BL Gemeente Lelystad_GRP

GRP LELYSTAD Aanpassen aan de groei

Gemeentelijk rioleringsprogramma 2022-2031 Eén van de programma’s in het kader van de Omgevingswet

Pagina 2

Leeswijzer Terug naar:

Inhoudsopgave Ga naar: Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 6

Toelichting op het gebruik Voor u ligt het gemeentelijk rioleringsplan Lelystad 2022 t/m 2031 (GRP). Het GRP bevat de hoofdzaken van het gemeentelijke beleid inzake de gemeentelijke watertaken voor afvalwater, hemelwater en drainage en de kosten voor het beheer van de daarvoor aangelegde voorzieningen in de Gemeente Lelystad. Het GRP is de basis voor het vaststellen van de hoogte van de rioolheffing. Aanvullende informatie, of een nadere toelichting op de tekst is elders in het document te vinden. Door te klikken op blauwgedrukte tekst vindt u die extra informatie. U kunt met bladeren. Door middel van het klikken op de grijze blokken, verkrijgt u een verdiepingsslag naar de achterliggende wetgeving en door het klikken op de blauw dikgedrukte woorden, verkrijgt u extra informatie over de situatie in Lelystad. De blauwe blokken aan de linkerzijde verwijzen u door naar een onderdeel in het document. De paarse blokken aan de linkerzijde verwijzen u door naar een kader met extra toelichtende informatie. Een doorverwijzing in de tekst aangegeven met verwijst u door naar een internetpagina. Als u snel naar een hoofdstuk wilt dan kunt u onderaan de pagina op het hoofdstuk klikken. U kunt altijd terug naar de inhoudsopgave via de knop links.

Hoofdstuk 1 van dit GRP beschrijft de context, de bedoeling van het GRP en het wettelijk kader, waaronder de relatie met de Omgevingswet. Dit hoofdstuk bevat ook een korte evaluatie van het voorgaande GRP 2016 t/m 2021 en informatie over de totstandkoming en vaststelling van dit GRP. Hoofdstuk 2 behandelt het beleid van de gemeentelijke watertaken en bevat o.a. de kernformulering van het beleid per watertaak als voorzet voor opname in de omgevingsvisie. Hoofdstuk 3 gaat over het areaal aan voorzieningen voor de gemeentelijke watertaken dat de Gemeente Lelystad in beheer heeft. Hoofdstuk 4 beschrijft in grote lijnen het beheer van de gemeentelijke riolering en wat erbij komt kijken om dit op een verantwoorde wijze te doen en daarmee de functionaliteit te borgen. Hoofdstuk 5 gaat over onze ambitie en de op te pakken acties voor de komende planperiode. Hoofdstuk 6 bevat de hoofdlijnen van het kostendekkingsplan en behandelt de kosten van het rioleringsbeheer als basis voor de rioolheffing.

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 3

Inhoudsopgave Voorwoord Samenvatting

4 5

1. 1.1 1.2 1.3

1.4 1.5

Context Bedoeling van het GRP Het GRP in relatie tot andere documenten Evaluatie van het huidige rioleringsplan 1.3.1 – Het GRP en de gemeentelijke omgevingsvisie 1.3.2 – Het GRP en het omgevingsplan 1.3.3 – Het GRP en overige overheden waterbeheer 1.3.4 – Het GRP en andere taakvelden Besluitvormingstraject Totstandkoming en besluitvormingstraject

6 6 6 7 8 8 8 8 9 10

2. 2.1 2.2 2.3

Beleid gemeentelijke watertaken Afvalwater Hemelwater Grondwater

11 11 13 15

3. 3.1 3.2

Het areaal aan riolering Riolering als onderdeel van de waterketen Voorzieningen gemeentelijke watertaken

16 16 17

4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Het beheer van de voorzieningen gemeentelijke watertaken 20 Gegevensbeheer 20 Inspecteren en degradatieanalyse 21 Monitoring van het systeem functioneren 22 Hydraulische berekeningen 22 Rioleringsbeheer of assetmanagement 23

4.6 4.7 4.8 4.9

Vernieuwing Calamiteiten Samenwerking Personele aspecten van het rioleringsbeheer en de watertaken

23 24 25

5. 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6

Programmering Beleidsdocumenten Actualiseren areaal Data gedreven werken Systeemoverzicht Stedelijk Water Op te stellen overig beleid Omgevingswet

27 27 27 28 28 29 29

6. 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7

Kostendekkingsplan Exploitatie Groot onderhoud en vervanging Programmering Afschrijving en rente Overige en toerekenbare kosten Kostendekkingsplan Rioolheffing

30 30 31 32 32 32 33 33

26

Pagina 4

Voorwoord Terug naar:

Inhoudsopgave

Voor u ligt het Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) Lelystad. Dit product is tot stand gekomen door een intensieve samenwerking tussen de Flevolandse gemeenten en het Waterschap Zuiderzeeland. Ook binnen de Gemeente Lelystad zijn diverse vakdisciplines en collega’s nauw betrokken geweest. In Flevoland wordt al langere tijd samengewerkt tussen de Flevolandse gemeenten en het waterschap. Wij willen voor onze inwoners het afvalwaterbeheer gedegen en voorspelbaar organiseren. Gewoon, zoals de inwoner het van ons mag verwachten. Veel riolering in Lelystad is aangelegd in de periode 1964 tot en met 1983. Sinds het vorige GRP wordt uitgegaan van een afschrijvingstermijn van 80 jaar. Hierdoor zal van 2044 tot en met 2063 circa 430 kilometer riool worden vernieuwd. Dit is kostbaar en ingrijpend. Lelystad spaart voor dergelijke uitgaven en heeft hiervoor een sluitende boekhouding en een rioolheffing die kostendekkend is. In deze planperiode wordt gezocht naar de ruimte die er binnen het gemeentelijke rioleringsstelsel is om de nieuwe afvalwaterstromen vanuit uitbreidingen en inbreidingen op te kunnen vangen. Gemeente Lelystad heeft grote ambities in de woningopgave en daarbij is het van belang dat de volksgezondheid geborgd blijft. Water op straat en het stagneren van de afvoer van ons afvalwater moet worden voorkomen.

Daarnaast blijven we ons ook bezighouden met oplossingen om de vervangingsgolf te laten verlopen met de minste overlast en tegen de laagste kosten. Ook de komende jaren investeren we in onderzoek naar innovatieve technieken, testen we deze binnen de samenwerking op geschikte locaties en zetten we gezamenlijk in op het gebruik van data voor het beheer. Door het gebruik van data doen we kennis op en kennis is de basis voor het maken van de juiste keuze in beheer. Zo kunnen we nog beter maatregelen aan de riolering af stemmen op het onderhoud aan de wegen, benutten we de beschikbare middelen efficiënt en zorgen we voor doelmatig beheer van de gemeentelijke assets in de openbare ruimte.

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Gemeente Lelystad

Het motto voor deze periode is dan ook: aanpassen aan de groei...

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 5

Samenvatting Terug naar:

Inhoudsopgave

Gemeenten hebben wettelijke taken op het gebied van waterbeheer. Het gaat om de watertaken voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Deze taken zijn gericht op het beschermen van de volksgezondheid en het bevorderen van de bewoonbaarheid. In het GRP wordt het beleid verwoord dat gemeente Lelystad voert om invulling te geven aan genoemde wettelijke watertaken. Riolering is het meest kenmerkende element van alle voorzieningen die zijn aangelegd om invulling te geven aan de doelstellingen voor volksgezondheid en bewoonbaarheid. Het gaat onder meer om 700 kilometer vrijverval riolering met een vervangingswaarde van 250 miljoen euro. Dit kostbare systeem, dat grotendeels onder de grond ligt, wordt zorgvuldig beheerd. Ook daarover gaat dit GRP.

De financiële middelen, nodig om de gemeentelijke watertaken te kunnen uitvoeren, worden opgebracht door een rioolheffing, aangevuld met een (afnemende) rijksbijdrage (ICL). Voor de komende jaren is de benodigde opbrengst berekend. Voor 2023 gaat het om bijna 9,5 miljoen euro. De inkomsten uit de rioolheffing wordt elk jaar aangepast aan de inflatie en aan de afnemende ICL-bijdrage van het rijk. Voor de hoogte van de rioolheffing wordt verwezen naar de jaarlijks te actualiseren tarievennota.

Dit nieuwe GRP is opgesteld vanuit het denkkader van de Omgevingswet. We sluiten aan bij de Omgevingsvisie en sorteren voor op het Omgevingsplan. Het beleid uit het voorgaande GRP wordt voortgezet. Nieuw is de toegenomen aandacht voor klimaatadaptatie, vanwege het veranderende klimaat. Dit werkt vooral door in het hemelwaterbeleid. Van blijvend belang is goede afstemming met andere vakgebieden binnen de gemeente en goede samenwerking met Waterschap Zuiderzeeland. Het vermogensbeheer wordt voortgezet. De bedoeling is dat de rioolheffing niet teveel in hoogte schommelt. Dit leidt voor de situatie van gemeente Lelystad onder meer tot een spaardoel om voldoende middelen te hebben voor de vernieuwingsgolf vanaf medio 2044.

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 6

1. Context Terug naar:

Inhoudsopgave Ga naar: Artikel 3.13 Artikel 4.22 Artikel 10.33

Dit hoofdstuk bevat de context van het GRP, de bedoeling ervan en het wettelijke kader, waaronder de Omgevingswet. Er wordt stilgestaan bij de verhouding tot andere planvormen en de evaluatie van het voorgaande GRP. Tot slot gaat het hoofdstuk in op het proces van totstandkoming en de besluitvorming.

1.1 Wettelijk kader

Het gemeentelijk rioleringsprogramma (GRP) is een document onder het regime van de Omgevingswet, zie Omgevingswet artikel 3.13 met toelichting. Op het moment van schrijven is de Omgevingswet nog niet ingegaan. Het GRP is zodanig opgezet dat het tegelijk voldoet aan de (oude) eisen voor een gemeentelijk rioleringsplan (GRP) uit de Wet Milieubeheer artikel 4.22.

1.2 Bedoeling van het GRP

Het GRP geeft inhoudelijke, financiële en programmatische sturing aan de uitvoering van de gemeentelijke watertaken. Enerzijds moet gewoon gedaan worden wat noodzakelijk en verplicht is, zoals vermeld staat in de Wet Milieubeheer art. 10.33, anderzijds zijn op onderdelen beleidskeuzes mogelijk. Goed functionerende riolering is uit oogpunt van volksgezondheid, bewoonbaarheid en milieubescherming één van de kerntaken van elke gemeente. Het gaat daarbij om de wettelijk gemeentelijke watertaken, voorheen zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Deze watertaken vergen inzet van financiële middelen en verdienen daarom een zorgvuldige benadering. Riolering vormt een essentiële openbare voorziening voor onze volksgezondheid en voor de bewoonbaarheid van de stad. Het is er dus voor ons allemaal en wordt mede mogelijk gemaakt door ons allemaal, want de middelen worden opgebracht door inwoners en bedrijven middels de gemeentelijke rioolheffing.

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 7

1. Context Terug naar:

Inhoudsopgave

1.3 Het GRP in relatie tot andere documenten

Het GRP is te lezen als zelfstandig document en staat in relatie met andere programma’s en overige documenten. Zie bijgaande afbeelding met de belangrijkste relaties. Vastgesteld beleid, zoals de vigerende Omgevingsvisie is van invloed op de inhoud van dit GRP. Ook levert dit GRP informatie op, die in een volgende Omgevingsvisie moet worden opgenomen. De inhoud van dit GRP is daarmee in veel gevallen ook bepalend voor beleid op andere vakgebieden. Wet- en regelgeving van hogere overheden zijn medebepalend voor de ruimte die de gemeente heeft om eigen beleid te voeren. Richtlijnen van koepelorganisaties als RIONED en VNG worden, waar mogelijk, gevolgd. Ook tussen de grote vraagstukken van deze tijd, zoals klimaatadaptatie en energietransitie liggen verbanden. Verder houdt het GRP rekening met de ambities van de Gemeente Lelystad, of wordt hiermee bij de uitwerking ervan rekening gehouden. Voor de praktische uitvoering voor bijvoorbeeld bouwen en vergunningen geeft het GRP een eerste aanzet voor het Omgevingsplan en wordt er de komende jaren aan gewerkt om dat verder in te vullen.

Lelystad Next Level Sterke stad in de regio Hoofdstad van de nieuwe natuur

Omgevingsvisie

Vakgebieden / ontwikkelingen:

- Wegen - Groen - Ruimtelijke Ordening - Energietransitie - Klimaatadaptatie - Participatie - Handhaving

Waterplannen:

- Waterbeheerprogramma waterschap - RAS / LAS (deels) - Waterprogramma provincie Flevoland - Nationale plannen/regels - RIONED / VNG

GRP

- Beheersysteem riolering - Degradatie-analyse - SSW systeemoverzicht stedelijk water - Stresstest wateroverlast en droogte - Leidraad openbare ruimte - Beheersysteem rioolgemalen

aanbevelingen

Omgevingsplan

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 8

1. Context Terug naar:

Inhoudsopgave

1.3.1

Het GRP en de gemeentelijke omgevingsvisie

1.3.2

Het GRP en het omgevingsplan

Beleidsmatig heeft het GRP een directe relatie met de gemeentelijke omgevingsvisie. Hierin geeft de gemeente haar visie voor het hele omgevingsbeleid. Ook voor de gemeentelijke watertaken staat de essentie vermeld in de omgevingsvisie. In de Omgevingsvisie komen onderwerpen aan de orde die een relatie hebben met het Gemeentelijk Rioleringsplan. Het gaat om klimaatverandering, energietransitie, wonen, openbaar groen en water. In hoofdstuk 2 van dit GRP wordt het beleid rond de gemeentelijke watertaken verwoord. De kern van het gemeentelijke beleid voor de watertaken afvalwater, hemelwater en grondwater dient te worden opgenomen in de omgevingsvisie. Op basis van het beleid verwoord in dit GRP wordt de komende jaren op onderdelen het beleid gedetailleerd en gebiedsgericht uitgewerkt. Dat wil zeggen dat, vanwege lokale omstandigheden, niet overal dezelfde regels gelden. Deze regels worden onderdeel van het omgevingsplan. In het omgevingsplan is te zien hoe dit uitwerkt op perceelniveau. Het GRP bevat de onderbouwing van het beleid, terwijl in het omgevingsplan per perceel de juridische doorwerking van dit beleid in bindende regels is te vinden. Het omgevingsplan wordt voor iedereen bereikbaar via het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) en is de plek waar initiatiefnemers, overheden en belanghebbenden snel kunnen zien wat is toegestaan in de fysieke leefomgeving.

Voorwoord Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

1.3.3

Het GRP en overige overheden waterbeheer

1.3.4

Het GRP en andere taakvelden

Het GRP gaat over de gemeentelijke watertaken afvalwater, hemelwater en grondwater, zoals geformuleerd in de Omgevingswet. Daarnaast hebben ook andere overheden en organisaties verantwoordelijkheden en beleid op het gebied van water: • Rijkswaterstaat is beheerder van het IJsselmeer, het Markermeer en de Randmeren; • Provincie Flevoland is formeel verantwoordelijk voor het provinciaal waterbeleid met het waterschap als uitvoerend instantie; • Waterschap Zuiderzeeland is beheerder van het watersysteem in heel Flevoland, beheerder van AWZI’s en bijbehorende hoofdrioolgemalen en persleidingen in heel Flevoland en samen met de provincie Flevoland verantwoordelijk voor de grondwateronttrekkingen; • Gemeente Lelystad is verantwoordelijk voor het beleid voor oppervlaktewater dat is opgenomen in het gemeentelijke waterplan. Het GRP bevat het beleid voor de riolering en hanteert theoretische uitgangspunten voor de programmering van beheer en onderzoek voor de komende jaren. De praktische uitwerking van dat beleid vraagt afstemming met de programmering van wegen, groen, ruimtelijke ordening, energietransitie en dergelijke. Al deze onderwerpen beïnvloeden de openbare ruimte en vragen om afstemming. In de totstandkoming van dit GRP zijn daarom vertegenwoordigers van genoemde onderwerpen betrokken geweest.

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 9

1. Context Terug naar:

Inhoudsopgave Ga naar: Evaluatie GRP 2016-2021

1.4 Evaluatie van het huidige rioleringsplan

•

De onderwerpen die aan bod komen in dit GRP 2022-2031, stonden voorheen in het GRP 2016-2021. In de aanloop naar het nieuwe GRP is het voorafgaande GRP en gevoerde rioleringsbeheer geëvalueerd. De belangrijkste uitkomsten van deze evaluatie zijn: • •

• • •

•

De eind 2020 gehouden enquête laat zien dat de inwoners van Lelystad tevreden zijn over de riolering; Er is een goed functionerend afvalwaterstelsel, dat met onderhoud en vernieuwing prima in stand wordt gehouden. De volksgezondheid is niet in gevaar geweest en bij calamiteiten en/of dreigende risico’s is adequaat gereageerd; Voor hemelwaterafvoer is een apart rioolstelsel aanwezig dat goed functioneert. Regenwater geeft, ook bij hevige neerslag, geen structurele wateroverlast; Structurele grondwateroverlast komt in de Gemeente Lelystad niet voor. Het drainagestelsel werkt nog naar behoren en wordt, waar nodig, bij groot onderhoud vernieuwd; Er wordt goed en prettig samengewerkt in de Samenwerking Afvalwaterketen Flevoland (SAF) aan beleidsdocumenten en onderzoek naar bijvoorbeeld vormen van decentrale zuivering. Het effect van deze samenwerking en/of de resultaten zijn niet eenvoudig te kwantificeren of meetbaar. Er is echter geen reden hier anders mee om te gaan;

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

• • •

De kosten voor exploitatie zijn hoger uitgevallen dan geraamd, grotendeels door inflatie. In het nieuwe GRP worden de uitgaven opnieuw geraamd; Vanuit ‘areaal op orde’ zijn diverse onderzoeken uitgevoerd naar het functioneren van de riolering, onder andere de landelijk verplichte stresstest vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie en inspecties naar de status van de riolering; Het rioolstelsel van de gemeente Lelystad heeft een te verwachten theoretische levensduur van 80 jaar. Gezien de kwalitatieve toestand van de riolering is dat haalbaar; Het team dat zich bezighoudt met riolering is onderbezet. Financiële middelen zijn beschikbaar om deze onderbezetting op te lossen; Er wordt gespaard in een voorziening om vervanging in de toekomst mogelijk te maken. De rioolheffing is 100% kostendekkend.

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 10

1. Context Terug naar:

Inhoudsopgave

1.5 Totstandkoming en besluitvormingstraject

De tekst van dit GRP is medio 2021 opgesteld door een ambtelijke werkgroep en in samenwerking met alle denkbare disciplines die raakvlakken hebben met de riolering, zoals stedenbouwkundigen, beheerders groen en wegen, beleidsadviseurs op het gebied van klimaat, energiestransitie en ecologie en collega’s van het ingenieursbureau. In dat proces is ook de Samenwerking Afvalwaterketen Flevoland (SAF) betrokken en is afgestemd met collega gemeenten binnen de Provincie Flevoland en met Waterschap Zuiderzeeland. De bestuurlijke vaststellingsprocedure van het GRP gaat via college en raad, waarbij ook een periode van ter inzage legging in acht wordt genomen. Zodra het plan is vastgesteld, doen burgemeester en wethouders hiervan mededeling door toezending van het plan aan de gedeputeerde staten van de Provincie Flevoland, het college van dijkgraaf en heemraden van het Waterschap Zuiderzeeland en Onze Minister (op dit moment de minister van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat).

Voorwoord Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 11

2. Beleid gemeentelijke watertaken Terug naar:

Inhoudsopgave Ga naar: Artikel 10.33 Artikel 2.16

Dit hoofdstuk behandelt het beleid van de gemeente Lelystad voor de gemeentelijke watertaken, voorheen aangeduid als zorgplichten riolering. De gemeentelijke watertaken gaan over afvalwater, hemelwater en grondwater. Deze watertaken komen in dit hoofdstuk afzonderlijk aan bod. Dit beleid is geborgd en/of wordt mede vastgelegd in o.a. de volgende (juridische) documenten: 1. De Verordening fysieke leefomgeving Lelystad 2021 met in hoofdstuk 17 regels en voorschriften voor aansluiting van percelen op de gemeentelijke riolering; 2. Het digitale handboek inrichting openbare ruimte met voorschriften voor de inrichting van de openbare ruimte; 3. Het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) met de regels die specifiek per perceel gelden.

2.1 Afvalwater

De basis voor het afvalwaterbeleid komt uit de Wet milieubeheer artikel 10.33 en na de invoering van de Omgevingswet uit Omgevingswet artikel 2.16. De wet gaat uit van inzameling van afvalwater door de gemeente, behoudens enkele uitzonderingen

Kernformulering van het afvalwaterbeleid

Het hoofddoel van de riolering is de volksgezondheid. Voor een gezonde en veilige leefomgeving moet contact met afvalwater worden voorkomen. Gemeente Lelystad zamelt daarom het stedelijk afvalwater (huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater als dit geen invloed heeft op de

Voorwoord Voorwoord

Samenvatting Samenvatting

Context Context

Beleid gemeentelijke watertaken

doelmatige werking van de riolering en zuivering) in met een gescheiden rioleringsstelsel. Het is voor eigenaren van gebouwen verplicht om een aansluiting te hebben op deze vuilwaterriolering. Het stedelijk afvalwater wordt getransporteerd naar een overnamepunt (één van de 5 hoofdrioolgemalen in de stad) en daar overgedragen aan waterschap Zuiderzeeland. Het waterschap verzorgt het verdere transport vanaf het hoofdrioolgemaal naar de zuivering op de AWZI. Riolering is aangelegd met als hoofddoel de volksgezondheid, want voor een gezonde en veilige leefomgeving moet contact met afvalwater worden voorkomen. Daarom verwijderen we het afvalwater uit de directe leefomgeving. Zo verblijven ziektekiemen, die aanwezig zijn in afvalwater, niet in de nabijheid van inwoners. Met het inzamelen en transporteren van afvalwater draagt riolering bij aan de leefbaarheid in bebouwd gebied en worden milieuvervuiling, stank- en wateroverlast voorkomen. De Gemeente Lelystad kent een gescheiden rioleringsstelsel. Om contact met afvalwater te vermijden is het daarom noodzakelijk om foutieve aansluitingen te voorkomen. Foutieve aansluitingen van vuilwater op het hemelwaterstelsel zorgen voor lozing van ongezuiverd afvalwater op oppervlaktewater. Bij constatering van dergelijke lozingen zal de gemeente actief optreden en er voor zorgen dat de aansluiting op de juiste wijze wordt hersteld.

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 12

2. Beleid gemeentelijke watertaken Terug naar:

Inhoudsopgave

Het gescheiden stelsel is aangelegd in de stad, binnen de bebouwde kom. Buiten de bebouwde kom is het aanleggen van een rioleringsstelsel voor het inzamelen en transporteren van afvalwater niet doelmatig. Daarom wordt daar vaak gekozen voor een individuele behandeling van het afvalwater (IBA’s), of voor drukriolering, waarmee afvalwater wordt getransporteerd naar het dichtstbijzijnde stelsel of de zuiveringsinstallatie. Riolering draagt ook bij aan een ecologisch en natuurlijk watersysteem. De inspanningen en regelgeving van het waterschap en de gemeente richten zich daarom ook op het voorkomen van achteruitgang in de kwaliteit van het bodem- en (grond)watersysteem (stand still-beginsel) en het behalen van de KRW-doelen voor KRW-waterlichamen in 2027.

• •

voorwaarden gesteld; Vuilwater en schoonwater worden zoveel als mogelijk gescheiden ingezameld. Zo blijft schoon water schoon en is water-op-straat bij hevige regen minder vervuild; Het zo veel mogelijk beperken van emissie uit de afvalwaterketen naar het oppervlaktewater, voor zover doelmatig.

De Gemeente Lelystad overweegt om op cruciale locaties in het vuilwaterriool nooduitlaten aan te brengen, waardoor vuilwater wordt geloosd op oppervlaktewater en niet op straat of in woningen terecht komt: in noodsituaties gaat gezondheid voor milieu.

Om deze doelen te bereiken zet de Gemeente Lelystad samen met Waterschap Zuiderzeeland in op een doelmatig beheer van de afvalwaterketen en het zo optimaal mogelijk functioneren van de zuivering. Om een juiste aansluiting op het openbare stelsel te borgen heeft de Gemeente Lelystad regels opgesteld. De regels voor aansluiting zijn opgenomen in de Verordening fysieke leefomgeving Lelystad 2021 hoofdstuk 17. Daarbij gelden de volgende leidende principes: • Alle percelen waar huishoudelijk afvalwater wordt geproduceerd zijn aangesloten op het vuilwaterriool, of een andere publieke of private voorziening, die ervoor zorgt dat ongezuiverd afvalwater niet in het milieu terecht komt; • Bedrijfsmatig afvalwater wordt ingezameld en verwerkt als dit geen invloed heeft op de doelmatige werking van de riolering en zuivering. Is dat wel het geval, dan wordt aan lozen ervan op de riolering

Voorwoord Voorwoord

Samenvatting Samenvatting

Context Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 13

2. Beleid gemeentelijke watertaken Terug naar:

Inhoudsopgave Ga naar:

2.2 Hemelwater

De basis voor het hemelwaterbeleid komt uit de Waterwet artikel 3.5 en straks, na de invoering van de Omgevingswet, uit Omgevingswet artikel 2.16. De wetgever zoekt balans tussen de eigen verantwoordelijkheid van de particulier en de collectieve verantwoordelijkheid van de gemeente, waarbij het aan de gemeente is om hierin lokale afwegingen te maken.

Artikel 3.5 Artikel 2.16

Kernformulering van het hemelwaterbeleid Hemelwater is schoon daarom willen we dit nuttig toepassen. Daarom zamelt de Gemeente Lelystad het hemelwater, dat op verharde oppervlakken binnen de bebouwde kom valt, apart van het afvalwater in en voert dit af naar oppervlaktewater. Daar waar mogelijk, o.a. buiten de bebouwde kom, wordt hemelwater op eigen terrein benut of direct op het oppervlaktewater geloosd. Overlast door extreme buien wordt zoveel als mogelijk is voorkomen.

Een gebiedsgerichte uitwerking van het gemeentelijke beleid per buurt tot op perceel niveau wordt opgesteld in de looptijd van dit GRP en opgenomen in het omgevingsplan en het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Het beleid voor hemelwater wordt opgebouwd via de voorkeursvolgorde: • Schoonhouden; • Infiltreren; • Benutten; • Lozen; • Vertragen; • Inzamelen.

Hemelwater dat foutief is aangesloten en op het vuilwaterriool loost, zorgt voor overbelasting van het vuilwaterstelsel. Dan wordt schoon water op de zuivering aangeleverd en vormt daarmee een onnodige belasting van de AWZI. Om die reden is het noodzakelijk foutieve aansluitingen te voorkomen en/of ongedaan te maken. De regels voor aansluiting van hemelwater op het openbare rioolstelsel zijn opgenomen in de Verordening fysieke leefomgeving Lelystad 2021 hoofdstuk 17.

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 14

2. Beleid gemeentelijke watertaken Terug naar:

Inhoudsopgave

Het klimaat verandert en zorgt voor andere weersomstandigheden. De kans op heviger tot zelfs extreme buien neemt toe, net als de kans op perioden met hitte en droogte. Dat kan negatieve gevolgen hebben, zoals maatschappelijke ontwrichting en schade aan gebouwen en bedrijven. Om de nadelige gevolgen van hevige regen te voorkomen of te beperken, hanteert de Gemeente Lelystad de volgende uitgangspunten: • • • • •

Het ontwerp van hemelwaterriolering wordt sinds het ontstaan van Lelystad berekend met bui T=8. Samen met de, zeker voor die tijd, ruim aangelegde hoeveelheid oppervlaktewater, is een robuust systeem aangelegd voor de afvoer van hemelwater naar oppervlaktewater. Er is geen reden om daar van af te wijken.Voor klimaatadaptatie dient een controleberekening met de op dat moment vigerende landelijke standaarden voor stresstesten extreme buien. In het ontwerp dient dan te worden aangegeven hoe de inrichting van de openbare ruimte overlast kan voorkomen. Het opstellen van specifiek beleid in verband met klimaat en klimaatadaptatie, waaronder de Lokale of Lelystadse Adaptatie Strategie (LAS), wordt binnen de gemeentelijke organisatie integraal opgepakt en valt buiten de scope van het GRP.

Blijven hoofdwegen toegankelijk; Zijn overige wegen binnen enkele uren weer toegankelijk; Blijft calamiteitenverkeer door hulpdiensten mogelijk; Wordt intredend water in gebouwen zoveel als mogelijk voorkomen; Blijven vitale en kwetsbare functies beschikbaar.

Het toepassen van bovenstaande uitgangspunten vraagt om klimaatbestendige inrichting van de publieke (openbare) en private buitenruimte. Klimaatbestendige maatregelen in de openbare ruimte worden meegenomen in relevante fysieke veranderingen. Dat betekent gebruik maken van de onderhoudscycli van infrastructuur, riolering, groen en gebouwen. Om overlast tijdens hevige neerslaggebeurtenissen te voorkomen, moet het water zoveel mogelijk ook op een andere manier dan via riolering worden afgevoerd of geborgen. Oppervlakkige afstroming van neerslag vanaf wegen heeft daarbij de voorkeur. De afstroming vindt plaats naar laagteberging, waar het geen schade oplevert. Vanuit deze voorziening infiltreert overtollig water naar het grondwater, of wordt (vertraagd) afgevoerd naar het oppervlaktewatersysteem.

Voorwoord Voorwoord

Samenvatting Samenvatting

Context Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 15

2. Beleid gemeentelijke watertaken Terug naar:

Inhoudsopgave Ga naar: Artikel 3.6 Artikel 2.16

2.3 Grondwater

De basis voor het grondwaterbeleid komt uit de Waterwet artikel 3.6 en straks, na de invoering van de Omgevingswet, uit Omgevingswet artikel 2.16. De gemeentelijke grondwatertaak is slechts beperkt van omvang en staat in relatie tot de verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar en de taken van de provincie en het waterschap. Het komt er op neer dat de gemeente een taak heeft voor het beïnvloeden van de grondwaterstand in openbaar gebied en voor het aanbieden van een afvoerroute voor grondwater vanaf aanliggende percelen, voor zover doelmatig.

Kernformulering van het grondwaterbeleid

Het voorkomen van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming. Daarom neemt de Gemeente Lelystad maatregelen in bebouwd gebied en openbaar terrein, voor zover dat redelijkerwijs van de gemeente mag worden verwacht en voor zover doelmatig. De inzet van de gemeente is gericht op het aanleggen en onderhouden van een werkend drainagesysteem in de openbare ruimte om schade aan de wegconstructie door verzakken en opvriezen te voorkomen. In voorkomende gevallen faciliteert de gemeente de afvoer vanuit particuliere drainage door het toestaan van lozing op de particuliere aansluitleiding van het hemelwater.

• • • • • •

De overlast vrijwel jaarlijks voorkomt; De overlast niet tijdelijk is, dus nog zeker 4 jaar zal aanhouden; De overlast niet van afnemende aard is; De overlast optreedt gedurende minstens 4 aaneengesloten weken; De overlast doorwerking heeft in de woonruimten; Bouwkundige ingrepen onmogelijk of onredelijk en kostbaar zijn.

In de gemeente Lelystad is geen sprake van structurele grondwateroverlast in openbaar gebied. Wel wordt soms, door het ontbreken of haperen van de drainages op particulier terrein, overlast ervaren. De gemeenteraad heeft besloten dat iedere particulier, conform de wetgeving, verantwoordelijk is voor zijn eigen drainage. Indien noodzakelijk verstrekt de gemeente advies over een mogelijke oplossing van het probleem.

Er is sprake van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming, kortweg structurele grondwateroverlast, als:

Voorwoord Voorwoord

Samenvatting Samenvatting

Context Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 16

3. Het areaal aan riolering Terug naar:

Inhoudsopgave

Dit hoofdstuk gaat over de plek van de riolering in de waterketen en over het areaal van de riolering dat de Gemeente Lelystad in beheer heeft.

3.1 Riolering als onderdeel van de waterketen

In deze paragraaf staat het gemeentelijke beleid inzake afvalwater. De basis Riolering is een onderdeel van de waterketen. Het begint met de productie van drinkwater. Dit wordt naar de woningen en bedrijven gebracht. Na gebruik wordt het geloosd op de riolering en getransporteerd naar de zuivering (AWZI). Op de AWZI wordt het gezuiverd en daarna geloosd op oppervlaktewater. • • • •

De drinkwatervoorzieningen zijn in beheer bij Vitens; De riolering is in beheer bij de gemeente; De AWZI, hoofdrioolgemalen en hoofdpersleidingen zijn in beheer bij Waterschap Zuiderzeeland; Het watersysteem binnendijks is in beheer bij Waterschap Zuiderzeeland en buitendijks bij Rijkswaterstaat.

De functie van de riolering is om afvalwater in te zamelen en te transporteren naar de zuivering (AWZI). In de bebouwde kom is riolering aangelegd en zijn woningen en bedrijven hierop aangesloten. Riolering bestaat uit een buis onder afschot die het afvalwater onder vrijverval afvoert naar een rioolgemaal. Dit rioolgemaal pompt het op naar een volgend stelsel of voert rechtstreeks af naar de AWZI. In het buitengebied zijn deze voorzieningen niet aangelegd. Daar heeft elk huishouden zijn eigen IBA (individuele behandeling afvalwater) of is aangesloten op drukriolering die het afvalwater afvoeren naar een nabijgelegen stelsel of direct naar de AWZI.

Voorwoord Voorwoord

Samenvatting Samenvatting

Context Context Beleid Beleidgemeentelijke gemeentelijkewatertaken watertaken

Het grootste gedeelte van het afvalwaterstelsel is in beheer bij de gemeente. Ook zijn er particulieren die dergelijke voorzieningen in beheer hebben, bijvoorbeeld de riolering van het Golfresort of op het terrein van een camping. Naast riolering voor afvalwater is er binnen de bebouwde kom ook riolering voor het inzamelen en transporteren van hemelwater aangelegd. Vrijwel alle verharde oppervlakken zijn hierop aangesloten. Daar waar mogelijk en doelmatig voorzien percelen zelf in de inzameling, benutting of afvoer van hemelwater. In de meeste gevallen wordt hemelwater via riolering ingezameld en afgevoerd naar oppervlaktewater. In gevallen waar dat mogelijk is, wordt hemelwater bovengronds afgevoerd en in de directe nabijheid geloosd op oppervlaktewater of in verlagingen in de openbare ruimte tijdelijk opgevangen. Riolering voor hemelwater bestaat dus uit meer dan alleen maar een stelsel van buizen onder de grond. Ook boven de grond is de openbare ruimte zo ingericht dat afvoer en tijdelijke berging mogelijk is. Zo spelen bermen van wegen zonder verhoogde kantopsluiting een belangrijke rol bij de afvoer van hemelwater. Deze voorzieningen vallen daarmee ook onder het areaal riolering, of worden middelen vanuit de rioolheffing benut om deze voorzieningen in stand te houden.

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 17

3. Het areaal aan riolering De voorzieningen gemeentelijke watertaken bevatten riolering voor inzameling en transport van afvalwater, maar bijvoorbeeld ook wadi’s, filtervoorzieningen en drainage voor de (in)filtratie van regenwater en beheersing van de grondwaterstand. Bijgaande tabel geeft een overzicht van de belangrijkste voorzieningen in de Gemeente Lelystad die behoren bij de gemeentelijke watertaken. De figuur geeft een beeld van jaartal van aanleg van de gemeentelijke vrijverval vuilwater- en hemelwaterriolering.

aangelegde kilometers per jaar voor GRP 2016 t/m 2021

Aangelegde kilometers per jaar voor GRP 2016 t/m 2021 45 40 35 30 25 20 15 10 5

jaar van van aanleg Jaren aanleg

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

1995

1994

1993

1992

1991

1990

1989

1988

1987

1986

1985

1984

1983

1982

1981

1980

1979

1978

1977

1976

1975

1974

1973

1972

1971

1970

1969

1968

1967

1966

1965

0 1964

Inhoudsopgave

3.2 Voorzieningen gemeentelijke watertaken

aantal kilometers per jaar aangelegd

Terug naar:

Pagina 18

3. Het areaal aan riolering Terug naar:

Inhoudsopgave

Het grootse gedeelte van de woningen en bedrijven is aangesloten met een aansluitleiding. Via deze aansluitleidingen wordt het afvalwater ingezameld om daarna door de riolering te worden getransporteerd richting de AWZI. Bij gescheiden stelsels is sprake van een tweevoudige aansluiting, namelijk één voor afvalwater en één voor hemelwater. Het eigendom van deze leidingen is per gemeente verschillend geregeld, evenals de spelregels in geval van verstopping. In de gemeente Lelystad zijn de aansluitleidingen in principe eigendom van de woningeigenaar tot aan het ontstoppingsstuk op of nabij de erfgrens. De gemeente is eigenaar van het gedeelte vanaf het ontstoppingsstuk tot aan de aansluiting op de hoofdriolering. Bij verstopping is het de regel dat de eigenaar en/of bewoner verantwoordelijk is voor het gedeelte van de aansluitleiding vanaf de woning tot aan het ontstoppingsstuk. Het resterende gedeelte tot aan de hoofdriolering valt onder verantwoordelijkheid van de gemeente. Een door de eigenaar of bewoner ingeschakeld ontstoppingsbedrijf dient eerst het ontstoppingsstuk vrij te graven en vast te stellen in welk gedeelte de verstopping zit. Als deze op gemeenteterrein zit, dient het bedrijf contact met de gemeente op te nemen. De rekening gaat naar degene die voor het betreffende gedeelte verantwoordelijk is.

Bijgaande tabel geeft een overzicht van het areaal, de belangrijkste voorzieningen die behoren bij de rioleringszorg.

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

KENTALLEN PER 1-1-2021

TYPE OBJECT

Percelen aangesloten op de riolering Percelen, woningen Percelen, bedrijven Percelen, niet-woningen Percelen niet op riolering aangesloten Percelen, bodemlozers Percelen oppervlaktewaterlozers Aantal inwoners met aansluiting op de riolering Rioolgemalen - Tussen- en eindgemalen (hoofdgemalen) - Pompunits (drukriolering) (drukgemalen) Mechanische riolering Persleidingen Vrijverval riool - DWA riool - RWA riool - Bluswaterriool Gemengd riool Infiltratieriool Riolering buiten gebruik Drainage leiding (actief beheerd) Drainage leiding (passief beheerd = defect?) Gemengde overstorten extern Regenwateroverstorten (VGS of geintegreerde) Regenwateruitlaten Aangesloten verhard oppervlak Wadi’s Randvoorzieningen = biezenveld Filtervoorziening HWA (biezenveld) Filtervoorziening HWA (filterputten) Inspectieputten Kolken Lijngoten

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

EENHEID stuks stuks stuks stuks stuks stuks stuks aantal stuks stuks stuks km km km km km km m m m km km stuks stuks stuks ha m2 stuks m2 stuks stuks stuks m

IN BEHEER BIJ LELYSTAD

Programmering

37.427 33.807 3.345 275 198 1 198 80.762 131 104 27 6 64 706 332 362 10 0 0 2 410 111 3 0 478 412 4.000 1 200 0 17.160 45.387 4.500

Kostendekkingsplan

Pagina 19

3. Het areaal aan riolering Terug naar:

Inhoudsopgave

Technische levensduur

De voorzieningen gemeentelijke watertaken verouderen in de loop der jaren. Het is vooraf nauwelijks te voorspellen hoelang bijvoorbeeld een riool zal kunnen functioneren. Dit is onder meer afhankelijk van de kwaliteit van de buis, de zorgvuldigheid van aanleg, de toestand van de ondergrond (ongelijkmatige zetting / bodemdaling) en de aard van het geloosde afvalwater. In Lelystad hanteren we een te verwachten theoretische levensduur voor vrijverval leidingen van 80 jaar. De technische levensduur van de gemalen en persleidingen verschilt per onderdeel: • • •

bouwkundige constructie van de gemalen en persleidingen 40 jaar; werktuigbouwkundige deel, leidingwerk, pomp en buitenopstelling kast 20 jaar; schakelkast, besturing en telemetrie 10 jaar.

Kolken en bijbehorende aansluitleidingen hebben een theoretische levensduur van 20 jaar. Ze gaan in de praktijk vaak langer mee, maar bij onderhoud aan de openbare ruimte blijken ze na 20 jaar vaak op en zijn dan na opnemen niet meer terug te plaatsen, omdat ze uit elkaar vallen.

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Ook drainage maakt onderdeel uit van de voorzieningen gemeentelijke watertaken. Op veel locaties is de drainage op het eind van haar technische levensduur aan vervanging toe. De huidige drainage, aangelegd in de beginperiode van de ontwikkeling van Lelystad heeft daarmee een gemiddelde levensduur bereikt van zo’n 60 jaar. Voor nieuwe aanleg gaan we uit van minimaal 80 jaar, gelijk aan de leidingen voor vrijvervalriolering.

OVERZICHT TECHNISCHE LEVENSDUUR ASSETS VRIJVERVAL putten en leidingen

80 jaar

GEMALEN EN PERSLEIDING bouwkundige constructie gemalen

40 jaar

persleiding

40 jaar

werktuigbouwkundig deel, leidingwerk en pompen

20 jaar

buitenopstelling kast

20 jaar

schakelkast, besturing en telemetrie

10 jaar

leidingwerk en doorspuitpunten

80 jaar

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 20

Terug naar:

Inhoudsopgave

4. Het beheer van de voorzieningen gemeentelijke watertaken Dit hoofdstuk gaat over het beheer van de voorzieningen gemeentelijke watertaken. De onderwerpen in dit hoofdstuk hebben betrekking op het functioneren van het systeem in z’n geheel, zoals gegevensbeheer, inspecteren, monitoring en hydraulische berekeningen. Het gaat ook over degradatieanalyse van de objecten, het programmeren van noodzakelijke investeringen en wat te doen bij calamiteiten. De uitvoering van de gemeentelijke watertaken raakt aan diverse vakgebieden waarmee samenwerking nodig is, zoals andere vakdisciplines en teams binnen de gemeente, de water- en zuiveringsbeheerder en gemeenten in de regio. Tot slot wordt ingegaan op de omvang van het team.

4.1 Gegevensbeheer

Informatie over de toestand van objecten en over het functioneren van het systeem als geheel, is essentieel om te weten wanneer onderhoud, reparatie, vervanging of andere maatregelen noodzakelijk zijn. De basis is gegevensbeheer.

‘de basis op orde’, of ‘areaal op orde’, mede omdat veel keuzes in het beheer belang hebben bij goede en vooral betrouwbare informatie. Eenduidigheid is van belang, omdat in het beheer van stedelijk water en riolering gegevens steeds belangrijker worden. Meerdere ketenpartijen zijn betrokken bij het beheer van stedelijk water en riolering, denk hierbij aan gemeenten, bedrijven en waterschappen. Het doelmatig managen van (afval)watersystemen vereist een gemeenschappelijke taal. Ook de maatschappelijke opgaven zoals klimaatadaptatie, energietransitie en de bouwopgave vereisen een (digitale) integrale aanpak, waarbij gezamenlijke gegevensdefinities een voorwaarde zijn. Sinds 23 maart 2020 zijn overheden in dat kader verplicht om te voldoen aan het gegevenswoordenboek stedelijk water (GWSW). Het beheersysteem van de Gemeente Lelystad voldoet daar op dit moment niet aan. Daarom zetten we hier de komende jaren op in om dit medio 2025 af te ronden. Ook daarna vraagt het op orde houden van de data om blijvende aandacht.

Correcte gegevens van het te beheren areaal vormen de basis voor goed beheer. De gemeente Lelystad gebruikt het beheerpakket ‘Kikker’ voor de gegevens van riolen, inspectieputten, kolken en aansluitleidingen. Voor het gemalenbeheer wordt gebruik gemaakt van het beheerpakket ‘SAM’ en voor de aansturing van de gemalen van ‘C.A.R.S.’. Deze gegevens moeten correct zijn, maar zijn dat niet altijd. Veranderingen en aanpassingen dienen snel verwerkt te worden. Immers, kennis van het systeem en de werking ervan zijn de basis voor een goed begrip en daarmee kan adequaat op veranderende situaties worden ingespeeld. Voor de komende jaren is dit een speerpunt. Enerzijds vanwege de betrouwbaarheid van de data en anderzijds vanwege de eenduidigheid. In het verleden noemden we betrouwbaarheid

Voorwoord Voorwoord

Samenvatting Samenvatting

Context Context Beleid Beleidgemeentelijke gemeentelijkewatertaken watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 21

Terug naar:

Inhoudsopgave

4. Het beheer van de voorzieningen gemeentelijke watertaken 4.2 Inspecteren en degradatieanalyse

Hoe het systeem in de praktijk functioneert is te zien door het inspecteren van de riolering en het monitoren en analyseren van data. Uit deze onderzoeken volgen maatregelen ter verbetering of vernieuwing van het stelsel. Om de kwaliteit van het systeem en daarmee ook de werking te beoordelen worden rioolinspecties uitgevoerd. Voorafgaand aan een visuele inspectie met een rijdende camera wordt het stelsel gereinigd. Met de inspectie kunnen onvolkomenheden, als breuk, verzakking, wortelgroei en zandinloop geconstateerd en gelokaliseerd worden. Op basis van de beelden worden maatregelen opgesteld om defecten te herstellen. De huidige inspectiecyclus beschouwen we als een nulmeting. Daarmee kunnen we een indicatie geven van de te verwachten levensduur en of deze gaat afwijken van de theoretische levensduur van 80 jaar. Kortom, een degradatieanalyse. Het huidige uitgangspunt voor de berekening van de kosten van inspecteren is een frequentie van eens per 8 jaar. Na afronding van de nulmeting medio 2025 wordt de frequentie eens per 16 jaar om tegen het einde van de levensduur deze frequentie eventueel weer te verhogen. Daarbij is ook de wijze van inspecteren onderdeel van onderzoek. Gemalen worden jaarlijks gecontroleerd middels de BRL-keuring en eens per 5 jaar volgt een NEN-keuring. Verder wordt gereageerd op meldingen van zowel inwoners als uit het systeem.

Voor persleidingen is nog geen systeem van inspectie ingevoerd, o.a. omdat deze erg kostbaar zijn en reageren op calamiteiten en daarmee curatief i.p.v. preventief ingrijpen, op dit moment effectiever is.

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 22

Terug naar:

Inhoudsopgave

4. Het beheer van de voorzieningen gemeentelijke watertaken 4.3 Monitoring van het systeem functioneren

Voorzieningen, zoals gemalen, pompunits, overstorten en drainage, worden gedimensioneerd op basis van theoretische berekeningen met diverse aannamen. Het feitelijke functioneren wijkt in meer of minder mate af van de ontwerpuitgangspunten. Zolang dit binnen redelijke marges plaatsvindt is het acceptabel en voldoet het systeem aan de verwachtingen. Als het feitelijke functioneren fors afwijkt van de verwachting, kan het nodig zijn om in te grijpen. Monitoring en daarmee het verzamelen van data, is het waarnemen van het feitelijke gedrag en dit in relatie brengen met het beoogde gedrag. Tot nu toe wordt de beschikbare data nog onvoldoende benut. De Gemeente Lelystad gaat hier samen met de samenwerkende gemeenten en het waterschap de komende jaren actief mee aan de slag. Het streven is gedurende de looptijd van dit GRP om data gedreven werken in te voeren in het beheer van de riolering. Data gedreven werken draagt bij aan het tijdig signaleren van onvolkomenheden en daarmee kan preventief worden ingegrepen. Dit onderhoud is in te plannen en tegen relatief lagere kosten dan bij een curatieve ingreep. Reageren op calamiteiten is een curatieve ingreep, die kostbaarder is en vaak ad hoc moet worden uitgevoerd.

4.4 Hydraulische berekeningen

Hydraulische berekeningen helpen om het functioneren van het rioolsysteem te toetsen en te begrijpen. Rioleringsvoorzieningen moeten voldoende capaciteit hebben om naar behoren te functioneren. Bij het dimensioneren van deze voorzieningen worden daarom hydraulische ontwerpberekeningen uitgevoerd. Na verloop van tijd zijn controleberekeningen nodig om te bezien of de voorziening nog voldoet in de gewijzigde omstandigheden

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

uit de praktijk. Dit wordt aangeduid met de term Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). Een SSW bevat een beschrijving van de werking van het systeem en hydraulische doorrekening van model van het rioleringssysteem. Een SSW levert informatie op over de beschikbare capaciteit van het stelsel en geeft bijvoorbeeld antwoord op de vraag of extra lozingen vanwege uit- en vooral inbreiding nog mogelijk zijn, of dat het stelsel moet worden aangepast. Dergelijke controleberekeningen heeft de gemeente Lelystad zelden uitgevoerd en nog helemaal niet over het totale areaal in de stad. De afgelopen jaren en ook komende jaren wordt er op gestuurd om over enkele jaren (medio 2025) zo’n SSW uit te kunnen voeren. Voor zo’n berekening is het belangrijk dat er een goed beeld is van het rioolstelsel en dat bijvoorbeeld ook de hoogtegegevens kloppen. Door o.a. verzakkingen en andere vormen van degradatie kunnen we niet meer uitgaan van het aanlegniveau en wordt dit nu opnieuw ingemeten.

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 23

Terug naar:

Inhoudsopgave

4. Het beheer van de voorzieningen gemeentelijke watertaken 4.5 Rioleringsbeheer of assetmanagement

Bij rioleringsbeheer, oftewel het beheer van de voorzieningen gemeentelijke watertaken gaat het erom dat voorzieningen zodanig wordt onderhouden dat er met een minimaal risico een maximale prestatie wordt geleverd voor inwoners en bedrijven t.b.v. de volksgezondheid in combinatie met andere assets en waarden in de openbare ruimte en dat tegen acceptabele kosten. Dit wordt ook wel assetmanagement genoemd. Volgens de norm ISO 55000 is assetmanagement: ‘gecoördineerde activiteiten van een organisatie om waarde te realiseren uit assets’. De term assetmanagement wordt gebruikt om aan te geven dat er breed wordt gedacht, namelijk aan ‘waarde’, ‘prestaties’ en ‘risico’s’ en dat wordt gewerkt aan het verbinden van teams, mensen en disciplines om de waarde duurzaam te borgen. In zijn algemeenheid omvat assetmanagement de coördinatie van alle activiteiten van een organisatie die erop gericht zijn dat eigenaren optimaal profijt hebben van hun bezittingen tegen zo laag mogelijke kosten.

Onderstaande figuur illustreert het proces om te komen tot een besluit over het vervangen van riolering.

4.6 Vernieuwing

Het besluit om een rioolbuis te vervangen staat niet op zichzelf. Gezien de consequenties van de rioolvervanging qua omvang van de werkzaamheden (straat open, brede sleuf en wegdek vervangen) hangt het besluit samen met andere aspecten die spelen in de openbare ruimte, zoals de kwaliteit en ouderdom van de weg, plannen om de openbare ruimte anders in te richten, toegankelijkheid, duurzaamheid en mogelijk toekomstige opgaven in het kader van de energietransitie, zoals aanleggen van een warmtenet of uitbreiding van het elektriciteitsnet.

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 24

Terug naar:

Inhoudsopgave

4. Het beheer van de voorzieningen gemeentelijke watertaken In de praktijk is sprake van een besluit dat is gebaseerd op een meervoudige optimalisatie van aspecten die spelen in de openbare ruimte in een buurt of wijk. Vanuit het perspectief van de riolering is er dus sprake van optimalisaties op twee niveaus: 1. Niveau riolering dat is gericht op de programmering van het in stand houden van de vrijverval riolering. Het optimum komt voort uit de gehanteerde vervangingsstrategie; 2. Niveau openbare ruimte dat is gericht op een bredere programmering van opgaven. Het optimum komt voort uit de met elkaar samenhangende opgaven in een buurt of wijk. In beginsel betaalt de kostenveroorzaker de kosten van kapitaalsvernietiging van de assets. De riolering in de Gemeente Lelystad is nog redelijk nieuw, het oudste deel is amper 60 oud. Met een te verwachten levensduur van gemiddeld 80 jaar, zal er pas vanaf medio 2044 sprake zijn van grootschalige vernieuwing door de riolering te vervangen, of te relinen. Relinen is het proces waarbij de binnenkant van de buis wordt voorzien van een kous, waardoor de levensduur verlengd kan worden met nog eens 80 jaar. Voor deze wijze van vernieuwen hoeft de straat niet open, wordt hinder tot een minimum beperkt en zijn de kosten lager. De vernieuwing in de onderdelen gemalen en persleidingen gaat soms in een veel hoger tempo.

Het bouwkundige deel, waaronder ook de persleidingen vallen, kent een cyclus van rond de 40 jaar. De pompen kennen en cyclus van maximaal 20 jaar. Vooral de besturingsonderdelen kennen een hogere frequentie, namelijk 10 jaar. En in sommige gevallen,

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

vanwege de ontwikkelingen op het vlak van ICT, waaronder telemetrie, moet vernieuwing soms al na enkele jaren weer plaatsvinden, omdat de besturing dan verouderd is, of netwerken niet meer geleverd worden.

4.7 Calamiteiten

Het rioolstelsel kent veel objecten die om wat voor reden dan ook kunnen uitvallen. Denk bijvoorbeeld aan pompen in de drukriolering, gemalen in het vuilwaterriool, verstoppingen van leidingen, scheuren of zelfs het instorten van rioolbuizen en putten. Bij falen van een aantal objecten kan het functioneren van het gehele systeem in het geding zijn. Het uitvallen van rioolgemalen door een defect of stroomstoring kan er bijvoorbeeld toe leiden dat het rioolstelsel geheel gevuld raakt en na enkele uren ongezuiverd afvalwater loost in een gebouw, of op straat, of op het oppervlaktewater. Dit vormt een risico voor de volksgezondheid en het milieu. In de praktijk komen calamiteiten voor. Dat kan zijn door een defect of storing van een onderdeel van de riolering, waardoor het functioneren van het gehele systeem in het geding is. Maar een calamiteit kan ook worden veroorzaakt door een externe gebeurtenis, waarbij de riolering een rol speelt bij de gevolgen ervan. Daarom is het van belang dat voor de meest vitale objecten in het rioolstelsel een concrete en werkbare calamiteitenprocedure bestaat, zodat het uitvallen van deze objecten snel kan worden verholpen. Op dit moment kunnen we adequaat reageren op alle tot nu toe voorgekomen calamiteiten. Een echt calamiteitenplan met daarin opgenomen de genoemde procedures ontbreekt nog.

Binnen Samenwerking Afvalwaterketen Flevoland wordt de komende jaren gewerkt aan een nieuw calamiteitenplan.

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 25

Terug naar:

Inhoudsopgave

4. Het beheer van de voorzieningen gemeentelijke watertaken 4.8 Samenwerking

De uitvoering van de gemeentelijke watertaken is een eigen vakgebied, maar geen sectorale aangelegenheid. Op diverse punten zijn raakvlakken met andere afdelingen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. Op die vlakken zoeken we elkaar op en stemmen af. Ook buiten de gemeentelijke organisatie is afstemming nodig. We werken samen in de Samenwerking Afvalwaterketen Flevoland (SAF) met de Flevolandse gemeenten en Waterschap Zuiderzeeland. De samenwerking binnen SAF is gericht op strategische ontwikkeling: het ontdekken, onderzoeken, leren en ervaringen delen op het gebied van innovatie en technologie. Een voorbeeld van het resultaat van die samenwerking is de routekaart voor de afvalwaterketen in 2031. Het project data gedreven werken is daarbij een belangrijk speerpunt. In sommige gevallen is ook de provincie Flevoland een samenwerkingspartner, zoals bij innovatie op het vlak van onderzoek in de praktijk (Waterlab Flevoland). Tot slot werken we nauw samen met de Omgevingsdienst Flevoland, Gooi & Vechtstreek bij de naleving op vergunningen in relatie tot de afvalwaterketen.

Voorwoord

Samenvatting

Context

Beleid gemeentelijke watertaken

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 26

Terug naar:

Inhoudsopgave

4. Het beheer van de voorzieningen gemeentelijke watertaken 4.9 Personele aspecten van het rioleringsbeheer en de watertaken

De uitvoering van de gemeentelijke watertaken brengt een omvangrijk takenpakket met zich mee, dat de nodige personele inzet vereist. Met behulp van Kennisbank van RIONED (voorheen bekend als Leidraad Riolering module D2000) is een inschatting te maken van de benodigde personele inzet. Het is gebaseerd op inwoneraantal, areaalgrootte en geplande investeringen. Het gaat uit van landelijke gemiddelden en houdt geen rekening met lokale bijzonderheden. Het is een hulpmiddel om de lokale personeelsformatie te bespreken. Meer informatie is te vinden op de site van Rioned www.riool.net onder het kopje ‘kennisbank’. Hier beperken we ons tot het aangeven van de gewenste situatie in de Gemeente Lelystad voor de personele bezetting in relatie tot de uit te voeren taken en de mate van regie, of uitbesteding. De taken in rioleringsbeheer en watertaken zijn te verdelen in 3 hoofdgroepen: 1. Algemene taken (planvorming, onderzoek en facilitair); 2. Onderhoud; 3. Maatregelen. Een gemeente kan kiezen om alle taken met eigen mensen te doen of om meer uit te besteden. Bij de ‘algemene taken’ kan de gemeente zelf het GRP schrijven en hydraulische berekeningen uitvoeren, of deze taken uitbesteden aan een adviesbureau. Bij ‘onderhoud’ kan ze zelf kolken reinigen en een eigen gemalenploeg hebben, of dit uitbesteden aan gespecialiseerde bedrijven.

Bij ‘maatregelen’ kan de gemeente zelf het ontwerp en bestek maken, of dit uitbesteden aan een ontwerpbureau. Onderstaand worden twee uitersten voor de gemeente Lelystad gegeven. Bij ‘zelf doen’ doet de

Voorwoord Voorwoord

Samenvatting Samenvatting

Context Context Beleid Beleidgemeentelijke gemeentelijkewatertaken watertaken

gemeente alle taken met eigen mensen. Bij ‘regie’ wordt zoveel mogelijk uitbesteed, maar de gemeente blijft verantwoordelijk en moet coördinerende en aansturende taken wel blijven doen. De laatste kolom toont de gewenste situatie voor de gemeente Lelystad. Hoofdgroep taken

‘zelf doen’

‘regie’

Lelystad

1 – Algemene taken

5,1 fte

2,3 fte

2,7 fte

2 – Onderhoud

10,4 fte

1,5 fte

3,5 fte

3 – Maatregelen

1,4 fte

0,6 fte

1,0 fte

Totaal fte’s

16,9 fte

4,4 fte

7,2 fte

In de dagelijkse praktijk van de gemeente Lelystad is medio 2022 sprake van onderbezetting. Het probleem is niet een tekort aan beschikbare fte’s, maar een onvoldoende invulling van de openstaande vacatures. Als gevolg van de beschikbare capaciteit ligt de nadruk bij het beheer van de riolering op het in stand houden van het bestaande systeem. Tijd voor onderzoek en implementatie van nieuwe ontwikkelingen is er onvoldoende. Dat is een risico, niet alleen op de middellange en lange termijn, maar ook al op de korte termijn, gezien de grote opgave voor de bouw van woningen waar de Gemeente Lelystad op dit moment voor staat.

Het areaal aan riolering

Beheer van de voorzieningen

Programmering

Kostendekkingsplan

Pagina 27

5. Programmering Terug naar:

Inhoudsopgave

Dit hoofdstuk bevat de programmering van voorgenomen activiteiten in de komende planperiode 2022 tot en met 2031. Het gaat om de programmering van onderzoek, planvorming en op te stellen beleid. De programmering van groot onderhoud en vernieuwing valt buiten de scope van dit GRP. Onderzoek en planvorming zijn nodig om zicht te houden op de ontwikkeling van het rioolstelsel en de effectieve en efficiënte uitvoering van de gemeentelijke watertaken. Het overzicht in de bijlage toont de geplande activiteiten met een inschatting van het tijdvak binnen de planperiode van dit GRP. Deze planperiode is ingedeeld in 3 tijdvakken van 3 jaar. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste onderdelen toegelicht.

5.1 Beleidsdocumenten

Het onderwerp riolering en de uitvoering van de wettelijke watertaken vraagt om gemeentelijk beleid. Het meest bekende is het gemeentelijk rioleringsplan, waarvan voorliggend exemplaar een voorbeeld is. Voor het vastleggen van regels worden verordeningen opgesteld. Een voorbeeld daarvan is de verordening fysieke leefomgeving Lelystad 2021. In hoofdstuk 17 van die verordening zijn regels opgenomen voor de aansluiting op het openbaar riool. Ook het rioleringsbeheerplan (RBP) is een belangrijk document, vooral voor de uitvoering van de werkzaamheden en is daarmee een uitwerking van het GRP. Vanaf medio 2026 wordt een nieuw RBP opgesteld. Gemalen komen onvoldoende aan bod in het huidige RBP. Vooruitlopend op een nieuw RBP wordt een onderhoudsplan gemalen opgesteld als aanvulling op het huidige RBP. Binnen de Samenwerking Afvalwaterketen Flevoland wordt medio 2023 gewerkt aan een calamiteitenplan.

Voorwoord Voorwoord

Samenvatting Samenvatting

Context Context Beleid Beleidgemeentelijke gemeentelijkewatertaken watertaken

5.2 Actualiseren areaal

Een belangrijk onderdeel van rioleringsbeheer is het op orde brengen en houden van het beheerssysteem. Dit vraagt nu en de komende jaren nog speciale aandacht: • Inmeten puthoogtes en b.o.b.’s; • Onderzoek persleidingen; • Onderzoek inspectieputten; • Inhaalslag op data op orde, waaronder tijdig revisies in kikker verwerken en voldoen aan de wet WIBON; • Data in kikker GWSW-proof maken; • Data beschikbaar stellen in PDOK, waardoor deze openbaar toegankelijk is; • Statische data en dynamische data geschikt maken voor data-analyse via het platform Lizard.