BL 2022-02-28_KustLelystad_Ruimtelijke Verkenning_100
Tekst van het document
Waterfront Stedelijke kust Lelystad Ruimtelijke Verkenning
Waterfront Stedelijke kust Lelystad Ruimtelijke Verkenning Maart 2022
2
Inhoudsopgave
1 Inleiding
4 Meerdijkhaven
1.1 Aanleiding
4.1 Aanleiding
1.2 Opgave
4.2 Programma
1.3 Kaders
4.3 Ruimtelijke opzet Meerdijkhaven
1.4 Leeswijzer
4.4 Opzet en concentratie van bebouwing 4.5 Woonidentiteit
2 Visie op de kust
4.6 Ontsluiting en parkeren
2.1 Ambitie van de kust
4.7 Actieve sportzone
2.2 Hoofdopzet waterfront
4.8 Waterkant
2.3 Verbinding met de bestaande stad
4.9 Wijken
2.4 Hoofdopzet diagrammen en concepten
4.10 Ontwikkelingsperspectieven gebiedspartners
2.5 Ruimtelijke opzet Bataviakwartier en Meerdijkhaven
3 Bataviakwartier
5 Conclusies en vervolg 5.1 Inhoudelijke conclusies
3.1 Aanleiding
5.2 Financiële haalbaarheid
3.2 Programma
5.3 Vervolgstappen
3.3 Ruimtelijke opzet Bataviakwartier 3.4 Openbare ruimte boulevard 3.5 Openbare ruimte Lelybaan 3.6 Ontsluiting en parkeren 3.7 Ontwikkelingsperspectieven gebiedspartners
3
Samenvatting
Samenvatting Lelystad gaat in de komende decennia fors groeien. De kust speelt een belangrijke rol in de ambities van de stad. Gemeente Lelystad heeft daarom bureau Mecanoo gevraagd om te verkennen in welke richting het waterfront zich het beste zou kunnen ontwikkelen. De centrale opgave die voorligt is: hoe kan Lelystad haar unieke ligging aan het Markermeer inzetten om de stad te worden die ze wil zijn. Het stedelijk waterfront is niet los te zien van de algehele ambitie van de kust. De bedoeling is dat Nationaal Park Nieuw Land zich in het Markermeer ontwikkelt tot een gevarieerd gebied met eilanden, ondieptes en stranden met ruimte voor natuur en recreatie. Het doel voor het stedelijk waterfront is om hier de stad te verbinden met het water en het Nationaal Park om daarmee te profiteren van de unieke ligging. Dé manier is door de stad letterlijk over de dijk heen het water in te laten groeien. Het adagium ‘hoofdstad van de nieuwe natuur’ kan er zo vorm en betekenis krijgen. opzichte van de rest van de stad en die bijdraagt aan de
Deze verkenning is in 2021 noodgedwongen uitgevoerd
Het waterfront geeft de meeste betekenis aan de stad
aantrekkelijkheid van Lelystad voor nieuwe bewoners
als bureaustudie met slechts beperkte interactie met
als het wordt beschouwd als drie opeenvolgende zones
om zich hier te vestigen. De boulevard en de waterlijn
belanghebbenden. De covid-pandemie maakte het
met verschillende karakters maar nauw met elkaar
zijn de verbindende elementen.
niet mogelijk om brede informatiebijeenkomsten of iets
verbonden. Bataviakwartier is daarbij helemaal gericht
dergelijks te organiseren zoals wel was voorgenomen.
op vrijetijdsbesteding en -economie, het stadsstrand
Bij de gehanteerde uitgangspunten blijkt de
Dit gemis moet in het vervolg worden goedgemaakt
met alle ruimte voor culturele en sportieve uitingen
voorgestelde ontwikkeling van het waterfront financieel
om te waarborgen dat plannen worden ontwikkeld die
maakt dat elke Lelystedeling een motief heeft om
haalbaar. Voor Bataviakwartier geldt dat het financieel
draagvlak hebben bij betrokkenen.
de kust op te zoeken en met Meerdijkhaven krijgt de
wel in samenhang met Meerdijkhaven moet worden
stad er een woonwijk bij die zich onderscheidt ten
beschouwd.
5
Inleiding 1
1.1 Aanleiding
1.2 Opgave
Lelystad heeft grote ambities. De stad gaat fors groeien.
Lelystad is oorspronkelijk gepland als ‘hoofdstad’
Haven en de Markerwaarddijk) in een geheel andere
Niet alleen groei in de betekenis van meer woningen
van de Flevopolders op het snijvlak van de drie grote
context te liggen: niet alleen oneindig uitgestrekt open
en meer inwoners maar ook groei in de betekenis van
polders: Oostelijk Flevoland, Zuidelijk Flevoland en
water maar ook gevarieerde eilanden en oevergebieden
volwassen worden en ontdekken wat haar eigen aard
de Markerwaard. Sinds in 2006 definitief is besloten
waar (deels) recreatieve mogelijkheden ontstaan. Een
is. Nu ze ruim vijftig jaar oud is, een ‘jonkie’ dus nog in
af te zien van de Markerwaard geldt dat de positie
kwaliteitssprong die aanleiding geeft om ook voor het
vergelijking met andere steden, is het daarvoor ook de
van Lelystad niet meer verandert: de stad is en blijft
waterfront in te zetten op een stevige ambitie. Dat
hoogste tijd. De kust speelt een belangrijke rol in de
gepositioneerd ‘aan’ het Markermeer. De stad is er
vraagt om een concretiseringsslag van de bestaande
groei van stad. Het biedt ruimte en geeft identiteit. Het
echter niet op ontworpen. Lelystad ligt van het water
beleidskaders. Een verkenning van de mogelijkheden.
kan ervoor zorgen dat Lelystad in 2040 een hele andere
afgekeerd.
De centrale opgave die voorligt is: hoe kan Lelystad
stad is dan vandaag. De stad wil haar toekomst in eigen
haar unieke ligging aan het Markermeer inzetten om de
hand nemen. Daarvoor is het van het grootste belang
In de afgelopen twintig jaar zijn er heel veel plannen
dat de stad weet waar ze heen wil, ook voor wat betreft
en ideeën geweest hoe alsnog Lelystad te verbinden
de kust. Gemeente Lelystad heeft daarom bureau
met het water en daarmee gebruik te maken van de
Mecanoo gevraagd om te verkennen in welke richting
unieke ligging. In de laatste jaren zijn deze plannen in
het waterfront zich het beste zou kunnen ontwikkelen
een stroomversnelling gekomen: de Gemeenteraad
om invulling te geven aan eerder vastgestelde
van Lelystad heeft in februari 2020 de Kustvisie 2030
kaders. Onderhavig rapport is het resultaat van deze
vastgesteld en het project Marker Wadden bewijst
verkenning.
dat niet alleen natuurherstel mogelijk is maar dat ook
stad te worden die ze wil zijn.
prachtig nieuw landschap tot ontwikkeling kan worden gebracht dat in hoge mate wordt gewaardeerd. Dit alles leidt naar de vraag hoe nu verder. Onder het motto ‘Hoofdstad van de Nieuwe Natuur’ ontwikkelt de stad een nieuw imago: de basis voor een Lelystad op Next Level. De komende tien jaar kunnen wel eens bepalend zijn voor de verdere ontwikkeling van Lelystad. Kansen die zich voordoen om bijvoorbeeld de doorontwikkeling van de Marker Wadden te verbinden met de belangen van de stad moeten worden aangegrepen. In dat geval komt het waterfront van Lelystad (het gebied tussen Lelystad-
7
Kustvisie Lelystad 2030
1.3 Kaders Deze verkenning bouwt voort op eerder genomen besluiten. Drie belangrijke kaders springen er uit: de Kustvisie 2030, Lelystad Next Level en het amendement betreffende 40.000 extra woningen.
Kustvisie 2030
Lelystad Next Level
Amendement 40.000 extra woningen
De kust ter hoogte van de stedelijke kern vormt de brug
Lelystad als aantrekkelijke en duurzame stad in een
Bij de behandeling van het uitvoeringsprogramma
tussen twee internationaal bekende natuurgebieden die
natuurlijke omgeving, die financieel gezond is en zich
Lelystad Next Level heeft de Gemeenteraad zich in een
als het ware om de hoek liggen; de Marker Wadden en
zelfstandig ontwikkelt. Dat is het doel van Lelystad Next
amendement uitgesproken om de groei van Lelystad
de Oostvaardersplassen. De ambitie is om ter plaatse
Level. Een stad met fors meer inwoners en met een
vorm te geven met de bouw van 40.000 extra woningen.
van de ‘stedelijke kust’ (met daarin onder andere het
geheel andere uitstraling naar binnen en buiten. Er is
Deze ambitie wordt meegenomen in de verdere
Bataviakwartier en Meerdijkhaven) een goed bereikbaar,
een koers uitgezet richting 2040. Lelystad is daarin de
ontwikkeling van Lelystad Next Level.
hoogwaardig en gevarieerd milieu te creëren, attractief
hoofdstad van de nieuwe natuur, de stad ligt midden in
voor zowel bewoners als voor bezoekers. Het gebied
de natuur, ontleent hier haar nieuwe identiteit aan en
richt zich op vrijetijdsbesteding, recreatie op water
gaat deze sterk uitdragen. Dit manifesteert zich vooral
en land, in combinatie met bijzondere woonmilieus
aan het water. Lelystad is een aantrekkelijke kuststad.
nabij water en natuur. Functies in de stedelijke kust,
Een stad met een unieke kustlijn met vergezichten
en in het bijzonder in het Bataviakwartier, vullen het
waaraan de stad zich openbaart: een bruisend stedelijk
aanbod van het Stadshart aan, waarbij wordt gezorgd
front en aantrekkelijke woonlandschappen waar natuur
dat elke voorziening op de juiste locatie komt waar
en wonen samenkomen.
stvisie deze het meeste toevoegt aan de ontwikkeling en aantrekkelijkheid van de stad.
Kustvisie Lelystad een vitale kust
8
1.4 Leeswijzer
huidige situatie
Dit rapport heeft een eenvoudige opzet. Hoofdstuk 2 beschrijft de visie op het geheel. Ingegaan wordt op de ambities, de relatie met de regio en hoe het waterfront in hoofdlijnen kan worden benaderd en hoe het verbonden kan worden met de rest van de stad. In hoofdstuk 3 wordt nader ingezoomd op Bataviakwartier, in hoofdstuk 4 op Meerdijkhaven. In het laatste hoofdstuk worden conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan voor het vervolg. Bataviakwartier
Meerdijkhaven
9
Visie op de kust 2
2.1 Ambitie van de kust Het stedelijk waterfront is niet los te zien van de algehele ambitie van de kust. Wanneer het lukt om de visies van Gemeente Lelystad (Kustvisie 2030) en Nationaal Park Nieuw Land werkelijkheid te laten worden, verandert in de komende decennia de identiteit van het Lelystads deel van het Markermeer ingrijpend. In plaats van alleen grootschalig open water en harde dijken wordt het een gebied met duizenden hectares aan eilanden en ondieptes en tientallen kilometers aan stranden en zandige oevers. Deze verandering zorgt voor een enorme ontwikkeling van de natuur maar ook voor heel veel mogelijkheden voor recreatie. Lelystad
Almere
wordt in potentie een veel fijnere stad om in te wonen. Alleen tussen Lelystad-Haven en de Markerwaarddijk grenst de stad rechtstreeks aan het water, dus ongeveer over vier kilometer lengte. Hier moet de ambitie landen om de stad met het water te verbinden. Lelystad komt - als alle plannen doorgaan - als het ware te liggen aan een baai binnen de Marker Wadden, grenzend aan het
Lelystad
grote open water. Dat is onvergelijkbaar met de huidige situatie en onvergelijkbaar met welke stad in Nederland dan ook. Het karakter van de ‘Marker Wadden’ komt als het ware de stad in en geeft identiteit aan het waterfront en daarmee aan de stad als geheel. Het motto van Lelystad als Hoofdstad van de Nieuwe Natuur wordt letterlijk zichtbaar en beleefbaar.
Nieuw Land National Park Mecanoo architecten
11
2.2 Hoofdopzet waterfront huidige situatie
Het doel is om de stad te verbinden met het water om daarmee te profiteren van de unieke ligging. Dé manier om de stad met het water te verbinden is door de stad letterlijk over de dijk heen het water in te laten groeien en te verweven met de natuur. De vaarroute bepaalt de mate waarin de buitendijkse uitbreiding mogelijk is: een strook van enkele tientallen meters nabij de Houtribsluizen tot honderden meters breed in de richting van Lelystad-Haven. Het voordeel van de buitendijkse uitbreiding is dat de overgang van water naar land heel gedifferentieerd en subtiel vorm gegeven kan worden. Dat nodigt uit tot diverse vormen van gebruik en geeft de stad haar eigenheid. Programmatisch bestaat het waterfront uit twee verschillende polen: een leisuregebied van bovenregionale betekenis aan de noordzijde in de vorm
ook dat dit woongebied zodanig wordt vormgegeven
stadsstrand is tevens een belangrijk unique selling point
van Bataviakwartier en een groot nieuw woongebied
dat de natuur overal zichtbaar blijft en het gebied ook
voor Meerdijkhaven (‘wonen aan het strand’).
in de vorm van Meerdijkhaven in het zuidwesten. De
aantrekkelijk is om er doorheen te wandelen. Dit biedt
functie van Bataviakwartier als leisuregebied sluit aan
kansen voor natuurinclusief, klimaatadaptiefen circulair
Het uitgangspunt voor het hele waterfront is dat het
bij de bestaande voorzieningen zoals Bataviastad,
bouwen. Deze onderscheidende woonkwaliteit draagt
bestaat uit een doorlopende openbaar gebied waar
Batavialand en Bataviahaven. Samen met diverse
ook bij aan de diversiteit in woonmilieus die Lelystad
op allerlei manieren het water beleefbaar is. Twee
nieuwe leisurevoorzieningen ontwikkelt Bataviakwartier
te bieden heeft en daarmee aan de aantrekkingskracht
lijnen zorgen voor de samenhang. De doorlopend
zich tot echt stedelijk gebied met een redelijke mate
van de stad voor nieuwe bewoners.
beleefbare waterlijn ‘dartelt’ door het gebied en rijgt de
van verdichting en mooie openbare ruimtes waar het
verschillende verschijningsvormen van water en land
fijn vertoeven is. Meerdijkhaven wordt hét woongebied
Ter plaatse van de Saerdam worden beide polen
aaneen. De dijk met daarop de boulevard is de stevige
aan de kust. Met een oppervlakte van circa 35 hectare
én de bestaande bebouwing met elkaar verbonden
tegenhanger. Het is als het ware de ruggengraat van
is het even groot als menige woonwijk in Lelystad.
door een groot stadsstrand. Door te kiezen voor
het gebied en verbindt ruimtelijk en functioneel de
Meerdijkhaven moet het motto ‘hoofdstad van de
voldoende breedte ontstaat een recreatieve zone voor
verschillende deelgebieden met elkaar.
nieuwe natuur’ letterlijk vorm geven. Dat betekent dan
sport, wandelen langs het water en zwemmen. Het
12
Potenties Waterfrontmet twee aan elkaar verbonden polen: A. gezellig leisuregebied in Bataviakwartier ,
Bataviakwartier
B. woongebied in Meerdijkhaven (Onderscheidend woonlandschap; denk aan gestapelde eengezinswoningen met ruime terrassen en tuinen in een duinlandschap: woongebouwen als landschap). Daartussenin ligt een nieuw breed stadsstrand dat beide gebieden ruimtelijk en functioneel met elkaar verbindt. Een nieuwe bestemming voor Lelystad! Verbeterde routes tussen de waterkant en het stadshart. De strandroute langs de Visarenddreef en een versterkte natuurlijke parkroute van en naar het station. Nieuwe eilanden en ondieptes in het Markermeer. Bootverbindingen over het Markermeer. Versterken van het verblijven en de woongebieden door een doorlopende actieve route langs de 50km Parkway.
Meerdijkhaven
13
2.3 Verbinding met de bestaande stad
wandelpadnetwerk fietspadnetwerk
Verbinding met de bestaande stad Het waterfront zorgt ook voor de verbinding met de bestaande stad. Omdat Lelystad niet ontworpen is als ‘stad aan het water’, ligt de stad als het ware met de rug naar het water toegekeerd. Behoudens een incidenteel bezoek aan Bataviastad geldt voor de meeste Lelystedelingen dat ze zelden of nooit aan de kust komen. Dat is jammer want juist de waterkant biedt kansen op een prettige vrijetijdsbesteding voor iedereen; iets waar in Lelystad veel behoefte aan is. Fysiek en functioneel kan de verbinding veel beter.
Fysiek: hoe kom je er? Hemelsbreed ligt het waterfront op circa 2,5 kilometer afstand van het Stadshart, dus voor een groot deel van de stad op loopafstand en voor iedereen op prettige fietsafstand. Verder is het waterfront via de dreven goed verbonden met de bestaande stad.
Functioneel: wat heb je er als Lelystedeling te zoeken? Door het hele waterfront in te richten als één grote
In Bataviakwartier staat de vrijetijdsbesteding centraal.
Door haar opzet is Meerdijkhaven net zo goed een
Door vergroting van het aanbod aan shoppen, nautische
wandelgebied als woongebied. Waar wijken als
activiteiten, horeca, cultuur en sport is er voor de
Parkhaven en het Golf Resort voornamelijk voor de
Lelystedeling van alles te doen.
eigen bewoners zijn, is Meerdijkhaven dit bij uitstek
openbare ruimte met daarin woon- en leisurefuncties,
niet. De combinatie van wonen en natuur is een
ontstaat er een gebied wat betekenis heeft voor de
Een groot stadsstrand ter hoogte van de bestaande
bezoekmotief voor iedereen. Zo krijgt het motto
bestaande stad en haar inwoners. Zo kan je over een
bebouwing van de Saerdam geeft invulling aan de
‘hoofdstad van de nieuwe natuur’ betekenis voor alle
lengte van circa vier kilometer wandelen langs het water
grote behoefte aan veilig zwemwater dichtbij. Door de
Lelystedelingen.
en daar opeenvolgend Bataviakwartier, het stadsstrand
opwarming van de aarde wordt dit belang alleen maar
en Meerdijkhaven bezoeken.
groter. Het strand aan ‘t Bovenwater is kwetsbaar qua waterkwaliteit. Mits de wateruitwisseling optimaal is, is het Markermeerwater heel geschikt om er in te zwemmen. 14
Het karakter van Lelystad
De maakbare stad
karakter van de wijken. In de ruimtelijke verkenning van
Lelystad is ontworpen vanuit een ideaal van een maakbare
Het getuigt van een enorme hoeveelheid lef om een
de kust is het als kans aangegrepen om een stedelijk
stad, een centrale stad in de naoorlogse inpolderingen.
complete stad vanaf het begin te ontwerpen en te
landschap te ontwerpen met een grote variatie van
In
stedenbouwkundige
realiseren. Recent zijn de ontwikkelingen van De Marker
wijken, landschappen en publieke ruimtes. Op hoofdlijn
Cornelis van Eesteren van de regering de opdracht een
1959
kreeg
de
beroemde
Wadden en Nationaal Park Nieuw Land eveneens
zijn de volgende deelgebieden te onderscheiden: het
ontwerp te maken voor Lelystad, de hoofdstad van de
overtuigend in het durven en kunnen realiseren van
Bataviakwartier, de haven, Saerdam, de sportzone en een
IJsselmeerpolders. Van Eesteren ontwierp een ideale
maakbare ruimte en natuur. Het maken van Nieuw
aantal nieuwe wijken in Meerdijkhaven.
stad, een stad die zo moest zijn dat deze een gezonde
Land en het maken van een stad vindt nu zijn vervolg
invloed op de inwoners zo hebben.
in het maken van een nieuwe kust. Het is de plek waar stad en natuur samenkomen. Dit biedt een uniek en
Het ontwerp voorzag in een centrum dat centraal
onderscheidend karakter van wonen, werken, verblijven
gelegen was met omliggende wijken. De wijken waren
en recreëren aan de kust.
veelal opgezet als kleine gemeenschappen met eigen Stad aan het water
ontwerp is niet gerealiseerd maar belangrijke structuren
Het centrum van Lelystad heeft in de plannen en visies
en het principe van het scheiden van langzaam verkeer
altijd op afstand van het Markermeer gelegen. Voor veel
(fietsers en voetgangers) van autoverkeer zijn overeind
Lelystedelingen vormt het water de rand van de stad. Dit
gebleven. Bovendien moest Lelystad een stad met veel
perifere karakter heeft geleid tot een onsamenhangend
groen worden. Een groene stad met veel ruimte voor
gebied. De enorme ruimte van het waterfront biedt de
wonen, werken en recreëren in de nabijheid van de volle
kans om een nieuwe bestemming te worden voor stad
en drukke Randstad. De stedenbouwkundige structuur
en regio. Een 3,5 kilometer lange kust zal Lelystad een
van lange lijnen, functiescheiding en veel licht, lucht
prachtig nieuw gezicht aan het water geven.
en ruimte is nog altijd voelbaar. Deze kenmerken die ten grondslag hebben gelegen aan de totstandkoming van Lelystad vormen een belangrijke inspiratie voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van de kust van
Lelystad.
kernwaardes:
We
onderscheiden
drie
belangrijke
Stad van meerdere buurten De structuur van Lelystad is gevormd uit lange lijnen en verdeeld in functionele clusters. De wijken hebben een kleinschalige opzet waar woningen en wijkvoorzieningen in directe nabijheid zijn. De ruime groene opzet, de dreven, wegen en fietspaden versterken het op zichzelf staande
15
Bataviakwartier
Houtribdreef
Meerdijkhaven
Westerdreef
voorzieningen als scholen en winkels. Het oorspronkelijke
Visarenddreef
Lelystad Centrum
2.4 Hoofdopzet diagrammen en concepten
Bataviakwartier
Meerdijkhaven
Lelystad Centrum
Huidige situatie
Het karakter van Lelystad Het kustgebied als ecologische verbinding
16
Stad aan het water De kust als verbindend element
Stad van meerdere buurten
17
2.5 Ruimtelijke opzet Bataviakwartier en Meerdijkhaven Extreme Adventure Park Cellnex Toren Een nieuwe sportieve vrijetijdsbestemming.
Nieuw openbaar strand voor heel Lelystad Een recreatiestrand langs de kustlijn van Lelystad.
Een uitbreiding van BataviaStad Fashion Outlet naar het westen en de waterkant
Een recreatie-, sport- en actieve zone die bestaande gemeenschappen over de Houtribweg verbindt met de waterkant.
Een nieuwe leisure en cultuurwijk met met actieve plinten Voor bezoekers is er aan de rand parkeergelegenheid. Locatie voor twee hotels.
Nieuw buitendijks woongebied Vier woonclusters met elk een variëteit aan verschillende woningtypologieën en landschappen.
Nieuwe Cruise Haven bij Bataviahaven Nieuwe cruise haven bij Bataviahaven met capaciteit voor circa 10 rivercruiseschepen.
18
19
20
3,2 kilometer kansen langs de kust 21
Bataviakwartier 3
3.1 Aanleiding Bataviakwartier is nog lang niet de plek die het zou kunnen zijn. Behoudens de ‘binnenwerelden’ van Bataviastad en Bataviahaven is er een grote leegte en een samenraapsel van gebouwen die veelal tijdelijk van aard zijn. Het gebied is sfeerloos en winderig. De ‘boulevard’ gaat van niets naar nergens, grenst aan het water maar maakt er nooit contact mee. Dat het hele gebied enorme potenties heeft, wordt lang en breed onderschreven maar het is nog niet gelukt om het echt waar te maken. Er is alle aanleiding om te veronderstellen dat het tij kan keren. Er doen zich voor de komende jaren concrete kansen voor. Met Lelystad Next Level heeft Lelystad een nieuw elan te pakken. Provincie Flevoland en het Ministerie van OCenW zien kans om gezamenlijk Batavialand een kwaliteitsimpuls te geven. Bataviastad wil investeren in groei en in kwaliteit en Waterschap Zuiderzeeland heeft in het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma een opgave om de dijk aan te pakken. Kortom: er staat in de komende jaren wat te gebeuren wat aanleiding geeft om nu een extra inspanning te plegen. Het ontbreekt Bataviakwartier nu aan een helder perspectief en aan een heldere koers om daar te komen. Duidelijke keuzes zijn nodig: wat wordt de identiteit van het gebied, welke voorzieningen moeten worden aangetrokken en in welke randvoorwaarden moet worden geïnvesteerd?
23
huidige situatie
3.2 Programma Gebied voor vrijetijdsbesteding
Randvoorwaardelijk voor een zuiver leisure-gebied is
De aanwezigheid van de drie grote voorzieningen
dat een aantal grote voorzieningen er daadwerkelijk
bepaalde randvoorwaarden goed samengaan.
(Bataviastad, Batavialand en Bataviahaven), de ligging
voor zullen kiezen om zich in Lelystad/Bataviakwartier
Wanneer voor de combinatie zou worden gekozen
aan het water én de nog beschikbare ruimte maken
te vestigen. Op voorhand is niet met zekerheid te
ontstaat een vergelijkbaar gebied als het Stadshart
dat Bataviakwartier over de potentie beschikt om
zeggen of dat lukt. Toch ligt het voor de hand om wel
(en dus concurrentie) met woningen boven of
verder uit te groeien tot het belangrijkste gebied voor
deze keuze te maken. Mocht onverhoopt de gewenste
naast kleinschaligere leisurevoorzieningen. Grote
vrijetijdsbesteding van Flevoland en omgeving (in het
ontwikkeling niet op gang gekregen kunnen worden,
leisurevoorzieningen zullen een dergelijk gebied
jargon: ‘leisure’). Bataviakwartier levert voor de stad
dan kan indien wenselijk terug worden gevallen op het
mijden. De huidige drie voorzieningen voorzien veel
de meeste meerwaarde als onomwonden voor deze
toevoegen van woningbouw.
overlast (klachten) als ingezet zou worden op een
•
woongebied in Bataviakwartier.
ontwikkeling wordt gekozen. Hiervoor zijn de volgende redenen:
Waarom geen woongebied? De gemeenteraad van Lelystad heeft de ambitie
•
•
Wonen en leisure zijn functies die alleen onder
Bataviakwartier is de enige plek in Lelystad waar
uitgesproken om in de komende tientallen jaren te
grootschalige leisure plaats kan vinden. Het geeft
groeien met 40.000 extra woningen. Bataviakwartier zou
invulling aan beoogde regionale en (inter)nationale
dus ook ingezet kunnen worden om dit doel te bereiken.
aantrekkingskracht van de stad.
In de verkenning is dit scenario dan ook onderzocht. De
Het tilt Lelystad daadwerkelijk op een ander niveau
redenen om daar niet voor te kiezen zijn:
•
De beschikbare ruimte is beperkt en wettelijke voorschriften (o.a. met betrekking tot geluidshinder) leggen restricties op. Wonen aan de kust is veel beter vorm te geven in Meerdijkhaven.
en vergroot hiermee de positie binnen de regio. •
•
Een krachtig leisuregebied draagt bij aan de
•
Bij een stad met 40.000 extra woningen horen ook
identiteit Lelystad als plek waar je graag wilt zijn
voorzieningen waar de inwoners van de stad hun
(als inwoner en als bezoeker). Het maakt van
vrije tijd kunnen besteden en waar werkgelegenheid
Lelystad een logische bestemming om te bezoeken
wordt gevonden. De invulling van Bataviakwartier
en om er te verblijven.
als ‘leisure’-gebied draagt daar sterk aan bij.
Het creëert de gewenste synergie met reeds
•
Inzetten op leisure is een effectievere aanpak om
aanwezige voorzieningen en bezienswaardigheden
meer reuring in het gebied te krijgen dan inzetten
waardoor het goed aansluit op de ambities van de
op wonen. Hotelgasten genereren veel meer omzet
huidige gebiedspartners en het is niet concurrerend
in de horeca dan bewoners en dragen dus beter
met een andere plek elders in Lelystad, mede
bij aan de levensvatbaarheid van de bestaande en
vanwege het duidelijke onderscheid ten opzichte
nieuwe horeca.
van het Stadshart. Haven Lelystad. Foto ©Merijn-Roubroeks
24
Drietrapsstrategie Het concrete programma komt voort uit de volgende drie uitgangspunten: 1.
ruimte geven aan de huidige gebiedspartners om te groeien;
2.
voorzieningen toevoegen die de verblijfsduur verlengen en meerwaarde genereren voor bestaande voorzieningen;
3.
voorzieningen toevoegen die zorgdragen voor een meerdaags verblijf en 24/7 levendigheid.
1. Ruimte geven aan huidige gebiedspartners om te groeien De huidige drie grote voorzieningen zijn sterke merken met een sterk potentieel die samen nu Bataviakwartier dragen. Zij krijgen de ruimte om te groeien in kwantiteit en kwaliteit zodat ook de komende decennia deze voorzieningen hun waarde voor Bataviakwartier behouden. Bataviastad is qua werkgelegenheid, ruimtegebruik en omzet veruit de grootste recreatieve onderneming van Bataviakwartier. Om dat te kunnen blijven moet Bataviastad zich positief blijven onderscheiden ten opzichte van andere outletcenters. Groei hoort daarbij: in vierkante meters, in uitstraling en in aanbod. Batavialand is de culturele bijdrage aan Bataviakwartier. Om haar potentie waar te maken is cruciaal dat de verschillende onderdelen tot één geheel worden gesmeed en er nieuwe onderdelen (zoals
het Nationaal Scheepvaartarcheologisch Depot) aan worden toegevoegd. Bataviahaven is het nautische hart van Bataviakwartier. De haven is een passantenhaven voor de recreatievaart, thuishaven voor veel schepen van de bruine vloot, vertrekhaven voor de veerdienst naar Marker Wadden, evenemententerrein voor nautische evenementen zoals de HISWA en (turn around) haven voor river cruises. De groei van de haven vraagt ruimte, meer voorzieningen en een goede bereikbaarheid.
2. Voorzieningen toevoegen die de verblijfsduur verlengen en meerwaarde genereren voor bestaande voorzieningen Het gaat om plezier, kortdurende activiteiten, gevarieerd qua aanbod voor diverse doelgroepen en geen hoge entreekosten. De gewenste schaal is zodanig dat ze ook een zelfstandig bezoekmotief vormen (waarvoor men de haven aandoet/waarna men Bataviastad inwandelt) en zelf profiteren van bezoekersstromen die door de huidige voorzieningen worden gegenereerd. Het laagdrempelig aanbod maakt het ook voor Lelystedelingen aantrekkelijk om vaker naar Bataviakwartier te gaan. Boardwalk is de zone langs het water met gemengd horeca, shoppen, ‘pay by ride’-attracties (reuzenrad, giant swing, draaimolen), exclusieve overnachtingen en entertainment. Zo’n zone is ook ’s avonds open hetgeen langere openingstijden van Bataviastad rechtvaardigt.
25
Het representeert qua setting, inrichting en ‘look and feel’ de krachtige en onderscheidende identiteit van Bataviakwartier gekoppeld aan de positionering (zie tabel) en aan de Hoofdstad van de Nieuwe Natuur. Extreme adventure park is het gebied rondom de zendmast, de toren van Cellnex. Hier gaat het om een combinatie van extreme sporten (abseilen, tokkelen etc.) en om extreme ervaringen (uitzichtpunt op extreme hoogte etc). Dit concept is uniek voor Nederland en past goed als aanvulling op ander aanbod in het gebied. Mogelijk biedt het extreme adventure park ook ruimte voor de koppeling met een indoor thema park (edutainment) waar de toren dan een onderdeel van is.
Vertrekpunt is Kustvisie 2030
Adventure Park
NTB (eigenom Bataviastad)
adventure Park zone gemegd horeca, shoppen, attracties en entertainment
Museum en cultuur
cultureel Hotel met avondvertier
Ve e r
dien
st na
ar M
a r ke
r Wa
Thema hotel
dden
River cruise haven
26
Optimalisatie parkeren en toegang naar zuidpoort
shoppen en fun
Fashion outlet shopping center
Met betrekking tot Bataviakwartier: • Ambitie: goed bereikbaar, hoogwaardig en attractief gebied met een maritiem karakter waar bezoekers een boeiende dag kunnen doorbrengen. • Kernkwaliteiten: complete dagervaring, winkel-outlet, moderne haven, cultureel aanbod en ligging aan het water. • Doelgroep: bezoekers die genieten van luxe en gezelligheid en geïnteresseerd zijn in ontspanning, winkelen, watersport, evenementen, vermaak en cultuur. Volgens de leisure leefstijlen methodiek: stijlzoeker, harmoniezoeker en plezierzoeker. • Aanpak: forse intensivering van het grondgebruik in de vorm van horeca, educatieve ontspanning, detailhandel en watersport. Dit ten behoeve van vrijetijdsbesteding ter bevordering van het meerdaagse verblijf en herhaalbezoek. Uitgangspunt is meervoudig ruimtegebruik binnen een bouwblok.
3. Voorzieningen toevoegen die zorgdragen voor meerdaags verblijf en 24/7 levendigheid Daarvoor is het nodig dat een relatief groot aantal mensen wil en kan overnachten in Bataviakwartier. Ook hier gaat de keuze uit naar voorzieningen met een eigen bezoekmotief zodat ze eigen clientèle aantrekken en tegelijkertijd het totale leisure-aanbod versterken. Het naar Bataviakwartier krijgen van dergelijke voorzieningen is een uitdaging omdat ze zich in heel Nederland kunnen vestigen. Het bestaande aanbod (Bataviastad, -land en -haven) moet hen over de streep trekken.
Doelgroep
Merkwaarden
Kernkwaliteit
Kernpropositie
Stijlzoeker
Alles-in-één
Whole day experience
Harmoniezoekers
Gezellig
Batavia Stad Fashion Outlet
En op termijn plezierzoeker
Ontspanning
Batvialand Erfgoedpark
Premium
Moderne haven
Maritiem
Ligging aan het water
Batavia Kwartier biedt een premium totaalbeleving voor jong en oud met een stijlvolle shopbeleving, uniek cultureel aanbod, gezellige horeca, een moderne haven en goede voorzieningen. In Batavia Kwartier geniet u van een compleet dagje uit in een ontspannen omgeving aan het water.
Edutainment
Hotel met avondentertainment. Dit hoog segment (vier/vijf sterren) hotel vraagt om een unieke locatie met beeldbepalende architectuur. Het avondentertainment (bijvoorbeeld een dinnershow) geldt als eigen bezoekmotief. Qua klasse en doelgroep past een dergelijk hotel bij de gasten voor de river cruises, de culturele interesse voor Batavialand en bij het high class shoppen in Bataviastad. Qua omvang gaat het om ca. 80-150 kamers. Hotel met waterpark. Een midden segment (drie sterren) hotel met waterpark (of eventueel een ander thema) heeft als kenmerk dat het grote aantallen gasten trekt (ca. 350.000 /jr) waarvan een relatief hoog percentage blijft overnachten (>75%). Elke nacht verblijven er 700-1.000 gasten die overdag en ’s avonds vertier zoeken. Daarmee is dit hotel een belangrijke ‘poot’ onder bestaansrecht van horeca en andere voorzieningen in heel Bataviakwartier.
Hilton Amsterdam Airport Schiphol, Mecanoo architecten
27
Wilderness Resort, Wisconsin, USA
3.3 Ruimtelijke opzet Bataviakwartier Extreme Adventure Park Cellnex Toren Een nieuwe sportieve vrijetijdsbestemming Een uitbreiding van BataviaStad Fashion Outlet naar het westen en de waterkant Een nieuwe leisure-en cultuurwijk met actieve plinten Voor bezoekers is er parkeergelegenheid aan de rand. Locatie voor hotel met waterpark en voor hotel met avondprogrammering. Nieuwe Cruise Haven aan Bataviahaven met capaciteit voor circa 10 cruiseschepen
Park zone langs de hele waterkant met gemengde horeca, winkelen, attracties enentertainment
28
Een krachtig cultuur, haven en leisuregebied draagt bij aan de identiteit Lelystad als plek waar je graag wilt zijn 29
3.4 Openbare ruimte boulevard De boulevard vormt de verbindende ruggengraat langs de kust van Lelystad. Van zuid naar noord verandert het karakter van de route van Meerdijkhaven tot aan Bataviakwartier van een omgeving met wonen, verblijven en recreëren tussen de duinen en het strand naar een gemengd, stedelijk levendig gebied met leisure. De boulevard is een plek waar wijken, leisure, haven, ontspanning, sport en cultuur elkaar ontmoeten. Het is een rijke beleving van de kust die aansluit op het karakter van de grotere regionale schaal door ondermeer fiets- en wandelroutes, de verbinding met het water en de natuurgebieden van Nationaal Park Nieuwland. Bataviakwartier beleef je vanaf de dijk en de kade waar de verschillende entrees voor Bataviastad, Batavialand, diverse horeca zoals De Cantine en de aanlegplaatsen in de haven elkaar afwisselen. De boulevard biedt een rijke variatie in programma en beleving: • •
•
•
Een parkachtige buitendijkse landaanwinning voor Batavialand biedt ruimte voor de ontwikkeling van een markant hotel op de kop van de haven en boulevard.
De boulevard rondom Bataviahaven heeft een hoog en laag gedeelte. Het lage deel versterkt de havenbeleving dicht bij de schepen en het water. De hoge route vormt de stedelijke kade met terrassen en zicht tot ver op het Markermeer. De boulevard heeft een grote variëteit met een levendig leisure programma. Tegelijkertijd is de identiteit van 'hoofdstad van de nieuwe natuur' langs de gehele kust van Lelystad voelbaar door de beleving en het zicht op duinlandschappen, eilanden en stranden.
Het leisure programma rond de Zendmast heeft een groen en avontuurlijke uitstraling. Bataviastad heeft een omsloten karakter met een vestingsmuur tot aan het waterfront. Poorten in de muur leiden de boulevard tot in de binnenwereld van Bataviastad. Ter hoogte van Batavialand beleef je de boulevard op de kade en de dijk als een verhoogd podium met vergezichten over het Markermeer. Een oplopend grastalud dat Het Nationaal Scheepvaartarcheologisch Depot afdekt biedt zicht op de Batavia en de wijde omtrek.
huidige situatie
huidige situatie
toekomst visie
30
Groene, toegankelijke rand Silkeborg Lake Front Masterplan, Denmark
Iconisch stadsrand Waterfront Promenade, Aker Brygge, Oslo
De boulevard is een plek waar wijken, leisure, haven, ontspanning, sport en cultuur elkaar ontmoeten 31
3.5 Openbare ruimte Lelybaan De huidige Lelybaan bestaat uit een lange parkeerlus met in het midden een kunstzinnig vormgegeven wandelpromenade boven op de parkeergarage. De Lelybaan valt uit de toon door zijn grootschaligheid en de wandelpromenade wordt nauwelijks gebruikt. De ruimte heeft daarentegen veel potentie om de verbindende schakel te vormen tussen Bataviastad, het Batavialand en Bataviahaven. Met het toevoegen van nieuw leisure programma zoals een thema hotel met waterpark, maar ook de herontwikkeling van het museum en de werf ontstaat een aantrekkelijke laan tussen haven en stad. De ruimte van de Lelybaan krijgt beschutting, vorm en sfeer door de gevels van betreffende voorzieningen. De werf en het schip worden verplaatst van de huidige locatie
huidige situatie
naar de locatie van Batavialand. Het schip vormt een centraal onderdeel waar aan de noordkant het museum en de archieven zijn gesitueerd en aan de zuidkant het nieuwe depot en de werf een plek vinden in een open relatie met de haven. Hier is tevens de entree van het museum. De gevels langs de Lelybaan dienen zodanig te zijn dat – middels doorkijkjes – de Batavia optimaal tot z’n recht komt en het geheel zowel een eenheid vormt als voldoende differentiatie kent. Een idee kan zijn om
huidige situatie
kleinschalige ondernemers van de werf, zoals glasblazers en de houtwerkplaats een plek te geven in de gevel. De oostkant van de Lelybaan krijgt een nieuwe invulling met hotel en waterpark. Het hotel heeft langs deze laan een getrapte opbouw en afwisselend terugliggende gevels die ruimte bieden voor de entree en horeca van het hotel. Qua gevelstructuur sluit het aan op de woonblokken bij de haven.
toekomst visie
32
Leisure en cultuur programma ax Cartesiusdriehoek District Utrecht, Mecanoo
Diverse programmatische functies Cartesiusdriehoek District Utrecht, Mecanoo
33
3.6 Ontsluiting en parkeren Verkeer en parkeren definitief 2012
Overflow I+II = 1100
+300 als opnieuw geconfigureerd +ca. 600
P1 t/m P4 = 1514
+ca. 300
225
180 ondergronds
Huidige parkeerplaatsen totaal: ca. 3019
Mogelijk extra parkeerplaatsen: +ca.1200 Aanname: gemiddelde 25m2 /parkeerplaats 34
huidige situatie
35
STUDIE Buitendijkse uitbreiding Een buitendijkse uitbreiding ter plaatse van Bataviakwartier creëert de mogelijkheid om de ligging aan het water goed te benutten. Het schept extra ruimte, maar nog belangrijker, het schept de mogelijkheid om de vaak gure wind te breken. Wind heeft nu vrij spel. Bij de overheersende westenwind waait de wind direct over het Markermeer. Om te kunnen profiteren van ligging aan het open water met fantastische vergezichten op het Markermeer en de levendigheid van langsvarende schepen: schepen is verblijfsruimte nodig met voldoende beschutting op winderige dagen. De buitendijkse uitbreiding betreft een relatief smalle strook tot aan de vaargeul van ca. 40-60 meter breed. Deze strook grenst aan de vrijwaringszone van de dijk waar bebouwing en andere objecten die eventueel de dijkveiligheid kunnen bedreigen niet zijn toegestaan. Dit betreft vanaf waterlijn tot aan eerste bebouwing circa 55 meter. De buitendijkse uitbreiding heeft als belangrijk voordeel dat het de golven op afstand houdt van de dijk. De werkelijke vrijwaringszone kan dan veel kleiner zijn. Zo ontstaat over een lengte van ca. 500 meter een gebied van ca. 100 m breed met ruimte voor bebouwing en/of park. De buitendijkse uitbreiding is kostbaar maar ook zeer waardevol.
Het vraagt een stevige inspanning om waar te maken waarbij de hulp van Waterschap Zuiderzeeland, Provincie Flevoland en Rijkswaterstaat onontbeerlijk is.
Huidige situatie
Mogelijke uitbreiding buitendijks
36
STUDIE
'Vestingmuur' met poorten
Uitstraling gevels
Onbehandeld, verticale open latten Verfijnde gevels
Bataviakwartier is te beschouwen als een aantal
deze plek zal zich vooral richting op ontspanning en
grootschalige percelen die elk een eigen functie in het gebied vervullen met een sterk eigen karakter.
avontuur. •
Ook de ruimte rondom de zendmast kan zich
Als voorziening zelf richt het zich op een eigen
ontwikkelen tot een eigen binnenwereld met leisure
binnenwereld terwijl het samenspel van de buitengevels
en survival.
identiteit verleent aan de tussengelegen openbare
Deze serie percelen met elk een eigen invulling en
ruimtes. Deze diversiteit is de kracht van deze plek:
betekenis in het gebied maakt dat het Bataviakwartier een plek wordt met een gevarieerd aanbod en een grote
De ‘binnenwerelden’ zijn niet alleen functioneel in het
variatie in de beleving.
zorgdragen voor een eigen identiteit, het zorgt ook voor de noodzakelijke beschutting tegen de wind zodat het
De architectonische verschijning van de ‘buitengevels’
er fijn vertoeven is. De belangrijkste zijn:
bepalen de identiteit van de openbare ruimtes en
•
Binnen de ommuring is Bataviastad een eigen
zorgen ook hier voor beschutting. De ommuring van
binnenwereld van een gezellige menselijke maat
Bataviastad heeft een nadrukkelijk eigen karakter.
waar je volop kan opgaan in de wereld van winkelen
Op dezelfde manier kan Batavialand ruimtelijk een
en horeca. Deze binnenwereld strekt zich uit tot aan
duidelijkere eenheid vormen door een straatgevel langs
het water.
de Lelybaan en een duidelijk begrenzing in de vorm
Batavialand biedt een geheel andere beleving.
van een talud langs de boulevard. Voor het themahotel
Door de verplaatsing van de werf ontstaat hier
kavel is een vergelijkbare gedachte passend. De
de mogelijkheid om een beschutte binnenruimte
Lelybaan kan ook aan deze kant duidelijk gedefinieerd
te creëren waarbij museum, depots en werf de
worden middels een gevarieerd gevelbeeld met hotel,
omkadering vormen met in het midden het schip de
lobby en shops. Het uitgangspunt om de verschillende
Batavia. Dit samenhangende ensemble is een plek
karakters van elk perceel te benadrukken zal bijdragen
waar je in aanraking komt met de geschiedenis van
aan een gebied dat bekend zal staan om een breed
Flevoland, ambacht, cultuur en educatie.
en gevarieerd aanbod van bestemmingen, een grote
Het perceel van het hotel met waterpark biedt de
diversiteit van doelgroepen zal aanspreken en de
kans om een nieuwe functie met een grootschalig
veelzijdige beleving van het Bataviakwartier zal doen
en onderscheidend karakter aan het gebied toe
toenemen.
•
•
te voegen waarbij het waterpark wordt omgeven door de bebouwing van het hotel. De beleving bij
37
STUDIE Programma Verkenning van verschillende mogelijke programmatische scenario's in Bataviakwartier.
?
Scenario A
Scenario B
Scenario C
Scenario D
Leisure, cultuur en retail focus met nieuwe cruiseterminal.
Vergroot leisure, cultuur en retail focus met en nieuwe cruiseterminal. Mogelijke uitbreiding buitendijk.
Leisure, cultuur, retail en wonen (op het oosten) met uitbreiding buitendijk. Nieuwe cruiseterminal.
Cultuur, retail en wonen (met leisure in de plint) uitbreiding buitendijk. Nieuwe cruiseterminal
38
STUDIE Doorontwikkeling Batavialand Studie naar verschillendemogelijkemanierenomde Doorontwikkeling van Batavialand vorm te geven (museum, schip, werf en depot).
variant 1
variant 2
variant 3
variant 4
variant 5
variant 6
39
3.7 Ontwikkelingsperspectieven gebiedspartners BataviaStad Bataviastad heeft ruimte nodig voor groei in vierkante
Om de Zuidpoort als volwaardige toegang goed te
meters, in uitstraling en in aanbod binnen het
faciliteren is in het vervolg een nadere uitwerking
outletconcept. De ontwikkelingsperspectieven voor
nodig waarbij alle aspecten worden beschouwd vanaf
Bataviastad zijn:
het moment dat de bezoeker Bataviakwartier nadert tot aan het binnengaan van Bataviastad. De volgende
•
uitbreidingsruimte ter plaatse van de Bataviawerf
onderdelen spelen daarbij een rol:
(zwaartepunt is shopping); • •
uitbreidingsruimte naar het water (zwaartepunt is
•
het upgraden van de zuidelijke rotonde tot een
horeca en vermaak);
volwaardige tweede toegang tot Bataviakwartier en
de Zuidpoort als volwaardige toegang tot
Bataviastad;
Bataviastad waardoor de bezoekersstromen
•
het herinrichten van de parkeerterreinen;
gunstiger worden verdeeld over het outletcenter.
•
het voormalig sportmuseum (Unit 510) saneren en omvormen tot parkeren;
Indirect profiteert Bataviastad ook van andere
•
de parkeerplaatsen voor lang parkeren en voor
ontwikkelingen binnen Bataviakwartier: er is meer te
kort parkeren optimaliseren (nader onderzoeken
doen waardoor de verblijfsduur toeneemt en de andere
hoe) voor meer parkeercapaciteit en een flexibelere
leisurevoorzieningen trekken nieuw publiek aan die ook het shoppingcenter zullen bezoeken.
invulling; •
een visuele en functionele scheiding tussen het noordelijke en zuidelijke parkeerterrein van Bataviastad;
•
herinrichten Bataviaplein zodat het optimaal bijdraagt aan de toegeleiding van bezoekers naar de Zuidpoort ;
•
ruimte bieden aan meerlaags parkeren langs het Bataviaplein, geïntegreerd in het bouwblok met hotel-waterpark.
Bataviastad Fashion Outlet, Lelystad
40
Batavialand Batavialand is de culturele bijdrage aan Bataviakwartier.
Batavialand wordt samengebracht op één perceel
Het is gepositioneerd in het hart van Bataviakwartier
waarbij het uitgangspunt geldt dat het huidige
waardoor het extra belangrijk is dat deze voorziening
hoofdgebouw behouden blijft. Bij de nadere uitwerking
in de komende jaren uitgroeit tot een plek die positief
spelen de volgende aspecten een rol:
bijdraagt aan de kwalitatief hoge uitstraling van het gebied als geheel. De ontwikkelingsperspectieven voor
•
Batavialand zijn:
de exacte positionering van de verschillende onderdelen ten opzichte van elkaar en ten opzichte van de omgeving;
•
het samenbrengen van de Batavia, de Bataviawerf
•
en scheepsvaartsarcheologie op één plek waardoor een uniek samenhangend verhaal kan worden
Bataviawerf met het water; •
verteld; •
de openbare ruimte wordt versterkt; •
(visuele) trekker voor het gebied kan blijven, zij het niet direct volledig zichtbaar en toegankelijk; •
de uitstraling van het geheel aan gevels langs de Lelybaan en de boulevard waardoor de kwaliteit van
de Batavia op het land plaatsen waardoor het schip behouden kan worden en voor lange tijd de
een zichtbare relatie van de Batavia en de
een goede inpassing van De Cantine als onderdeel van Batavialand;
•
een zodanige uitwerking van het multifunctionele
de werf verplaatsen naar de omgeving van
entreegebouw dat het recht doet aan de
Bataviahaven zodat de nautische elementen elkaar
prominente plek die het inneemt.
versterken; •
het inpassen van het Nationaal Scheepsarcheologisch Depot;
•
het creëren van een multifunctioneel entreegebouw aansluitend op de haven dat tevens dienst kan doen voor ticketverkoop van de veerdienst, informatiepunt voor Nationaal Park Nieuw Land en terminal voor de river cruises.
Batavialand museum en schip, Lelystad
41
Bataviahaven De groei van Bataviahaven vraagt ruimte, meer
De verdere ontwikkeling tot belangrijke turn around
voorzieningen en een goede bereikbaarheid. Een
haven voor de rivercruises vraagt om een nadere
levendige haven draagt bij aan de algehele reuring in
uitwerking waarbij de hele logistieke keten in
Bataviakwartier. De ontwikkelingsperspectieven voor
ogenschouw genomen moet worden. De volgende
Bataviahaven zijn:
onderdelen spelen daarbij een rol:
•
•
•
verhoging van de bezettingsgraad van de haven
aanlegvoorziening met bijbehorende faciliteiten
deel van het Markermeer voor de recreatievaart
van voldoende capaciteit (range van 7-13 schepen,
en door de algehele kwaliteitsimpuls van
nog nader af te bakenen) aan de buitenzijde van
Bataviakwartier waardoor het een aantrekkelijke
de havenmuur zodat de het vrije zicht vanaf de
haven wordt voor dagbezoek en overnachtingen;
boulevard op het open water zo min mogelijk wordt
versterking van de nautische uitstraling van de haven door de Batavia en de Bataviawerf binnen de
•
belemmerd door afgemeerde schepen; •
het integreren van een terminalvoorziening
(visuele) invloedssfeer van de haven te brengen;
(ontvangst gasten, opslag bagage) in het
doorontwikkeling tot één van de belangrijkste river-
multifunctionele entreegebouw voor Batavialand
cruise havens in dit gedeelte van het stroomgebied
•
van de Rijn waarbij een significant deel van aankomsthaven (‘turnaroundhaven’. doorgroeien tot dé nautische evenementenlocatie
goede faciliteiten voor wat betreft de afwikkeling van opvarenden en bevoorrading (touringcars,
de schepen Lelystad gebruikt als vertrek- en •
het aanleggen van een hoogwaardige
door het aantrekkelijker worden van het Lelystadse
leveranciers etc.); •
hotelfaciliteit en (avond)vermaak in directe omgeving.
van Nederland.
Bataviahaven, Lelystad
42
Zendmast
Ondernemers
Bewoners
De zendmast is in eigendom van Cellnex en ligt aan
Naast de grote recreatieve stakeholders zijn in
Binnen Bataviakwartier blijft het wonen beperkt tot
de buitenrand van Bataviakwartier. De toren geeft
Bataviakwartier diverse andere ondernemers actief, in
de vijf blokken rondom de havenkom. De beoogde
aanleiding om te benutten voor outdooractiviteiten
de horeca, in de haven en in en rond Bataviastad. De
ontwikkeling in Bataviakwartier vergroot de
zoals abseilen. Initiatieven daartoe zijn in ontwikkeling.
beoogde toekomstige ontwikkeling van Bataviakwartier
aantrekkelijkheid van de buitenruimte en daarmee van
Rondom de toren liggen gemeentelijke percelen. In
biedt ook voor hen kansen. Deze zijn:
de woonkwaliteit. Tegelijkertijd wordt het veel drukker
combinatie met de zendmast zelf biedt het gehele terrein perspectief om ontwikkeld te worden tot een
hetgeen positief ervaren kan worden als ‘meer reuring’ sterke stijging aantal overnachtende personen naar
maar onvermijdelijk levert het soms ook overlast.
ca.1.500-2.000 per nacht (beide hotels en haven
Met name voor de bewoners van blok 1 verandert de
samen) met kansen voor de horeca en avondvertier;
omgeving en daarmee ook het uitzicht. Door het hotel
‘boardwalk’ langs het water met ruimte voor
aan de waterkant op aanzienlijke afstand (ca. 200
waaronder het kunnen betalen van marktconforme
kleinschaligere recreatieve voorzieningen en
meter) van blok 1 te situeren en de rivercruiseschepen
grondprijzen.
ondernemerschap;
te concentreren achter de havenmuur wordt zoveel als
groei en toename grootschalige
mogelijk recht gedaan aan het belang van een mooi
leisurevoorzieningen leveren kansen voor
uitzicht. Bij de nadere uitwerking van alle bebouwing zal
toeleveranciers.
preciezer gekeken moeten worden naar bouwhoogtes
•
‘adventure park’. Een nadere uitwerking moet concreet zicht geven op een realiseerbaar programma, benodigd ruimtebeslag en op de financiële haalbaarheid
•
•
en zichtlijnen.
Cellnex TV toren Lelystad. Foto ©Freddy Schinkel
43
Meerdijkhaven 4
4.1 Aanleiding Meerdijkhaven is een van de weinige nog ‘onontgonnen’ gebieden van Lelystad. Het braakliggend terrein is een opgespoten zanddepot uit de tijd van de aanleg van de dijk en is langzamerhand begroeid geraakt met duindoorn en grazige vlaktes. Deels is het zand nog zichtbaar. Buitendijks is het al even ‘onaangeraakt’. De dijk vormt de harde grens tussen water en land, behalve aan de zijde van Lelystad-Haven waar een loswal aansluit op het werkterrein van Rijkswaterstaat. Het binnendijkse gedeelte staat al heel lang op de nominatie om net als het noordelijker gelegen deel (Saerdam) omgevormd te worden tot woonwijk. De Kustvisie 2030 ziet voor de langere termijn (na 2030) ruimte voor buitendijkse woningbouw. Het gegeven dat het gebied zowel binnen- als buitendijks nog onontgonnen is, geeft aanleiding om te verkennen op welke wijze dit gebied kan bijdragen aan de nieuwe ambities van Lelystad: een forse toename van het inwonertal en het vormgeven van de nieuwe identiteit: Lelystad als hoofdstad van de nieuwe natuur.
45
4.2 Programma Voor Meerdijkhaven ligt geen vastomlijnd programma
Gekoppeld aan de ambitie van aantallen ligt ook een
waar invulling aan moet worden gegeven. Het inzetten
vraag naar typologieën en daarmee gekoppeld bewuste
op wonen ligt voor de hand maar de mate waarin,
keuzes ten aanzien van hoogten: hoe hoog, op welke
de aantallen en de woontypologie ligt nog helemaal
locatie, zichtbaar vanaf het water, et cetera. De kust
open. Wel is de ambitie van Lelystad Next Level
geeft aanleiding om aan hoogbouw te denken en
en de politieke ambitie om te groeien met 40.000
daarmee bij te dragen aan het silhouet van de stad.
woningen sturend. Er is behoefte aan onderscheidende
Omdat hoogbouw op grote afstand zichtbaar is, vraagt
woonmilieus die gebruik maken van de ligging in en aan
dit nauwe afstemming met hoogbouw elders in Lelystad.
het water (kwaliteit) en tegelijkertijd aan relatief grote aantallen woningen (kwantititeit). Naast de woonfunctie is de openbare ruimte belangrijk. Alle Lelystedelingen moeten in aanraking kunnen komen met dit stukje kust. Meerdijkhaven en de buitendijkse strook tot aan Bataviahaven moet aanleiding geven om er te verpozen: wandelen langs het water, sporten en zwemmen. Het woonprogramma dient ook invulling te geven aan de duurzaamheidsambities van de stad: natuurinclusief,
Masterplan Bataviakwartier
energieneutraal, klimaatbestendig en circulair. Dit past bij het zijn van hoofdstad van de nieuwe natuur. Uiteindelijk zullen de aantallen te bouwen woningen ook afhankelijk zijn van de te hanteren financiële uitgangspunten. De hoge ambities qua openbare ruimte zullen bekostigd moeten worden uit het batig saldo van de woningen.
46
Nieuwe stadsstrand
Masterplan Meerdijkhaven
d sta
wo
sp wo
ne
ts or
zo
ne
s tr
n
ne
n Woonwijk
Woonwijk Actief sportgebied Woonwijk
an
Woonwijk
47
d Strand
4.3 Ruimtelijke opzet Meerdijkhaven Onderscheidend woonlandschap
Er zijn vier woonclusters te onderscheiden met ieder
Het karakter van kleinschalige woonbuurten is
verschillende woontypologieën. De typologieën
kenmerkend voor de oorspronkelijke opzet van Lelystad.
zorgen voor een diverse mix aan woonmogelijkheden.
Een wooncluster met een mix van boven- en
In schaal sluit het ontwerp van Meerdijkhaven hierop
De clusters kunnen worden beschouwt als kleine
ondergrondse parkeergarages.
aan. De routes vanuit de bestaande stad, het groen
nederzettingen die zich in tijd organisch verder
Bouwhoogte ca. 2-15 verdiepingen
van de dreven en publieke ruimte zoals de sportstrook
kunnen ontwikkelen. Voor de ontwikkeling van deze
worden voortgezet tot aan de waterkant.
omvang is het goed om rekening te houden vanuit
Een recreatie-, sport- en actieve zone
Deze publieke ruimte is een rijke aaneenschakeling van
de stedenbouwkundige opzet dat dit middels een
die bestaande gemeenschappen over de
duinen, stranden en rietlanden. Te midden van deze
gefaseerde realisatie zal plaatsvinden. Het landschap
houtribweg verbindt met de waterkant.
prachtige omgeving is een aantal woonbuurten gelegen
van stranden en kust vormt de basis waarbij in
die in schaal refereren aan de buurten van de bestaande
meerdere fases verder ontwikkeld kan worden aan de
Een wooncluster met bovengrondse / overdekte
stad.
buurten die elk in de tijd kunnen inspelen op nieuwe
parkeerplaats.
wensen en behoeftes in het woningaanbod.
Bouwhoogte ca. 2-8 verdiepingen
en winkels in de omliggende wijken, maar ook het
De kust met stranden, watersport, haventjes,
Een wooncluster met verschillende unittypes
Bataviakwartier met de gezellige haven maakt onderdeel
aanlegsteigers en wandelpaden wordt een bestemming
rondom hofjes.
uit van je leefomgeving.
voor alle Lelystedelingen. Plekken met nieuwe recreatie
Bouwhoogte ca. 2-10 verdiepingen
Nieuw openbaar strand voor heel Lelystad
Voorzieningen zijn altijd nabij zoals de scholen, sport
en sportprogramma, versterken de bestaande faciliteiten De woongebieden in Meerdijkhaven zijn allen goed
van bijvoorbeeld de tennisvereniging Lelystad en het
Vrijstaande woningen en gemeenschaps-
met elkaar verbonden. De woningvariatie is groot.
volkstuinen complex De Visarend. Deze sport- en
gebouwen gelegen in de wilde randen. In dit
Duinwoningen, appartementen, hofwoningen en enkele
recreatiezone wordt richting Markermeer verlengd tot
gebied komt een monumentale toren te staan
torens met uitzicht over het Markermeer wisselen elkaar
aan de waterkant. In zuidelijke richting vormt de zone
(Toren ca. 100m)
af. Nieuwe woontypologieën en een grote woonvariatie
een onderdeel van de voetgangers- en fietsroute naar
kunnen een goede aanvulling vormen op het bestaande
het stadscentrum waarmee het een nieuwe bestemming
woningaanbod van Lelystad. Bestaande bewoners en
wordt voor de stad.
nieuwe doelgroepen kunnen daardoor een plek vinden in dit gebied. Denk aan gestapelde eengezinswoningen met ruime terrassen en tuinen in een duinlandschap: woongebouwen als landschap. Maar ook ruimte voor initiatieven van particulieren of woongroepen, waardoor een rijk en divers woonmilieu ontstaat. 48
Door wonen, natuurontwikkeling, recreatie en voorzieningen in een mooie samenhang te ontwikkelen stelt Lelystad een voorbeeld hoe mens en natuur zich goed tot elkaar kunnen verhouden
woningen
vrijstaande blokken: +ca. 420-750 lineaire blokken: +ca. 255-750 hoven: +ca. 675-1450 eiland: +ca. 150-225 nieuwe woningen totaal: 49
+ca. 1500-3000
4.4 Opzet en concentratie van bebouwing Vrijstaande woongebouwen Het cluster met vrijstaande woongebouwen is het
duurzaamheidsperspectief en het karakter van hoofdstad
meest noordelijk gelegen cluster van Meerdijkhaven. Dit
van de nieuwe natuur. De woongebouwen gaan een
nieuw stedelijke cluster omvat appartementsgebouwen
relatie aan met de centraal gelegen boulevard en de
variërend in hoogte en oriëntatie waardoor prachtige
kustlijn. Alle woonclusters kennen een mix aan sociaal-
vergezichten vanuit de woningen ontstaan. Door
en gemeenschappelijk programma. Hier wonen biedt
onder andere het toepassen van houtbouw
de kans om zowel van de stad als van de natuur en het
kunnen de gebouwen positief bijdragen aan het
water te genieten.
Sociaal en gemengd gebruikt programma in de kern
Vrijstaande blokken in de natuur
Parkeerclusters
Ornsro Timber Town, Örebro, CF Moller architecten
Faelledby, Copenhagen, Henning Larsen architecten
Ornsro Timber Town, Örebro, CF Moller architecten
50
Lineaire woongemeenschappen De lineaire woongemeenschappen zijn centraal gelegen
tuinen, spelen en ontspanning. Het parkeren vindt
in Meerdijkhaven. De appartementsgebouwen vormen
gegroepeerd plaats in de binnentuinen. De woningen
gezamenlijk lineaire groepering met getrapte opbouw
hebben een zijde aan het hof en een zijde aan het
in hoogte voor het creëren van mooie terrassen
rondom gelegen duinenlandschap. De boulevard
gericht naar de omgeving en kust. De binnenzijde
verbindt over de centrale binnentuinen de verschillende
van groep woonblokken bestaat uit gecultiveerd
gemeenschappen met de grotere schaal van de kust.
landschap; hier is ruimte voor gemeenschappelijke
Hoogte en gemengd gebruikt programma in de kern
Lineaire blokken in de natuur
Parkeerclusters
Juzna Dolina, Slovakia, EFFEKT architecten
Juzna Dolina, Slovakia, EFFEKT architecten
Beekkwartier, Roosendaal, Space&Matter
51
Hoven De hoven liggen in het westelijk deel van
op vele plekken verbonden zijn met het natuurlijke
Meerdijkhaven. De hoven vormen onderling eigen
duinenlandschap. De hoven worden via één ingang
gemeenschappen met centraal de mogelijkheid om een
ontsloten, waar parkeren in het groen wordt ingepast..
gemeenschappelijke voorzieningen te programmeren
De hoven zijn middels de boulevard en met de
zoals een bso of praktijkruimtes. De hoven bestaan
wandelroutes langs de kust met de andere woonclusters
uit halfopen bouwblokken waardoor binnenhoven
en de grotere omgeving verbonden.
Sociaal en gemengd gebruikt programma in de kern
Vrijstaande blokken in de natuur
Parkeerclusters
Ringkøbing, Denmark, EFFEKT architecten
Helsinge Haveby Masterplan, EFFEKT architecten
Holland Park West, Diemen, Mecanoo architecten
52
53
Bramantesplaats, Rotterdam, Mecanoo architecten
4.5 Woonidentiteit De woonidentiteit van Meerdijkhaven sluit aan op Marker Wadden. De natuur van eilanden, stranden en duinen zorgen voor natuurlijk landschap waarin sociale clusters van bebouwing zijn gesitueerd.
Van losse percelen tot sociaal cluster
Directe toegang tot natuurlijk landschap
In de vorm van duinen en eilanden...
54
4.6 Ontsluiting en parkeren Geparkeerde auto’s zijn niet zichtbaar om geen afbreuk te doen aan de beleving van het landschap. Meerdere parkeeroplossingen zijn denkbaar.
Parkeren binnen landschapsbinnenplaats
Parkeren op begane grond onderdek / onder behuizing
Parkeren ondergronds en aan de rand
Nieuw Terbregge, Rotterdam, Mecanoo architecten
Suburb of the Future, Vandkunsten architecten
Parkeergarage Katwijk aan Zee, Foto ©Raoul Suermondt
55
4.7 Actieve sportzone Met het toevoegen van sport- en leisure programma langs de kust ontstaat een nieuwe actieve zone vanaf het volkstuinencomplex tot aan de kustlijn. De sportzone wordt een nieuwe bestemming voor de stad, goed bereikbaar en makkelijk vindbaar. In het nieuwe Meerdijkhaven vormt het een belangrijk onderdeel van de verankering tussen bestaand en nieuw programma. Ten noorden van deze actieve zone ligt een uitgestrekt en breed strand. Een mooie nieuwe bestemming voor alle inwoners van Lelystad. Het strand is over de boulevard goed verbonden naar de voorzieningen en terrassen aan de haven. Ook kan je in zuidelijke richting prachtig wandelen langs de kust waar rietland, duinen met tussengelegen kleinere strandjes gelegen zijn. Het meest zuidelijke deel van de kust Lelystad wordt gekenmerkt door een waterrijk gebied. Een wooneiland markeert de zuidelijke kop van de kust. Bij aankomst vanuit Almere is dit een markante zichtlocatie en vanuit Bataviakwartier maakt het de uitgestrekte lengte van het waterfront voelbaar. Rond dit eiland wisselen wonen, water en duinen elkaar af. Het waterrijke gebied sluit eveneens aan op de huidige functie van het werkeiland en jachthaven.
huidige situatie
56
Actieve watersportzone
Mitino Park, Megabudka architecten
Actieve sportzone Een nieuwe verbinding
Kokkedal, Denmark, Schønherr architecten Foto ©Carsten Ingemann
Tennispark ITL Lelystad
Bestaande volkstuintjes
57
4.8 Waterkant De dijk, de primaire waterkering, markeert in de huidige situatie de grens tussen water en land. Een harde grens. De verkenning laat zien dat als de stedelijke functies - vrijwel letterlijk – zich over de dijk heen zouden uitstrekken, de waterkering geen scheiding hoeft te zijn maar een verbinder. De stad wordt verbonden met het water. Tegelijkertijd is het cruciaal dat de functie als beschermende waterkering nu en in de toekomst gegarandeerd is. Bij de voorgestelde aanpak voor het waterfront gaat hoogwaterbescherming en stedelijke ontwikkeling hand in hand: de buitendijkse uitbreiding van de stad houdt de golven van de dijk. De huidige breedte van de zone waarin geen bebouwing of iets dergelijks mag komen, kan smaller worden waardoor er ruimte ontstaat voor de gewenste ruimtelijke