CConstaterende datLelystad
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 2 MER deel A

Raadsvergadering 24 november 2026, gemeente LelystadBij agendapunt: 26.532 Vaststelling bestemmingsplan Waterfront Stedelijke Kust85.756 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 6 van 10

Er zal daarnaast uitstraling plaatsvinden naar de omliggende omgeving, die mogelijk tot op enkele km’s zichtbaar is (luminantie). Deze verlichting veroorzaakt geen verstoring en gaat op in de verlichting aan de horizon van Lelystad. Zowel de aanwezigheid van de schepen als de activiteiten die op land worden uitgevoerd kunnen verstoring door licht veroorzaken. De 0,1 lux wordt over het algemeen als veilige ondergrens aangehouden, waaronder zeker geen negatieve effecten meer optreden. Deze verlichtingssterkte komt overeen met een nacht bij heldere hemel, in de nachten voor en na volle maan. Op basis van literatuur is het de verwachting dat, wanneer sprake is van reguliere verlichting, de verstoringscontour van 0,1 lux slechts een beperkt oppervlak beslaat, namelijk 60 m rondom het vaartuig. Deze afstand valt ruim binnen de gehanteerde afstanden voor optische verstoring en geluidverstoring. 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231121-1717 | 26 Projectgerelateerd Figuur 5-1: Visualisatie reikwijdte (60 m) scheepsverlichting (Overbosch, 2006). Eindsituatie In de eindsituatie | van het plangebied is er vooral sprake van verlichting vanuit de bebouwing. In Meerdijkhaven en Saerdam betreft dit vooral vanuit de woningen. In Bataviakwartier zijn ook andere functies als hotel met avondentertainment langs het water veroorzaker van lichtverstoring.

Ook ter hoogte van de verplaatste steigers voor schepen is sprake van verlichting. Onderzoek naar effectafstanden van lichtbronnen zijn specifiek voor bepaalde diersoorten uitgevoerd en daarom nauwelijks te extrapoleren naar andere situaties omdat dieren licht anders waarnemen en een andere lichtgevoeligheid hebben. In Arcadis (2014) zijn de volgende verstoringsafstanden benoemd (zie Tabel 5-3), afhankelijk van de hoogte van de lichtbron. Op basis hiervan kan aangenomen worden dat lichtverstoring vanuit Waterfront beperkt is tot 100 m aangezien de bouwhoogte tot ongeveer 20 m reikt. Uitzondering hierop is de uiterste zuidelijke punt van Meerdijkhaven waar een bouwhoogte tot 57 m mogelijk is (zie Figuur 5-2), waar een verstoringsafstand van 500 m voor geldt. Ter hoogte van Bataviakwartier worden adventure, leisure en hotels tot op de waterlijn ontwikkeld. Er vinden evenementen plaats, waarbij het niet is uitgesloten dat er meer verlichting gebruikt wordt dan in een gangbare situatie gebruikelijk is. In die gevallen is een grotere verstoringsafstand, dan de 100 m, te verwachten. Tabel 5-3: Effectafstanden verlichting in een gangbare situatie Hoogte lichtbron | Afstand tot waar verlichting kan reiken en invloed kan hebben op fauna < 10 m | 50 m 10-20 m | 100 m > 20 m | 500 m Figuur 5-2: Kustlijn van het plangebied Waterfront, met de verschillende bouwhoogtes (Mecanoo, 2023).

22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231121-1717 | 27 Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 28 5.6.4 Trilling Trilling kan leiden tot verstoring van het natuurlijke gedrag van soorten. Individuen kunnen tijdelijk of permanent verdreven worden uit hun leefgebied. Over het daadwerkelijke effect van trilling is nog zeer weinig bekend. Wel is bekend dat vissen hier gevoelig voor zijn. Realisatie Enkele werkzaamheden zoals de damwand bij de Bataviakwartier en de kademuur bij Meerdijkhaven, zullen in principe geheid worden. Hierbij komt trilling vrij wat ervoor zal zorgen dat vissen deze locatie ontvluchten, wat ook mogelijk is. Vanwege de overige verstoring die hiermee gepaard gaat (geluid en optische verstoring) zal tijdens deze werkzaamheden het gebied gemeden worden door visetende vogels. De heiwerkzaamheden zullen niet in de avond en nacht uitgevoerd worden, wanneer de meervleermuis actief is. Voor deze soort zijn effecten uitgesloten. Trilling wordt hiermee niet als apart effect in beschouwing genomen, maar is onderdeel van de integrale verstoringszone rondom de werkzaamheden. Eindsituatie In de eindsituatie is er geen sprake van trilling.

5.6.5 Integrale verstoringszone Realisatie In deze passende beoordeling wordt een integrale verstoringszone rondom de werkzaamheden aangehouden bestaande uit effecten als gevolg van geluid, licht, trilling en optische verstoring. Binnen deze zone zullen vogels en de meervleermuis tijdens de werkzaamheden het plangebied in meer of mindere mate vermijden, afhankelijk van het tijdstip van de werkzaamheden en het type werkzaamheden. Vanwege de hierboven beschreven verstoringsafstanden, de ligging van de vaargeul en de af schermende werking van de strekdammen ten opzichte van de rest van het Markermeer, wordt hierbij als uitgangspunt gehanteerd dat verstoring optreedt in de zone tussen de oever en de strekdammen (zie oranje vlak in Figuur 5-3). Voor de cutterzuiger ter hoogte van de zandwinput (indicatief aangegeven met een gele ster op onderstaande figuur) wordt een verstoringscontour van 590 m aangehouden vanwege geluidverstoring, waarbinnen de zone van lichtverstoring (60 m) valt. De werkzaamheden ten behoeve van de natuurontwikkeling vinden buiten de strekdammen plaats. Verstoring vanuit deze werkzaamheden blijven beperkt tot de vaargeul, wat overeenkomt met de ingeschatte afstanden van bufferzones in Tabel 5-1.

In theorie kan de geluidverstoring verder reiken dan de vaargeul (ingeschat op max 820 m), maar vanwege het bestaande vaarverkeer in de vaargeul en de gewenning van vogels op voorspelbare werkzaamheden is dit niet de verwachting. In onderstaande figuur is de verstoringszone voor de landaanwinning in groen aangegeven. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 29 Figuur 5-3: Verstoringszone tijdens de realisatie in en rondom het plangebied (gele ster = zandwinput, oranje = landaanwinning woningbouw en groen = landaanwinning natuurontwikkeling) Eindsituatie Ook voor de eindsituatie is er sprake van een integrale verstoringszone die bestaat uit verstoring door een toename van recreatieve activiteiten (optische verstoring) en verlichting vanuit de kustlijn. Tijdens de eindsituatie treedt met name verstoring op vanuit de recreatieve activiteiten op de stranden en door vaarrecreatie van en naar Bataviahaven en Meerdijkhaven. Er komen in principe niet meer ligplaatsen bij ten opzichte van de huidige situatie. Uitgangspunt is dat de kustzone tot aan de vaargeul in het recreatieseizoen van april-oktober meer verstoord wordt. Dit komt in grote lijnen overeen met de verstoringsafstanden van optische verstoring (max. 500 m), zoals genoemd in Tabel 5-1. Binnen deze verstoringszone valt ook de verstoringszone van verlichting die varieert van 100- 500 m.

Conclusie Voor zowel de realisatie- als de eindsituatie kan een integrale verstoringsafstand van ongeveer 500 m aangehouden worden. 5.7 Vertroebeling Vertroebeling kan veroorzaakt worden door betreding, golfslag, bovenwater- en onderwatergeluiden en luchtwervelingen ten gevolge van menselijke activiteiten. Dit kan leiden tot vertroebeling van het water en een verminderd doorzicht. Als gevolg hiervan wordt het uitzicht van soorten beperkt waardoor zij potentiële vijanden niet zien naderen. Ook kunnen op het zicht jagende predatoren worden gehinderd in hun foerageeractiviteit. Viseters foerageren in de omgeving van het plangebied. In water dat te troebel is kunnen de visetende zichtjagers minder goed op vis jagen wat de kwaliteit van het foerageergebied doet afnemen. Meervleermuizen ondervinden geen hinder van tijdelijke vertroebeling.

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 30 Realisatie Werkzaamheden in het water (zandwinning en landaanwinning) kan resulteren in opwerveling van sediment. Tijdens de realisatie van de nieuwe zandkade rondom de natuurontwikkeling en nieuwe kering rondom de landaanwinningen is er sprake van een tijdelijke, en lokale afname van doorzicht door vertroebeling. Dit treedt alleen op tijdens periodes met weinig wind, omdat er dan relatief weinig slib in suspensie is en de toename van troebelheid door de werkzaamheden relatief meer invloed heeft. Het winnen van zand en verplaatsen om de ruimte achter de kade en kering op te vullen leidt nauwelijks tot verdere vertroebeling in het Markermeer omdat de vertroebeling zich niet kan verspreiden. Waterplanten en mosselen ontbreken vrijwel geheel in het plangebied. Relevante effecten op waterplanten of mosselen zijn daarom op voorhand uit te sluiten. Door de tijdelijke lokale aard van de vertroebeling zijn effecten via de voedselketen vanwege potentiële verminderde fytoplanktonproductie, evenmin te verwachten. Uit de laatste uitlezing van de natuurthermometer (stand 2020) komt naar voren dat in vrijwel het gehele Markemeer-IJmeer intermediair doorzicht aanwezig is waar zichtjagers zoals visdief kunnen foerageren op vis. Een tijdelijk lokale toename aan vertroebeling brengt hierin geen verandering.

Eindsituatie In de eindsituatie is er lokaal sprake van vertroebeling door recreanten in de zwemzone. Dit zal heel lokaal optreden bij de stranden in de zomerperiode. In die periode wordt het plangebied al meer verstoord door de vaarrecreatie. Ook zijn er in de zomer geen grote aantallen vogels aanwezig, die vooral voorkomen in de winterperiode. Effecten door vertroebeling in de eindsituatie zullen zich dan ook niet voordoen. Deze storingsfactor is alleen relevant voor de realisatie en treedt op binnen het leefgebied van visetende broedvogels en niet-broedvogels. 5.8 Samenvatting In onderstaande tabel is een samenvattend overzicht opgenomen van de storingsfactoren die in potentie kunnen leiden tot mogelijke (significant) negatieve gevolgen op de aanwezige Natura 2000- soorten. Deze zijn in de volgende hoofdstukken nader beoordeeld. Zoals reeds in hoofdstuk 4 geconcludeerd gaat het om de volgende soorten: • Meervleermuis • Aalscholver (broedvogel en niet-broedvogel) • Fuut (niet-broedvogel) • Grauwe gans (niet-broedvogel) • Grote zaagbek (niet-broedvogel) • Krakeend (niet-broedvogel) • Lepelaar (broedvogel omliggende Natura 2000-gebieden) • Visdief (broedvogel) • Zwarte stern (niet-broedvogel) Projectgerelateerd Tabel 5-4: Potentiële storingsfactoren in Natura 2000- | gebied Markermeer & IJmeer.

Relevant voor Ingreep | Effect | Reikwijdte effecten | Realisatie | Eindsituatie Broedvogels Oppervlakteverlies- of winst | Binnen plangebied | Broedvogels | Niet-broedvogels Meervleermuis Landaanwinning en | Verandering in | dynamiek | Binnen plangebied en | Broedvogels zandwinput | substraat en stroomsnelheid* | directe omgeving | n.v.t. | Niet-broedvogels Meervleermuis Vertroebeling | Binnen plangebied en | Broedvogels | n.v.t. directe omgeving | Niet-broedvogels Verzuring en vermesting door | Tot 25 km rondom het | Natura 2000- | n.v.t. Inzet materieel tijdens | stikstofdepositie | plangebied | gebied Veluwe werkzaamheden | Binnen plangebied en | Broedvogels Verstoring | directe omgeving | Niet-broedvogels | n.v.t. Meervleermuis Gebruik plangebied door | Binnen plangebied en | Broedvogels bewoners en recreanten | Verstoring | directe omgeving | n.v.t. | Niet-broedvogels Meervleermuis Wegverkeer | Verzuring en vermesting door | Tot 25 km rondom het | n.v.t. | Natura 2000- stikstofdepositie | plangebied | gebied Veluwe Zwemrecreatie | Vertroebeling | Binnen plangebied en | n.v.t.

| Broedvogels directe omgeving | Niet-broedvogels * Beoordeeld onder oppervlakteverlies 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231121-1717 | 31 Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 32 6 Effectbeoordeling Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer In onderstaande tabel is een samenvatting gegeven van de effecten die nader beoordeeld zijn in dit hoofdstuk. Tabel 6-1: Overzicht van te beoordelen effecten per habitattype en soort tijdens de realisatie of in de eindsituatie Habitattype en soort Oppervlakteverlies en - winst Verstoring Vertroebeling Stikstofdepositie Realisatie Eindsituatie Realisatie Eindsituatie Realisatie Realisatie Eindsituatie Habitatrichtlijnsoorten H1318 Meervleermuis X X X Broedvogels A017 Aalscholver X X X X A193 Visdief X X X X X Niet-broedvogels A005 Fuut X X X X A017 Aalscholver X X X X A034 Lepelaar X X X A043 Grauwe gans X X X A051 Krakeend X X X A070 Grote zaagbek X X X X A197 Zwarte stern X X X X Natura 2000-gebied Veluwe X ? 6.1 Meervleermuis Uit hoofdstuk 5 is gebleken dat verstoring door verlichting en de landaanwinning (oppervlakteverlies - en winst) relevant zijn voor de meervleermuis. 6.1.1 Effectbeschrijving Verstoring realisatie De meervleermuis is gevoelig voor verlichting.

De functionaliteit van de vliegroutes en foerageergebied kan daarmee aangetast worden, wat uiteindelijk tot gevolg kan hebben dat verblijfplaatsen niet meer functioneel zijn. De kustzone van het Markermeer is essentieel als vliegroute en is ook onderdeel van het foerageergebied voor de meervleermuis. Hoewel dit laatste vooral aan de orde is bij windstille omstandigheden. De Lage Dwarsvaart en Havendiep zijn ook een belangrijke vliegroutes voor de vleermuis om het Markermeer vanuit Lelystad te kunnen bereiken. De soort vliegt ook langs de oeverzone via het Bataviakwartier. Verlichting tijdens de uitvoering van de werkzaamheden, in de actieve periode van de meervleermuis (schemerperiode in maart-oktober) heeft daarmee negatieve gevolgen voor deze soort. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 33 Figuur 6-1: Ligging plangebied Waterfront (rode stippellijn), met de deelgebieden Bataviakwartier (blauw) en Meerdijkhaven en Saerdam (groen). In roze is het foerageergebied en in blauw de vliegroute van de meervleermuis aangegeven.

Tijdens de realisatie zijn op de volgende locaties in het plangebied lichtverstoring door werkzaamheden te verwachten (zie Figuur 6-1): • Vliegroute ter hoogte van Noordersluis en Bataviakwartier • Foerageergebied langs de oever van het Markermeer De locatie van de zandwinput, waar ook sprake is van verlichting, ligt te ver uit de kust van het Markermeer (meer dan 1 km) om negatieve invloed te hebben op het foerageergebied van de meervleermuis. De meervleermuis foerageert hier incidenteel en alleen bij windstille dagen. Lichtuitstraling rondom de cutterzuiger is ook beperkt (60 m). Zandwinning vanuit de zandwinput heeft daarmee geen negatieve gevolgen voor de meervleermuis. Verstoring eindsituatie In de eindsituatie is er sprake van verlichting vanuit de gevels van de bebouwing en recreatievaart. In principe schuift de oeverlijn van het Markermeer met de achterliggende bebouwing een stuk op door de realisatie van Waterfront. Omdat tussen de nieuwe bebouwing en het Markermeer een brede oeverzone wordt gerealiseerd is er niet direct sprake van verlichting binnen het foerageergebied van de meervleermuis. Dit speelt vooral in de deelgebieden Meerdijkhaven en Saerdam. In de eindsituatie is hier geen sprake van aantasting van het foerageergebied. In Bataviakwartier is de situatie anders. Daar is wel sprake van nieuwe ontwikkelingen met verlichting (zoals een hotel) op de waterlijn.

Het ligt ook de lijn der verwachting dat hier in de avond- en nachturen meer activiteiten plaatsvinden en daarmee ook in die periode tot meer verlichting kunnen leiden. Omdat de exacte invulling van deze locatie en de daarbij horende lichtuitstraling in deze fase van het plan nog niet bekend is, is ook niet uitgesloten dat dit gebied minder geschikt wordt als foerageergebied. Dit betekent ook dat de meervleermuis min of meer wordt gedwongen om de vliegroute op te schuiven om dit gebied te kunnen vermijden. Logischerwijs zal hierdoor meer langs de strekdam richting de Houtribsluizen worden gevlogen. Hier is weliswaar een langere wachtsteiger voor scheepvaart voorzien, maar daar is nauwelijks sprake van verlichting en zeker niet meer dan nu in de huidige situatie aan de orde is. Daarmee is er in de eindsituatie geen sprake van aantasting van de vliegroute. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 34 Oppervlakteverlies- en winst De natuurontwikkeling nabij de leidam (25 ha) zorgt in potentie voor een betere voedselbeschikbaarheid voor de meervleermuis. Op dit moment is de waterdiepte < 3m en daarmee slechts suboptimaal geschikt voor de meervleermuis. En omdat deze locatie buiten de luwte van de strekdammen ligt, kan van dit gebied alleen gebruikmaken gedurende windstille dagen.

Uitgangspunt is dat straks 80- 95% van het gebied bestaat uit ondieptes in gradiënten tot ongeveer 1,5 m diepte. Deze zijn geschikt biotoop voor allerlei insecten. Ook de begroeiing die uiteindelijk op de eilanden zal ontstaan (ca 5-20% van het oppervlak), draagt hieraan bij. Dit nieuwe natuurgebied is vanuit Lelystad via de bestaande vliegroute vanaf de Noordersluis bereikbaar voor de meervleermuis en daarmee straks een geschikt foerageergebied voor de populatie in Lelystad. De landaanwinning in Bataviakwartier (2 ha) en Meerdijkhaven en Saerdam (30 ha) zorgt voor ruimtebeslag binnen het bestaande foerageergebied van de meervleermuis. Door het ontbreken van geleidelijke land-waterovergangen, oeverzones en de grote waterdiepte (<2 m) is dit gebied nu suboptimaal geschikt voor de meervleermuis en wordt dit gebied alleen tijdens windstille dagen gebruikt. Door de landaanwinning is dit gebied straks niet meer geschikt als foerageergebied. Er komt echter wel een geleidelijke oeverzone terug, wat qua oeverlengte en voedselbeschikbaarheid een vooruitgang is ten opzichte van de huidige situatie langs de oever. De vraag die rijst is of tijdens de realisatie voldoende foerageergebied beschikbaar blijft voor de populatie meervleermuizen in Lelystad. Dit geldt met name tijdens het eerste jaar van de realisatie wanneer zowel de natuurontwikkeling als de landaanwinning wordt gerealiseerd.

De natuurontwikkeling wordt weli swaar als eerste gerealiseerd, maar zal nog niet direct volop voedsel bevatten voor de meervleermuis. Kijkend naar de ervaringen die zijn opgedaan bij de ontwikkeling van de Marker Wadden ( realisatie tussen 2016- 2019) kan wel verwacht worden dat door het bouwen met voedselrijke holoceen slib direct zorgt hoge biologische productie en snelle kieming en groei van vegetatie. Onderwatervegetatie zoals fonteinkruiden en kranswieren volgen een jaar later. Deze vegetaties bieden leefgebied voor onder andere macrof auna, de basis voor de voedselbeschikbaarheid van de meervleermuis, bestaande uit insecten (de Rijk et al., 2022). Op de Marker Wadden zijn in 2021 foeragerende meervleermuizen (en ook andere vleermuissoorten) aangetroffen (waarneming.nl). Dat is 2 jaar na de laatste werkzaamheden. Niet bekend is of er in eerdere jaren wel gekeken is naar vleermuizen. Desalniettemin geeft dit aan dat vrij snel na de realisatie voedsel beschikbaar is voor de meervleermuis. Direct na realisatie van de natuurontwikkeling start de landaanwinning voor de kust van Lelystad voor de woningbouwopgave. Deze landaanwinning vindt plaats binnen suboptimaal foerageergebied van de meervleermuis.

De meervleermuizen in Lelystad zijn vooral gebonden aan de Oostvaardersplassen waar 98,6% van het ondiepe water binnen de essentiële homerange van de meervleermuis ligt (zie paragraaf 4.4). Door realisatie van het plan Waterfront is er tijdelijk (circa 2 jaar) sprake van enige afname van suboptimaal foerageergebied van de meervleermuis in het Markermeer. Na deze eerste twee jaar is er sprake van een toename van de voedselbeschikbaarheid door de ontwikkeling van geleidelijke land- waterovergangen. Omdat de ondiepe wateren (<90 cm) die van essentieel belang zijn voor de meervleermuis niet worden beïnvloed door dit project is, is er geen sprake van een zodanige afname van foerageergebied dat de kolonies in Lelystad gevaar zouden lopen. De voedselbeschikbaarheid zal in de nieuwe situatie gunstiger zijn voor de meervleermuis vanwege meer ondiep water en geleidelijke land-waterovergangen, wat gunstig is voor de hoeveelheid insecten (mond. med. J. Reinhold, Landschapsbeheer Flevoland). Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 35 Samenvattend Tijdens de realisatie is verstoring van foerageergebied en vliegroute van de meervleermuis niet uitgesloten waardoor de functionaliteit van de verblijfplaatsen in Lelystad in gevaar kan komen. Het treffen van mitigerende maatregelen is nodig.

In de eindsituatie zijn er geen negatieve effecten te verwachten waarvoor mitigerende maatregelen getroffen moeten worden. 6.1.2 Staat van instandhouding en trend Van de meervleermuis in het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer zijn geen trendgegevens beschikbaar. Landelijk heeft de soort het moeilijk en laat een negatieve trend zien, met name vanwege aantasting van verblijfplaatsen door ongediertebestrijding, renovatie en isolatie. Ook de nieuwe woningbouw is vaak ongeschikt als verblijfplaats. 6.1.3 Effectbeoordeling Het is niet uitgesloten dat door gebruik van verlichting tijdens de realisatie er sprake is van aantasting van essentiële vliegroutes van de meervleermuis. Als gevolg daarvan is het niet uitgesloten dat de verblijfplaatsen in Lelystad niet meer kunnen functioneren. Dit is te voorkomen door het treffen van mitigerende maatregelen. Omdat de ondiepe wateren (<90 cm) die van essentieel belang zijn voor de meervleermuis niet worden beïnvloed door dit project is, is er geen sprake van een zodanige afname van foerageergebied dat de kolonies in Lelystad gevaar zouden lopen. In de eindsituatie is er geen sprake van aantasting van de vliegroutes de meervleermuis en de voedselbeschikbaarheid neemt toe door de toename van geleidelijke land-waterovergangen.

Vanwege de landelijke negatieve trend en de nabijgelegen verblijfplaatsen in Lelystad kunnen significant negatieve gevolgen niet worden uitgesloten. Het treffen van mitigerende maatregelen is daarom nodig. 6.1.4 Mitigerende maatregelen Om aantasting van de functionaliteit van de vliegroute nabij de Noordersluis en Bataviakwartier te voorkomen moet in eerste instantie het toepassen van verlichting in het actieve vleermuisseizoen voorkomen worden. Wanneer dit echt niet mogelijk is zijn er mogelijkheden om het werkterrein zodanig in te richten en af te schermen dat er geen sprake is van uitstraling van verlichting naar de omgeving. Werkverlichting moet dan laag geplaatst worden zodat er geen uitstraling is naar de omgeving. Hieronder een voorstel van het gebied waar dit vooral aan de orde is. Figuur 6-2: Zones (rood) waar voorkomen van lichtverstoring vanuit het werkterrein een aandachtspunt is.

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 36 Vervolg Voor het beoordelen van een ontwikkeling op planniveau is voldoende informatie beschikbaar om negatieve gevolgen voor Natura 2000-doelen in te kunnen schatten. Voor verdere uitwerking in de projectfase wordt aanbevolen om de geschiktheid van het Markermeer als foerageergebied voor de meervleermuis nader te onderzoeken. Op basis van expert judgement van (lokale) deskundigen is ingeschat dat het Markermeer niet van bijzonder belang is voor de meervleermuis vanwege de grote waterdiepte, ontbreken van geleidelijke land-waterovergangen en de golfslag door windwerking. Er worden weinig meervleermuizen waargenomen, maar structurele inventarisatie heeft niet plaats gevonden. Het wordt aanbevolen om dit voor een vervolgfase wel uit te voeren. 6.1.5 Conclusie Door het treffen van mitigerende maatregelen zijn significant negatieve gevolgen voor de behoudsdoelstelling van de meervleermuis binnen het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer te voorkomen. 6.2 Visdief (broedvogel) 6.2.1 Effectbeschrijving De broedlocatie van de visdief ligt te ver verwijderd van Waterfront Lelystad om hinder te ondervinden van de werkzaamheden, zie ook Tabel 5-1.

De werkzaamheden, van met name de landaanwinning, vinden wel plaats binnen het foerageergebied van de visdief, maar de belangrijkste foerageerlocatie is nabij de sluizen vanwege de hoeveelheid vissen en achter boten. Dit ligt buiten het plangebied en dit gebied wordt ook niet verstoord vanuit de realisatie . De landaanwinning binnen het foerageergebied vindt alleen plaats in het eerste jaar van de realisatie . Daarna vinden de werkzaamheden uitsluitend op land plaats en zullen vanaf dat moment ook geen verstorende invloed meer hebben op de visdieven. Voedselbeschikbaarheid aan vis in het Markermeer-IJmeer is een belangrijk knelpunt en sturende factor voor de draagkracht van het gebied voor de visdief (Rijkswaterstaat, 2017), maar niet de beschikbare oppervlakte foerageergebied. De landaanwinning heeft daarmee ook vanuit oppervlakteverlies geen negatieve invloed op foeragerende visdieven. Rijkswaterstaat wil het broedeilandje in het zuidelijke bassin bij het sluizencomplex weer geschikt maken als broedplek. De toekomstige (voorgenomen) herinrichting van Waterfront heeft hier geen invloed op de kolonie op de sluis en ook niet op de ontwikkeling van het broedeilandje (Van der Winden, 2023). Na het eerste jaar wanneer de landaanwinning moet zetten is er een groot oppervlak (circa 32 ha) kaal zand aanwezig.

Het areaal voor de kust van Lelystad, dat bedoeld is voor woningbouw mag ook gebruikt worden door recreanten. De verstoring die dit met zich meebrengt, mede door honden die hier waarschijnlijk ook uitgelaten worden, maakt dat deze landaanwinning niet geschikt is voor broedende visdieven (en andere kalegrondbroeders). De landaanwinning voor de natuurontwikkeling biedt ook nieuwe broedmogelijkheden voor de visdief. De visdief is één van de eerste broedvogels die zich vestigen in pioniersituatie bestaande uit kaal zand. Uit de waarnemingen die op Marker Wadden zijn gedaan, mag ervan uit worden gegaan dat vrij direct na de Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 37 werkzaamheden de visdief deze locatie gaat gebruiken als broedlocatie. Daarbij is vaak sprake van verschuiving binnen de huidige broedlocaties van bijvoorbeeld Ierst, Marker Wadden en Trintelzand. Een belangrijk aandachtspunt voor het broedsucces is de verstoring door recreanten die met bootjes of kano’s aanleggen. Er zijn maatregelen nodig om de betreding door mensen te voorkomen om de potenties van de nieuwe natuurontwikkeling voor onder de visdief volledig te kunnen benutten.

6.2.2 Staat van instandhouding en trend Door de ontwikkelingen in grofweg de laatste tien jaar in het Markermeer, waar nieuwe natuurontwikkeling leidt tot meer broedhabitat is sinds 2016 het broedaantal weer boven het doelaantal. Recent is er dus sprake van een positieve trend. De staat van instandhouding is daarmee gunstig. Figuur 6-3: Broedvogeltrend van de visdief binnen Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer. De groene lijn geeft het doelaantal weer (630). De oranje lijn toont het gemiddelde van de laatste vijf jaar (1637) (www.sovon.nl). 6.2.3 Effectbeoordeling De ontwikkeling van Waterfront leidt niet tot aantasting van de voedselbeschikbaarheid en bestaande broedlocaties. Wanneer voldoende afschermde maatregelen worden getroffen is de nieuwe natuurontwikkeling geschikt als nieuw broedhabitat voor de visdief. De trend van de visdief in dit Natura 2000-gebieden is gunstig en het huidige gemiddelde broedaantal van 1637 ligt boven het doel aantal. Daarmee is er geen sprake van significant negatieve gevolgen. 6.2.4 Mitigerende maatregelen Strikt genomen zijn er geen mitigerende maatregelen nodig om significant negatieve gevolgen voor de visdief te voorkomen.

Maar het treffen van mitigerende maatregelen waarmee de toegankelijkheid van de nieuwe natuur door vaarrecreatie voorkomen wordt, is sterk bepalend voor het broedsucces binnen de natuurontwikkeling voor onder andere de visdief. En daarmee ook sterk bepalend voor de bijdrage van dit nieuwe natuurgebied aan de opgave voor broedvogels in het Markermeer.

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 38 Omdat natuurontwikkeling ook een doel is van het planvoornemen is dit sterk aan te bevelen. Hierbij kan aan het volgende gedacht worden: • Rondom de natuurontwikkeling worden basaltdammen aangelegd, die niet of z’n minst moeilijk toegankelijk zijn voor mensen die vanuit een bootje naar het gebied varen. • Daar waar openingen in de basaltdammen aanwezig zijn, nodig vanwege de doorstroming en bereikbaarheid van dit gebied voor onder andere vissen, moet een boeienlijn of andere afschermende maatregel getroffen worden om vaarrecreanten te weren. 6.2.5 Conclusie Er is geen sprake van significant negatieve gevolgen voor de behoudsdoelstelling van de visdief binnen het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer. Het treffen van mitigerende maatregelen is daarmee niet aan de orde, maar wordt wel sterk aanbevolen om de natuurpotenties beter tot ontwikkeling te laten komen. 6.3 Aalscholver (broedvogel en niet-broedvogel) 6.3.1 Effectbeschrijving De aalscholver broedt niet nabij het plangebied. Het plangebied heeft uitsluitend de functie als rust- en foerageergebied voor zowel broedende aalscholvers van onder andere de Oostvaardersplassen als overwinterende niet-broedvogels. Door de werkzaamheden wordt een klein deel van het foerageergebied verstoord (zie Figuur 5-3).

De landaanwinning binnen het foerageergebied vindt alleen plaats in het eerste jaar van de realisatie . Daarna vinden de werkzaamheden uitsluitend op land plaats en zullen vanaf dat moment ook geen verstorende invloed meer hebben op foeragerende aalscholvers. Evenals bij de visdieven geldt voor de aalscholver ook dat de voedselbeschikbaarheid aan vis in het Markermeer-IJmeer een belangrijk knelpunt is en de sturende factor voor de draagkracht van het gebied voor de aalscholver (Rijkswaterstaat, 2017), maar niet de beschikbare oppervlakte foerageergebied. De landaanwinning heeft daarmee ook vanuit oppervlakteverlies geen negatieve invloed op foeragerende aalscholver. Het plangebied en directe omgeving is momenteel geen topgebied voor aalscholvers binnen het Markermeer-systeem. Dat blijkt ook uit het feit dat op de dammen en pieren hooguit kleine aantallen rusten om in de omgeving te foerageren, zie ook Tabel 4-2. Wel kunnen enkele tot vele tientallen en op piekmomenten zelfs kortstondig honderden aalscholvers op het open water foerageren. Vooral de sluismonding en havenmonding is dan van belang. De aalscholvers vliegen dan kortstondig op voor boten en keren vaak snel weer terug als de boot voorbij is (Van der Winden, 2023).

De landaanwinning ten behoeve van Waterfront is dermate klein ten opzichte van het areaal aan open water in het Markermeer, dat het geen invloed heeft op prooibeschikbaarheid. De verwachte extra onrust tijdens de realisatie en door vaarrecreatie kan wel zorgen voor een minder frequent gebruik van het water in het plangebied. Zeker voor grotere groepen aalscholvers. Op rustige momenten zullen aals cholvers zelfs in groepen nog in de havens en omgeving vissen, zoals ze nu ook doen. Aannemelijk is dat de recreatie tot een verslechtering kan leiden in de periode april-oktober en dan vooral op drukke (vaar)momenten. Omdat er elders in het Markermeer ook op zulke momenten veel onrust is, is er beperkte uitwijkmogelijkheid. De effecten zullen zeer beperkt of afwezig zijn, maar niet geheel uit te sluiten (Van der Winden, 2023). Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 39 6.3.2 Staat van instandhouding en trend De aantallen van de aalscholver in het Natura 2000-gebied dalen al langere tijd. Dit geldt met name voor foeragerende vogels (zie Figuur 6-5). De trend onder broedvogels (zie Figuur 6-4) en rustende vogels (zie Figuur 6-6) is onzeker en daarmee niet aantoonbaar. De oorzaak lijkt te liggen in de voedselbeschikbaarheid voor viseters, zoals de aalscholver (Mouissie, 2019).

Figuur 6-4: Broedvogeltrend van de aalscholver binnen Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer. De oranje lijn toont het gemiddelde van de laatste vijf jaar (140) (www.sovon.nl). Figuur 6-5: Seizoensgemiddelde (rode punten), trendlijn (blauwe lijn) en in groen het doelaantal voor foeragerende aalscholvers (2600). De oranje lijn geeft het gemiddelde van de afgelopen vijf seizoenen weer (1511) (www.sovon.nl). Figuur 6-6: Slaapplaatstrend van overwinterende aalscholvers weergegeven als seizoensmaxima (rode punten), trendlijn (blauwe lijn). De oranje lijn geeft het gemiddelde van de afgelopen vijf seizoenen (333) (www.sovon.nl).

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 40 6.3.3 Effectbeoordeling Het plangebied van Waterfront is nu niet van bijzonder belang voor foeragerende en rustende aalscholvers. Er worden lage aantallen waargenomen, met uitzondering op incidentele piekmomenten. De landaanwinning ten behoeve van Waterfront is dermate klein ten opzichte van het areaal aan open water in het Markermeer, dat het geen invloed heeft op prooibeschikbaarheid. Aannemelijk is dat de recreatie tot een verslechtering kan leiden in de periode april-oktober en dan vooral op drukke (vaar)momenten. Omdat er elders in het Markermeer ook op zulke momenten veel onrust is, is er beperkte uitwijkmogelijkheid. De inschatting is dat dit effect klein is, maar omdat de trend van de aalscholver negatief is, zijn significant negatieve gevolgen ook niet helemaal uitgesloten. Hiervoor zijn mitigerende maatregelen voorhanden. Niet onbelangrijk is overigens dat de natuurontwikkeling die gerealiseerd wordt, op termijn ook moet fungeren als opgroeilocatie voor vis en daarmee een positieve bijdrage kan leveren aan de voedselbeschikbaarheid van viseters aangezien dat een belangrijk knelpunt is in het Markermeersysteem.

6.3.4 Mitigerende maatregelen Om in drukke recreatieve perioden toch voldoende rust in de omgeving van het plangebied te waarborgen kan relatief eenvoudig een gebied afgeschermd worden voor vaarbewegingen met bijvoorbeeld een boeienlijn. Binnen dit afgeschermde gebied (van minimaal 5-10 hectare) hebben aalscholvers de mogelijkheid om te rusten en foerageren. In onderstaande figuur is een voorstel gedaan aan de overzijde van de vaargeul nabij de strekdam (Van der Winden, 2023). Figuur 6-7: Voorstel voor afsluiten gebied voor vaarbewegingen (geel) binnen het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer (blauw). Het plangebied van Waterfront is met een rode lijn aangegeven.

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 41 6.3.5 Conclusie Door het treffen van mitigerende maatregelen zijn significant negatieve gevolgen voor de behoudsdoelstelling van de aalscholver binnen het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer te voorkomen. 6.4 Lepelaar (broedvogel omliggende Natura 2000-gebieden) 6.4.1 Effectbeschrijving In de dichte nabijheid de lepelaarkolonie op de strekdam zullen werkzaamheden plaatsvinden voor de realisatie van nieuwe natuur. Lepelaarkolonies zijn zeer gevoelig te zijn voor verstoring, met name tijdens de vestigingsfase. Deze broedlocatie ligt langs een vaarroute en verstoring is met name aan de orde wanneer (vaar)bewegingen te dichtbij komen (ca. 250 m zie Tabel 5-1) en daarmee niet voorspelbaar zijn. Desondanks is de kolonie afgelopen jaren gegroeid (Van der Winden, 2023). De aanlegwerkzaamheden van de natuurontwikkeling vinden plaats door middel van verschillende vaartuigen en -bewegingen om het zand te kunnen winnen en aanbrengen. Daarvoor zullen er ook bewegingen buiten de vaargeul nodig zijn. De vaarbewegingen zijn daarmee niet meer voorspelbaar en hebben in de broedtijd een verstorend effect op de lepelaarkolonie. Dit moet voorkomen worden.

Waterfront kan in de eindsituatie voor meer onrust zorgen en vooral is er een risico dat het een trekpleister wordt en mensen met kano’s of kleine bootjes er vaker heen gaan dan nu het geval is. Dan is het niet uit te sluiten dat er lepelaars verdwijnen of te weinig jongen grootbrengen (V an der Winden, 2023). Hiervoor zijn maatregelen voorhanden. Strikt genomen is het Markermeer aangewezen voor foeragerende lepelaars en daarvoor is het plangebied niet geschikt door het ontbreken van geleidelijke land-waterovergangen. Daarmee zijn er geen negatieve effecten op foeragerende lepelaars. De natuurontwikkeling die gerealiseerd wordt, waarbij plas - dras en geleidelijke land-waterovergangen worden gerealiseerd bieden geschikt nieuw foerageerbiotoop voor de lepelaar, waardoor er uiteindelijk sprake is van een positief effect. 6.4.2 Staat van instandhouding en trend Het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer is alleen aangewezen voor de lepelaar als niet -broedvogel. De trend van foeragerende lepelaars is in het Markermeer zeer gunstig en het gemiddelde aant al ligt ruim boven het doelaantal, zie ook Figuur 6-8. Dit is het gevolg van de meerdere natuurontwikkelingsprojecten die in het Markermeer zijn uitgevoerd waarbij ondiep water en geleidelijke land- waterovergangen zijn gerealiseerd, foerageerbiotoop van de lepelaar.

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 42 Figuur 6-8: Seizoensgemiddelde (rode punten), trendlijn (blauwe lijn) en in groen het doelaantal voor foeragerende lepelaars (2). De oranje lijn geeft het gemiddelde van de afgelopen vijf seizoenen weer (77) (www.sovon.nl). 6.4.3 Effectbeoordeling Het plan van Waterfront heeft in de eindsituatie vooral een positief effect op het areaal foerageerbiotoop en voedselbeschikbaarheid van de lepelaar. In de huidige situatie is het plangebied niet v an belang voor foeragerende lepelaars vanwege het ontbreken van geleidelijke land-waterovergangen en ondiep water. Verstoring van foeragerende lepelaars is tijdens de realisatie niet aan de orde. Gezien de positieve trend van de foeragerende lepelaars in het Natura 2000-gebied (zie Figuur 6-8) en de aantallen die ruim boven het doelaantal liggen is er geen sprake van significant negatieve gevolgen. Er zijn wel gevolgen voor de broedkolonie te verwachten, hoewel het Natura 2000-gebied niet is aangewezen voor broedende lepelaars staat deze kolonie ook niet helemaal los van de Natura 2000- opgave van dit en omliggende Natura 2000-gebieden. De verstoring als gevolg van onvoorspelbare vaarbewegingen tijdens de realisatie van de natuurontwikkeling kan met name in de vestigingsperiode van de broedende lepelaars ervoor zorgen dat lepelaars hier niet tot broeden komen.

Verstoring van de bestaande broedlocatie vindt in de huidige situatie al incidenteel plaats en dit kan in de eindsituatie versterkt worden omdat het gebied aantrekkelijker wordt voor vaarrecreatie. Er zijn mitigerende maatregelen voorhanden om deze verstoring te beperken. 6.4.4 Mitigerende maatregelen Om verstoring van de lepelaarkolonie te voorkomen moet binnen circa 300 m van de kolonie de aanlegwerkzaamheden van de natuurontwikkeling plaatsvinden buiten het broedseizoen, die loopt van maart tot en met juli. Verstoring door vaarrecreatie tijdens de eindsituatie wordt voorkomen door de beschreven maatregelen bij de visdief waarbij het nieuwe natuurontwikkelingsgebied niet toegankelijk is voor vaarrecreanten (zie paragraaf 6.2.4). Ook de maatregel beschreven bij de aalscholver waarbij door een afschermende maatregel (zoals een boeienlijn) zorgt voor meer rust nabij de strekdammen, waardoor hier mogelijkheden ontstaan voor uitbreiding van de bestaande broedkolonie (zie Figuur 6-7).

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 43 6.4.5 Conclusie Er is geen sprake van significant negatieve gevolgen voor de behoudsdoelstelling van de lepelaar binnen het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer. Het treffen van mitigerende maatregelen voor foeragerende lepelaars is daarmee niet aan de orde. Omdat de broedkolonie van de lepelaar niet los gezien kan worden van de Natura 2000- opgave van de lepelaar in het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer en omliggende gebieden (Oostvaardersplassen, Lepelaarplassen en IJsselmeergebied) is het treffen van mitigerende maatregelen nodig om verstoring te voorkomen. Door het treffen van mitigerende maatregelen zijn negatieve gevolgen voor de broedkolonie niet aan de orde. 6.5 Grauwe gans (niet-broedvogel) 6.5.1 Effectbeschrijving De grauwe gans foerageert in lage aantallen langs de oevers en rust in de luwte op het water van het plangebied. De soort is relatief gevoelig voor verstoring (zie Tabel 5-1). Hierdoor zal een substantieel deel van de zone tussen de oever en strekdammen tijdens de realisatie minder geschikt zijn als rust- en foerageergebied (zie Figuur 5-3). De landaanwinning binnen het bestaande rust- en foerageergebied vindt alleen plaats in het eerste jaar van de realisatie.

Daarna vinden de werkzaamheden uitsluitend op land plaats en zullen vanaf dat moment ook minder verstorende invloed hebben op foeragerende grauwe ganzen. Tegelijkertijd neemt het foerageergebied toe door toename van geleidelijke land-waterovergangen en ondiep water waar waterplanten zich kunnen ontwikkelen. Ook rustgebied neemt binnen de natuurontwikkeling toe. Wanneer hier de vegetatieontwikkeling goed op gang is gekomen is er sprake van een verbetering van het rust - en foerageergebied van de grauwe gans. Daarmee is de aantasting van het huidige rust - en foerageergebied tijdelijk. 6.5.2 Staat van instandhouding en trend De trend van de grauwe gans in het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer is voor foeragerende dieren stabiel, na een lange periode van toename. Voor rustende dieren is er sprake van een lichte afname. De aantallen liggen ruim boven het doelaantal. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 44 Figuur 6-9: Seizoensgemiddelde (rode punten), trendlijn (blauwe lijn) en in groen het doelaantal voor foeragerende grauwe ganzen (510). De oranje lijn geeft het gemiddelde van de afgelopen vijf seizoenen weer (1361) (www.sovon.nl). Figuur 6-10: Slaapplaatstrend van overwinterende grauwe ganzen weergegeven als seizoensmaxima (rode punten), trendlijn (blauwe lijn).

De oranje lijn geeft het gemiddelde van de afgelopen vijf seizoenen weer (1351) (www.sovon.nl). 6.5.3 Effectbeoordeling Het plan van Waterfront heeft in de eindsituatie vooral een positief effect op het areaal foerageerbiotoop en voedselbeschikbaarheid van de grauwe gans. In de huidige situatie is het plangebied niet van groot belang voor foeragerende grauwe ganzen vanwege het ontbreken van geleidelijke land- waterovergangen en ondiep water. De belangrijkste foerageergebieden bestaan uit graslanden en akkers (oogstres ten) en liggen buiten het Natura 2000-gebied. Ganzen rusten met name in het plangebied. In het Natura 2000- beheerplan worden geen knelpunten benoemd ten aanzien van het behalen van de instandhoudingsdoelstelling. Aannemelijk is dat de werkzaamheden leiden tot tijdelijke verstoring van rustgebied en de recreatie tot een verstoring kan leiden in de periode april-oktober en dan vooral op drukke (vaar)momenten. Ganzen rusten met name in de nachtperiode op het water en foerageren overdag en daarmee is er minder snel een conflict met recreatieve activiteiten die overdag plaatsvinden. De inschatting is dat dit effect klein is en vanwege de gunstige staat van de grauwe gans zijn significant negatieve gevolgen uitgesloten.

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 45 Overigens zal de grauwe gans ook profiteren van de voorgestelde maatregel voor de visdief en aalscholver om verstoring door recreanten ter hoogte van de natuurontwikkeling te voorkomen (zie paragraaf 6.2.4) en een rustgebied bij de strekdam in te stellen (zie paragraaf 6.3.4). Het treffen van mitigerende maatregelen is verder niet aan de orde. 6.5.4 Conclusie Er is geen sprake van significant negatieve gevolgen voor de behoudsdoelstelling van de grauwe gans binnen het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer. Het treffen van mitigerende maatregelen voor rustende en foeragerende grauwe ganzen is daarmee niet aan de orde. De soort profiteert overigens wel van de mitigerende maatregelen die zijn voorgesteld voor de visdief en aalscholver. 6.6 Grote zaagbek (niet-broedvogel) 6.6.1 Effectbeschrijving Het hele plangebied heeft uitsluitend de functie als foerageergebied. Er worden lage aantallen waargenomen. De soort komt ook verspreid over het hele Markermeer voor. De grote zaagbek is het meest gevoelig voor verstoring van de hier beschreven vogelsoorten. In Tabel 5-1 is aangegeven dat de bufferzone 1000 m is (de zone waarbuiten verstoring kan worden uitgesloten). Dit betekent dat door de werkzaamheden het foerageergebied tussen de oever en de strekdammen niet meer gebruikt wordt (zie ook Figuur 5-3).

De landaanwinning binnen het foerageergebied vindt alleen plaats in het eerste jaar van de realisatie. Daarna vinden de werkzaamheden uitsluitend op land plaats en zullen vanaf dat moment ook minder verstorende invloed meer hebben op foeragerende aalscholvers. De landaanwinning ten behoeve van Waterfront is dermate klein ten opzichte van het areaal aan open water in het Markermeer, dat het geen invloed heeft op prooibeschikbaarheid. De verwachte extra onrust tijdens de realisatie kan wel zorgen voor een minder frequent gebruik van het water in het plangebied. De grote zaagbek is vooral buiten het recreatieseizoen, in de periode november-maart, in het gebied aanwezig. Aannemelijk is dat de recreatie daarmee beperkt tot verstoring zal leiden. Niet onbelangrijk is overigens dat de natuurontwikkeling die gerealiseerd wordt, op termijn ook moet fungeren als opgroeilocatie voor vis en daarmee een positieve bijdrage kan leveren aan de voedselbeschikbaarheid van viseters aangezien dat een belangrijk knelpunt is in het Markermeersysteem. 6.6.2 Staat van instandhouding en trend De trend van de grote zaagbek in het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer is de laatste 12 jaar onduidelijk.

De aantallen (46) liggen nog boven het doelaantal (40), maar in het Natura 2000- beheerplan is aangegeven dat de toekomstige voedselsituatie onzeker is, evenals dat er in de toekomst onvoldoende rust en ruimte beschikbaar is. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 46 Figuur 6-11: Seizoensgemiddelde (rode punten), trendlijn (blauwe lijn) en in groen het doelaantal voor foeragerende grote zaagbekken (40). De oranje lijn geeft het gemiddelde van de afgelopen vijf seizoenen weer (46) (www.sovon.nl). 6.6.3 Effectbeoordeling Het plangebied van Waterfront is nu niet van bijzonder belang voor foeragerende en rustende grote zaagbekken. Er worden lage aantallen waargenomen. De landaanwinning ten behoeve van Waterfront is dermate klein ten opzichte van het areaal aan open water in het Markermeer, dat het geen invloed heeft op prooibeschikbaarheid. Verstoring door recreatie is beperkt omdat de grote zaagbek uitsluitend in het winterseizoen aanwezig is, buiten het meest drukke recreatieseizoen. Met name tijdens het eerste jaar van de realisatie, wanneer de werkzaamheden vooral in het water plaatsvinden is er sprake van verstoring door de werkzaamheden. Dit heeft geen invloed op de prooibeschikbaarheid, omdat de soort in het hele Markermeer voorkomt. Dit heeft mogelijk wel invloed op de functie van rustgebied.

Omdat het gebrek aan rust in de toekomst een knelpunt kan worden om de doelaantallen in het gebied te halen, zijn significant negatieve gevolgen tijdens de realisatie niet geheel uit te sluiten. Hiervoor zijn mitigerende maatregelen voorhanden. Ook voor de grote zaagbek is het relevant dat de natuurontwikkeling die gerealiseerd wordt, op termijn gaat fungeren als opgroeilocatie voor vis en daarmee een positieve bijdrage kan leveren aan de voedselbeschikbaarheid van viseters aangezien dat een belangrijk knelpunt is in het Markermeersysteem. 6.6.4 Mitigerende maatregelen De mitigerende maatregelen voor de grote zaagbek sluiten aan bij de mitigerende maatregelen die reeds in paragraaf 6.3.4 zijn beschreven. Hierdoor is er voldoende ruimte voor rustende vogels in de nabijheid van het plangebied.

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 47 6.6.5 Conclusie Door het treffen van mitigerende maatregelen zijn significant negatieve gevolgen voor de behoudsdoelstelling van de grote zaagbek binnen het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer te voorkomen. 6.7 Fuut (niet-broedvogel) 6.7.1 Effectbeschrijving Het plangebied heeft uitsluitend de functie als foerageergebied. Door de werkzaamheden wordt een klein deel van het foerageergebied verstoord (zie Figuur 5-3). De landaanwinning binnen het foerageergebied vindt alleen plaats in het eerste jaar van de realisatie. Daarna vinden de werkzaamheden uitsluitend op land plaats en zullen vanaf dat moment ook geen verstorende invloed meer hebben op foeragerende futen. De landaanwinning ten behoeve van Waterfront is dermate klein ten opzichte van het areaal aan open water in het Markermeer, dat het geen invloed heeft op prooibeschikbaarheid. De verwachte extra onrust tijdens de realisatie kan wel zorgen voor een minder frequent gebruik van het water in het plangebied. Aannemelijk is dat de recreatie tot een verslechtering kan leiden in de periode april-oktober en dan vooral op drukke (vaar)momenten. Omdat er elders in het Markermeer ook op zulke momenten veel onrust is, is er beperkte uitwijkmogelijkheid. De effecten zullen zeer beperkt of afwezig zijn, maar niet geheel uit te sluiten (Van der Winden, 2023).

Niet onbelangrijk is overigens dat de natuurontwikkeling die gerealiseerd wordt, op termijn ook moet fungeren als opgroeilocatie voor vis en daarmee een positieve bijdrage kan leveren aan de voedselbeschikbaarheid van viseters aangezien dat een belangrijk knelpunt is in het Markermeersysteem. 6.7.2 Staat van instandhouding en trend De trend van de fuut in het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer is de laatste 12 jaar onduidelijk. De aantallen (269) liggen nog boven het doelaantal (170), maar in het Natura 2000- beheerplan is aangegeven dat de toekomstige voedselsituatie onzeker is, evenals dat er in de toekomst onvoldoende rust en ruimte beschikbaar is. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 48 Figuur 6-12: Seizoensgemiddelde (rode punten), trendlijn (blauwe lijn) en in groen het doelaantal voor foeragerende futen (170). De oranje lijn geeft het gemiddelde van de afgelopen vijf seizoenen weer (269) (www.sovon.nl). 6.7.3 Effectbeoordeling In het plangebied van Waterfront worden lage aantallen futen waargenomen. De landaanwinning ten behoeve van Waterfront is dermate klein ten opzichte van het areaal aan open water in het M arkermeer, dat het geen invloed heeft op prooibeschikbaarheid.

De inschatting is dat het verstorend effect van de realisatie en recreatie klein is, maar omdat de toekomstige ontwikkelingen ten aanzien van voldoende voedsel en rust in het gebied onzeker zijn, zijn significant negatieve gevolgen ook niet helemaal uitgesloten. Hiervoor zijn mitigerende maatregelen voorhanden. Ook voor de fuut is het relevant dat de natuurontwikkeling die gerealiseerd wordt, op termijn gaat fungeren als opgroeilocatie voor vis en daarmee een positieve bijdrage kan leveren aan de voedselbeschikbaarheid van viseters aangezien dat een belangrijk knelpunt is in het Markermeersysteem. 6.7.4 Mitigerende maatregelen De mitigerende maatregelen voor de fuut sluiten aan bij de mitigerende maatregelen die reeds in paragraaf 6.2.4 en 6.3.4 zijn beschreven. Hierdoor is er voldoende ruimte voor rustende en foeragerende vogels in de nabijheid van het plangebied. 6.7.5 Conclusie Door het treffen van mitigerende maatregelen zijn significant negatieve gevolgen voor de behoudsdoelstelling van de fuut binnen het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer te voorkomen.

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 49 6.8 Krakeend (niet-broedvogel) 6.8.1 Effectbeschrijving De krakeend foerageert met name langs de oevers en rust soms in grote aantallen in de luwte op het water. De soort is relatief gevoelig voor verstoring en er wordt een bufferzone van 500 m aangehouden (zie Tabel 5-1). Hierdoor zal is een substantieel deel van de zone tussen de oever en strekdammen minder geschikt zijn als rust- en foerageergebied (zie Figuur 5-3). De landaanwinning binnen dit gebied vindt alleen plaats in het eerste jaar van de realisatie. Daarna vinden de werkzaamheden uitsluitend op land plaats en zullen vanaf dat moment ook minder verstorende invloed meer hebben op rustende en foeragerende krakeenden. Dit komt ook omdat dan de voedselbeschikbaarheid voor krakeenden minder is, omdat de oeverbegroeiing zich moet ontwikkelen. Wel is er meer luwte aanwezig door de nieuwe structuren in het plangebied, wat het gebied wel functioneel maakt als rustgebied. Aannemelijk is dat de recreatie tot een verslechtering kan leiden in de periode april-oktober en dan vooral op drukke (vaar)momenten. Omdat er elders in het Markermeer ook op zulke momenten veel onrust is, is er beperkte uitwijkmogelijkheid. 6.8.2 Staat van instandhouding en trend De trend van de krakeend in het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer is zeer gunstig.

De huidige aantallen (694) liggen ruim boven het doelaantal van 90. Volgens het Natura 2000 -beheerplan worden in de toekomst ook geen knelpunten voorzien. Figuur 6-13: Seizoensgemiddelde (rode punten), trendlijn (blauwe lijn) en in groen het doelaantal voor foeragerende krakeenden (90). De oranje lijn geeft het gemiddelde van de afgelopen vijf seizoenen weer (694) (www.sovon.nl).

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 50 6.8.3 Effectbeoordeling De trend van de krakeend is zeer gunstig, de aantallen liggen ruim boven het doel. De gevolgen van de ontwikkeling van Waterfront is enerzijds tijdelijk tijdens de realisatie. Maar door mogelijk toenemende verstoring door recreanten is het te verwachten dat krakeenden minder frequent gebruik maken van het plangebied. De inschatting is dat dit effect klein is en vanwege de gunstige staat van de krakeend zijn significant negatieve gevolgen uitgesloten. Overigens zal de krakeend ook profiteren van de voorgestelde maatregel voor de visdief en aalscholver om verstoring door recreanten ter hoogte van de natuurontwikkeling te voorkomen (zie paragraaf 6.2.4 ) en een rustgebied bij de strekdam in te stellen (zie paragraaf 6.3.4). Het treffen van mitigerende maatregelen is verder niet aan de orde. 6.8.4 Conclusie Er is geen sprake van significant negatieve gevolgen voor de behoudsdoe lstelling van de krakeend binnen het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer. Het treffen van mitigerende maatregelen voor rustende en foeragerende krakeenden is daarmee niet aan de orde. De soort profiteert overigens wel van de mitigerende maatregelen die zijn voorgesteld voor de visdief en aalscholver.

6.9 Zwarte stern (niet-broedvogel) 6.9.1 Effectbeschrijving Het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer is aangewezen als rust- en slaapgebied voor de zwarte stern. De soort rust met name op kale gronden, wat niet in het plangebied aanwezig is. Het hele plangebied heeft voor de zwarte stern uitsluitend de functie als foerageergebied. Zwarte sterns foerageren achter en nabij boten, over het gehele Markermeer. Door de werkzaamheden wordt een klein deel van het foerageergebied verstoord. Er vinden geen werkzaamheden in de vaargeul en nabij de sluizen plaats, dus dit deel blijft geschikt als foerageergebied. Foeragerende zwarte sterns zijn niet zo gevoelig voor verstoring. Er wordt een bufferzone van 50 m aangehouden. Daarbuiten is verstoring uitgesloten (zie Tabel 5-1), dit maakt dat de ingeschatte verstoringszone in zie Figuur 5-3 voor deze soort waarschijnlijk een overschatting is. De landaanwinning binnen het foerageergebied vindt alleen plaats in het eerste jaar van de realisatie . Daarna vinden de werkzaamheden uitsluitend op land plaats en zullen vanaf dat moment ook geen verstorende invloed meer hebben op foeragerende zwarte sterns. De landaanwinning voor de natuurontwikkeling biedt ook nieuwe rustgebieden voor de zwarte stern. De zwarte stern is het van belang dat kale gronden in het gebied aanwezig zijn.

6.9.2 Staat van instandhouding en trend De trend van de zwarte stern wordt beschouwd als positief. Er is sprake van een verdubbeling in de afgelopen 15 jaar. Er is geen doelaantal voor de zwarte stern vastgesteld in het aanwijsbesluit. Voor foeragerende vogels is in het Natura 2000-beheerplan aangegeven dat er knelpunten zijn ten aanzien van de voedselbeschikbaarheid. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 51 Figuur 6-14: Seizoensgemiddelde (rode punten), trendlijn (blauwe lijn) en het gemiddelde van de afgelopen vijf seizoenen weer (oranje lijn) van rustende zwarte sterns (www.sovon.nl). 6.9.3 Effectbeoordeling De ontwikkeling van Waterfront leidt niet tot aantasting van de rust- en slaapfunctie in het plangebied, want die is door het ontbreken van kale grond niet in het plangebied aanwezig. De werkzaamheden, van met name de landaanwinning, vinden wel plaats binnen het foerageergebied van de zwarte stern, maar de belangrijkste foerageerlocatie is nabij de sluizen vanwege de hoeveelheid vissen en achter boten. Dit ligt buiten het plangebied en dit gebied wordt ook niet verstoord vanuit de realisatie . Daarmee is er geen sprake van significant negatieve gevolgen. 6.9.4 Conclusie Er is geen sprake van significant negatieve gevolgen voor de behoudsdoelstel ling van de zwarte stern binnen het Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer.

Het treffen van mitigerende maatregelen is daarmee niet aan de orde. De soort profiteert overigens wel van de mitigerende maatregelen die zijn voorgesteld voor de visdief en aalscholver.

Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 52 6.10 Cumulatie Vanuit de Wet natuurbescherming beperkt de verplichting tot het uitvoeren van een cumulatietoets zich tot de plannen en projecten, waarover reeds een besluit is genomen, maar die nog niet zijn uitgevoerd. De toetsing van de cumulatie is gebaseerd op de onderliggende toetsen voor de betreffende relevante plannen en projecten. De conclusies en onderbouwing van de individuele effecten zijn hieruit overgenomen. De cumulatietoets is in dit kader geen herbeoordeling van de betreffende pr ojecten, maar een beoordeling van optelsom en interactie tussen de projecten. Uit hoofdstuk 6 blijkt dat er tijdens de realisatie verstoring kan plaatsvinden van vogels en door recreatief gebruik in de eindsituatie. Deze effecten zijn door het treffen van mitigerende maatregelen waardoor voldoende rust in de omgeving van het plangebied aanwezig blijft voor rustende en foeragerende soorten te voorkomen. Er zal dan geen sprake meer zijn van effecten die kunnen cumuleren met andere plannen of projecten. Verder zijn geen plannen of projecten in de omgeving van Waterfront bekend waarvoor een vergunning is verleend, maar gelijk met of na dit project worden uitgevoerd. Er is dus op dit moment geen zicht op mogelijke cumulatieve effecten. Het project Oostvaardersoevers zit in de planuitwerkingsfase.

Er is een definitieve voorkeursbeslissing genomen en er wordt op dit moment gewerkt aan het MER van de tweede fase. In de vo ortoets behorend bij het MER eerste fase is geconcludeerd dat alleen voor de kuifeend significant negatieve gevolgen niet uitgesloten kunnen worden en dat dit nader beoordeeld moet worden in een passende beoordeling bij de tweede fase. Waterfront heeft geen effect op de instandhouding van de kuifeend omdat de soort nauwelijks voorkomt in het plangebied. Daarmee is er ook in cumulatie geen sprake van een potentieel significant negatief effect. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 53 7 Effectbeoordeling Natura 2000-gebied Veluwe 7.1 Beschrijving Natura 2000-gebied Veluwe 7.1.1 Algemeen De Veluwe bestaat overwegend uit droge bossen, droge en natte heide, vennen en stuifzanden. In de voorlaatste ijstijd, zo'n 150.000 jaar geleden, duwden de ijslobben van het landijs enorme hoeveelheden door de rivieren aangevoerd zand en grond voor zich uit en opzij en vormden zo de stuwwallen. Hoewel de hoogteverschillen sindsdien door wind en water zijn afgevlakt, reiken de hoogste delen van de Veluwe tot ruim 100 m boven NAP. Tot 1900 was de Noord-Veluwe één uitgestrekt stuifzandgebied. Tegenwoordig is er in totaal nog enkele honderden hectare actief stuifzand op de Veluwe. Bij Kootwijk is één van de grootste actieve stuifzandgebieden van Europa.

Plaatselijk komen in de heiden heischrale graslanden, jeneverbesstruwelen, vennen, trilvenen (Wisselse veen) en hoogveenkernen (Mosterdveen) voor. In het beekdal van de Leuvenumse Beek en op de westelijke flanken worden schraallanden aangetroffen. Langs de randen van de Veluwe ontspringen de (sprengen)beken, waar beekvegetaties en zeer plaatselijk bronbossen voorkomen. Het Natura 2000-gebied beslaat een oppervlakte van circa 88.370 ha. Het gehele gebied is aangewezen in het kader van zowel de Vogelrichtlijn als de Habitatrichtlijn. In 2014 is het gebied definitief aangewezen als Natura 2000-gebied door de Staatssecretaris van Economische Zaken. Met het Wijzigingsbesluit (25 november 2022) is het habitattype H91D0 Hoogveenbossen toegevoegd. 7.1.2 Instandhoudingsdoelstellingen De Veluwe is aangewezen voor negentien habitattypen, zeven habitatrichtlijnsoorten en tien vogelrichtlijnsoorten. Deze zijn in tabel 7-1 weergegeven met de bijbehorende instandhoudingsdoelen. Tabel 7-1: Instandhoudingsdoelstellingen voor habitattypen, -soorten en broedvogels van het Natura 2000-gebied Veluwe Habitattype en soort Doelst. opp. Doelst. kwal. Doelst. pop.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://lelystad.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/90d67c10-9847-4378-90f3-57eae76135e6?agendaItemId=891b7f26-bafe-44a0-8d24-9ff1f85a75e3