BL Nota verbonden partijen 2024
Tekst van het document
Nota Verbonden partijen 2024
Gemeente Lelystad
Inhoud 1. INLEIDING ..........................................................................................................3 2. DOEL ................................................................................................................4 3. BEGRIPPEN .......................................................................................................5 4. WET- EN REGELGEVING......................................................................................5 5. BELEID .............................................................................................................8 BIJLAGE 1: UITWERKING RECHTSVORMEN ..........................................................14 BIJLAGE 2: PARAGRAAF VERBONDEN PARTIJEN .................................................19
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
2
1. Inleiding De gemeente Lelystad voert verschillende taken uit. Veel taken voeren we als gemeente zelf uit, maar ook worden taken op afstand gezet en door externe organisaties uitgevoerd. Er zijn verschillende manieren om een taak of gemeentelijke doelstelling op afstand te zetten. De gemeente kan een taak uitbesteden door bijvoorbeeld subsidie te geven, een taak in te kopen of een taak samen met andere partijen uit te voeren. Een verbonden partij is een manier om een dergelijk samenwerkingsverband vorm te geven. De keuze om taken op afstand te zetten, betekent ook dat de gemeente geen rechtstreekse zeggenschap meer heeft. Op afstand zetten betekent dus ook deels loslaten. Daarom is het van belang om vooraf kaders te stellen over o.a. wanneer we kiezen voor de oprichting van een verbonden partij, onder welke voorwaarden en hoe we toezicht houden op een verbonden partij gedurende de looptijd. Daarvoor is dit kader; hierin verwoorden we de strategische uitgangspunten die de gemeente Lelystad hanteert die horen bij de verschillende fasen die een verbonden partij kent: oprichten, beheersen gedurende de tijd dat we deelnemen aan een verbonden partij, evalueren en uittreden of opheffen. Bij de toepassing van de uitgangspunten geldt het principe ‘pas toe of leg uit’. Dit houdt in dat afhankelijk van de situatie gemotiveerd van de kaders mag worden afgeweken.
Met het vaststellen van de Nota verbonden partijen 2024 komt het Kader verbonden partijen uit 2016 te vervallen.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
3
2. Doel Duidelijkheid over de uitgangspunten rondom het oprichten, beheersen, evalueren en uittreden of opheffen van verbonden partijen. Leeswijzer In hoofdstuk 3 worden de begrippen rondom verbonden partijen toegelicht. In hoofdstuk 4 wordt relevante wet- en regelgeving toegelicht. In hoofdstuk 5 tot slot worden de uitgangspunten ten aanzien van het beleid rondom verbonden partijen benoemd. ➢
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
4
3. Begrippen Het BBV definieert een verbonden partij in artikel 1, lid b, c en d: 1.b verbonden partij: een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de provincie onderscheidenlijk gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft; 1.c financieel belang: een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat niet verhaalbaar is indien de verbonden partij failliet gaat onderscheidenlijk het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. 1.d bestuurlijk belang: zeggenschap, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur hetzij uit hoofde van stemrecht. Volgens deze definitie heeft de gemeente dus een bestuurlijk én financieel belang in een verbonden partij. Van een bestuurlijk belang is sprake indien de gemeente rechtstreeks invloed heeft op de besluitvorming binnen de verbonden partij. Een financieel belang is aan de orde als de gemeente financieel kan worden aangesproken wegens het functioneren van de verbonden partij of wanneer de gemeente geld kan kwijtraken bij een faillissement van een verbonden partij. Verbonden partijen kunnen privaatrechtelijk zijn of publiekrechtelijk. Het onderscheid is van belang omdat op beide typen verschillende wet- en regelgeving van toepassing is.
Er zijn diverse publiekrechtelijke samenwerkingsvormen, waarbij de de Gemeenschappelijke Regeling (GR) de bekendste en zwaarste vorm van samenwerking is. Bij lichtere vormen van samenwerking, zoals een centrumregeling, is er geen sprake van de oprichting van een separate organisatie en valt buiten de reikwijdte van deze nota. Bij privaatrechtelijke verbonden partijen kan het gaan om besloten vennootschappen (B.V.) of naamloze vennootschappen (N.V.), maar ook Stichtingen of coöperaties kunnen een privaatrechtelijke verbonden partij zijn. Een stichting of vereniging die jaarlijks subsidie ontvangt, maar waaraan geen andere financiële verplichtingen zitten met een juridische afdwingbaarheid door derden, is echter geen verbonden partij. Eveneens is geen sprake van een verbonden partij als er een subsidie, lening of garantstelling verstrekt is aan een partij waar we geen bestuurlijk belang in hebben. Zie bijlage 1 voor een uitwerking van publieke en privaatrechtelijke rechtsvormen. In bijlage 2 is de laatste paragraaf verbonden partijen (Programmabegroting 2024-2027) opgenomen.
4. Wet- en regelgeving Er is een aantal wetten van toepassing op verbonden partijen, de belangrijkste worden hierna kort toegelicht. Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) De wet gemeenschappelijke regelingen geeft kaders voor publiekrechtelijke verbonden partijen. De wet is per 1 juli 2022 op een aantal punten gewijzigd met als doel om de raad beter in positie te brengen ten opzichte van participaties van gemeenten in gemeenschappelijke regelingen, om zo de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen te versterken. Een aantal van deze wijzigingen moeten in de regelingen zelf aangepast worden, gemeenschappelijke regelingen hebben hier de tijd voor tot 1 juli 2024. Een aantal wijzigingen zijn direct wettelijk van kracht, of zien toe op instrumenten buiten de GR, zoals bijvoorbeeld het instellen van een regionale onderzoekscommissie door de deelnemende gemeenteraden. Hierna lichten we een aantal van de belangrijkste onderwerpen toe.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
5
Toetreding, opheffing of wijziging van een GR. Artikel 1 van de Wgr geeft regels voor het treffen van een gemeenschappelijke regeling; het college (of de burgemeester in geval van een burgemeestersregeling) stuurt het ontwerp van de regeling toe aan de Raad. De raad kan binnen 8 weken een zienswijze geven op het voorstel. De regeling wordt pas getroffen na verkregen toestemming van de deelnemende gemeenteraden. De toestemming kan alleen onthouden worden wegens strijd met het recht of het algemeen belang. Bij strijd met het algemeen belang kan sprake zijn als er onverantwoorde financiële risico’s worden genomen, als er teveel zeggenschap verloren gaat of wanneer blijkt dat niets of te weinig gedaan is met de ingediende zienswijzen. Daarnaast geven artikelen 34, 34b en 35 van Wgr regels omtrent de P&C-cyclus van gemeenschappelijke regelingen: - Inzending van de vastgestelde begroting aan Gedeputeerde Staten dient voor 15 september plaats te vinden (art. 34). - Het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam zendt voor 30 april de algemene financiële en beleidsmatige kaders voor het volgend begrotingsjaar en de voorlopige jaarrekening aan de deelnemende gemeenteraden (art. 34.b). - De ontwerpbegroting wordt door het dagelijks bestuur van de GR, 12 weken voordat deze aangeboden wordt aan het algemeen bestuur, voor een zienswijze voorgelegd aan de deelnemende gemeenteraden.
Het dagelijks bestuur van de GR moet schriftelijk en gemotiveerd een oordeel op de zienswijzen geven (art. 35). Met de wijziging van de Wgr zijn er een aantal nieuwe instrumenten bij gekomen: Regionale onderzoekscommissie Met de regionale onderzoekscommissie kan men onderzoek doen naar het door het samenwerkingsverband gevoerde bestuur. Dit is een uitbreiding op de sinds 2002 bestaande mogelijkheid van de gemeentelijke onderzoekscommissie, die alleen onderzoek kan doen naar het door het college en/of de burgemeester gevoerd bestuur. Bevoegdheden rekenkamer Met de wijziging van de Wgr is nu expliciet voorzien in de mogelijkheid van het doen van onderzoek naar de rechtmatigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid van het door het samenwerkingsverband gevoerde bestuur. Regionale raadsadviescommissie Artikel 24a van de Wgr maakt het mogelijk om een regionale raadsadviescommissie in te stellen bij gemeenschappelijk openbare lichamen. Hiervoor is geen wijziging van de gemeenschappelijke regeling noodzakelijk. Wel moeten alle deelnemende raden besluiten tot oprichting van de commissie. Doelstelling van de raadsadviescommissie is om raden met elkaar te laten overleggen, bijvoorbeeld over gezamenlijke zienswijzen.
De raadsadviescommissie is nadrukkelijk niet bedoeld om de rol van de gemeenteraden over te nemen of om tot besluitvorming te komen, dat blijft bij de individuele raden liggen. Verder kan de commissie een voorbereidende rol hebben in de beleidscyclus, waarbij wel opgemerkt moet worden dat dit op gespannen voet staat met de controlerende rol van de raad. Zienswijzen In de regeling kan opgenomen worden voor welke type besluiten een zienswijze nodig is. Het gaat dan niet om de zienswijze op de ontwerpbegroting of de instelling van een bestuurscommissie of deelneming in een privaatrechtelijke rechtspersoon, maar op andere besluiten van het bestuur van een openbaar lichaam of een bedrijfsvoeringsorganisatie.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
6
Actieve informatieplicht In de gewijzigde Wgr is opgenomen dat het bestuur van de GR zélf ook een actieve informatieplicht heeft richting de deelnemende Raden, naast de al bestaande informatieplicht van het College. In de regeling zelf kunnen kaders opgenomen worden over welke informatie wanneer actief gedeeld wordt. Gemeentewet In de Gemeentewet (artikel 160 lid 2) wordt beschreven dat het college slechts besluit tot oprichting van en de deelneming in privaatrechtelijke partijen zoals stichtingen, vennootschappen, verenigingen en coöperaties, als dat nodig wordt geacht voor de behartiging van het openbaar belang. Het besluit wordt niet genomen dan nadat de raad een ontwerp-besluit is toegezonden en in de gelegenheid is gesteld wensen en bedenkingen te uiten. Op basis van de Gemeentewet (artikel 169) geldt een actieve informatieplicht voor het college naar de Raad. Het college moet op basis van die bepaling de Raad actief informeren over alles wat speelt bij een verbonden partij voor zover dit van belang geacht wordt de Raad. Op grond van artikel 171 van de Gemeentewet wordt de gemeente rechtsgeldig vertegenwoordigd door de burgemeester of een door de burgemeester daartoe aangewezen persoon.
Dit houdt in dat degene die namens de gemeente Lelystad naar een bestuurs- of aandeelhoudersvergadering van een verbonden partij gaat een door de burgemeester getekende volmacht nodig heeft om een stem uit te kunnen brengen tijdens de vergadering. Algemene wet bestuursrecht (Awb) In hoofdstuk 10 van de Algemene wet bestuursrecht wordt beschreven hoe bevoegdheden kunnen worden overgedragen aan publiekrechtelijke verbonden partijen (bijvoorbeeld delegatie, mandaat volmacht). Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Het besluit Begroting en Verantwoording definieert het begrip verbonden partijen en geeft aan welke rapportage vereisten gelden voor verbonden partijen in de gemeentelijke begroting en jaarrekening. Op basis van verschillende wetgeving (o.a. Art. 186 Gemeentewet en Art. 34.a van de Wgr) is bepaald dat gemeenschappelijke regelingen met een gemeenschappelijk orgaan of openbaar lichaam óók in de begroting en jaarrekening moeten voldoen aan de regelgeving Besluit Begroting en Verantwoording. Burgerlijk wetboek Wetboek 2 van het burgerlijk wetboek is van toepassing op privaatrechtelijke verbonden partijen. Financiële verordening gemeente Lelystad In de financiële verordening van de gemeente Lelystad is in artikel 18 opgenomen dat het college de raad één keer in de vier jaar een nota verbonden partijen ter vaststelling aanbiedt.
De nota bevat tenminste het beleid ten aanzien van het oprichten, beheersen en evalueren van verbonden partijen.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
7
5. Beleid 5.1 Afweging taakuitvoering Gemeentelijke taken/doelen kunnen op verschillende manieren worden uitgevoerd. Dit kader verbonden partijen geeft spelregels over deelname aan een verbonden partij. Maar voor dat de keuze gemaakt wordt om een verbonden partij op te richten zal eerst onderzocht moeten worden wat de beste manier is om een gemeentelijke taak uit te voeren of een doel te bereiken. Dit kan door het beantwoorden van de vragen uit onderstaand afwegingskader: 1. Kan de publieke taak het beste door de gemeente zelf worden uitgevoerd? 2. Is sturing op hoofdlijn mogelijk via algemene of lokale wet- en regelgeving? 3. Kan de gemeente het publieke belang als opdrachtgever voldoende behartigen? 4. Kan de gemeente het publieke belang als subsidiegever voldoende behartigen? 5. Kan de gemeente het publieke belang beter (meerwaarde) behartigen door middel van een samenwerkingsverband? Als de uitkomst van bovenstaande is dat samenwerking een goede manier is om de taak uit te voeren of een doel te bereiken, wordt vervolgens gekeken welke type samenwerking dan het beste past. Hierbij kunnen de volgende vragen gesteld worden: 1. Wat is de inhoudelijke opgave; aard van de taak? Is deze taak een wettelijke verplichting of autonoom? 2. Wat zijn de motieven voor samenwerking; wat willen we hiermee bereiken? 3.
Op welke schaal kan deze taak/doelstelling het beste worden uitgevoerd? 4. Welke partners zijn nodig? Gedeeld belang, bestaande relaties, (politieke) wil? 5. Zijn er bestaande samenwerkingsverbanden/verbonden partijen waar deze taak/doelstelling in kan worden ondergebracht? Op basis van bovenstaande wordt gekeken welke samenwerkingsvorm het best past binnen de gemeentelijke kaders. Een samenwerkingsverband hoeft overigens nog geen verbonden partij te zijn. Inkoopcontracten en subsidieverlening zijn ook vormen van samenwerking. Ook het vastleggen van samenwerking in een samenwerkingsconvenant hoeft nog niet te leiden tot het ontstaan van een verbonden partij. Als er meer geregeld moet worden, bijvoorbeeld op het gebied van mandaten en volmachten, liggen andere vormen van samenwerking meer voor de hand. Zodra de gemeente een bestuurlijk belang én een financieel belang heeft in deze samenwerkingsverbanden is er sprake van een verbonden partij. Uitgangspunt 1: De oprichting van een verbonden partij moet aantoonbaar meerwaarde hebben voor het bereiken van de gemeentelijke taken of doelstellingen. Als een taak of doel ook bereikt kan worden met een lichtere vorm van samenwerking, bijvoorbeeld een subsidie, dan heeft dat de voorkeur.
5.2 Oprichten verbonden partij Taken en gemeentelijke doelstellingen lenen zich bij uitstek voor deelname aan een verbonden partij als ze één of meerdere onderstaande situaties betreffen: •
Het wettelijk verplicht is om de taak in een verbonden partij uit te voeren.
•
Het aangaan van een verbonden partij voor de uitvoering van de doelstelling/taak een betere optie is dan behartigen op andere wijze (o.a. zelf doen, regulering, inkoop en subsidie), omdat: - De taak op deze wijze het beste op lange termijn en/of bestuurlijk wordt geborgd. - De taak/doelstelling een dusdanig groot bereik heeft dat samenwerking met andere gemeenten/partijen in de vorm van een verbonden partij nodig is. - Het praktischer, (fiscaal) voordeliger of minder risicovol is om de taak/doelstelling met andere gemeenten/partijen uit te voeren dan alleen.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
8
Het handig is samen met andere partijen op te trekken (lobby) of de gemeente regionale verantwoordelijkheid moet nemen. •
De taak een uitvoerende taak is waar heldere kaders voor kunnen worden opgesteld. Taken en doelstellingen met een beleidsmatig karakter lenen zich minder goed voor deelname aan een verbonden partij.
\ Belangrijk is dat van tevoren goed wordt nagedacht over de mogelijke opties en belangrijke keuzes gemotiveerd worden gemaakt. Belangrijk is dit te doen alvorens samen met de andere partijen tot een overeenkomst wordt gekomen. Belangrijk is dat bij de besluitvorming de belangrijkste voorwaarden voor de oprichting zijn uitgewerkt. Uitgangspunt 2: In het voorgesteld besluit wordt gemotiveerd toegelicht waarom een verbonden partij moet worden opgericht en onder welke voorwaarden.
Voorkeur samenwerkingsvorm Er zijn verschillende rechtsvormen waarin een samenwerkingsverband kan worden vormgegeven. Uitgangspunt is dat de best passende bestuurlijke, organisatorische en juridische vorm wordt gekozen. De wetgever heeft een voorkeur voor publiekrechtelijke participaties boven privaatrechtelijke participaties. Gedachte hierachter is dat in een publiekrechtelijke participatie de openbaarheid en de controle beter zijn gewaarborgd dan in een privaatrechtelijke participatie. Dit geldt niet in het geval van marktwerking, dan heeft een privaatrechtelijke samenwerkingsvorm de voorkeur. Daarbij moet wel opgemerkt worden dat dan de Wet Markt en overheid van toepassing is. Daarnaast is een uitgangspunt om de samenwerkingsvorm niet zwaarder te maken dan nodig, kies de lichtst mogelijke vorm die past bij de situatie. Uitgangspunt 3: a. Publiekrechtelijke samenwerkingsvormen hebben de voorkeur boven privaatrechtelijke samenwerkingsvormen. Dit geldt niet in het geval van marktwerking. b. Bij publiekrechtelijke samenwerkingsvormen hebben de lichtere varianten de voorkeur boven zwaardere varianten. c. Bij privaatrechtelijke samenwerkingsvormen wordt de juridische vorm gekozen die het beste aansluit bij de gemeenschappelijke doelstelling. d.
Private Samenwerkingen kunnen worden overwogen indien er sprake is van projecten met een tijdelijk karakter en waarbij één of meerdere van de volgende voorwaarden te behalen zijn ten opzichte van alternatieve uitvoeringswijzen: • Meerwaarde vanuit efficiencywinst, • Het maximaliseren van zeggenschap, • Betere beheersing en/of het delen van risico’s.
Gewenste stemverhouding In samenwerkingsverbanden is altijd sprake van een bepaalde stemverhouding van de verschillende partijen. In publiekrechtelijke regelingen is er een verdeling van stemmen in het algemeen en dagelijks bestuur (AD en DB). In privaatrechtelijke regelingen kan er zowel een verdeling van stemmen zijn in het bestuur als wel een verdeling van stemmen in de vergadering van aandeelhouders. De stemverhouding kan gekoppeld zijn aan het financieel belang van de deelnemende partijen. Bij publiekrechtelijke samenwerkingsvormen wordt financieel belang vaak berekend aan de hand van het inwonersaantal van een gemeente. Uitgangspunt 4: Uitgangspunt is dat de gemeente Lelystad streeft naar de hoogst haalbare invloed welke te rechtvaardigen is vanuit financieel belang.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
9
Bestuurlijke vertegenwoordiging De gemeente kan in meer of mindere mate participeren in een verbonden partij. Bij publiekrechtelijke verbonden partijen is bestuurlijke vertegenwoordiging vanuit de Wgr verplicht. Dit is niet het geval voor privaatrechtelijke verbonden partijen, daar is bestuurlijke afvaardiging niet gewenst vanwege mogelijke risico’s op gebied van belangenverstrengeling en aansprakelijkheid. Wel is het belangrijk dat de kwaliteit van de Raad van Commissarissen of Raad van Toezicht goed is. Het is dus geen bezwaar dat de gemeente gebruik maakt van het recht een commissaris of toezichthouder voor te dragen uit externe kring. De gemeente treedt bij privaatrechtelijke rechtspersonen vaak in de rol van aandeelhouder, en heeft daarmee stemrecht op de aandeelhoudersvergadering.
Uitgangspunt 5: a. De gemeente Lelystad vaardigt geen raadslid af in het bestuur van een verbonden partij. Zo wordt de controlerende taak van de raad geborgd. b. Ambtenaren worden in principe niet afgevaardigd om te voorkomen dat een ambtenaar in conflict komt met enerzijds de rol van vertegenwoordiger en de bijbehorende verantwoordelijkheden richting de verbonden partij en anderzijds zijn ondergeschikte rol ten opzichte van het college. c.
De gemeente Lelystad vaardigt een bestuurder af voor het Algemeen Bestuur van publiekrechtelijke verbonden partijen.
d. De gemeente Lelystad vaardigt geen bestuurder af voor het bestuur, Raad van Commissarissen of Raad van Toezicht van een privaatrechtelijke verbonden partij. e. De gemeente Lelystad is terughoudend in het afvaardigen van meer dan één collegelid in het bestuur van een publiekrechtelijke verbonden partij. Het collegelid vertegenwoordigt het gehele college en daarmee zijn meerdere collegeleden in het bestuur niet nodig. f.
Bij afvaardiging van bestuurders in verbonden partijen ziet het college van de gemeente Lelystad toe op functiescheiding en het voorkomen van de ‘dubbele petten’-problematiek. Hiermee wordt voorkomen dat een bestuurder in een situatie terechtkomt dat de belangen van de verbonden partijen conflicteren met de belangen van de gemeente.
g. Wethouders die bestuurder zijn bij een verbonden partij: - informeren het college actief over ontwikkelingen bij de verbonden partij, zoals bestuurswijzigingen, aanpassing van statuten, risico’s, bestuurlijke conflicten, dreigende financiële tegenvallers, problemen in de bedrijfsvoering en politieke risico’s. - zorgen voorafgaand aan een vergadering van het bestuur of de algemene vergadering van aandeelhouders dat het college vooraf een standpunt inneemt middels een collegebesluit. - maken tijdig aanvullende afspraken in het college als conflicterende belangen zich dreigen voor te doen zoals onder (f) beschreven wordt.
Afspraken in oprichtingsakte of regeling Het moment van oprichten van een verbonden partij is ook het moment gemaakte afspraken vast te leggen in de oprichtingsakte of regeling. Zo is het goed om afspraken vast te leggen over het eigen vermogen van een verbonden partij. Zit daar een maximum aan? Wat is passend voor de betreffende verbonden partij? Zo kan voorkomen worden dat er geen onnodig publiek geld in de verbonden partij blijft zitten, maar terugvloeit naar de deelnemers. Door dit aan de voorkant vast te leggen geeft dit gedurende de looptijd duidelijkheid. Daarnaast is het goed om ook aan de voorkant vast te leggen wat de procedures en voorwaarden zijn bij uittreding van één of meer deelnemers of bij ontbinding/opheffing van de verbonden partij (bij publiekrechtelijke verbonden partijen is als vereiste in de Wgr opgenomen dat deze afspraken worden vastgelegd in de regeling). Uitgangspunt 6: In de oprichtingsakte of regeling worden ook afspraken opgenomen over; a. Het maximum eigen vermogen dat de verbonden partij mag aanhouden; b. Onder welke voorwaarden een deelnemer kan uittreden; c. Wat de procedures en voorwaarden zijn bij ontbinding van de verbonden partij.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
10
Besluitvorming Voor de oprichting van een publiekrechtelijke verbonden partij, zoals een gemeenschappelijke regeling, wordt eerst een zienswijze gevraagd aan de Raad op de concept regeling. Na verwerking van de zienswijze wordt de regeling nog voor goedkeuring voorgelegd. Voor een privaatrechtelijke verbonden partij wordt eerst een concept-besluit voor wensen en bedenkingen voorgelegd aan de Raad. 5.3 Beheersen gedurende de deelname aan een verbonden partij Informatievoorziening Raad Na de oprichting van de verbonden partij wordt de Raad op diverse manieren geïnformeerd over het functioneren van de verbonden partij. Belangrijk is om hierbij onderscheid te maken tussen de eigenaarsrelatie en de opdrachtgeversrelatie. Dit kader heeft betrekking op de eigenaarsrelatie; en gaat over vragen als wanneer we een samenwerking aan gaan, in welke vorm en hoe de governance is ingericht. Daarnaast kan er sprake zijn van een opdrachtgevende rol; de verbonden partij voert werkzaamheden uit in opdracht van de gemeente. De invulling van de opdrachtgevende rol verschilt per verbonden partij en is vaak in een aparte overeenkomst of uitvoeringsprogramma vastgelegd. De opdrachtgevende rol valt buiten de reikwijdte van deze nota.
De verantwoording over de prestaties is terug te vinden bij de programmabegroting en het programmaverslag van de jaarrekening bij het taakveld waaronder de verbonden partij valt. Verantwoording in de P&C-cyclus Bij de jaarrekening en de programmabegroting wordt in de paragraaf verbonden partijen een overzicht gegeven van alle verbonden partijen en een aantal belangrijke kerngegevens gerelateerd aan de eigenaarsrelatie, zoals stemverhouding, publiek belang, gemeentelijke bijdrage, kerncijfers jaarrekening etc. Actieve informatieplicht Op basis van de gemeentewet (art. 169) geldt een actieve informatieplicht voor het college naar de Raad. Het college moet op basis van die bepaling de raad actief informeren, ook over verbonden partijen. Enerzijds gaat het om het verschaffen van alle inlichtingen die nodig zijn voor de Raad om haar taak uit te oefenen en anderzijds gaat het om zaken waarbij de uitoefening van collegebevoegdheden ingrijpende gevolgen voor de gemeente kan hebben. Bij ingrijpende gevolgen in relatie tot verbonden partijen valt te denken aan besluiten die een substantiële wijziging in de financiële bijdrage, stemverhouding of aandelenbezit met zich meebrengen. Overigens is in de gewijzigde Wgr, die van toepassing is op gemeenschappelijke regelingen, opgenomen dat het bestuur van de GR zélf ook een actieve informatieplicht heeft richting de deelnemende Raden.
In de regeling zelf worden de kaders opgenomen over welke informatie wanneer actief gedeeld wordt en welke onderwerpen aan de Raad voorgelegd moeten worden voor een zienswijze.
Uitgangspunt 7: a. Verbonden partijen maken integraal onderdeel uit van de taakvelden en de verantwoording over verbonden partijen en de beleidsverantwoording is daarom terug te vinden in de programmaverantwoording en programmabegroting onder de betreffende taakvelden. b. Daarnaast wordt twee keer per jaar wordt in de paragraaf verbonden partijen bij de begroting en bij de jaarrekening gerapporteerd over de verbonden partijen. In de paragraaf verbonden partijen wordt de door de BBV verplichte informatie opgenomen. c. Als een besluit ten aanzien van een verbonden partij een substantiële wijziging in de financiële bijdrage, stemverhouding of aandelenbezit ten gevolge heeft, dan wordt de Raad in de gelegenheid gesteld om wensen en bedenkingen te uiten voordat het college een definitief besluit neemt.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
11
Tot slot kan de rekenkamer o.b.v. art.184 Gemeentewet rechtstreeks inlichtingen inwinnen respectievelijk onderzoek doen naar verbonden partijen om de raad hierover te adviseren. Dit geldt voor alle verbonden partijen waarbij de gemeente een meerderheidsbelang heeft. In voorkomende gevallen dat de rekenkamer onderzoek wenst te doen bij een verbonden partij waarbij de gemeente een minderheidsbelang heeft, zal het college zich inspannen om bij de andere deelnemers draagvlak te creëren voor een gezamenlijk rekenkameronderzoek. Risico’s Bij het opstellen van de paragraaf verbonden partijen bij de begroting of jaarrekening wordt tevens een inventarisatie van de risico’s bij verbonden partijen gemaakt. Daarbij wordt vooral gekeken naar de kans dat de gemeente Lelystad een tekort bij een verbonden partij moet aanvullen of dat er mogelijk een verhoging van de gemeentelijke bijdrage volgt. Dit kan blijken uit de financiële kengetallen van een verbonden partij, of op basis van andere informatie vanuit de verbonden partij zelf. Als uit de ambtelijke analyse blijkt dat er een reële kans bestaat op een financiële tegenvaller, dan wordt er een risico opgenomen in de risico-inventarisatie in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.
Daarnaast worden de agenda en de stukken van aandeelhoudersvergaderingen van een verbonden partij die als hoog risico is aangemerkt ter informatie aan de raad gestuurd. Uitgangspunt 8: a. Bij de voorbereiding van het opstellen van de paragraaf verbonden partijen worden tevens de risico’s geanalyseerd en waar ingeschat wordt dat de gemeente op korte termijn financiële risico’s loopt, dan wordt hiervoor een risico opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing bij jaarrekening of begroting, b. Van een verbonden partij waarbij het risico als hoog wordt ingeschat worden de agenda en de stukken van de aandeelhoudersvergaderingen voorafgaand aan de vergadering ter informatie aan de raad gestuurd. Evaluatie Van tijd tot tijd moet een samenwerking worden geëvalueerd. Een belangrijk onderdeel van deze evaluatie is om na te gaan of de beoogde doelstellingen met de verbonden partij worden gehaald. Uitgangspunt is dat de participatie van de gemeente in de verbonden partij nog steeds van toegevoegde waarde moet zijn voor de gemeente. Daarnaast moet gekeken worden naar de risico’s voor de gemeente: hoe heeft de financiële situatie van de verbonden partij zich in de afgelopen periode ontwikkeld en wat zijn de toekomstperspectieven? Op basis van deze evaluatie kan de raad zich beraden over de toekomstige gemeentelijke betrokkenheid bij een verbonden partij.
Uitgangspunt 9: Om de vier jaar worden alle verbonden partijen integraal geëvalueerd op basis van onderstaande vragen: a. Is de gemeentelijke participatie in de verbonden partij nog steeds van meerwaarde voor het behalen van de gemeentelijke (beleids)doelstellingen? b. Is gemeentelijke participatie in de verbonden partij nog steeds van meerwaarde op het resultaat mede in relatie tot de (financiële) risico’s? c. Is de huidige samenwerkingsvorm nog steeds de meest geschikte vorm? d. Bij Publiek Private Samenwerkingen: zijn de doelstellingen van de verschillende partijen nog wel in lijn met elkaar? Beoordeel daarnaast ook integraal: e. Welke andere samenwerkingsverbanden/verbonden partijen zijn er binnen het taakveld? Is samenvoegen van samenwerkingsverbanden/verbonden partijen een optie? f. Beoordeel de verbonden partij op basis van vraag a t/m e. Welke maatregelen zijn nodig om tot betere (beleids)resultaten dan wel vermindering van de risico’s te komen?
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
12
5.4 Uittreden uit of opheffen van verbonden partij Op enig moment kan de situatie zich voordoen, bijvoorbeeld naar aanleiding van de evaluatie, dat de gemeente Lelystad wil uittreden uit de verbonden partij of deze wil opheffen (bij 100% belang). Dan is het van belang om voor het besluit tot uittreding of opheffing wordt genomen te weten wat de (financiële) gevolgen daarvan zijn. Maar ook welke alternatieven er zijn om de betreffende publieke taak waarvoor de betreffende verbonden partij is opgericht vorm te geven. Soms zal de publieke taak niet langer uitgevoerd hoeven te worden, maar als dat wel het geval is, is het goed om te weten wat de alternatieven zijn. Stappen we in een andere verbonden partij, besteden we de taak uit, of gaan we de taak als gemeente zelf uitvoeren? Uitgangspunt 10: Een besluit om uit te treden uit een verbonden partij of de verbonden partij op te heffen wordt niet eerder genomen dan dat in beeld gebracht is: - Wat de (financiële) gevolgen zijn van uittreding - Welke alternatieven er zijn, met voor- en nadelen, voor het uitoefenen van de betreffende taak.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
13
Bijlage 1: Uitwerking rechtsvormen In deze bijlage werken we de publiekrechtelijke en privaatrechtelijke rechtsvormen verder uit. Publiekrechtelijke verbonden partijen Publiekrechtelijke samenwerking vindt plaats op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Dergelijke samenwerkingsverbanden zijn te karakteriseren als verlengd openbaar bestuur. Binnen de Wgr bestaan vijf mogelijkheden om hier invulling aan te geven. Onderstaand volgt een toelichting op de 5 mogelijkheden van meest uitgebreide naar meest lichte variant. Het openbaar lichaam Een openbaar lichaam is de meest gebruikte vorm van publiekrechtelijke samenwerking op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Van alle samenwerkingsvormen binnen de Wgr is dit de meest uitgebreide. Een openbaar lichaam heeft rechtspersoonlijkheid zodat het zelfstandig kan optreden in het maatschappelijk verkeer. Een openbaar lichaam kan contracten en convenanten aangaan,eigen personeel in dienst nemen, fondsen beheren en zelfs een publiek of privaat samenwerkingsverband oprichten. Personeel dat overgaat van een gemeente naar een openbaar lichaam behoudt de ambtenarenstatus. Een openbaar lichaam heeft verplicht een Algemeen Bestuur (AB), een voorzitter en een Dagelijks Bestuur (DB). Gemeenten die deelnemen aan een openbaar lichaam kunnen taken en bevoegdheden delegeren aan het openbaar lichaam.
In principe kunnen vrijwel alle taken worden overgedragen, zowel raadstaken als collegetaken. Voor uitvoerende taken is het openbaar lichaam vaak een relatief zware vorm vanwege de verplichte organen, maar wel noodzakelijk in verband met de rechtspersoonlijkheid. In de praktijk wordt deze variant vaak gebruikt voor regionale samenwerking, samenwerking bij politiek gevoelige taken en bij uitvoerende taken. Uitsluitend raadsleden, collegeleden en burgemeesters kunnen lid zijn van het bestuur van een openbaar lichaam. Raadsleden kunnen alleen zitting nemen in het bestuur als de Gemeenschappelijke Regeling(GR) wordt aangegaan door de (samenwerkende) gemeenteraden.
Bedrijfsvoeringsorganisatie De bedrijfsvoeringsorganisatie is een publiekrechtelijke rechtsvorm die een enkelvoudig bestuur heeft in plaats van een geleed bestuur. Op die manier wordt bestuurlijke drukte deels voorkomen, en wordt de aansturing van de bedrijfsvoeringsorganisatie eenvoudiger. Daarmee kan een vlucht naar privaatrechtelijke samenwerkingsverbanden worden voorkomen, nu deze qua sturing en verantwoording suboptimaal zijn. De bedrijfsvoeringsorganisatie kan uitsluitend worden ingesteld bij zogenoemde collegeregelingen, regeling waaraan uitsluitend colleges van burgemeester en wethouders (of Gedeputeerde Staten resp. het dagelijks bestuur van een waterschap) deelnemen. Daarmee is de samenwerking per definitie beperkt tot uitvoering of bedrijfsvoering, de wettelijke verantwoordelijkheden van dat College. De bedrijfsvoeringsorganisatie mag niet teveel beleidsvrijheid hebben, het moet meer een intergemeentelijke uitvoeringsdienst zijn.
Gemeenschappelijk orgaan Een gemeenschappelijk orgaan is een lichtere vorm van samenwerking op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen, met een beperkte rechtspersoonlijkheid. Personeel moet daardoor altijd in dienst zijn van één of meer van de deelnemers. Een gemeenschappelijk orgaan heeft alleen een Dagelijks Bestuur, zodat sterkere sturing vanuit de afzonderlijke gemeenten vereist is. Aan een gemeenschappelijk orgaan kunnen geen regelgevende bevoegdheden worden gedelegeerd en het kan geen eigen personeel in dienst nemen. Wel kunnen deelnemende gemeenten beschikkingsbevoegdheden overdragen aan het gemeenschappelijk orgaan, echter niet de bevoegdheid om belastingen te heffen of algemeen verbindende voorschriften te geven. Deze variant wordt wel gebruikt voor enkelvoudige samenwerking of voor afstemming. Het gaat dan vaak om een Gemeenschappelijke Regeling (GR) die voor één bepaald beleidsterrein gericht is op
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
14
visievorming en onderlinge afstemming, bijvoorbeeld op het terrein van welzijn of huisvesting. In de praktijk komt het gemeenschappelijk orgaan minder vaak voor. Centrumgemeente De constructie van de centrumgemeente is eveneens gebaseerd op de Wgr. De deelnemers komen overeen dat bevoegdheden van een bestuursorgaan van de ene gemeente worden uitgeoefend door een bestuursorgaan van de andere gemeente. In deze regeling mandateert dus het ene gemeentebestuur aan het andere. Er hoeft geen nieuwe organisatie te worden opgezet. Gemeenten dienen zich te beraden op de wijze waarop zij regie/sturing kunnen houden op beleid en gemandateerde bestuursbevoegdheden (het vraagstuk van de regiegemeente). Bij het mandateren van taken kan de mandaterende gemeente een besluit opnieuw nemen als de gemeente het er niet mee eens is. Ook kan het mandaat worden ingetrokken. Regeling zonder meer De ‘Regeling zonder meer’ vloeit voort uit artikel 1 van de Wgr. Er wordt dan binnen de Wgr samengewerkt, zonder gebruik te maken van de mogelijkheden van het Openbaar lichaam, Gemeenschappelijk Orgaan of de Centrumgemeente. De ‘Regeling zonder meer’ is een lichte vorm van samenwerking tussen gemeenten, waar delegeren en mandateren niet aan de orde is. Denk hierbij aan convenanten, intentieovereenkomsten, bestuursafspraken e.d.
Daarin wordt geregeld de intentie tot samenwerking evenals het doel, de aard en de wijze waarop deze zal plaatsvinden. De ‘Regeling zonder meer’ wordt in werking gesteld door een overeenkomst tussen gemeenten. Indien artikel 1 Wgr wordt aangehaald in de regeling/overeenkomst, is duidelijk dat het om publiekrechtelijke afspraken gaat. Het niet aanhalen van artikel 1 Wgr kan rechtsgevolgen hebben. Er bestaat dan onduidelijkheid of publiekrechtelijke dan wel privaatrechtelijke afspraken zijn gemaakt. Geschillen over de publiek/privaatrechtelijke status van afspraken kunnen worden voorgelegd aan de provincie en – in tweede instantie – aan de bestuursrechter. In nogal wat convenanten, intentieverklaringen en bestuursafspraken worden artikelen opgenomen over de regeling van geschillen (vaak een procedure) en de rechtsgevolgen bij het niet nakomen van afspraken. Regelmatig wordt een bepaling opgenomen dat geen rechtsgevolgen verbonden worden aan het in gebreke blijven van één van de deelnemende partijen. Nakoming van de afspraken is dan niet juridisch afdwingbaar.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
15
In onderstaande tabel worden de 5 varianten samengevat, in de kolommen de vormen weergegeven in zwaarte aflopend.
Openbaar lichaam
Bedrijfsvoerings organisatie
Gemeenschappelijk Centrum orgaan
gemeente
Oprichting nieuwe organisatie
Ja
Ja
Ja
Nee
Nee
Rechtspersoonlijkheid
Ja
Ja
Beperkt
Nvt
Nvt
Overheveling personeel
Kan
Ja
Nee
Kan
Nee
Ambtenarenstatus
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Bestuur
AB en DB en
DB
DB
BenW
Bestuurlijke overeenkomst
Voorzitter
Delegatie van taken
Regelgevend en
mandaat Regelgevend uitvoerend
en
Uitvoerend
uitvoerend
Regeling zonder meer
Regelgevend Nee en uitvoerend
Mandaatverlening
Ja
Ja
Ja
Ja
Nee
Uitgebreidheid
Uitgebreid
Uitgebreid
Beperkt, licht
Beperkt
Meest lichte vorm
Bron Handreiking Gemeentelijke samenwerking juridische functie, VNG, VJK 3. Privaatrechtelijke verbonden partijen Wanneer de keuze valt op een privaatrechtelijke samenwerking zijn er vele mogelijkheden tot samenwerking en soms zelfs een combinatie daarvan. Deelnemingen (BV/NV) Bij het aangaan van een deelneming wordt ervoor gekozen met behulp van het privaatrecht en daarmee dus niet via de publiekrechtelijke bevoegdheden van de gemeente de vastgestelde beleidsdoelen te realiseren. Het is een participatie met risicodragend vermogen waarbij gelden en bevoegdheden aan de vennootschap worden overgedragen. De gemeente treedt als aandeelhouder als actor op binnen het privaatrecht. De gemeente is daarmee voor het recht (grotendeels) gelijkwaardig aan privaatrechtelijke partijen. Aan een deelneming zijn risico’s verbonden: •
Beleidsmatig: overdracht van uitvoeringsbevoegdheden en verlies aan beleidsruimte
•
Financieel: verlies van risicodragend vermogen bij faillissement, waardevermindering van de BV/NV of noodzakelijk geachte extra kapitaalstortingen
•
Imagoschade voor de gemeente en haar bestuurders bij uitvoeringsproblemen zonder het hebben van directe invloed op daadwerkelijke uitvoering.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
16
Een overweging om een deelneming aan te gaan kan zijn dat het behartigen van het publieke belang met behulp van wet- en regelgeving niet goed kan worden uitgevoerd. Daarnaast kan externe verzelfstandiging met als doel privatisering een motief zijn. Als het initiëren van activiteiten in nauwe samenwerking met andere publiek- of privaatrechtelijke rechtspersonen die zonder deelneming niet of moeilijk van de grond komen kan het participeren in een deelneming ook een optie zijn. Commanditaire vennootschap (CV) De commanditaire vennootschap (CV) is geen rechtspersoon en zal vanwege het karakter enkel in combinatie met B.V.’s of N.V.’s gebruikt worden, zoals bij Omala. Andere privaatrechtelijke verbonden partijen met bestuurlijke vertegenwoordiging Andere vormen van privaatrechtelijke rechtsvormen die als samenwerkingsvorm voorkomen bij gemeentes zijn stichtingen, verenigingen en coöperaties. Deze samenwerkingsvormen zijn alleen een verbonden partij als tenminste sprake is van een bestuurlijk belang én een financieel belang. Een stichting heeft een bestuur, maar geen leden. Een stichting kan winst maken maar, dit is geen doel op zich. De winst moet worden besteed aan het doel van de stichting. De bestuurders van een stichting kunnen ook in loondienst zijn van de stichting. Dit komt niet vaak voor. Meestal krijgen de bestuurders alleen een vergoeding voor gemaakte onkosten.
Verder bestaat er de mogelijkheid te kiezen voor een zogenaamde two-tier structuur, waarbij er naast een bestuur een Raad van Toezicht wordt benoemd als intern toezichthoudend orgaan. Een vereniging heeft tenminste twee leden en de hoogste macht ligt bij de ledenvergadering. De leden hebben in principe allemaal één stem op de ledenvergadering. De ledenvergadering benoemt het bestuur. Bij een gemeente zal meestal sprake zijn van een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid omdat hier de bestuurdersaansprakelijkheid beperkt is. Dit is bij een vereniging met beperkte rechtsbevoegdheid niet het geval. Dan is de bestuurder met het privé-vermogen aansprakelijk voor de verplichtingen. Een coöperatie is een speciale vereniging, die overeenkomsten aangaat met en voor haar leden. Een coöperatie behartigt de zakelijke belangen van haar leden voor een bepaalde activiteit. Bij gemeenten ontstaan nu coöperaties waarbij de krachten gebundeld worden op het gebied van bijvoorbeeld parkeren. Een coöperatie wordt opgericht met minimaal één partner. De hoogste zeggenschap ligt bij de Algemene Ledenvergadering. Deze vergadering benoemt het bestuur.
Mixvorm Publiek Private Samenwerking (PPS) met bestuurlijke vertegenwoordiging PPS is een samenwerkingsverband waarbij gemeente en bedrijfsleven, met behoud van eigen identiteit en verantwoordelijkheid, gezamenlijk een project realiseren op basis van een heldere taaken risicoverdeling. Het resultaat van de samenwerking is een kwalitatief beter eindproduct voor hetzelfde geld, of dezelfde kwaliteit voor minder geld. Er ontstaat een voordeel voor beide partijen. Voor het bedrijfsleven ontstaan niet alleen nieuwe kansen op een groeiende markt, ook kan het zelf bijdragen aan een vanuit commercieel perspectief aantrekkelijk project. De gemeente creëert perspectief op een hogere kwaliteit en een verlaging van projectkosten. Als er geen sprake is van een bestuurlijk belang dan is de PPS géén verbonden partij. In de tabel op de volgende bladzijde wordt een overzicht geschetst met de belangrijkste kenmerken van privaatrechtelijke verbonden partijen die bij gemeentes voorkomen. Welke rechtsvorm in welke situatie het beste past is maatwerk.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
17
Privaatrechtelijke verbonden partijen; verschillende rechtsvormen BV
NV
CV
Vereniging
Vereniging
volledige rechtsbevoegdheid
beperkte rechtsbevoegdheid
Coöperatie
Stichting
Oprichting
Notariële akte
Notariële akte
Vormvrij, voorkeur schriftelijk / notarieel contract
Notariële akte
Statuten
Notariële akte
Notariële akte
Bestuur Andere organen
Directie Aandeelhouders, evt Raad van Commissarissen
Directie Aandeelhouders, evt Raad van Commissarissen
Beherend vennoten Commanditaire vennoten
Bestuur Leden
Bestuur Leden
Bestuur Ledenraad, evt Raad van Commissarissen
Bestuur Geen
Aansprakelijkheid
Bestuur bij onbehoorlijk bestuur of bij onterechte uitkering aan aandeelhouders
Bestuur bij onbehoorlijk bestuur
Beherend vennoten Privé 100%, commanditair vennoten beperkt
Bestuur bij onbehoorlijk bestuur
Bestuur
Leden WA- geheel, Bestuur BA- beperkt, UAbij onbehoorlijk niet. Bestuur (bij bestuur onbehoorlijk bestuur)
Toezicht
Raad van commissarissen
Raad van commissarissen
nvt
Eventueel Raad van Toezicht
Eventueel Raad van Toezicht
Deelnemende gemeenten
Eventueel Raad van Toezicht
Weinig eigen inkomsten Met winstoogmerk?
nee
nee
nee
ja
ja
nee
ja
ja
ja
ja
nee
nee
ja
Wanneer toegepast i/d praktijk
Gebiedsontwikkeling in CV/BV constructie
Bijv. Bank Nederlandse Gemeenten
Gebiedsontwikkeling in CV/BV constructie; bijv. Omala. CV als losse constructie geen verbonden partij
Maatschappelijk doel
Maatschappelijk doel
Coöperatie ParkeerService Amersfoort
Ja, winst mag alleen ingezet worden tbv doelstelling van de stichting Maatschappelijk doel
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
Bijlage 2: Paragraaf verbonden partijen In deze bijlage is de meest (programmabegroting 2024-2027).
recente
paragraaf
verbonden
partijen
opgenomen
6. Verbonden partijen De gemeente Lelystad voert verschillende taken uit. Veel taken voeren we als gemeente zelf uit, maar er zijn ook taken die op afstand gezet zijn en door externe organisaties worden uitgevoerd. Er zijn verschillende manieren om zo’n taak of gemeentelijke doelstelling op afstand te zetten. De gemeente kan een taak uitbesteden door bijvoorbeeld subsidie te geven, een taak in te kopen of een taak samen met andere partijen uit te voeren. Een verbonden partij is een manier om een samenwerkingsverband vorm te geven. In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de verbonden partijen waar de gemeente Lelystad aan deelneemt. Het Besluit Begroten en Verantwoorden (BBV) definieert een verbonden partij in artikel 1, lid b en c: b) verbonden partij: een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de provincie onderscheidenlijk gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft; c) financieel belang: een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat niet verhaalbaar is indien de verbonden partij failliet gaat onderscheidenlijk het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. Volgens deze definitie heeft de gemeente dus een bestuurlijk en financieel belang in een verbonden partij.
Van een bestuurlijk belang is sprake indien de gemeente rechtstreeks invloed heeft op de besluitvorming binnen de verbonden partij. Een financieel belang is aan de orde als de gemeente financieel kan worden aangesproken wegens het functioneren van de verbonden partij of wanneer de gemeente geld kan kwijtraken bij een faillissement van een verbonden partij. Participaties in naamloze vennootschappen, besloten vennootschappen, vennootschappen onder firma, commanditaire vennootschappen en gemeenschappelijke regelingen vallen onder het begrip verbonden partij. Stichtingen en verenigingen kunnen ook als verbonden partij worden aangemerkt. Een stichting of vereniging die jaarlijks subsidie ontvangt, maar waaraan geen andere financiële verplichtingen zitten met een juridische afdwingbaarheid door derden, is echter geen verbonden partij. Eveneens is geen sprake van een verbonden partij als er een lening of garantstelling verstrekt is aan een partij waar we geen bestuurlijk belang in hebben. Meer informatie over het beleid omtrent verbonden partijen is te vinden in het kader Verbonden Partijen dat op 9 februari 2016 is vastgesteld door de raad. Toelichting bij het overzicht In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de verbonden partijen die de gemeente Lelystad heeft.
Alle verbonden partijen dragen bij aan de doelstellingen van de gemeente en inhoudelijke informatie over de verbonden partijen is daarom terug te vinden bij de taakvelden. Verbonden partijen met een financieel belang kleiner dan €10.000 worden niet opgenomen in de paragraaf. Per verbonden partij wordt in het overzicht hierna de volgende informatie opgenomen: • de naam en de rechtsvorm; • het taakveld waaraan wordt bijgedragen; • het publiek belang dat op deze wijze behartigd wordt; • het bestuurlijk belang voor het begrotingsjaar; • het financieel belang voor het begrotingsjaar; • mogelijke financiële risico’s die voortvloeien uit de deelname in de verbonden partij; mocht de kans op tekorten die door ons moeten worden aangevuld als groot worden beoordeeld, dan zal tevens een risico opgenomen worden in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing; • de verwachte financiële resultaten voor het begrotingsjaar indien beschikbaar; • de financiële kerngegevens uit de laatst vastgestelde jaarrekening.
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
19
GGD Flevoland
GR
Taakveld
7.1 Volksgezondheid
Publiek belang
Beschermen en bevorderen van de publieke gezondheid.
Bestuurlijk belang
Lelystad is één van de 6 deelnemende gemeenten aan de GR GGD Flevoland.
Financieel belang
€ 2.258.000
Financiele risico's
De begroting van de GGD bestaat grotendeels uit markttaken die niet door de gemeenten gefinancierd worden. Wannneer deze markttaken flink afnemen dan zal de gemeentelijke bijdrage behoorlijk moeten toenemen om de GGD in stand te houden.
Toelichting op de verwachte financiële resultaten 2024 Verwacht eigen vermogen per 1-1-2024: €6.774.000,- en per 31-12-2024: €6.772.000,-. Verwacht vreemd vermogen per 1-1-2024: €20.292.000,- en per 31-12-2024: Vreemd vermogen €19.657.000,-. Financieel resultaat Verwacht resultaat €0,- ( na donatie reserves ad €116.000)
Eigen vermogen
Kerngegevens jaarrekening 2022 (bedragen x €1.000) Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat
01-01-2022
31-12-2022
€ 6.536
€ 6.747
€ 21.978
€ 24.686 -€ 211
Het Flevolands Archief (HFA) Taakveld
0.4 Overhead
Publiek belang
Archiefbeheer.
Bestuurlijk belang Financieel belang Financiele risico's
GR
Lelystad is één van de zeven deelnemers aan de regeling en heeft voor 14,28% stemrecht. De verwachte bijdrage voor 2024 is €303.000,-. Op dit moment speelt een aantal ontwikkelingen die tot verhoging van bijdrage na 2024 zouden kunnen leiden. Deze ontwikkelingen zijn: terugtrekking van het Rijk uit de Regionale Historische Centra (RHC); verkorting van overbrengingstermijn als gevolg van de nieuwe archiefwet.
Toelichting op de verwachte financiële resultaten 2024 Het verwacht eigen vermogen per 1-1-2024 bedraagt €568.514,- en per 31-122024 €554.355,-. Het verwacht vreemd vermogen per 1-1-2024 bedraagt €273.273,- en er worden Vreemd vermogen voor de periode 2024-2027 geen mutaties verwacht. Financieel resultaat Het verwacht resultaat voor 2024 bedraagt na onttrekking uit reserves € 0.
Eigen vermogen
Kerngegevens jaarrekening 2022 (bedragen x €1.000) Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat
01-01-2022
31-12-2022
€ 723 € 108
€ 695 € 273 € 133
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
20
OFGV
GR
Taakveld
7.4 Milieubeheer
Publiek belang
Vergunningverlening, toezicht en handhaving en milieu.
Bestuurlijk belang
Lelystad is één van de 14 deelnemers en heeft een stempercentage van 11,40%.
Financieel belang
De financiële bijdrage aan de OFGV voor 2024 bedraagt € 1.478.662.
Financiele risico's
De OFGV staat er financieel goed voor, er zijn geen risico's met een substantiële impact op de gemeentelijke positie te verwachten.
Toelichting op de verwachte financiële resultaten 2024 Het eigen vermogen op 1-1-2024 zal naar verwachting ca. €1.854.511,bedragen. Het eigen vermogen is gebaseerd op bekende reservemutaties en een Eigen vermogen nihil rekeningresultaat. Hierdoor zal het eigen vermogen eind 2024 ongewijzigd blijven. Het vreemd vermogen zal begin en eind 2024 naar verwachting €4.954.755,Vreemd vermogen bedragen. Financieel resultaat De begroting voor 2024 is sluitend.
Kerngegevens jaarrekening 2022 (bedragen x €1.000) Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat
01-01-2022
31-12-2022
€ 1.643 € 4.266
€ 2.555 € 5.536 € 924
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
21
Veiligheidsregio Flevoland Taakveld Publiek belang
Bestuurlijk belang Financieel belang
Financiele risico's
GR
1.1 Crisisbeheersing en brandweer De veiligheidsregio behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten op de volgende terreinen: a. Brandweerzorg b. geneeskundige hulpverlening c. de samenwerking bij de gemeentelijke rampenbestrijding d. rampenbestrijding en crisisbeheersing e. het beheer van de gemeenschappelijke meldkamer. De gemeente Lelystad is 1 van de in totaal 6 deelnemers aan de GR en heeft 1/6 van de stemmen bij reguliere besluiten en 25% van de stemmen bij wijzigen en vaststellen van de begroting en vaststellen van de jaarrekening. De verwachte gemeentelijke bijdrage over 2024 bedraagt €5.479.314,-. Er zijn een aantal risico's die op dit moment nog niet te kwantificeren zijn, deze risico's zullen in de toekomst meegenomen worden. Op dit moment ziet het er naar uit dat het risico taakdifferentiatie wel op korte termijn zich voor zal gaan doen. De veiligheidsregio’s zijn van mening dat dit risico thuis hoort bij het Rijk. Echter de besluitvorming moet nog plaats vinden. Het betreft een risico dat structureel is. Mocht besluitvorming negatief uitvallen dan zal naar alle waarschijnlijkheid voor het eerste jaar, dit risico kunnen worden opgevangen door het eigen vermogen van de Veiligheidsregio, maar daarna zal het risico opgelost moeten worden door de gemeenten. Zie ook het risico voor de Veiligheidsregio in de paragraaf weerstandsvermogen.
Toelichting op de verwachte financiële resultaten 2024 Eigen vermogen
Het verwacht eigen vermogen per 1-1-2024 bedraagt €7.666.000,- en per 31-122024 €7.145.000,-.
Het verwacht vreemd vermogen per 1-1-2024 bedraagt €10.441.000,- en per 3112-2024 €14.580.000,-. Financieel resultaat Het verwachte resultaat over 2024 na onttrekking reserves bedraagt € 0,-.
Vreemd vermogen
Kerngegevens jaarrekening 2022 (bedragen x €1.000) Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat
01-01-2022
31-12-2022
€ 12.328 € 11.325
€ 9.760 € 11.162 € 164
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
22
Werkvoorzieningschap IJsselmeergroep Taakveld Publiek belang
Bestuurlijk belang
GR
6.4 Begeleide participatie Het publiek belang dat door het Werkvoorzieningsschap GR IJsselmeergroep wordt gediend is het uitvoeren van de sociale werkvoorziening (SW) en het benutten en beschikbaarstellen van de infrastructuur t.b.v. reintegratieactiviteiten van de deelnemende gemeenten. De GR is omgevormd naar een bedrijfsvoeringsorganisatie waarin alle drie de leden (Noordoostpolder, Urk en Lelystad) een gelijke stem hebben. Besluitvorming is in 2019 bij de deelnemende raden afgerond. Zeewolde is in 2019 uit de GR getreden.
Financieel belang
De verwachte Rijksbijdrage voor 2024 bedraagt €6.330.709,- (wsw subsidie meicirculaire 2023). Daarnaast - op grond van de begroting 2023 - een gemeentelijke bijdrage in de exploitatie van €333.682,-.
Financiele risico's
Wanneer het exploitatietekort door de verlaging van de rijkssubsidie per sociale werkvoorziening plaats en het staken van nieuwe instroom in de sociale werkvoorziening structureel wordt is het eigen vermogen ontoereikend om dit op te vangen. In de meerjarenraming (begroting 2023 GR IJsselmeergroep) is de verwachting dat tot en met 2028 deze tekorten uit de eigen reserves kunnen worden gedekt.
Toelichting op de verwachte financiële resultaten 2024 Eigen vermogen
Het verwacht eigen vermogen op basis van de concept begroting per 1-1-24 bedraagt €2.449.000,- en per 31-12-24 € 2.440.000,-.
Vreemd vermogen Er is geen prognose voor het vreemd vermogen beschikbaar. Financieel resultaat De concept begroting is sluitend. Kerngegevens jaarrekening 2022 (bedragen x €1.000) Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat
01-01-2022
31-12-2022
€ 2.650 € 3.721
€ 2.589 € 5.643
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
-€ 61
23
Alliander
N.V.
Taakveld
0.5 Treasury
Publiek belang
Nutsvoorziening
Bestuurlijk belang
Lelystad heeft 0,6% van de stemmen.
Financieel belang
Jaarlijks ontvangt de gemeente een dividenduitkering. De hoogte daarvan verschilt van jaar tot jaar en is afhankelijk van de financiële resultaten van het bedrijf. In 2023 is ca. €523.000,- ontvangen.
Financiele risico's
De financiële positie van Alliander is goed. Echter, Alliander staat voor een grote investeringsopgaven i.v.m. de energietransitie. Hierdoor zullen de resultaten, en daarmee de dividenduitkering, de komende jaren onder druk komen te staan.
Toelichting op de verwachte financiële resultaten 2024 Eigen vermogen
Niet bekend op moment van opstellen van deze paragraaf.
Vreemd vermogen Niet bekend op moment van opstellen van deze paragraaf. Financieel resultaat Niet bekend op moment van opstellen van deze paragraaf. Kerngegevens jaarrekening 2022 (bedragen x €1.000) Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat
01-01-2022
31-12-2022
€ 4.470.000 € 5.739.000
€ 4.570.000 € 6.122.000 € 198.000
BNG
N.V.
Taakveld
0.5 Treasury
Publiek belang
Bankier voor overheden.
Bestuurlijk belang
Lelystad heeft 0,009% van de stemmen.
Financieel belang
Jaarlijks ontvangt de gemeente een dividenduitkering. De hoogte daarvan verschilt van jaar tot jaar en is afhankelijk van de financiële resultaten van het bedrijf. Het dividend voor Lelystad over 2022 bedraagt €12.500,-.
Financiele risico's
Beperkt gelet op de geringe omvang van onze deelneming.
Toelichting op de verwachte financiële resultaten 2024 Eigen vermogen
Niet bekend op moment van opstellen van deze paragraaf.
Vreemd vermogen Niet bekend op moment van opstellen van deze paragraaf. Financieel resultaat Niet bekend op moment van opstellen van deze paragraaf. Kerngegevens jaarrekening 2022 (bedragen x €1.000) Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat
01-01-2022
31-12-2022
€ 5.062.000 € 143.995.000
€ 4.615.000 € 107.459.000 € 300.000
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
24
HVC
N.V.
Taakveld
7.3 Afval
Publiek belang
Verwerken van afvalstoffen, bijdragen aan materiaalhergebruik en duurzaamheid.
Bestuurlijk belang Financieel belang Financiele risico's
Gemeente Lelystad is met 93 gewone aandelen voor ca. 3% aandeelhouder in NV HVC. De gemeentelijke bijdrage voor 2024 bedraagt €12.081.021,De gemeente Lelystad staat samen met de andere aandeelhouders van HVC garant voor een deel van de leningen van HVC. Het Lelystads aandeel voor de garantstelling bedraagt ca. € 19 miljoen. De solvabiliteit is gestegen naar 18,4%.
Toelichting op de verwachte financiële resultaten 2024 Verwacht eigen vermogen €201.000.000,- op 1-1-2024 en €203.000.000,- op 3112-2024. Vreemd vermogen Niet bekend op moment van opstellen.
Eigen vermogen
Financieel resultaat Verwacht resultaat voor 2024 bedraagt €30.000.000,Kerngegevens jaarrekening 2022 (bedragen x €1.000) Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat
01-01-2022
31-12-2022
€ 168.741 € 845.514
€ 198.697 € 878.504 € 28.139
Omala
N.V.
Taakveld
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
Publiek belang
Ontwikkelen van een duurzaam bedrijventerrein naast de luchthaven.
Bestuurlijk belang Financieel belang Financiele risico's
Gemeente Lelystad is aandeelhouder van Ontwikkeling Maatschappij Airport Garden City (AGC) samen met gemeente Almere en de provincie Flevoland, ieder voor 1/3 deel. Omala N.V. is de beherend vennoot van AGC. De gemeente heeft samen met de andere aandeelhouders kapitaal en leningen verstrekt aan de CV AGC. Het financieel risico is beperkt. OMALA N.V. treedt op als beherend vennoot van Ontwikkeling Maatschappij Airport Garden City C.V. en fungeert als gebiedsontwikkelaar.
Toelichting op de verwachte financiële resultaten 2024 Het verwacht eigen vermogen per 1-1-2024 bedraagt €485.000,- en per 31-122024 €535.000,-. Het verwacht vreemd vermogen per 1-1-2024 bedraagt €92.000,- en per 31-12Vreemd vermogen 2024 eveneens €92.000,-. Financieel resultaat Het verwacht financieel resultaat over 2024 bedraagt €50.000,-.
Eigen vermogen
Kerngegevens jaarrekening 2022 (bedragen x €1.000) Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat
01-01-2022
31-12-2022
€ 334 € 767
€ 435 € 887
Nota Verbonden partijen 2024 – gemeente Lelystad
€ 101
25
Sportbedrijf Lelystad
N.V.
Taakveld
5.2 Sportaccommodaties
Publiek belang
Beheer en verhuur van sportaccommodaties en organisatie van diverse sportstimuleringsactiviteiten