambitie te realiseren Om deze ambitie te realiseren is voldoende inzet van capaciteit en middelen nodig om binnen de relevante samenwerkingsverbanden te kunnen participeren. In eerste instantie wordt ingezet op continuering van participatie binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Lelystad is de afgelopen jaren steeds meer binnen de invloedssfeer van de Amsterdamse regio komen te liggen.

Voor een belangrijk deel is de kanteling van de Lelystadse economie hieruit te verklaren30. Enerzijds heeft Lelystad te maken met enkele negatieve effecten van de nabijheid van de Amsterdamse

29 Het MKB Schakelteam is voortgekomen uit een MKB deal tussen Provincie en het Rijk. 30 Zie hoofdstuk 4

Economisch Perspectief Lelystad 2030

23

regio (backwash-effecten31), anderzijds plukt Lelystad hier de vruchten van (spread effecten32). De Amsterdamse regio is het belangrijkste economische centrum van Nederland en goed voor twintig procent van het BNP33 (161 miljard euro BRP) 34. Veel Lelystedelingen en daarmee Lelystad zijn voor hun inkomen afhankelijk van deze regio. Op dit moment kookt Amsterdam over; op het gebied van wonen maar ook op economisch gebied. Voor velen zijn de centralere delen van de metropoolregio geen betaalbare plek meer om te wonen en binnen afzienbare tijd ontstaat er een tekort aan bedrijventerreinen om de verdere groei te accommoderen. De invloed van het Amsterdamse krachtenveld zien we terugkomen in veel van de geformuleerde opgaven. Als het gaat om aantrekkelijke werklocaties is er een relatie met de MRA: deels kunnen we de overkook en niet-te-accommoderen-economische-groei (her)huisvesten en stemmen we hierbij af met bijvoorbeeld Almere en Purmerend. Deze overkook van de Amsterdamse regio en dan met name Stad Amsterdam strekt zich ook uit tot het toerisme. De MRA-spreidingsstrategie biedt op dit gebied kansen voor Lelystad. Ten aanzien van de opgaven inclusieve arbeidsmarkt en human capital wordt kennis gedeeld en vindt afstemming plaats over de infrastructuur aan de ‘onderkant’ van de arbeidsmarkt en het opleidingenlandschap (House of Skills).

Voor wat betreft de opgave “aantrekkelijk centrum” is de MRA voor Lelystad relevant om extra middelen aan te trekken voor een verdere verdichting (Sleutelgebied/Bereikbare Steden). Er wordt niet alleen beleidsmatig afgestemd, maar ook op het gebied van acquisitie is sprake van afstemming en soms het toespelen van leads. In verband met de aanstaande transformaties (van werkgebied naar (woon)werkgebied in Amsterdam en Zaanstad, wordt voorgesorteerd op het kunnen herplaatsen van bedrijven in Lelystad die passend zijn bij het profiel van de Lelystadse economie. Verder liggen er aanknopingspunten op het terrein van de verschillende klimaatgerelateerde transities (circulair, duurzaam, digitalisering & energie). Zo is er samenwerking nodig bij het gezamenlijk inzetten op de regionale investeringsagenda of andere middelen ter bevordering van deze transities. Binnen de MRA heeft Lelystad haar vaste plek veroverd als het gaat om het accommoderen van de meer op goederengerichte sectoren logistiek en maakindustrie. Continuering van participatie in de MRA betekent overigens niet dat Lelystad haar ogen sluit voor andere kansen in haar omgeving.

Zo wordt op tal van dossiers samengewerkt met de gemeente Almere en de provincie Flevoland (Flevokust Haven, Lelystad Airport Business Park, Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Horizon), en wordt afgestemd op het gebied van werken, wonen, duurzaamheid, bereikbaarheid en OV. Ook naar de Zwolse regio, één van de sterke economische regio’s van het land (28 miljard euro BRP), wordt gekeken. Sinds enkele jaren is ook hier een regionale samenwerking gestart om de economie van deze regio te versterken. Als gekeken wordt naar functioneel ruimtelijk economisch systemen35 behoort Lelystad niet tot deze regio: slechts 400 Lelystedelingen halen hun inkomen uit de stad Zwolle en er zijn nog geen spread-effecten waar te nemen. Ter vergelijking: zo’n 2.800 Lelystedelingen halen 31 Backwash effects zijn negatieve effecten waar de periferie (Lelystad) mee te maken krijgt door de groei van het centrum

(Amsterdam). Hierbij moet gedacht worden aan de hoger opgeleiden die richting het centrum trekken. 32 Spread effects is het profiteren van de periferie (Lelystad) van economische ontwikkeling in het centrum (Amsterdam) door bijvoorbeeld ‘overloop’ van bedrijvigheid naar de periferie of direct profiteren van de welvaartstoename in het centrum. 33 Bruto Nationaal Product 34 Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam, 2020 35 Atlas voor Gemeenten, Marlet en Van Woerkom, 2012. Economisch Perspectief Lelystad 2030

24

hun inkomen uit Stad Amsterdam. De gemeenten Dronten, Urk en de Noordoostpolder (DUNgemeenten) behoren wel tot het functioneel ruimtelijk economisch systeem van Regio Zwolle hebben zich wel aangesloten bij dit samenwerkingsverband. De Provincie Flevoland heeft recentelijk dan ook besloten om naast de MRA ook de regionale samenwerking rond Zwolle te ondersteunen. Het ruimtelijk-economische beleid van de provincie is er op gericht om de Amsterdamse regio én de Zwolse regio te versterken, waardoor de ommelanden van deze twee centrum-periferie systemen indirect kunnen profiteren van economische groei (zonder dat één van beide centrale plaatsen in de Provincie Flevoland is gelegen). Via de provincie Flevoland blijft Lelystad op economisch gebied op de hoogte omtrent het reilen en zeilen van de Zwolse regio. Grootste gemene deler van de Amsterdamse - en de Zwolse regio is dat beide regio’s een tekort hebben op het gebied van werklocaties. Waar het in de MRA gaat over honderden ha’s36, zijn de tekorten in de Zwolse regio van een kleinere omvang. Samengevat zet Lelystad in op: • Voldoende inzet van capaciteit en middelen om binnen de relevante samenwerkingsverbanden te kunnen participeren. • Continuering van de samenwerking binnen de MRA • Regionale samenwerking gebaseerd op wederzijdse versterking en met de inzet om te komen tot een sterke gespecialiseerde economie in Lelystad. 5.

Werken aan een goed functionerend en aantrekkelijk centrum van de stad Wat is de opgave? Het functioneren van stadscentra is de afgelopen jaren vaak afgemeten aan de mate van winkelleegstand. Ook het centrum van Lelystad heeft onder invloed van verschillende trends en ontwikkelingen in die zin aan functioneren ingeboet. Een economische crisis, veranderingen in consumentengedrag en de toename van online verkoop van producten en diensten zorgen ervoor dat stadscentra aan het veranderen zijn. Omdat in stadscentra de functie winkelen sterk vertegenwoordigd is en de vraag naar het klassieke winkelen steeds verder afneemt, is er in toenemende mate sprake van (structurele) leegstand. Deze leegstand heeft zijn weerslag op de beleving en daarmee het imago van het centrum. Dit zorgt voor een urgentie tot transitie, waarbij in ogenschouw moet worden genomen dat een stadscentrum uit meer dan alleen de winkelfunctie bestaat. Het is een veel grotere economische motor dan afgemeten kan worden aan de omvang van het winkelbestand. Het centrum van Lelystad is dan ook van groot belang voor de verdere ontwikkeling van de stad. Het herbergt een aanzienlijk deel van het totaal aantal banen binnen de gemeente en heeft daarmee een belangrijke werkgelegenheidsfunctie. Door de concentratie van maatschappelijke en economische functies is het tevens een belangrijke ontmoetingsplaats.

Veel culturele instellingen zijn in het centrum gevestigd. De kwaliteit van een centrum speelt bovendien een belangrijke rol in het imago van Lelystad, waarmee het een onderdeel is van een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Een toekomstbestendig, goed functionerend en aantrekkelijk centrum speelt een belangrijke rol bij de realisatie van de gewenste groei van Lelystad. Wat is de ambitie? Lelystad streeft naar een aantrekkelijk centrum van de stad met een goede mix van wonen, werken, winkel-, horeca, cultureel en recreatief aanbod, waar mensen graag naar toe gaan en verblijven. De 36 Vraagraming Plabeka 2022-2030, 6 september 2022, Bureau Buiten i.o.v. MRA

Economisch Perspectief Lelystad 2030

25

behoefte aan een gezellig en goed functionerend stadscentrum blijft bestaan, maar in een andere hoedanigheid. Eén waar de functie detailhandel onderdeel van is, maar niet meer de leidende functie heeft van weleer. Van ‘place to buy’ naar ‘place to be’. Een centrum waar functies elkaar versterken en een bijdrage levert aan de ontwikkeling van de stad als geheel. Wat is nodig om deze opgave te realiseren? Om tot een goed functionerend centrum te komen dat toekomstbestendig is, zal een heroriëntatie op de functie van het centrum plaats moeten vinden. Dit vraagt enerzijds om een focus op minder winkelmeters en anderzijds om de transformatie naar en toevoeging van andere functies, zodat er een compacter winkelgebied en een gezond centrumgebied ontstaat. Daarbij zal op basis van een breed gedragen visie gezocht moeten worden naar een nieuwe balans tussen de verschillende functies, zodat dit zorgt voor meerwaarde en een sterk en aantrekkelijk centrum van de stad. Een visie op basis van een eigen profiel en betekenis voor de stad als geheel. Door met een brede blik naar de functie en rol van het centrum van de stad te kijken, ontstaan er kansen en perspectieven voor verschillende partijen die nodig zijn om tot het gezamenlijke doel te komen. De brede blik houdt niet op bij de grenzen van het centrumgebied, maar kijkt ook daar over heen.

Speciale aandacht daarbij gaat uit naar verdichting van het centrumgebied ten behoeve van het veiligstellen van de nodige netwerkkwaliteiten in relatie tot de regio en vergroting van het draagvlak voor de nodige voorzieningen. Vanuit het economisch domein richt de gemeente zich niet alleen op de visievorming, maar zal ook aandacht besteed worden aan het verhogen van de organisatiegraad en het verbeteren van de samenwerking tussen stakeholders. Meer samenwerking is een cruciale randvoorwaarde om te komen tot het gezamenlijke doel: een toekomstbestendig, goed functionerend en aantrekkelijk centrum. Samengevat zet Lelystad in op: • Heroriëntatie op de functie van het centrum. • Breed gedragen toekomstperspectief voor het centrum dat bijdraagt aan de ontwikkeling van de stad als geheel. • Aandacht voor verhogen organisatiegraad en samenwerking tussen stakeholders. Spoor 2: Specifieke thema’s De opgaven binnen dit spoor hebben betrekking op thema’s die extra aandacht vragen in de komende periode. Het zijn geen nieuwe thema’s, maar wel thema’s die de economische ontwikkeling van Lelystad de komende jaren gaan beïnvloeden. Binnen dit spoor gaat het om de volgende opgaven: • • •

Uitbouwen en verzilveren propositie Lelystad Kansen op het gebied van de transitiesectoren: circulaire economie, energie en duurzaamheid (CO2-reductie) Vergroten en behouden human capital

6. Uitbouwen en verzilveren propositie Lelystad Wat is de opgave? Om de groeidoelstellingen waar te kunnen maken zijn een goede profilering, acquisitie, marketing en promotie van essentieel belang. Het aantrekken van nieuwe bedrijven van buiten de gemeente is een belangrijk onderdeel van de groeistrategie. De stedelijke economie van Lelystad maakt een verandering door van een provinciehoofdstad met een regiofunctie en een bijbehorende productiestructuur naar een in de regio ingebedde, gespecialiseerde economie met krachtige sectoren Economisch Perspectief Lelystad 2030

26

zoals de handel, logistiek en maakindustrie. In de afgelopen jaren is stevig ingezet op het uitdragen van het economisch profiel van Lelystad. En met succes. Er zijn nieuwe bedrijven gevestigd, de propositie van Lelystad om nieuwe economische activiteiten aan te trekken wordt steeds sterker en bekender en Lelystad is goed gepositioneerd binnen de MRA. De werkgelegenheid bij bedrijven die naar Lelystad zijn verhuisd, heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de werkgelegenheidsgroei in de afgelopen jaren. Daarbij zijn AiB/AAA37 en Horizon voor buitenlandse vestigers onmisbaar gebleken. Wat is de ambitie? Lelystad zit in op het verder uitbouwen en uitdragen van de propositie van Lelystad om bedrijven en investeringen aan te trekken. Dit draagt bij aan het vergroten van het economisch perspectief in Lelystad en is een belangrijke voorwaarde voor bevolkingsgroei. Het versterkt de economische positie van Lelystad en draagt bij aan het behoud van bedrijven, inwoners en talent. Wat is nodig om deze opgave te realiseren? De uitdaging voor de komende jaren is om de propositie te verzilveren en verder uit te bouwen. Recente ontwikkelingen omtrent bedrijfsvestigingen bevestigen dat Lelystad op de goede weg is. De bestaande acquisitie-inspanningen (promotie, marketing, acquisitie, vestigingsproces) zullen worden doorontwikkeld.

Via tweejaarlijkse acquisitieplannen wordt hier vorm en inhoud aan gegeven. Na alle inspanningen die in de afgelopen tien jaar zijn gepleegd om in positie te komen, is het belangrijk om daar nu de vruchten van te gaan plukken. Door de economische groei van de afgelopen jaren in de MRA, dreigt ruimtegebrek voor woon- en werklocaties en staat de bereikbaarheid van het centrale deel in toenemende mate onder druk. Lelystad wil een rol spelen in het ontlasten van die centralere delen van de MRA. We willen deze rol verbinden met ambities t.a.v. duurzaamheid en circulariteit passend bij het profiel van Lelystad. Samengevat zet Lelystad in op: • Het verzilveren en uitbouwen van de propositie middels doorontwikkeling bestaande acquisitieinspanningen. • Opstellen van tweejaarlijkse acquisitieplannen 7. Kansen op het gebied van de transitiesectoren: energie, circulaire economie en CO2-reductie Wat is de opgave? Fossiele grondstoffen en - energiebronnen zijn eindig, vervuilend en schaars. Nederland heeft zich gecommitteerd aan de Klimaatafspraken van Parijs en deze vertaald in een klimaatwet, Wet- en regelgeving en consumenten stellen in dit licht steeds hogere eisen aan duurzaamheid.

De onvermijdelijke transitie naar een duurzamere en circulaire economie alsmede de vorming van nietfossiele energieopwekking, vraagt om nieuwe en innovatieve business- en designmodellen voor productie, consumptie, logistiek en hernieuwbare en circulaire grondstoffen. Daarnaast vraagt klimaataanpassing een nieuwe blik op project- en gebiedsontwikkeling waarmee vooraf al rekening wordt gehouden met het ontwerp, bouw en inrichting, gebruik en de uiteindelijke herinrichting van een gebied38. Om in 2050 klimaatneutraal te zijn zullen alle bedrijven en instellingen onder druk van de samenleving, consumenten en regelgeving circulairder moeten worden/inkopen dan dat men nu gewend is. Om de concurrentiepositie van het bedrijfsleven in Lelystad op de lange termijn te 37 Amsterdam in Business en Amsterdam Airport Area (voeren de buitenlandse acquisitie voor logistiek uit tbv de MRA).

38 Circulaire Werklocaties, een afwegingskader voor gronduitgifte, SADC cs, januari 2019, almede het onlangs gehonoreerde

project SPRONG CIRCOLLAB (april 2021). Economisch Perspectief Lelystad 2030

27

versterken en een bijdrage te leveren aan de landelijke en Europese klimaatdoelstellingen, wil de gemeente een ondersteunende rol spelen in de transitie naar een circulaire economie, verduurzaming en een duurzaam energiesysteem39. In de komende decennia zullen deze grote transities zich manifesteren. Wat is de ambitie? De gemeente Lelystad levert daar waar mogelijk haar bijdrage aan het behalen van de nationale en internationale doelstellingen op het gebied van klimaat, duurzaamheid en energie en benut kansen die deze transitiesectoren met zich meebrengen. De leefomgeving is een grote kwaliteit in Lelystad. Bij de verdere ontwikkeling van de stad zal deze kwaliteit en de economische belangen zorgvuldig worden afgewogen. Dat houdt in dat Lelystad open staat voor hoogwaardige circulaire bedrijvigheid maar dat deze wel moet passen bij de kwaliteit van de leefomgeving van de stad en de positie van de circulaire activiteiten in de circulaire ladder. Wat is nodig om deze opgave te realiseren? Om haar bijdrage te leveren wil Lelystad ondernemers bij nieuwe vestigingen verleiden tot circulaire en duurzame maatregelen. Wanneer het logistieke cluster verder vorm heeft gekregen, kan op zoek gegaan worden naar hoe de logistieke sector bij kan dragen aan het sneller rondkrijgen van circulaire business cases uit andere sectoren.

Thans lopen veel van dergelijke business cases stuk op hoge transportkosten. Daarnaast zal via Logistiek Cluster Flevoland aan deze sector gevraagd worden om mee te denken over circulaire, duurzame en energiezuinigere oplossingen. Zero-emission Logistiek40 is een onderwerp wat daar zeker geagendeerd zal moeten worden. Aanvullend zal de energietransitie en de duurzamere en circulaire economie nieuwe vormen van samenwerking vereisen. Samenwerking die over traditionele sectoren heen gaat. De gemeente wil in relatie hiertoe ondernemers stimuleren om gebruik te maken van de samenwerkingsverbanden die in de regio aanwezig zijn, zoals Economic Board Flevoland en het provinciale Platform Circulair Flevoland, het praktoraat circulaire regionale economie en PRICE (Praktijk- en innovatiecentrum Circulaire Economie in Almere). Daarnaast draagt de gemeente vanuit de Kadernota Duurzaamheid bij door middel van het uitvoeren van projecten en samenwerkingen in de circulaire economie. Ook het programma Circulaire Economie 2022 - 2026 van de MRA speelt hierbij een rol. Naast het stimuleren en verleiden van ondernemers bieden de transitiesectoren ook kansen voor Lelystad. Ten eerste biedt de transitie naar een circulaire economie en duurzaam energiesysteem bedrijven kansen voor de ontwikkeling van nieuwe verdienmodellen en diensten.

De circulaire economie kan bijvoorbeeld een belangrijke aanjager zijn voor het verder versterken van het logistieke cluster, secundaire agrofood en maakindustrie. Specifiek zijn er kansen op hoogwaardige circulaire economie te benoemen bij enkele sectoren. Dit betreft de bouwnijverheidssector in brede zin en de textiel- en meubelbranche. Dit al dan niet in combinatie met retourlogistiek. Als laatste biedt ook de landbouw en secundaire agrofood kansen in de transitie naar een circulaire economie. Hierbij is de rol meervoudig. Te denken valt aan het telen van bouwmaterialen, de omslag naar kringlooplandbouw en het doen van onderzoek en experimenten. De koppeling met onderzoek en onderzoek is daarbij kansrijk. Om deze kansen te verzilveren zet de gemeente in op het vergroten van het bewustzijn bij ondernemers en het stimuleren van experimenten en innovaties. Om ideeën op te kunnen werken tot haalbare businessmodellen helpt de gemeente ondernemers bij het vinden van partijen (zoals de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Horizon en PRICE) die kennis, kunde en/of financiële middelen kunnen inbrengen. 39 Warmtevisie Lelystad

40 Green Deal Zero Emission (ZES)

Economisch Perspectief Lelystad 2030

28

Met name bieden de transities kansen voor nieuwe bedrijvigheid en dus ook voor nieuwe hoogwaardige circulaire bedrijvigheid. Vanuit de verstedelijkingsstrategie wordt voorzien dat bedrijven uit de MRA regio in het kader van woningbouwrealisatie op zoek gaan naar nieuwe locaties. Flevokust-Haven is daarbij genoemd als mogelijke hub voor circulaire bedrijvigheid. Zoals eerder vermeld zal de balans tussen de kwaliteit van de gezonde leefomgeving en economische belangen zorgvuldig bewaakt moeten worden. Lelystad verwelkomt circulaire initiatieven maar is daarbij kritisch of deze past binnen de ambities van de stad en omgeving en de positie van de circulaire activiteiten in de circulaire ladder. Als laatste zouden er met de aanwezigheid van backbones voor elektriciteit, gas en mogelijk waterstof kansen kunnen ontstaan voor fossielvrije energieopwekking. Er zal nader dienen te worden onderzocht hoe kansrijk dit is in relatie tot bestaande initiatieven in Nederland. Samengevat zet Lelystad in op: • Inzetten op vergroten van bewustzijn en stimuleren van experimenten en innovaties • Stimuleren dat ondernemers gebruik maken van bestaande (bekende) samenwerkingsverbanden • Cross-overs met de logistieke sector in Lelystad • Onderzoeken en benutten van kansen in relatie tot aansluiting op backbones voor elektriciteit, gas en waterstof. 8.

Human capital Wat is de opgave? De beschikbaarheid van een goed en passend geschoolde beroepsbevolking is een belangrijke factor voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en van belang voor de economische groei van Lelystad. Naast deze kwantitatieve opgave, is er ook een kwalitatieve opgave: de vaardigheden van het personeel (menselijk kapitaal) spelen tevens een bepalende rol bij de concurrentiekracht en het innovatief en adaptief vermogen van bedrijven. Technologische ontwikkelingen en digitalisering vragen om een beroepsbevolking die zich snel aan kan passen aan nieuwe ontwikkelingen. Het versterken van de wendbaarheid en weerbaarheid van de beroepsbevolking door inzet op leven lang ontwikkelen wordt daarom steeds belangrijker. Wat is de ambitie? Lelystad zet in op een betere aansluiting tussen de stedelijke economie en de stedelijke beroepsbevolking, een stijging van het gemiddelde opleidingsniveau van de beroepsbevolking en ziet leven lang ontwikkelen als de norm voor de beroepsbevolking. Wat is nodig om deze opgave te realiseren? Het economische beleid van de afgelopen jaren, de inzet op een meer goederengerichte productiestructuur (kanteling) in combinatie met de aanwezigheid van grote kavels, werpt zijn vruchten af. Gevolg is dat de werkgelegenheid de komende jaren harder zal groeien dan de beroepsbevolking.

Om te kunnen voldoen aan de vraag naar arbeid zal tijdelijk gebruik moeten worden gemaakt van arbeidsmigranten. De raad van Lelystad heeft hier onlangs op geanticipeerd41. Kwalitatief wordt door de gemeente in regionaal verband ingezet op het ontwikkelen van onderwijs passend bij de sterke sectoren van Lelystad zoals logistiek, maakindustrie en vrijetijdseconomie. Het inzetten op onderscheidende onderwijsvormen die aansluiten op de sterke sectoren, helpt de stad een

41 Beleidskaders huisvesting arbeidsmigranten, Raad van Lelystad, 2021.

Economisch Perspectief Lelystad 2030

29

duidelijker onderwijsprofiel te geven. Dit draagt bij aan het aantrekken van nieuwe inwoners en bedrijven. Niet alleen gericht op het beroeps- en hoger onderwijs, maar ook het voortgezet en primair onderwijs verdienen op dat punt aandacht. Verder wordt samen met het bedrijfsleven en kenniscentra gestreefd naar verdere clustervorming rondom de sterke sectoren (logistiek, maak, distributie, groothandel) voortkomend uit de Lelystadse propositie. Onderdeel van de clustervorming is het aantrekken van extra opleidingsfaciliteiten. Doel is om in Lelystad (Almere en Zeewolde) een bepaalde skill te krijgen (praktijkgeschoolden, vakmanschap, kunde) waar vervolgens weer nieuwe bedrijven op af komen. Uiteindelijk zal dit nieuwe activiteiten (services, planning, programmering) verleiden om zich in een dergelijk gespecialiseerd gebied te vestigen waardoor meer hoogopgeleiden een baan kunnen vinden in Lelystad en het gemiddelde opleidingsniveau van de beroepsbevolking mee stijgt. Daarnaast werkt de gemeente binnen Flevoland nauw samen met de gemeente Almere en de provincie Flevoland aan het verder versterken van het hoger - en wetenschappelijk onderwijs. Daarbij ambieert Lelystad zowel hoger- en wetenschappelijk onderwijs en/of onderzoek op locaties binnen de gemeente gekoppeld aan bijvoorbeeld de luchthaven, de WUR, en Rijkswaterstaat.

Om de wendbaarheid en weerbaarheid van de beroepsbevolking te versterken zet de gemeente in op het vergroten van het bewustzijn over het belang van leven lang ontwikkelen. Samengevat zet Lelystad in op: • Inzet op ontwikkeling (beroeps)onderwijs passend bij economie van Lelystad • Vergroten bewustzijn belang leven lang ontwikkelen • Samenwerken voor versterking hoger- en wetenschappelijk onderwijs Spoor 3: Kracht van Lelystad Het derde spoor bevat opgaven gericht op het uitbouwen van de economische pijlers van Lelystad. Bij het opstellen van deze opgaven hebben we één vertrekpunt: Lelystad zet haar onderscheidende propositie42 (kracht) in om nieuwe economische activiteiten aan te trekken en blijvend aan zich te binden. Onderscheidende sectoren die nu al een grote economische waarde hebben voor Lelystad of die een grote potentie hebben. Het gaat om de volgende opgaven: • •

Inzet op goederengerichte sectoren: maakindustrie en logistiek Groei van de vrijetijdseconomie

9. Inzet op goederengerichte sectoren: maakindustrie en logistiek De toename van de werkgelegenheid in de op goederengerichte sectoren (logistiek, groothandel, distributie, maak, secundaire agrofood) zorgt de laatste decennia voor een kanteling van de sectorstructuur van Lelystad. Bedrijven in deze sectoren groeien harder dan elders en de stad trekt relatief veel goederengerichte bedrijven aan uit binnen- en buitenland. Lelystad kent dan ook een sterke propositie voor het verder uitbouwen van op goederengerichte sectoren en bedrijven en de toekomstkansen voor deze sectoren zijn uitstekend43. Hierbij kiest Lelystad voor die economische activiteiten die de stad ook in het recente verleden hebben gevonden. Deze activiteiten sluiten goed aan bij het vestigingsklimaat dat Lelystad biedt met onder andere haar multimodale bereikbaarheid in combinatie met ligging en de kenmerken van de huidige stedelijke beroepsbevolking. Daarnaast 42 Onder propositie wordt verstaan de verzameling van kenmerken van de productiestructuur en het productiemilieu

inclusief de huidige en toekomstige samenstelling van de stedelijke beroepsbevolking. 43 Economie Lelystad in perspectief, Tordoir, 2018 Economisch Perspectief Lelystad 2030

30

bieden deze activiteiten kansen (ook in termen van werk en scholing) voor het deel van de beroepsbevolking dat nu nog niet participeert of dat niet alle (financiële) vrijheid heeft om elders een baan te aanvaarden. Met andere woorden: Lelystad zet in op en versterken van het bewezen succes, een stevig fundament om door te ontwikkelen. Maakindustrie De industriële sector vormt traditioneel het fundament voor een gezonde en succesvolle economie en wordt gezien als cruciaal voor sociale welvaart en welzijn. Ondanks dat de laatste decennia sprake is geweest van een steeds verdere verdienstelijking van de nationale economie, is nog altijd bijna een vijfde van de economie gerelateerd aan industriële activiteiten. Veel Nederlanders verdienen hun inkomen in deze sector in een grote diversiteit aan banen: van onderzoeker in een lab, procesmanager in een fabriek tot medewerkers aan de lopende band. De industriesector heeft in Lelystad de afgelopen jaren een bovengemiddelde groei laten zien en is één van de sectoren die sterk vertegenwoordigd is binnen de productiestructuur44. Lelystad wil dit verder uitbouwen door de kansen die het heeft in deze sector te benutten. Om de industriesector verder uit te bouwen zal ingespeeld moeten worden op een aantal ontwikkelingen die de sector zullen gaan beïnvloeden.

De technologische ontwikkelingen gaan snel, klimaatverandering heeft een grote impact en het geopolitieke speelveld is aan veranderingen onderhevig. Technologische ontwikkeling: digitalisering en robotisering Onder invloed van technologische ontwikkelingen zal de industrie er in de toekomst anders uit gaan zien. De digitalisering van de economie in combinatie met de ontwikkeling van nieuwe productietechnologieën heeft gevolgen voor zowel het productieproces als voor de producten die de industrie voortbrengt. Een nieuwe industriële revolutie tekent zich af die bekend staat als Smart Industry of Industrie 4.0. Na de mechanisatie en automatisering uit de vorige eeuw, wordt er steeds meer intelligentie in het productieproces toegevoegd, waardoor deze efficiënter, foutlozer en voorspelbaarder worden. Ook ontstaan er mogelijkheden om meer op maat te produceren. Naast het productieproces, worden ook de producten steeds intelligenter. Hierdoor kunnen bedrijven steeds meer diensten aan de producten koppelen. Denk hierbij aan onderhoud van een CV-installatie op afstand (Breman in Lelystad). De grens tussen industrie en dienstverlening vervaagt hierdoor. Onder invloed van deze technologische ontwikkelingen worden er andere eisen aan de arbeidsmarkt gesteld. Een sterke industriesector vraagt om de beschikbaarheid van voldoende vakbekwame krachten en meer vraag naar technici.

Voldoende passend opgeleid personeel is één van de zorgen van de sector op het moment. Verduurzaming en circulariteit Klimaatverandering en schaarste in natuurlijke hulpbronnen maken dat de samenleving steeds meer eisen aan de industrie stelt. Verduurzaming en circulariteit zijn trends waar de sector niet omheen kan. Om de industriesector te behouden en te versterken is het nodig dat de sector duurzamer gaat produceren. Om aan de klimaatdoelstellingen te voldoen is een omslag naar een circulaire economie onvermijdelijk. Ook de industrie ontkomt hier niet aan en zal circulairder moeten worden. Dit is niet alleen een uitdaging, maar biedt ook kansen door innovatie, nieuwe businessmodellen en nieuwe bedrijvigheid. Hoe Lelystad hiermee om wil gaan is onder opgave 7 uiteengezet.

44 Zie bijlage 1, p. 14, figuur 17 en p. 17, figuur 21

Economisch Perspectief Lelystad 2030

31

Geopolitieke veranderingen De afgelopen decennia stonden in het teken van een globaliserende wereld, waarin er steeds complexere mondiale waardeketens zijn ontstaan. Productie werd steeds meer naar lagere loon landen verplaatst. Er zijn steeds meer signalen dat dit verandert en dat de expansie van wereldoverspannende ketens tot stilstand is gekomen. Ondanks de economische voordelen zijn de mondiale waardeketens als gevolg van de coronacrisis, geopolitieke spanningen en klimaatveranderingen kwetsbaar gebleken. Een beeld dat steeds reëler wordt is, dat waardeketens korter worden, markten eerder regionaal (nationaal / continentaal) dan mondiaal worden en dat bedrijven ervoor kiezen om uitbestede productie weer in eigen land te organiseren (reshoring). Flevolandse bouwopgave Nederland kampt met een fors woningtekort en staat voor een grote bouwopgave. Als provincie heeft Flevoland aangegeven hier een bijdrage aan te kunnen leveren. Ook als gemeente Lelystad willen en kunnen we hier een rol in spelen. Gevolg hiervan is dat het voor de hand ligt dat de bouwsector als onderdeel van de maakindustrie in Lelystad de komende jaren zal gaan groeien. Dit tegen de achtergrond van nieuwe bouwmethoden (en daarmee de vraag naar nieuwe sites), ingegeven door de behoefte aan snellere bouw, de noodzaak in energetisch opzicht verbeterde eindproducten en eisen rond duurzaamheid en circulariteit.

Op basis van de beschreven ontwikkelingen en om de maakindustrie verder uit te bouwen zijn een aantal koppelingen met eerder beschreven opgaven van belang. Allereerst is het van belang dat er voldoende ruimte beschikbaar is voor deze sector om zich in Lelystad verder uit te breiden dan wel nieuw te vestigen. Het is dan ook zaak om voldoende aantrekkelijke werklocaties voor maakbedrijven te reserveren. Verder zorgt het uitbouwen van deze sector voor een diversiteit aan banen op allerlei niveaus, maar zeker ook voor de groep met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit biedt kansen voor een verhoging van de arbeidsparticipatie en levert een positieve bijdrage aan een meer inclusieve arbeidsmarkt. Omdat met name de maakindustrie geconfronteerd wordt met de uitdagingen voortkomend uit verschillende ontwikkelingen op het gebied van technologisering en duurzaamheid die bestaande businessmodellen onder druk zetten, is het van belang dat ondernemers hierbij ondersteund worden en het ondernemersklimaat optimaal is. Hier is een belangrijke rol voor het accountmanagement weggelegd, dat middels goed relatiebeheer ondersteuning biedt in de ontsluiting van beschikbare kennis- en ondersteuningsfaciliteiten. Als laatste is de sector afhankelijk van voldoende passend opgeleid personeel, met een nadruk op technisch geschoold en vakbekwaam personeel.

Binnen opgave 8 human capital wordt ingezet op de ontwikkeling van onderwijs passend bij de economie van Lelystad om zo bedrijven binnen de maaksector te binden aan de stad. De maakindustrie staat echter niet op zichzelf, maar functioneert in een breder ecosysteem. Sectoren als zakelijke dienstverlening en met name ook logistiek profiteren van de maakindustrie door de toelevering van diensten. De maakindustrie kan niet zonder logistiek. Enerzijds om grondstoffen of halffabricaten aan te leveren en anderzijds om (eind)producten te distribueren. Nederland heeft immers zelf geen tot weinig industriële grondstoffen. De maakindustrie en logistiek zijn nauw met elkaar verbonden en kennen voor een groot deel dezelfde vestigingseisen. Lelystad zet naast maakindustrie dan ook in op het verder uitbouwen van het ecosysteem rond de logistieke sector. Logistiek Lelystad streeft naar de vorming van een “logistiek cluster”. De afgelopen jaren is hierop ingezet om de kritische massa van logistiek te verruimen. Met de komst van Kloosterboer, Inditex, Jysk, Best Seller e.d. alsmede de voornemens van Necron en Sommerset is in betrekkelijk korte tijd een flinke stap Economisch Perspectief Lelystad 2030

32

gezet. De Stec groep45 stelt dat Lelystad daardoor een uitstekende economische uitgangspositie is neergezet. Echter om tot verdere clustervorming te komen en om zo te kunnen profiteren van de extra’s die een volwaardig logistiek cluster voor de stedelijke economie oplevert, dient het aantal logistieke bedrijven toch nog verder te worden uitgebreid. Zo ontstaat de benodigde massa voor een verdere ontwikkeling van bijvoorbeeld onderwijs en opleidingen, stageplekken, toeleveranties met de maakbedrijven, multimodale bereikbaarheid -weg, water, spoor-, een uitbreiding van waardenketens (ondersteunende diensten, services, aanverwante bedrijven en dergelijke). Ook activiteiten rond innovatie en kennisvalorisatie komen dichterbij bij meer massa. Daarnaast zal bij meer massa de samenwerking tussen deze bedrijven via bijvoorbeeld het Logistiek Cluster Flevoland soepeler en makkelijker verlopen. Dat betekent meer power achter thema’s als duurzaamheid (CO2-reductie (via wagenpark/vervoer over water), circulariteit (haalbare business cases rondom bijvoorbeeld textiel en andere diensten rondom retourstromen) en energie (elektrificatie, zonnepanelen, waterstof). Ook gaat het aantal bestemmingen voor binnenvaart vanaf Flevokust Haven toenemen en neemt de kans voor een railterminal voor goederenvervoer toe. Dit betekent een verdere boost voor de netwerkkwaliteiten van Lelystad.

De huidige verbeterde uitgangspositie voor logistieke bedrijven zorgt ervoor dat de gemeente bij clustervorming selectiever kan gaan kijken naar welke logistiek Lelystad zou willen vestigen46. Lelystad is in een dusdanige positie gekomen dat zij hoge eisen kan stellen aan nieuw te vestigen logistieke bedrijven. Dit sluit naadloos aan bij de ambitie om in te zetten op hoogwaardige logistiek. De inzet op verdere clustervorming vereist ook het versterken van triple helix samenwerking47 tussen de gemeente (die faciliterend optreed, maar ook kan aanjagen en stimuleren), kennis- en onderwijs instellingen (die de kansrijkheid van innovaties en opleidingen kunnen onderzoeken) en bedrijfsleven (die de toegevoegde economische waarde levert). Hierdoor kan in Lelystad een bijzondere skill in de beroepsbevolking ontstaan, gebaseerd op praktijkgeschooldheid, vakmanschap, kunde en kennis. Dit biedt een voedingsbodem voor nieuwe bedrijven en ook voor gevestigde bedrijven om zich te blijven binden aan Lelystad. De bijvangst hierbij zal zijn dat in de slipstream ook steeds meer banen voor hoger opgeleiden zullen ontstaan: hetzij binnen de bedrijven van de primaire inzet zelf (ook tegen de Het logistieke personeel van de toekomst “Om in de logistiek te kunnen werken met nieuwe technologie is op de middellange termijn meer personeel nodig met digitale vaardigheden.

Het gaat met name om planners, want vooral op het vlak van planning valt veel te verbeteren om de beladingsgraad en routeoptimum omhoog te krijgen.” ABN AMRO, Het logistiek personeel van de toekomst, maart 2019. achtergrond van verdere digitalisering en daaraan gekoppelde skills); hetzij via de services rond deze bedrijven, die zich bij voldoende massa ook zullen vestigen in dit gebied. Deze verschuiving in vaardigheden wordt aangeduid als de smartification48 van de logistieke sector (digitalisering, smart data, e-business en cobotisering). In het licht van deze ontwikkeling en een verdere uitbreiding van het cluster komt hoger onderwijs op het gebied van logistiek in beeld.

45 Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad, Stec groep, 18 oktober 2022 46 Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad, Stec groep, 18 oktober 2022 47 Onder meer vanuit Logistiek Cluster Flevoland

48 SBB Trendrapport Transport en Logistiek, maart 2021

Economisch Perspectief Lelystad 2030

33

Verduurzaming en circulariteit Het versterken van het logistieke cluster heeft ook koppelkansen met belangrijke (maatschappelijke) transities: circulaire economie, energie en klimaatadaptatie en duurzaamheid. Op het gebied van duurzaamheid kan worden ingezet op de elektrificatie van het wagenpark (elektrisch of waterstof), energieopwekking op de plek van het bedrijfsgebouw door zonnepanelen te plaatsen, collaborative logistics (hogere beladingsgraad door het delen van laadcapaciteit) en synchromodaliteit (inzet van verschillende transportmiddelen per goederenstroom: trein, boot, vrachtauto, fiets). De logistieke sector zou ook de regie kunnen pakken in het circulairder worden van de economie: “De transitie naar een circulaire economie biedt kansen voor de logistieke sector. Een logistieke dienstverlener heeft inzicht in welke reststromen waar vandaan komen en welke grondstoffen gevraagd zijn bij andere organisaties. Het verbinden van vraag en aanbod zorgt voor het sluiten van kringlopen. Om de rol tot ketenregisseur te vervullen, moeten logistieke dienstverleners het initiatief nemen om synergie te vinden tussen de verschillende ketenschakels49.” Van de economische activiteiten die zich graag in Lelystad willen vestigen in het logistieke cluster, zal het nodige gevraagd worden op het gebied van circulariteit, vergroening, digitalisering en energiegebruik.

Het versterken van deze kansen wordt vervolgens doorgetrokken naar de bestaande bedrijven in het cluster. De transities bieden bovendien kansen voor meer en hoogwaardigere werkgelegenheid. Deze werkgelegenheid zal veel technisch personeel vragen, met name op het gebied van elektrotechniek, waarbij het “denken” en “doen” meer bij elkaar zal komen. Bij de implementatie van de transities zal een combinatie van de twee naar alle waarschijnlijkheid het succesvolst blijken. Met een praktoraat circulaire economie op het MBO College Lelystad heeft Lelystad goud in handen. Tot slot worden in samenwerking met ondernemend Lelystad de (publiek-private) netwerken in onze stad en binnen de regio verder versterkt. Met deze inzet zet Lelystad koers op een eigen toekomstbestendige stedelijke economie, afgestemd en onderscheidend gepositioneerd binnen Flevoland en de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Wat is de opgave? Lelystad ontwikkelt zich naar een op goederengerichte economie. Maakindustrie (incl. bouw) en het logistieke cluster in Lelystad zijn hierbij belangrijke groeisectoren. De logistieke sector in Lelystad omvat naast traditionele logistieke bedrijvigheid (en groothandel) ook bedrijven die zich richten op ‘value added logistics’ en maakindustrie. Deze bedrijven creëren extra toegevoegde waarde in de logistieke keten.

Lelystad heeft een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven in deze sectoren door haar ligging, goede verbindingen en de beschikbaarheid van kavels en arbeidskrachten. Het betreft hier een rijke variatie aan goederenstromen: van kleding/textiel tot bouwmaterialen; van agrarische stromen tot woninginrichting. Lelystad neemt een belangrijke positie in binnen de logistieke keten van steeds meer goederen. Daarnaast is er sprake van een goede samenwerking tussen bedrijven, overheden en kennis- en onderwijsinstellingen. Ook nationaal staat Lelystad als vestigingsplaats voor logistieke bedrijvigheid op de kaart. De driehoek Almere-Lelystad-Zeewolde is in 2022 verkozen als vierde logistieke hotspot van Nederland. De werkgelegenheid in het logistieke cluster is in de afgelopen jaren dan ook fors toegenomen. De gemeente wil het vestigingsklimaat rond logistiek de komende jaren verder uitbouwen en verbreden. Hiermee wordt gedoeld op het doorontwikkelen van een omgeving waarin

49 LogiCE, 2019

Economisch Perspectief Lelystad 2030

34

bedrijven, kennisinstellingen en overheid nauw met elkaar samenwerken op het gebied van gemeenschappelijke vraagstukken. Wat is de ambitie? Het verder uitbouwen van een logistiek en maakindustrie. Dit kan door het versterken van de nationale en internationale concurrentiepositie om reeds aanwezige bedrijven in de regio te verankeren en nieuwe bedrijven aan te trekken die de Lelystadse propositie versterken. Binnen de op goederen gerichte sectoren ambiëren we voor de maakindustrie een verdere uitbreiding van de sector profiterend van de verwachte groei voortkomend uit eerder beschreven ontwikkelingen. Voor de logistiek wordt gestreefd naar een toename van ladingstromen van een dusdanig volume dat Flevokust Haven er als binnenvaarthaven meerdere vaste bestemmingen op kan nahouden. Daarnaast wordt ingezet op voldoende volumes om een rendabele railterminal/-laadlosperron te exploiteren. Zo wordt Lelystad een synchromodale knoop binnen nationale en internationale logistieke netwerken. Verder moet de versterking van clustervorming rondom logistiek (langs de lijnen van het aantrekken van hoogwaardige logistiek) er tevens voor zorgen dat er een systeem ontstaat dat naast middelbaar geschoold werk, ook banen voor hoger opgeleiden biedt.

Wat is nodig om deze opgave te realiseren? Deze opgave vraagt om een aanpak op verschillende schaalniveaus: stedelijk, driehoek Almere, Zeewolde en Lelystad, MRA en nationaal. Zo wordt in Lelystad ruimte gecreëerd voor nieuwe economische activiteiten in de logistiek en maakindustrie door de ontwikkeling van de bedrijventerreinen Flevokust Haven en Lelystad Airport Businesspark. Ook wordt ingezet op Lelystad als proeftuin voor innovatieve en duurzame logistiek50. Een andere uitdaging is de verbreding van het cluster door de logistiek nadrukkelijker te verbinden aan de maakindustrie en agrofoodsector, waardoor meerwaarde kan worden toegevoegd in de keten. Binnen de driehoek Almere, Zeewolde en Lelystad wordt ernaar gestreefd om de triple helix samenwerking binnen Logistiek Cluster Flevoland te intensiveren door met de relevante stakeholders in de driehoek het ecosysteem uit te bouwen. Om dit concreet te maken wordt een gezamenlijke agenda ontwikkeld met logistieke bedrijven, kennisinstellingen en overheden die richting geeft aan de samenwerking rond gemeenschappelijke vraagstukken zoals innovatie, digitalisering, duurzaamheid, profilering en lobby, bereikbaarheid en human capital. Naast verdere uitbreiding met logistieke en distributiebedrijven worden hiermee de kansen voor clustervorming vergroot.

Hierbij horen ook specifieke opleidingen en scholing, waardoor in Lelystad en omgeving een bepaalde skill voor dergelijke activiteiten ontstaat die op haar beurt weer zorgt voor extra aantrekkingskracht op logistieke en aanverwante bedrijven. Op deze wijze kan op den duur een systeem ontstaan dat naast werk voor MBO-geschoolden ook steeds meer kansen biedt voor hoger opgeleiden. Op het regionale niveau van de MRA vindt afstemming tussen de deelregio’s plaats terzake de economische profielen. Binnen dit gremium zal Lelystad haar positie als het gaat om het accommoderen van de meer op goederengerichte sectoren verder versterken. De toename van vestiging van grote distributiecentra hangt nauw samen met de economische dynamiek. De Nationale Omgevingsvisie maakt duidelijk dat het Rijk de regie voor de fysieke inrichting van Nederland naar zich toe wil trekken. Voor logistieke functies stuurt het rijk met name op een sterke

50 Gebruiken de Green Deal Zero Emissie Stadslogistiek als inspiratiebron

Economisch Perspectief Lelystad 2030

35

concentratie op bestaande locaties. Om de distributie en logistiek naar Flevoland te halen zijn inspanningen nodig richting het Rijk51. Samengevat zet Lelystad in op: • • • • •

Intensiveren triple helix samenwerking met relevante partners om het ecosysteem rond logistiek uit te bouwen Uitbreidingsruimte hoogwaardige logistiek en maakindustrie Selectiecriteria vastleggen voor vestiging van nieuwe hoogwaardige logistiek. Inzet op verbinden van logistiek met maakindustrie en agrofood Lobby naar het Rijk voor nationale status logistiek cluster

10. Groei van de vrijetijdseconomie Naast de logistieke sector heeft Lelystad ook sterke troeven op het gebied van de vrijetijdseconomie. De vrijetijdssector als geheel is volop in ontwikkeling en zit al jaren in de lift. In onze vrijetijd, trekken we er meer op uit om een rondje te fietsen, een wandeltocht te maken of een attractie te bezoeken en steeds meer buitenlandse toeristen hebben Nederland de afgelopen jaren ontdekt. Met haar onderscheidende propositie bouwt Lelystad deze sector verder uit en trekt zij meer bezoekers die langer verblijven. Daarbij heeft zij de ambitie uitgesproken om een vanzelfsprekende vrijetijdsbestemming te worden en de komende jaren toerisme en recreatie verder te ontwikkelen in omvang, kwaliteit en veelzijdigheid om daarmee de leefbaarheid, aantrekkingskracht en economie van Lelystad te vergroten. De inzet op de groei van deze sector en de daarmee gepaard gaande toename van bezoekers geeft onze lokale economie een impuls door de toename van de werkgelegenheid en de inkomsten voor de lokale middenstand. Meer Lelystedelingen vinden een passende baan in de vrijetijdssector. Daarnaast draagt een florerende vrijetijdssector ook bij aan een aantrekkelijker woon- en leefklimaat. Meer horeca, evenementenaanbod en aantrekkelijke voorzieningen zorgen voor meer vertier en levendigheid en maken het wonen in Lelystad aantrekkelijker.

Hiermee levert de vrijetijdssector een bijdrage aan de groeiambitie die Lelystad kent. Iedereen moet kunnen profiteren van toerisme en recreatie; van onze eigen en toekomstige inwoners, tot de lokale middenstand en het toeristisch bedrijfsleven. Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn dat er voor iedereen – inwoner en bezoeker – wat te doen is in Lelystad, de vrijetijdsvoorzieningen voldoen aan de kwaliteit waar de huidige en toekomstige gast om vraagt, dat onze vrijetijdssector professioneel georganiseerd is en gastvrijheid voorop staat. Om dit te bereiken wordt de komende jaren ingezet op een aantal speerpunten. Zo moet Lelystad voldoende bekend zijn, zich goed positioneren en bezoekers moeten het juiste beeld hebben van Lelystad. Lelystad moet voldoende interessant zijn, er moet wat te beleven zijn; een bezoek moet verrassen en de verwachtingen overtreffen. Het is daarom van belang om te bepalen welke positie Lelystad inneemt binnen de vrijetijdseconomie van Nederland. Dit doet Lelystad door haar eigen identiteit als kapstok te gebruiken. De toeristische positionering bestaat uit Nieuwe Natuur, Pioniersgeest en Ruimte. Met de nieuwe natuur wijzen we op de natuurbeleving die Lelystad met iconen als de Oostvaardersplassen, de Marker Wadden, het Markermeer, het Natuurpark Lelystad en Zuigerplasbos kan bieden.

Met het begrip pioniersgeest maken we de connectie met de durf, het lef, de innovatieve benadering en het man-made karakter dat kenmerkend is voor Lelystad. Het begrip ruimte verwijst enerzijds naar landschappelijke elementen, zoals de polder, het landschap, het water, 51 Zie kamerbrief ‘Regie en keuzes in het nationaal omgevingsbeleid (NOVI)’ d.d. 23 april 2020

Economisch Perspectief Lelystad 2030

36

het Markermeer en haar havens én anderzijds naar de ruimte om te ontspannen, te genieten en plezier te hebben met vermaak en fun. Ook in de samenwerking met de Metropoolregio Amsterdam (MRA) worden deze eigenschappen benadrukt als onderdeel van het totale verhaal van de Amsterdamse regio. Het op de juiste manier én met elkaar organiseren van inspanningen draagt bij aan de ontwikkeling van Lelystad als bestemming. Lokaal in samenwerking met de verschillende gebiedspartners, door kennis te delen, gezamenlijke promotie en samen te investeren in de vrijetijdseconomie van Lelystad. Daarnaast gebruikt Lelystad de kracht van de regio (Flevoland en MRA) en de verschillende samenwerkingsverbanden die er zijn om de vrijetijdseconomie verder te versterken. Naast het stimuleren van de vraag door in te zetten op de bekendheid en juiste positionering, zal er ook aandacht moeten zijn voor de beschikbaarheid van voldoende aanbod aansluitend op de vraag. Lelystad staat nog relatief aan het begin van de ontwikkeling als toeristische bestemming, waardoor het de komende jaren van belang is te investeren in bestemmingsontwikkeling en -promotie.

Hierbij is vooral aandacht voor een kwalitatieve ontwikkeling: het stimuleren van aanbod dat complementair is aan het huidige aanbod en het stimuleren van initiatieven die goed inspelen op de wensen van de gast van nu en de toekomst, inclusief de wensen van de Lelystedelingen. Vanzelfsprekend hierbij is aandacht voor duurzaamheid. Gastvrijheid en goed geschoolde medewerkers zijn een belangrijk onderdeel van een kwalitatief hoogwaardig aanbod. Naar verwachting groeit de vrijetijdseconomie de komende jaren verder door, waarmee de werkgelegenheid ook toe zal nemen. Hiermee neemt ook de behoefte aan de inzet van voldoende goed geschoold personeel in de gastvrijheidsindustrie toe en zal op regionaal niveau gekeken worden naar de inzet van passende instrumenten om goed personeel te behouden en nieuwe aanwas te stimuleren. Dit om te voorkomen dat er, bij het verder aantrekken van de vrijetijdseconomie, geen personeel meer te vinden is. Vandaar dat ook het onderwijs bij de toeristische ontwikkeling van Lelystad betrokken moet worden. De komende periode gaan we kijken op welke wijze onderwijs en het toeristische bedrijfsleven nauwer aan elkaar verbonden kunnen worden. Wij willen als gemeente initiëren (bijvoorbeeld projecten die de beleving in de openbare ruimte vergroten), faciliteren, stimuleren, meedenken en ervoor zorgen dat de basis op orde is.

Ondernemers moeten voor aanbod, voorzieningen, beleving en gastvrijheid zorgen, zodat een aantrekkelijk toeristisch totaalproduct ontstaat. Daarbij wil Lelystad niet op de stoel van de ondernemer gaan zitten, maar denkt zij wel graag mee met initiatiefnemers en ondersteunt waar het kan en passend is. Daarmee vormen wij als gemeente een belangrijke schakel in het ontwikkelen van de vrijetijdssector! Wat is de opgave? Een goed functionerende vrijetijdseconomie is van economisch belang voor de stad. Het zorgt voor werkgelegenheid en draagt bij aan het gebruiksrendement en de kwaliteit van stedelijke voorzieningen. Dit heeft een positief effect op het woon- en leefklimaat voor inwoners en vestigingsklimaat voor bedrijven. Lelystad heeft een aantal sterke troeven in handen. De natuur (zowel groen als blauw) en de kust zijn parels op lokaal, regionaal, landelijk en internationaal niveau. Met Batavia Stad Fashion Outlet beschikt Lelystad over een trekpleister van formaat en ook de ontwikkeling van Nationaal Park Nieuw Land en de kust biedt grote kansen. Wat is de ambitie? De ambitie is om de aanwezige kansen op het gebied van de vrijetijdseconomie te verzilveren en deze sector uit te bouwen. Een vrijetijdseconomie die een substantiële bijdrage levert aan de aantrekkelijkheid van Lelystad en het verdienvermogen van de lokale economie.

We hebben de ambitie Economisch Perspectief Lelystad 2030

37

om een vanzelfsprekende vrijetijdsbestemming te worden en de komende jaren toerisme en recreatie verder te ontwikkelen in omvang, kwaliteit en veelzijdigheid om daarmee de leefbaarheid, aantrekkingskracht en economie van Lelystad te vergroten. Balans is, zoals hierboven geschetst, belangrijk bij deze groei. Iedereen moet kunnen profiteren van toerisme en recreatie; van onze eigen inwoners, tot de lokale middenstand en het toeristisch bedrijfsleven.