Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 2 MER deel A

RAPPORT MER Waterfront Stedelijke Kust Lelystad Hoofdrapport deel A: hoofdlijnen voor de besluitvorming Klant:

Gemeente Lelystad

Referentie: BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001 Status:

Definitief/1

Datum:

22 november 2023

Projectgerelateerd

HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Netherlands Mobility & Infrastructure +31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W

Titel document: MER Waterfront Stedelijke Kust Lelystad Sub titel: Hoofdrapport deel A: hoofdlijnen voor de besluitvorming Referentie: BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001 Status: Definitief/1 Datum: 22 november 2023 Projectnaam: Waterfront Lelystad Projectnummer: BJ1923

Classificatie Projectgerelateerd

Disclaimer

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V. dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

ii

Inhoud Verklarende woordenlijst

3

1

Inleiding

7

1.1

Waterfront Stedelijke Kust Lelystad

7

1.2

Nieuw bestemmingsplan en de milieueffectrapportage

8

1.3

Stappen van de m.e.r.-procedure en mogelijkheden voor inspraak

9

1.4

Leeswijzer van het MER

10

2

Waarom wil de gemeente het Waterfront ontwikkelen?

11

2.1

Vastgesteld beleid over stedelijke groei en kustontwikkeling

11

2.2

Regionale behoefte op basis van de Laddertoets voor duurzame verstedelijking

13

2.3

Noodzaak tot behoud van de waterveiligheid

14

2.4

Doelen van het Waterfront

15

3

Voorgenomen activiteit: Wat houdt het plan in?

16

3.1

Totstandkoming van het plan

16

3.2

Ligging en begrenzing plangebied

16

3.3

Woon- en recreatielandschap Meerdijkhaven en Saerdam

17

3.4

Leisuregebied Bataviakwartier

19

3.5

Landaanwinning

21

3.6

Waterveiligheid

22

3.7

Stadsstrand

23

3.8

Klimaatadaptatie, energievoorziening en circulariteit

24

3.9

Weg te bestemmen en te verplaatsen functies

24

4

Alternatieven en varianten

26

4.1

Totstandkoming alternatieven en varianten

26

4.2

Overzicht alternatieven en varianten

28

4.3

Toelichting voorlopig voorkeursalternatief

30

4.4

Alternatief zonder landaanwinning

34

4.5

Inrichtingsvariant zonder stadsstrand bij de Saerdam

35

4.6

Uitvoeringsvarianten voor de zandwinlocatie

35

4.7

Uitvoeringsvarianten voor de bodem onder de nieuwe dijk

36

5

Referentiesituatie en effecten van de eindsituatie

38

5.1

Referentiesituatie

38

22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

1

5.2

Methodiek van de effectbeoordeling

40

5.3

Samenvattende tabel milieueffecten eindsituatie

41

5.4

Milieueffecten voorlopig voorkeursalternatief

44

5.5

Beschouwing varianten voorlopig voorkeursalternatief

49

5.6

Milieueffecten alternatief zonder landaanwinning

50

6

Effecten van de realisatie

54

6.1

Samenvattende tabel milieueffecten realisatie

54

6.2

Milieueffecten voorlopig voorkeursalternatief

56

6.3

Beschouwing varianten voorlopig voorkeursalternatief

59

6.4

Milieueffecten alternatief zonder landaanwinning

61

7

Synthese en opgaven voor het vervolg

64

7.1

Haalbaarheid alternatieven en varianten in het kader van milieu

64

7.2

Uitvoeringsvarianten voor de bodem onder de nieuwe dijk

70

7.3

Wenselijkheid alternatieven in het kader van doelbereik

71

7.4

Leemten in kennis en/of informatie

72

7.5

Aandachtspunten voor het bestemmingsplan

73

7.6

Aandachtspunten voor vervolgbesluiten

74

7.7

Aanzet tot evaluatie en monitoring

74

Bronnen

77

Bijlagen A1

Uitgangspunten functioneel programma

A2

HKV notitie

A3

Passende Beoordeling

22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

2

Verklarende woordenlijst Begrip Alternatief Archeologie Archeologische verwachtingswaarde

Autonome ontwikkeling

De mate waarin een locatie binnen acceptabele tijd te bereiken is.

Bereikbaarheid Bestemmingsplan

Bodemverontreiniging

Capaciteit Criterium

Commissie m.e.r.

Compenserende maatregel

Contour 22 november 2023

Definitie Een alternatief bestaat uit een combinatie van kansrijke oplossingen voor het Waterfront Lelystad Wetenschap van oude historie op grond van bodemvondsten en opgravingen. Waarde van een terrein bepaald door een aantal criteria: kwaliteit en conservering van de archeologische resten en sporen in de bodem, de zeldzaamheid, de zichtbaarheid en de waarde die het terrein heeft voor het wetenschappelijk belang. Op zichzelf staande ontwikkeling (geen onderdeel van voorgenomen activiteit), op basis van vastgesteld beleid, in de toekomst wordt uitgevoerd.

Gemeentelijk plan waarin het gebruik en bebouwingsmogelijkheden van gronden en de aanleg van allerlei andere werken en werkzaamheden worden geregeld. Aanwezigheid van stoffen, micro-organismen of straling op of in de bodem door, of als gevolg van menselijke activiteit, op zodanige wijze dat deze zich met de bodem kunnen vermengen, met de bodem kunnen reageren, zich in de bodem kunnen verplaatsen en/of ongecontroleerd kunnen verplaatsen, waarbij afbreuk wordt gedaan aan één of meer van de functionele eigenschappen van de bodem. De maximale hoeveelheid voertuigen die in een bepaalde tijdsperiode kan passeren op een bepaald wegvak. Criteria zijn de onderwerpen die binnen een milieuthema worden onderzocht. Elk criterium is vertaald naar één of meerdere indicatoren op basis waarvan de effectbeoordeling plaatsvindt. Onafhankelijke commissie die het bevoegd gezag adviseert over de inhoud van het MER en de beoordeling van de kwaliteit van het MER. Het vergoeden van schade aan natuur en landschap die is ontstaan door een ingreep. Dit kan zowel financieel als fysiek voor het trekken van positieve maatregelen voor natuur en landschap in het gebied rond die ingreep of elders. Compenserende maatregelen worden in laatste instantie toegepast. In eerste instantie worden mitigerende maatregelen toegepast om eventuele schade die werkzaamheden veroorzaken zoveel mogelijk teniet te doen.

Pas als niet alle schade voorkomen kan worden, worden compenserende maatregelen toegepast. Een lijn getrokken door een aantal punten van gelijke (geluid)belasting of gelijk plaatsgebonden risico. Door contouren te

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

3

berekenen is het mogelijk het gebied vast te stellen dat een bepaalde (geluid)belasting c.q. plaatsgebonden risico ondervindt. Geschiedenis van de ontwikkelingsdrang der beschaving.

Cultuurhistorie

Decibel, maat voor het geluiddrukniveau waarbij een frequentieafhankelijke correctie wordt toegepast voor de gevoeligheid van het menselijk oor. Decibel, maat voor de omvang van geluidenergie ofwel geluidssterkte die de verhouding weergeeft tussen de omvang en de hoogte (intensiteit).

dB(A)

dB

Waterkerend grondlichaam.

Dijk

De afdekking van de kern van de dijk ter bescherming tegen golfaanvallen en langsstromend water. De bekleding bestaat uit een erosiebestendige toplaag, inclusief de onderliggende laag. Een dwarsprofiel is een (denkbeeldige) doorsnijding van een terrein of constructie met een verticaal vlak, aangebracht loodrecht op de as ervan. Wetenschap die de relaties tussen organismen en hun omgeving (milieu) bestudeert. Het proces waarbij grond, gesteente en dergelijke verplaatst worden door c.q. wegspoelen onder invloed van wind, stromend water of bewegende ijsmassa’s.

Dijkbekleding

Dwarsprofiel Ecologie Erosie

De planten- en dierenwereld.

Flora & Fauna Habitatrichtlijn

Inventarisatie vergunningen/planprocedures

Kaderrichtlijn Water (KRW)

Kwel Landaanwinning Maaiveld

22 november 2023

Europese richtlijn die bescherming regelt van bedreigde natuurtypen (habitats) en in het wild levende soorten planten en dieren, die op Europees niveau van belang zijn. Overzicht van mogelijke vergunningen, planprocedures, toestemmingen, ontheffingen en meldingen, onderverdeeld naar thema, inclusief wettelijke grondslag, proceduretermijnen, vereiste onderzoeken en het daarbij horende kritieke pad (de volgorde van activiteiten die de einddatum bepaalt van het verkrijgen van de benodigde vergunningen). De Kaderrichtlijn Water is vanaf 2000 van kracht en is een Europese richtlijn met als doel de kwaliteit van oppervlakte- en grondwater in Europa te waarborgen. Wateren dienen met deze richtlijn in 2027 een goed leefgebied te vormen voor de planten en dieren die er thuishoren. Het uittreden van grondwater. Het maken van land in een gebied wat nu water is. Het aardoppervlak van het natuurlijk of aangelegde terrein.

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

4

Milieueffectrapport (MER)

De wettelijke geregelde procedure van milieueffectrapportage.

m.e.r.-procedure Mitigerende maatregelen

NAP

Natura 2000

Natuurnetwerk Nederland (NNN)

Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD)

Passende beoordeling

Primaire waterkering Projectbesluit

Referentiesituatie

22 november 2023

Maatregelen die worden genomen om de nadelige effecten van activiteiten of fysieke ingrepen te verminderen dan wel voorkomen. Normaal Amsterdams Peil: Alle hoogtes in Nederland worden gemeten ten opzichte van hetzelfde niveau, het Normaal Amsterdams Peil (NAP). Een NAP-hoogte van 0 m is ongeveer gelijk aan het gemiddeld zeeniveau van de Noordzee. Europees netwerk van beschermde natuurgebieden op het grondgebied van de Europese Unie, gebaseerd op de Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn. Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is het Nederland netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Dit netwerk vormt de ecologische hoofdstructuur (EHS) van Nederland. Het netwerk moet natuurgebieden beter verbinden met elkaar en het omringende agrarische gebied. In de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) beschrijft het bevoegd gezag de scope van het MER en de aanpak van de milieubeoordeling. Een Passende Beoordeling is een beoordeling van de effecten van een activiteit op natuurdoelstellingen van een Natura 2000-gebied. Wanneer significante effecten op Natura 2000-gebieden niet op voorhand uitgesloten kunnen worden of onzeker zijn, moet er een Passende Beoordeling worden uitgevoerd.

In de Passende Beoordeling worden de mogelijke effecten van de aanleg, het beheer, het gebruik en de verwijdering van de activiteit, in cumulatie met andere plannen en projecten, beoordeeld in het licht van de instandhoudingsdoelen van de betrokken Natura 2000-gebieden. Een primaire waterkering is in Nederland een dijk die beschermt tegen het buitenwater (zee, rivieren, grote meren), Document waarin belangrijke elementen uit het plan beschreven zijn, zoals het ontwerp, hoe participatie ingericht wordt en hoe schaderegelingen zijn. Vergelijking(maatstaaf)

Referentie

Ruimtebeslag

Milieueffectrapport. Openbaar document waarin de voorgenomen activiteit en de redelijkerwijs in beschouwing te nemen alternatieven en de te verwachten gevolgen op het milieu in hun onderlinge samenhang worden beschreven en beoordeeld. Het MER wordt opgesteld ten behoeve van een of meer besluiten die over de betreffende activiteit genomen moet worden.

De referentiesituatie gaat uit van de bestaande situatie en de autonome ontwikkelingen. Deze situatie dient als referentiekader voor de effectbeschrijving van de alternatieven in het MER. De fysieke ruimte die nodig is voor de aanleg en de inpassing van een alternatief of variant.

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

5

Ruimtelijke kwaliteit

Studiegebied

TBES Variant

Veiligheidsnorm

Voorkeursalternatief (VKA)

Ondiepe bodem die voor een dijk ligt.

Voorland Waterstaatswerk Waterveiligheidsopgave Zetting

22 november 2023

Kwaliteit van een plek/ruimte voor de waarden: gebruik, beleving en toekomstbestendigheid in relatie tot de verschillende belangen. Het gebied waarbinnen zich milieugevolgen kunnen voordoen als gevolg van de voorgenomen activiteit (of alternatieven) en dat dient te worden beschouwd in het MER. De omvang van het studiegebied kan per milieuaspect verschillen. Toekomstbestending ecologisch systeem. Hiermee worden ingrepen gecompenseerd door natuurontwikkeling. Een variatie op een alternatief op een (klein) onderdeel, subkeuze binnen een alternatief. Het wettelijk vastgelegde niveau van bescherming van een dijktraject tegen overstromen. In het nieuwe waterveiligheidsbeleid is voor elk traject twee normen vastgelegd: een signaleringswaarde en een ondergrens (maximaal toelaatbare kans). Het voorkeursalternatief is een ontwerp op hoofdlijnen voor de dijkversterking waarin zo goed mogelijk rekening is gehouden met alle maatschappelijke belangen en randvoorwaarden.

Oppervlaktewaterlichaam, bergingsgebied, waterkering of ondersteunend kunstwerk. De waterveiligheidsopgave beschrijft de faalmechanismen die verbeterd moeten worden om de waterkering over 50 jaar te laten voldoen aan de veiligheidsnorm. Oxidatie en klink van de bodem, wat leidt tot bodemdaling.

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

6

1

Inleiding

Voor u ligt het Milieueffectrapport voor het bestemmingsplan Waterfront Stedelijke Kust Lelystad. Er is een milieueffectrapportage procedure doorlopen om het milieubelang zo goed mogelijk mee te nemen in de besluitvorming over het nieuwe bestemmingsplan. Een milieueffectrapportage (m.e.r.) is een uitgebreid onderzoek waarmee alle mogelijke milieugevolgen vooraf in kaart zijn gebracht. De resultaten van het onderzoek zijn samengevat in dit milieueffectrapport (MER).

1.1

Waterfront Stedelijke Kust Lelystad

Lelystad wil de komende decennia fors groeien. De kust speelt een belangrijke rol in de ambities van de stad. Eén van de gebieden die de gemeente in dat kader wil ontwikkelen is het gebied tussen LelystadHaven en de Markerwaarddijk: het Waterfront. De gemeente wil de groeiambitie van de stad (van 80.000 naar 120.000 inwoners) ondersteunen door de aantrekkelijkheid van de stad voor inwoners en bezoekers te vergroten. Daarom wil ze hier in het Waterfront aantrekkelijke stedelijke kustzone realiseren, die de stad met het Markermeer en de natuurgebieden van het Nationaal Park Nieuw Land verbindt. De ligging aan het Markermeer wordt benut: een stad aan het water in plaats van een stad achter de dijk.

Figuur 1-1: Waterfront, huidige situatie. Met de deelgebieden Bataviakwartier en Meerdijkhaven en Saerdam en in rood de begrenzing van het plangebied van het bestemmingsplan Waterfront Stedelijke Kust Lelystad

Het Waterfront bestaat uit twee deelgebieden: • Aan de noordzijde Bataviakwartier: dit moet hét leisuregebied van bovenregionale betekenis worden (leisure is een ander woord voor vrijetijdsbesteding). • In het zuidwesten Meerdijkhaven en Saerdam: in het nu nog lege gebied en op een landaanwinning in het Markermeer moet een nieuw woon- en recreatielandschap komen. Hier zal het natuurlijke karakter van de Marker Wadden als het ware de stad in komen en identiteit geven aan het Waterfront en daarmee aan de stad als geheel. Het motto van Lelystad als Hoofdstad van de Nieuwe Natuur moet hier echt voelbaar en beleefbaar worden. 22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

7

1.2

Nieuw bestemmingsplan en de milieueffectrapportage

1.2.1

Bestemmingsplan met rechtstreekse bouwtitel

Voor de aanleg en het gebruik van het Waterfront is een nieuw bestemmingsplan nodig. In het bestemmingsplan wordt vastgelegd welke regels er gaan gelden voor de ruimtelijke ordening, zoals het toekomstig gebruik en de bouwmogelijkheden. Bij het bestemmingsplan hoort ook een toelichting op het plan en de relevante omgevingsaspecten en een verbeelding in de vorm van een digitale kaart. Het bestemmingsplan maakt het stedelijk ontwikkelingsproject en de aanpassing van de afmeervoorzieningen voor binnenscheepvaart mogelijk. Het is ook kaderstellend voor eventuele zandwinning en de wijziging van de waterkering. Kaderstellend betekent dat er voor deze activiteiten naast het bestemmingsplan nog een water- en ontgrondingvergunning en een Projectbesluit nodig kunnen zijn. Op 1 januari 2024 is het de bedoeling dat de nieuwe Omgevingswet in werking treedt. In het MER is ervan uitgegaan dat de besluitvorming over het bestemmingsplan plaatsvindt onder de huidige wetgeving, de Wet ruimtelijke ordening

1.2.2

M.e.r.-procedure

Op grond van het Besluit m.e.r. is het nieuwe bestemmingsplan plan-m.e.r.-plichtig. Dat betekent dat de milieueffectrapportage (m.e.r.) procedure moet worden doorlopen. Het doel van de m.e.r.-procedure is dat het milieubelang een volwaardige rol heeft in de besluitvorming over grote projecten en ingrepen. In de m.e.r.-procedure worden de mogelijke milieugevolgen op samenhangende, objectieve en systematische wijze onderzocht en beoordeeld. Het milieuonderzoek moet worden gerapporteerd in een milieueffectrapport (MER). Het nieuwe bestemmingsplan maakt het stedelijk ontwikkelingsproject en de aanpassing van de haven voor binnenscheepvaart mogelijk. Deze activiteiten zijn in de Bijlage van het Besluit m.e.r. genoemd als activiteiten waarvoor een plan-m.e.r. moet worden doorlopen: • Categorie D11.2: de aanleg, wijziging of uitbreiding van een stedelijk ontwikkelingsproject met inbegrip van de bouw van winkelcentra of parkeerterreinen • Categorie D4: de wijziging of uitbreiding van een haven voor de binnenscheepvaart. Daarnaast is het nieuwe bestemmingsplan kaderstellend voor eventuele zandwinning en wijziging van de waterkering. Ook deze activiteiten zijn in de Bijlage van het Besluit m.e.r. genoemd als activiteiten waarvoor een plan-m.e.r.

moet worden doorlopen: • Categorie D3.2: de aanleg, wijziging of uitbreiding van werken over kanalisering of ter beperking van overstromingen, met inbegrip van primaire waterkeringen en rivierdijken • Categorie D29.2: de winning van mineralen (zandwinning) door baggeren van de zee-, meer-, of rivierbodem dan wel de wijziging of uitbreiding daarvan In een Passende Beoordeling is onderzocht of de ontwikkeling van het Waterfront significant negatieve effecten kan hebben op Natura 2000-gebieden in de omgeving van Lelystad. Ook hierdoor geldt de verplichting tot het uitvoeren van een plan-m.e.r.

22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

8

Deze m.e.r.-procedure wordt doorlopen voor het bestemmingsplan Waterfront Stedelijke Kust Lelystad. Voor de vervolgbesluiten, zoals een eventuele water- en ontgrondingvergunning en een Projectbesluit, kunnen nog volgende m.e.r.-(beoordelings)procedures aan de orde zijn.

1.3

Stappen van de m.e.r.-procedure en mogelijkheden voor inspraak

1.3.1

Wat voorafging aan de publicatie van dit MER

In de periode vanaf mei 2023 tot de ter inzagelegging van het MER zijn de volgende stappen van de m.e.r.-procedure doorlopen: 1. Kennisgeving van het voornemen, raadpleging en zienswijzen over de notitie reikwijdte en detailniveau. In het gemeenteblad en Flevopost is officieel aangekondigd dat er een project start waarvoor een m.e.r.-procedure wordt doorlopen. In de notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) staat welke alternatieven worden onderzocht en is een voorstel opgenomen voor de uit te voeren milieuonderzoeken en met welk detailniveau. Na de bekendmaking heeft de NRD van 18 mei tot 29 juni 2023 ter inzage gelegen. In deze periode kon iedereen reageren op de voorgestelde aanpak van het milieuonderzoek. De gemeente heeft ook bij andere bestuursorganen (Provincie Flevoland, Waterschap Zuiderzeeland, Veiligheidsregio Flevoland, Omgevingsdienst Flevoland, Gooi en Vechtstreek) advies ingewonnen over de aanpak van het onderzoek. 2. Reactienota. De ontvangen adviezen en zienswijzen zijn verwerkt in een Reactienota, waarin is uitgelegd welke reacties al dan niet zijn meegenomen in het m.e.r.-proces. Relevante adviezen uit de zienswijzen zijn meegenomen in het MER. De Reactienota is ter kennisgeving aan de gemeenteraad en de indieners van de reacties gestuurd. De Reactienota is te vinden op de website van de gemeente. 3. Opstellen ontwerp-bestemmingsplan en MER.

In het MER zijn de milieueffecten van de ontwikkeling van het Waterfront in beeld gebracht.

1.3.2

Vervolgstappen in de procedure na publicatie van het MER

De actuele en volgende stappen van de besluitvormings- en m.e.r.-procedure zijn: 4. Raadpleging en zienswijzen over het MER en het ontwerp-bestemmingsplan. Het MER en het ontwerp-bestemmingsplan worden gelijktijdig ter inzage gelegd. De gemeente raadpleegt de andere bestuursorganen over de inhoud van het MER en het te nemen besluit. De onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage toetst of het MER alle relevante milieu-informatie bevat voor de besluitvorming. Iedereen kan gedurende zes weken een zienswijze indienen. 5. Reactienota. Het advies van de Commissie m.e.r. en de ontvangen zienswijzen worden verwerkt in een Reactienota, waarin wordt gemotiveerd hoe de zienswijze bij de besluitvorming over het bestemmingsplan wordt betrokken. De Reactienota wordt ter kennisgeving aan de gemeenteraad en de indieners van de reacties gestuurd. De Reactienota zal ook op de website van de gemeente komen.

22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

9

6. Vaststellen definitief bestemmingsplan. Het bestemmingsplan wordt door de gemeenteraad van de Gemeente Lelystad definitief vastgesteld als de m.e.r.-procedure tot aan deze stap correct en volledig is doorlopen en de gegevens in het MER redelijkerwijs aan het besluit ten grondslag kunnen worden gelegd. Vervolgens wordt het besluit bekend gemaakt. 7. Monitoring en evaluatie. Als het bestemmingsplan wordt goedgekeurd en ook de noodzakelijke vervolgbesluiten zijn genomen, kan het Waterfront worden aangelegd. Tijdens de uitvoering en in de eindsituatie van Waterfront worden de daadwerkelijk optredende gevolgen gemonitord en zo nodig bijgestuurd.

1.4

Leeswijzer van het MER

In dit inleidende hoofdstuk is de context van de stedelijke ontwikkeling Waterfront geschetst en de achtergrond van de besluitvorming en de m.e.r.-procedure toegelicht. Dit MER bestaat vervolgens uit een Deel A en B. Deel A omvat de hoofdstukken 2 tot en met 7 en bevat de hoofdlijnen van de studie. Het biedt de lezer informatie ten behoeve van de besluitvorming over het Waterfront. Deel B levert achtergrondinformatie voor de conclusies in Deel A. In deel A is in Hoofdstuk 2 uitgelegd waarom de gemeente het Waterfront wil ontwikkelen. In dit hoofdstuk komen de opgave, het beleid en de doelen van het Waterfront aan bod. Hoofdstuk 3 geeft de hoofdlijnen van het plan. Daarin zijn onder meer de ambities voor het woon- en recreatielandschap Meerdijkhaven en Saerdam en het leisuregebied Bataviakwartier toegelicht en is uitgelegd wat de bedoeling is van de landaanwinning en het verleggen en versterken van de waterkering en het stadsstrand. In Hoofdstuk 4 zijn de alternatieven en varianten beschreven die in het MER zijn onderzocht. Het voorlopig voorkeursalternatief van de gemeente is gebaseerd op het Stedenbouwkundig Masterplan en daarvan zijn het functionele programma en de hoofdlijnen van de realisatie toegelicht.

Naast het voorlopig voorkeursalternatief zijn een alternatief zonder landaanwinning, een inrichtingsvariant zonder stadsstrand en verschillende uitvoeringsvarianten onderzocht in het MER. In Hoofdstuk 5 en hoofdstuk 6 zijn de milieueffecten van de alternatieven en varianten met de referentiesituatie vergeleken. De milieueffecten zijn in meer detail uitgewerkt in Deel B. Hoofdstuk 5 geeft de effectbeoordeling van de eindsituatie en Hoofdstuk 6 de van de effecten tijdens realisatie. In Hoofdstuk 7 is het vervolgproces beschreven met de aanzet voor de monitoring en eventuele bijsturing van effecten in de eindsituatie en tijdens realisatie. Deel B levert achtergrondinformatie voor de conclusies in Deel A. De aanpak en methodiek van het milieueffectonderzoek zijn eerst toegelicht. In de daaropvolgende hoofdstukken zijn per milieuthema de huidige situatie en ontwikkelingen beschreven en zijn de effecten van de alternatieven en varianten van het Waterfront uitgewerkt en getoetst ten opzichte van die referentiesituatie.

22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

10

2

Waarom wil de gemeente het Waterfront ontwikkelen?

Lelystad is zo’n 50 jaar geleden ontstaan met de inpoldering van de voormalige Zuiderzee. Het is oorspronkelijk gepland als ‘hoofdstad’ van de Flevopolders op het snijvlak van de drie grote polders: Oostelijk Flevoland, Zuidelijk Flevoland en de Markerwaard. In 2006 is definitief besloten af te zien van de Markerwaard, waardoor de positie van Lelystad niet meer verandert: de stad is en blijft gepositioneerd ‘aan’ het Markermeer. De stad is er echter niet op ontworpen. Lelystad ligt van het water afgekeerd. In de afgelopen twintig jaar zijn er veel plannen en ideeën geweest om Lelystad alsnog met het water te verbinden en daarmee te profiteren van de unieke ligging aan het Markermeer. In de laatste jaren zijn deze plannen in een stroomversnelling gekomen met de Kustvisie 2030, het Koersdocument 2040 en de Omgevingsvisie 2040 en het ontstaan van de nieuwe natuurgebieden Oostvaardersplassen en Marker Wadden. Onder het motto ‘Hoofdstad van de Nieuwe Natuur’ ontwikkelt Lelystad een nieuw imago: de basis voor Lelystad Next Level waarbij ook in de groei van de stad met 40.000 woningen is voorzien. De kust speelt een belangrijke rol in de groei van de stad. In dit hoofdstuk is uitgelegd hoe de plannen voor het Waterfront passen bij het vastgestelde beleid over stedelijke groei en kustontwikkeling, de regionale behoefte voor duurzame verstedelijking en de hoogwaterveiligheid.

Ook zijn de doelen van het Waterfront toegelicht.

2.1

Vastgesteld beleid over stedelijke groei en kustontwikkeling

Problematiek en potentie van Lelystad De Kustvisie Lelystad 2030 ‘Een Vitale Kust’, het Koersdocument 2040 en de Omgevingsvisie 2040 vormen beleidskaders die aan de basis liggen van het Waterfront. Uit die kaders wordt duidelijk dat Lelystad een stad met veel potentie is. Maar Lelystad kent sinds jaar en dag ook een aantal fundamentele en samenhangende sociale, economische en ruimtelijke uitdagingen. Lelystad is nooit de grote provinciehoofdstad van Flevoland geworden. Wat er in anticipatie op de grote aantallen inwoners wel kwam, waren stadse maatschappelijke en commerciële voorzieningen, veel groen, onderwijs en een groot areaal openbare ruimte. Het Koersdocument 2040 signaleert dat er in Lelystad relatief veel mensen met een lage sociaaleconomische status wonen. Het inkomen en het opleidingsniveau van de bevolking zijn relatief laag, de werkloosheid is relatief hoog en er zijn veel gezondheidsproblemen die samenhangen met de lage sociaaleconomische status. De gemeente stelt in het Koersdocument dat de draagkracht en het draagvlak van de inwoners al jaren onvoldoende zijn om alle publieke en commerciële voorzieningen van de stad te dragen. Voorzieningen verdwijnen, omdat het draagvlak ontbreekt, waardoor de stad weer minder aantrekkelijk wordt voor draagkrachtige inwoners en bedrijven. Zo ontstaat een neerwaartse spiraal. Tegelijk heeft Lelystad veel te bieden.

Zo is er de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in omliggende nationale en regionale infrastructuur waardoor Lelystad onderdeel is van de Metropool Regio Amsterdam en ook de regio Zwolle goed bereikbaar is. In combinatie met de beschikbare ruimte en de betaalbare grond- en vastgoedprijzen maakt dit Lelystad in potentie een aantrekkelijke vestigingsplek voor bedrijven en nieuwe inwoners. Door de ligging aan het Markermeer heeft Lelystad unieke kwaliteiten te bieden aan haar inwoners en bezoekers: ruimte, rust, markante beleefbare natuur en water. De kustzone is het grote onbenutte potentieel van de stad en biedt aanknopingspunten voor de verdere stadsontwikkeling.

22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

11

Strategische koers voor de stad De gemeente, provincie Flevoland en het ministerie van Binnenlandse Zaken hebben onder de naam Lelystad Next Level gewerkt aan toekomstplannen voor de stad. Het doel van Lelystad Next Level is een aantrekkelijke en duurzame stad in een natuurlijke omgeving, die financieel gezond is en zich zelfstandig ontwikkelt. In het Koersdocument 2040 maakt de gemeente richtinggevende keuzes voor het realiseren van deze ambitie. Een van die keuzes is het versterken van de verstedelijking. Lelystad wil groeien in aantal inwoners en werkgelegenheid ter versterking van de sociale, economische en stedelijke structuur. Ze wil hiervoor de ruimte en bereikbaarheid benutten om nieuwe bedrijven aan te trekken. En ze wil de stad aantrekkelijker maken voor nieuwe draagkrachtige inwoners zodat een evenwichtige stad ontstaat die daadwerkelijk op eigen benen kan staan. Het motto van Lelystad is Hoofdstad van de Nieuwe Natuur. De stad ligt midden in de natuur, ontleent hier haar nieuwe identiteit aan en gaat deze sterk uitdragen. Dit laat zich vooral aan het water zien, nabij de Oostvaardersplassen, het Markermeer en Marker Wadden (gezamenlijk het Nationaal Park Nieuw Land): “Lelystad is een aantrekkelijke kuststad.

Een stad met een unieke kustlijn met vergezichten waaraan de stad zich openbaart: een bruisend stedelijk front en aantrekkelijke woonlandschappen waar natuur en wonen samenkomen”. De gemeente zet ook in op het benutten van de potentie van het Bataviakwartier om de economische dynamiek te versterken, om daarmee de werkgelegenheid en het aantal inwoners te vergroten. De gemeente wil zo uitgroeien tot een sterke, onderscheidende speler in regionale netwerken en tot een stad met 120.000 inwoners. Amendement 40.000 extra woningen Bij de behandeling van het uitvoeringsprogramma Lelystad Next Level heeft de Gemeenteraad zich in een amendement uitgesproken om de groei van Lelystad vorm te geven met de bouw van 40.000 extra woningen. Deze ambitie wordt meegenomen in de verdere ontwikkeling van Lelystad Next Level. Ruimtelijke visie voor de stedelijke kust Gelijktijdig met het beleid voor Lelystad Next Level is gewerkt aan de Kustvisie Lelystad 2030. Lelystad heeft een lange kust die zich uitstrekt van de Oostvaardersplassen tot Flevokust Haven en Enkhuizen. Met de Kustvisie wil de gemeente graag structuur en samenhang aanbrengen in alle ontwikkelingen die zich afspelen in de omgeving van de kust en die bijdragen aan Lelystad als aantrekkelijke stad om in te wonen, recreëren en ondernemen.

De ambitie is om van de ‘stedelijke kust’ (met daarin onder andere Bataviakwartier en Meerdijkhaven en Saerdam) een goed bereikbaar, hoogwaardig en gevarieerd milieu te maken, dat aantrekkelijk is voor inwoners en bezoekers. Het gebied richt zich op vrijetijdsbesteding, recreatie op water en land, in combinatie met bijzondere woonmilieus nabij water en natuur. Bataviakwartier, gericht op vrijetijdsbesteding, havenrecreatie en detailhandel, is het kerngebied van de kuststrook en de waterpoort voor het Nationaal Park Nieuw Land. Saerdam en Meerdijkhaven zijn gericht op het stedelijk wonen aan en op het water en zijn uitloper van de stad. Meerdijkhaven zal fungeren als overgangsgebied tussen het hoog stedelijke gebied en het Werkeiland. Functies, met name in het Bataviakwartier, vullen het aanbod van de stad als geheel aan, waarbij wordt gezorgd dat elke voorziening op de juiste locatie komt waar deze het meeste toevoegt aan de ontwikkeling en aantrekkelijkheid van de stad.

22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

12

2.2

Regionale behoefte op basis van de Laddertoets voor duurzame verstedelijking

Voor het nieuwe bestemmingsplan is de behoefte aan de nieuwe stedelijke ontwikkeling via de methodiek van de Ladder voor duurzame verstedelijking (hierna: de Ladder) getoetst. Het doel van het doorlopen van de Ladder is het realiseren van een goede ruimtelijke ordening in de vorm van een acceptabel woon- en leefklimaat en een duurzaam ruimtegebruik. In deze paragraaf zijn de conclusies van de Ladder per functie overgenomen. De Ladder is opgenomen als bijlage van het bestemmingsplan. De Ladder toont aan dat er behoefte is aan de verschillende functies van het plan Waterfront en dat het mogelijk maken hiervan niet leidt tot onaanvaardbare ruimtelijke effecten op andere plaatsen, zoals leegstand. Daarmee voldoet het plan aan de eisen van de Ladder. Wonen Voor de woningvraag is gebruik gemaakt van de meest recente Primos huishoudensprognose uit 2023, de onbenutte capaciteit in onherroepelijke bestemmingsplannen en locaties/ideeën die de gemeente in de toekomst wil ontwikkelen. Voor Lelystad geldt dat er een resterende behoefte aan circa. 5.500 woningen is. Door binnen het plan Waterfront tot en met het jaar 2040 maximaal 3.000 woningen te realiseren wordt een deel van deze resterende behoefte ingevuld. In de Ladder wordt geconcludeerd dat het plan voorziet in een behoefte binnen het verzorgingsgebied in de komende twintig jaar.

Ruimtelijke effecten door toevoeging van woningen binnen het plan Waterfront zijn naar verwachting beperkt. Gezien de geconstateerde behoefte waarin het plan kan voorzien, de huidige woningnood in Nederland en binnen het verzorgingsgebied en het gebrek aan geschikte alternatieven binnen bestaand stedelijk gebied, wordt geconcludeerd dat vanuit Ladderperspectief dat er geen onaanvaardbare ruimtelijke effecten te verwachten zijn. Retail De functie retail bestaat hoofdzakelijk uit de uitbreiding van het Bataviastad Fashion Outlet. Daarnaast wordt er ruimte geboden aan andere detailhandel dat gerelateerd moet zijn aan het toeristische karakter van Bataviakwartier. De Ladder concludeert dat de uitbreiding van de detailhandel in het Waterfront een beperkt concurrerend effect kan hebben op de retail in andere gebieden. Maar omdat de nieuwe retail voornamelijk is gerelateerd aan het Fashion Outlet en dat Bataviakwartier een ander aanbod en publiek aantrekt dan de wijkwinkelcentra of het centrum van Lelystad verwacht de Ladder geen onaanvaardbare ruimtelijke effecten in andere gebieden. Supermarkt In het Waterfront komt een nieuwe en ruim opgezette supermarkt. De Ladder concludeert dat er door de inwonersgroei een toekomstige behoefte aan de beoogde supermarkt ontstaat.

Het wordt niet uitgesloten dat bestaande supermarkten in de omgeving enige omzeteffecten ervaren, maar er worden geen onaanvaardbare ruimtelijke effecten verwacht. Leisure In het Bataviakwartier worden diverse amusementsattracties mogelijk gemaakt. Dit leisure aanbod onderscheidt zich van het huidige aanbod in Lelystad en omgeving. De Ladder concludeert dat de beoogde leisure niet zal leiden tot onaanvaardbare ruimtelijke effecten elders. Gezien de verwachting dat bezoekers vanuit een ruime regio op een grootschalige leisure functie afkomen, zal het economische en ruimtelijk effect op bestaande leisure functies worden uitgesmeerd over een groot gebied (primair binnen 22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

13

een straal van anderhalf uur reistijd en in potentie een groter gebied). Een specifiek verdringingseffect op bepaalde leisure functies in de omgeving zal daarmee beperkt zijn. Daarbij wordt in de Ladder opgemerkt dat de beoogde leisure voorzieningen naar verwachting circa 1,25 miljoen bezoekers per jaar trekken. Dit aantal bezoekers vormt een belangrijke doelgroep (en draagvlak) voor andere voorzieningen, met name hotels en andere horeca. Horeca In het Waterfront worden diverse vormen van horeca mogelijk gemaakt. De restaurants en cafés zijn vooral bedoeld voor de bezoekers van Bataviastad Fashion Outlet en van het overige leisure-aanbod in de rest van Bataviakwartier. De Ladder concludeert dat de bezoekers en nieuwe bewoners van het gebied voldoende potentiële omzet met zich meebrengen om een gezonde exploitatie te draaien. Effecten op horeca-aanbod in de omgeving zijn niet uit te sluiten, maar gezien de grote bezoekersaantallen is er voldoende omzetpotentieel. Mogelijke ruimtelijke effecten ontstaan daarmee vooral vanuit concurrentie, maar ruimtelijk gezien zal het plan geen onaanvaardbare effecten (zoals onaanvaardbare leegstand) met zich meebrengen Hotels In het Bataviakwartier komen nieuwe hotels.

Uit de Ladder blijkt dat de verwachte aantrekkingskracht en daarmee gepaard gaande combinatiebezoeken van bezoekers aan het leisure- en retail aanbod, een grote behoefte aan nieuwe hotelkamers in het Waterfront creëert. Daarnaast zal er in de komende 20 jaar ook extra behoefte ontstaan aan ‘regulier’ hotelkameraanbod in de gemeente Lelystad. Gezien deze algehele behoefte én het specifieke totaalconcept binnen Waterfront, zullen er geen onaanvaardbare ruimtelijke effecten zijn. Cultuur Het oppervlak voor de functie cultuur verandert niet ten opzichte van het vigerende bestemmingsplan. De Ladder constateert dat ruimtelijke effecten mogelijk zijn, maar dat nieuw cultureel aanbod nauwelijks effect heeft op het functioneren van andere functies en plekken en daardoor niet leidt tot onaanvaardbare leegstand.

2.3

Noodzaak tot behoud van de waterveiligheid

De Oostvaardersdijk is een primaire waterkering. Het Waterschap Zuiderzeeland heeft de taak om de waterveiligheid te borgen. Bij de laatste landelijke beoordelingsronde is gebleken dat de dijk niet meer voldoet aan de gestelde randvoorwaarden voor de hoogte en de bekleding. In het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma zal het waterschap de dijk in de komende jaren moeten versterken. Het waterschap heeft voor de dijkversterking nog geen concrete plannen uitgewerkt. De gemeente bekijkt samen met het waterschap of de bestaande opgave voor de dijkversterking met de plannen voor het Waterfront kan worden ingevuld. Ook in de toekomst moet rekening worden gehouden met onderhoud aan en versterking van de dijk. Dan moet daarvoor wel voldoende ruimte beschikbaar zijn. De Kamerbrief Water en Bodem Sturend stelt daarom voor om rekening te houden met hogere waterstanden en de huidige reserveringszones te actualiseren. Met die reserveringszones wordt ruimte vrijgehouden langs primaire waterkeringen om toekomstige dijkversterkingen blijvend mogelijk te maken.

22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

14

2.4

Doelen van het Waterfront

Het bovenstaande beleid gaat over de gemeente als geheel (Lelystad Next Level, de Omgevingsvisie en het Koersdocument) of over de gehele kustzone (Kustvisie). Waterfront is een lokale uitwerking van dit beleid, waarin veel beleidsambities samenkomen. Het hoofddoel van de gemeente voor het Waterfront is: Realiseren van een aantrekkelijke stedelijke kustzone die stad, water en natuur verbindt en nieuwe draagkrachtige inwoners en bezoekers aantrekt, die bijdraagt aan een evenwichtige stad die op eigen benen kan staan. Een stad aan het water in plaats van een stad achter de dijk. Meer specifiek zijn voor het Waterfront de volgende doelen geformuleerd die bijdragen aan het hoofddoel: 1. Aantrekkelijke nieuwe woonlandschappen aan het water. Om nieuwe draagkrachtige inwoners naar Lelystad te trekken, biedt het Waterfront ruimte aan onderscheidende woonlandschappen in een gebied waar water, natuur en stad samen komen. 2. Verleidelijk en economisch krachtig leisure programma. Om meer draagkrachtige bezoekers aan te trekken en langer vast te houden, biedt het Waterfront ruimte voor een uitgebreid en divers leisure programma met regionale en internationale aantrekkingskracht, aansluitend bij en in aanvulling op de bestaande functies in Bataviakwartier. 3. Een uitnodigende openbare ruimte om te verblijven.

Het Waterfront verleidt bezoekers en inwoners om te sporten, ontmoeten en ontspannen waardoor het een recreatief gebied is op een schaal voor de hele stad. 4. Integreren van natuurontwikkeling. De kustzone verbindt de stad met het water en de natuur van Nationaal Park Nieuw Land. Het ontwerp van het Waterfront sluit aan bij de natuurontwikkeling in de bredere kustzone van Oostvaardersplassen tot Marker Wadden, in de vorm van beleefbare natuur, waarmee het haar motto Hoofdstad van de Nieuwe Natuur concrete invulling geeft. 5. Een ruimtelijke structuur die kwaliteiten versterkt en verbindt. In het Waterfront komen natuur, het water en de stad met zijn diverse functies als wonen en leisure samen. Waterfront heeft een goede ruimtelijke structuur, waarin huidige en toekomstige functies en kwaliteiten door goede overgangen met elkaar zijn verbonden zonder elkaar in de weg te zitten. 6. Borgen van de waterveiligheid. Omdat het Waterfront ook zorgt voor de bescherming van het achterland en omdat door klimaatverandering naar verwachting extra bescherming nodig is, wordt zorggedragen voor een toekomstbestendige oplossing om de waterveiligheid te borgen. Voor dit doel werkt de gemeente samen met Waterschap Zuiderzeeland.

22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

15

3

Voorgenomen activiteit: Wat houdt het plan in?

Het plangebied van het bestemmingsplan Waterfront Stedelijke Kust Lelystad beslaat een lengte van 3,2 km en is onderverdeeld in de gebieden Bataviakwartier en Meerdijkhaven en Saerdam. De deelgebieden hebben elk hun eigen identiteit en ambities. In dit hoofdstuk zijn de hoofdlijnen van het Stedenbouwkundig Masterplan voor het woon- en recreatielandschap Meerdijkhaven en Saerdam en het leisuregebied Bataviakwartier toegelicht. Er is uitgelegd wat de bedoeling is van de landaanwinning en het verleggen en versterken van de waterkering, het stadsstrand en op het vlak van klimaatadaptatie, energievoorziening en circulariteit. Ten slotte zijn de weg te bestemmen en te verplaatsen functies beschreven. De alternatieven en varianten die in het MER zijn onderzocht zijn beschreven in Hoofdstuk 4.

3.1

Totstandkoming van het plan

In de afgelopen jaren heeft de gemeente samen met het bureau Mecanoo verkend in welke richting het Waterfront zich het beste kan ontwikkelen om invulling te geven aan de beleidsambities en de doelen van de gemeente. De resultaten zijn opgeschreven in de Ruimtelijke Verkenning (maart 2022). Daarna hebben zij een concept-Stedenbouwkundig Masterplan opgesteld met de ruimtelijke verkenning als vertrekpunt (juni 2023). Het in dit hoofdstuk beschreven plan is gebaseerd op dit conceptStedenbouwkundig Masterplan. In de zomer van 2023 is het concept-Stedenbouwkundig Masterplan besproken met inwoners, overheden, en belangenorganisaties en marktpartijen. De consultatie van bewoners heeft plaatsgevonden via een digitale enquête die door 800 personen is ingevuld. Met marktpartijen is de haalbaarheid en betaalbaarheid van het woon- en leisure programma besproken, met natuurorganisaties de impact op de natuur en met diverse andere overheden de inpasbaarheid in hun beleid. De informatie en ideeën uit deze raadplegingen worden samengebracht in het definitieve Stedenbouwkundig Masterplan. De overall conclusies van de consultatie is dat er geen grote wijzigingen ten opzichte van het concept worden aangebracht. Naar verwachting wordt het Stedenbouwkundig Masterplan eind 2023 ter besluitvorming aan de gemeenteraad aangeboden.

Na vaststelling van het Stedenbouwkundig Masterplan vindt ook besluitvorming over het bestemmingsplan plaats.

3.2

Ligging en begrenzing plangebied

In de kaart is de ligging en begrenzing van het plangebied en de omgeving weergegeven.

22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

16

Figuur 3-1: Begrenzing plangebied (in rood) met de ontsluitingsroutes en locaties in de omgeving van het plangebied.

Het Waterfront ligt aan de westzijde van Lelystad aan het Markermeer-Oostvaardersdiep. Het plangebied wordt aan de noordzijde begrensd door de N307/Markerwaarddijk tussen de Houtribsluis en de aansluiting op de Houtribweg. De oostelijke begrenzing volgt van noord naar zuid de Houtribweg – Museumweg – Claerbeek – Schoonzicht – Saerdam – Houtribweg. Het plangebied is aan de zuidoostzijde afgebakend door de RWZI op de hoek van de Houtribweg-Visarenddreef en groothandel Robeo Casings BV. Het gemaal Wortman en de Noordersluis aan de Lage Dwarsvaart en het buitendijks gelegen woonwerkgebied aan de Oostvaardersdijk in Lelystad-Haven markeren de zuidelijke begrenzing. Ten noorden ligt het Kustpark. Ten oosten liggen woonwijken: Landgoed in de Noordzoom in het noordoosten, de buurt Saerdam, Vliegend Hert, Fortuijn en de Boeier, Punter en Galjoen (Schepenwijk) in het oosten, en het industriegebied Noordersluis in het zuidoosten van het plangebied. Ten zuiden van het plangebied ligt Lelystad Haven. In de omgeving liggen natuurgebieden van het Nationaal Park Nieuw Land: de Oostvaardersplassen en de Marker Wadden. Het Markermeer-IJmeer is aangewezen als Natura 2000-gebied.

3.3

Woon- en recreatielandschap Meerdijkhaven en Saerdam

Het braakliggende terrein van Meerdijkhaven is ooit opgespoten als zanddepot tijdens de aanleg van de dijk en is geleidelijk aan begroeid met duindoornstruiken en grasvlaktes. De Oostvaardersdijk vormt de harde grens tussen water en land, behalve aan de zijde van Lelystad-Haven, waar een loswal aansluit op het werkterrein van Rijkswaterstaat. In het zuidoosten liggen enkele delen van het plangebied op het gezoneerde bedrijventerrein Noordersluis, waar bedrijven zijn toegestaan tot en met milieucategorie 4.1. Deze terreinen liggen momenteel braak of zijn bebost. 22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

17

Op basis van het Stedenbouwkundig Masterplan wordt Meerdijkhaven een gecombineerd woon- en recreatielandschap dat op en over de bestaande dijk heen wordt gebouwd. De nieuwe woonwijk draagt bij aan de ambitie van Lelystad Next Level en de gemeentelijke ambitie om te groeien. Er wordt voortgebouwd op de landschappelijke kwaliteit van het zanddepot en de natuurwaarden van het Nationaal Park Nieuw Land. Naast wonen, biedt het plan ook veel ruimte voor sport, bewegen, ontmoeten en ontspannen aan stadsstranden, tussen de duinen en in de natuur.

Figuur 3-2: Stedenbouwkundige verbeelding Meerdijkhaven en Saerdam (Bron: Stedenbouwkundig Plan).

Woningen en voorzieningen Het Stedenbouwkundig Masterplan gaat uit van 2.400 woningen, maar om flexibiliteit in het bestemmingsplan in te bouwen gaan het MER en bestemmingsplan uit van maximaal 3.000 woningen. De woningen komen in 4 woonbuurten (10% maisonettes, 17% grondgebonden woningen en 73% appartementen). Aansluitend op de Woonvisie van de gemeente is het uitgangspunt dat er gebouwd wordt ‘in de mix’; dat betekent dat er verschillende prijsklassen en type woningen in de buurten komen. Ook zijn voorzieningen zoals een school, supermarkt en medische functies voorzien. Natuurontwikkeling De ruimte langs het water en tussen de woningen wordt natuurinclusief ingericht, zodat het Waterfront een schakel wordt tussen de Oostvaardersplassen en de Marker Wadden. De woonbuurten liggen in een glooiend landschap met afwisselend bosstructuren, kruiden en struikenvegetatie. Tussen de woonbuurten komen brede valleien, met glooiend open duinlandschap en in de lage delen kwelnatuur. Parkeren en bereikbaarheid Passend bij de filosofie van Lelystad worden verkeersstromen voor langzaam verkeer (fietsers en voetgangers) en autoverkeer gescheiden. De groenstructuren grenzend aan het Waterfront vallen samen met de belangrijkste bestaande ontsluitingsroutes van autowegen, fiets- en voetpaden van Lelystad. Ze monden in Meerdijkhaven uit in de brede valleien.

Door de valleien komen wandel- en fietspaden naar de kust en er komen fietsenstallingen. De fiets- en wandelboulevard vormt de noord-zuid verbinding langs de 22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

18

kust en verbindt de woonbuurten met Saerdam en Bataviakwartier. De boulevard is breed opgezet met een breed voetpad en een breed fietspad. Elke woonbuurt krijgt een toegang naar de Houtribweg. Uitgangspunt is één parkeerplaats per woning in de nabijheid van de woning (maximaal 100 meter) op binnenplaatsen, ondergronds of onder een dek. Aan de zuidzijde van de Houtribweg komen collectieve parkeervoorzieningen voor bezoekersparkeren, deelmobiliteit en een tweede auto. Bij Saerdam wordt parkeeroverlast tegengegaan door parkeervergunningen en herinrichting van de straat waarbij de parkeerplaatsen aan de woningzijde gepositioneerd worden. De bereikbaarheid met OV wordt verbeterd door naast de bestaande bushalte Oostvaardersbrug, ter hoogte van Saerdam, voor dezelfde buslijn twee extra haltes bij de woonclusters te situeren.

3.4

Leisuregebied Bataviakwartier

In Bataviakwartier staat vrijetijdsbesteding centraal. Het gebied strekt zich uit vanaf de toren van Cellnex tot en met Bataviahaven. De huidige gebiedspartijen (Bataviastad, Batavialand en Bataviahaven) krijgen ruimte om te groeien. Nieuwe voorzieningen voor leisure, horeca, cultuur, hotels en sport moeten zorgen voor een langere verblijfsduur en overnachtingsmogelijkheden. Het programma wordt doorgetrokken tot aan de waterlijn. De ontwikkeling van Bataviakwartier geeft invulling aan de ambitie van Lelystad Next Level als onderscheidende speler van bovenregionale betekenis.

Figuur 3-3: Stedenbouwkundige verbeelding Bataviakwartier (Bron: Stedenbouwkundig Masterplan).

22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

19

Programma Uitbreiding bestaande functies: • Bataviastad Fashion Outlet krijgt de ruimte om te groeien in vierkante meters, uitstraling en aanbod . • Batavialand bestaat momenteel uit een museum, scheepswerf met houtwerkplaats, smederij en de replica van het VOC-schip de Batavia die verspreid over Bataviakwartier liggen. Deze onderdelen worden op één perceel samengebracht en er worden een entreegebouw en het nationaal scheepvaart archeologisch depot aan toegevoegd. • Bataviahaven is momenteel een passantenhaven voor de recreatievaart, thuishaven voor de bruine vloot, vertrekhaven voor de veerdienst naar Marker Wadden, evenemententerrein voor nautische evenementen zoals de HISWA en (turn around) haven voor riviercruiseschepen. Voor de groei van de haven komen er meer voorzieningen en een goede bereikbaarheid. De bestaande afmeervoorziening voor riviercruiseschepen wordt vervangen met een andere oriëntatie. Nieuwe functies: • De boulevard wordt omgevormd tot een Boardwalk om de verbinding met het water te realiseren en de omgevingskwaliteit te verbeteren. Dit wordt een zone langs het water met horeca, shoppen, ‘pay by ride’-attracties (zoals reuzenrad, giant swing, draaimolen) en entertainment. Ook culturele voorzieningen krijgen hier een plek zoals expositieruimtes/ateliers, muziekkoepel en amfitheater. • Extreme adventure park rondom de Cellnextoren.

Hier gaat het om een combinatie van extreme sporten en extreme ervaringen met indoor en outdoor activiteiten (zoals indoor skydive, surf wave en een klimpark, met abseilen en tokkelbanen van de buitenzijde van de toren). • Indoor entertainment. Het perceel ligt tussen Bataviastad en de Cellnextoren. Voor dit perceel is indoor entertainment voorzien, maar is nog geen programma bekend. Dit kan op verschillende manieren invulling krijgen (zoals 3D-spektakel, indoor pretpark of live-entertainment, bv een theater met permanente voorstellingen). Als uitgangspunt geldt dat er een soort attractiepark wordt gerealiseerd, met een maximum omvang van 200.000 bezoekers per jaar. • Hotel met avondentertainment (hoog segment (vier/ vijf sterren)). Qua klasse en doelgroep sluit dit hotel aan bij de gasten voor de riviercruises, de culturele interesse voor Batavialand en bij het high class shoppen in Bataviastad. Qua omvang gaat het om 80-150 kamers. • Nieuw: Waterparkhotel (middensegment (drie/vier sterren)) of hotel in combinatie met een ander thema. Uitgangspunt is dat het veel gasten trekt (circa 350.000 /jaar) waarvan een relatief hoog percentage blijft overnachten (>75%); elke nacht verblijven er zo’n 700-1.000 gasten. Parkeren en bereikbaarheid Het is de bedoeling om de waterzijde van het plangebied autoluw te maken, tot een voetgangersgebied met een fietspad over de Oostvaardersdijk.

Momenteel zijn er circa 3.000 parkeerplaatsen in Bataviakwartier. Voor de ambities is een groei van het aantal parkeerplekken nodig. De bestaande collectieve parkeerterreinen aan de oostzijde van Bataviastad worden uitgebreid en krijgen twee toegangen naar de Houtribweg. De parkeervoorzieningen blijven voor een groot deel op het maaiveld. Nieuwe parkeerdekken zorgen voor de extra benodigde capaciteit, het gaat om circa 900 extra parkeerplaatsen in parkeerdekken. Evenementen De gemeente wil evenementen in Bataviakwartier (blijven) faciliteren. In de huidige situatie vindt er jaarlijks een aantal grotere en kleine evenementen plaats. In de toekomst verwacht de gemeente een toename van het aantal evenementen. De gemeente staat evenementen volgens het gemeentelijke evenementenbeleid vanaf een bepaalde omvang toe op daarvoor aangewezen terreinen met een aparte evenementenvergunning. Daarin wordt met de organisator vastgelegd hoe en onder welke voorwaarden 22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

20

het evenement kan plaatsvinden. In Bataviakwartier krijgen de Lelybaan, de Boardwalk en de Bataviahaven een gebiedsaanduiding ‘evenemententerrein’. Voor het bepalen van de mogelijke hinder van grootschalige evenementen worden de Oldtimerdag (circa 20.000 bezoekers op één dag) en de HISWA te Water (circa 30.000 bezoekers verdeeld over 5 dagen) als uitgangspunt gebruikt. Wachtplaatsen en overnachtingsplaatsen binnenvaart Bij het Bataviakwartier zijn in de huidige situatie wachtplaatsen voor de sluis en ligplaatsen om enkele dagen af te meren. Uitgangspunt is dat het aantal ligplaatsen en het gebruik door het plan niet wijzigt ten opzichte van de referentiesituatie, maar de ligplaatsen komen wel op een andere plek. In de nieuwe situatie wordt de nieuwe kade van Bataviakwartier zwaar genoeg uitgevoerd om schepen af te meren. Uitgangspunt is dat over 200 m de kade als wachtplaatssteiger voor de sluis dienst gaat doen. Het resterende deel van de kademuur wordt geschikt voor incidenteel afmeren, bijvoorbeeld wanneer er stremmingen zijn voor de sluis. Aan de overkant van het vaarwater wordt de daar al bestaande drijvende afmeervoorziening uitgebreid met de drijvende steiger die nu voor Bataviakwartier ligt en circa 6 meerpalen.

Deze afmeervoorziening (overnachtingsplaatsen) krijgt in het plan walstroom en wordt voor de schippers per auto bereikbaar via de toegang naar het sluizencomplex.

3.5

Landaanwinning

Een essentieel onderdeel van het Stedenbouwkundig Masterplan is dat circa 32 hectare Markermeer wordt omgezet in land. Ter plaatse van Bataviakwartier betreft het een smalle strook van circa 50 meter en bij Meerdijkhaven is de strook maximaal 300 meter breed. Geen nieuwe landaanwinningen volgens Kamerbrief Water en Bodem Sturend Op 25 november 2022 stuurde de minister van Infrastructuur en Milieu de kamerbrief Water en Bodem Sturend. In de brief staan diverse ‘structurerende keuzes’ om als Nederland beter gesteld te staan voor de gevolgen van klimaatverandering. Eén van die keuzes betreft het niet meer toestaan van nieuwe landaanwinningen in het Markermeer-Ijmeer, behalve voor overstroombare natuur en om te voldoen aan de Natura 2000-doelen en de Kaderrichtlijn Water. Ook vóór het verschijnen van de Kamerbrief was landaanwinning al niet zondermeer toegestaan, vanwege het Natura 2000-gebied Markermeer-Ijmeer en het waterbergend vermogen. Om het waterbergend vermogen niet substantieel te verkleinen, is het aantal hectares dat per gemeente mag worden benut voor nieuwe bebouwing en landaanwinning buitendijks al gemaximeerd. Dit is vastgelegd in het barro (besluit algemene regels ruimtelijke ordening). Barro Het barro vormt nog steeds het wettelijke kader. In het barro is vastgelegd dat binnen de gemeente Lelystad in totaal maximaal 150 hectare land mag worden gewonnen.

In de Kamerbrief kondigt de minister aan het barro in 2026 te willen aanpassen en vraagt partijen om hier nu al naar te handelen. Tegelijkertijd geeft de minister aan dat projecten die in een vergevorderd stadium zijn, door kunnen gaan. Gemeente Lelystad beschouwt het Waterfront als een project in vergevorderd stadium. Ruimte voor maatwerk Daarnaast hanteert de Kamerbrief het principe ‘pas toe of leg uit’. Voor doelen die niet voortkomen uit Europese verplichtingen is ruimte voor maatwerk. Daarbij geldt dat wanneer wordt afgeweken dit expliciet uitlegbaar en toetsbaar moet zijn en dat de doelen nog steeds wel gehaald worden. Anders gezegd: er moet sprake zijn van een groot en urgent maatschappelijk belang, er moeten geen realistische (binnendijkse) alternatieven zijn en het eventuele effect moet kunnen worden gecompenseerd. 22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

21

Voor de gemeente is het Waterfront essentieel voor de doorontwikkeling van Lelystad op ‘next level’. De gemeente meent dat een hoogwaardige invulling van de kernkwaliteit ‘ligging aan het Markermeer’ als woonomgeving, voor recreatie en voor de uitstraling van de stad essentieel is om zoveel draagkrachtige mensen aan te trekken om hier te komen wonen. Zonder landaanwinning biedt het Waterfront hiervoor niet voldoende ruimte. Geen aantasting toegestaan van beschermde natuur volgens Natura 2000 De nieuwe landaanwinning ligt in het Natura 2000-gebied Markermeer-IJmeer. Omdat het met een heel aantal beschermde soorten waarvoor het gebied is aangewezen niet goed gaat, zijn ontwikkelingen die de instandhoudingsdoelen zouden kunnen aantasten, niet toegestaan. Voor het Waterfront is daarom voor het voorkeursalternatief een Passende Beoordeling opgesteld als onderdeel van de milieueffectrapportage. De resultaten staan in bijlage A3 van deel A van dit MER. Omvangrijke natuurontwikkeling van 25 hectare nieuwe natuur in het Markermeer en 22 hectare natuurontwikkeling in Meerdijkhaven maakt deel uit van het Waterfront.

3.6

Waterveiligheid

De Oostvaardersdijk beschermt momenteel het achterliggende land tegen hoogwater. Om het Waterfront mogelijk te maken wil de gemeente de dijk ter plaatse van Meerdijkhaven en Bataviakwartier verleggen of voorzien van voorland en de ruimte op de dijk ook geschikt maken als verblijfsgebied met beplanting, straatmeubilair en al dan niet tijdelijke bouwwerken en gebouwen. Daarnaast staat de Oostvaardersdijk op de agenda om te worden versterkt in het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. De gemeente wil de dijk tegelijkertijd met de ontwikkeling van het Waterfront versterken, zodat wordt voorkomen dat in korte tijd hetzelfde gebied door twee projecten ‘op de schop’ worden genomen. Het adviesbureau HKV Lijn in Water heeft in beeld gebracht welke mogelijkheden er zijn voor de dijkverlegging en dijkversterking in combinatie met de gebiedsontwikkeling (zie bijlage A2). De uitgangspunten uit deze studie zijn overgenomen in het Stedenbouwkundig Plan. De werkelijke dimensies worden pas bepaald tijdens de vervolgprocedure van het Projectbesluit door het waterschap. De uitgangspunten en ontwerptekeningen uit het Stedenbouwkundig Masterplan die in het MER zijn getoetst, moeten daarom als indicatief worden beschouwd. De basisfilosofie van het nieuwe ontwerp is dat er voor de dijk stranden en voorland komen waarop de golven uitdoven voordat ze de kruin van de dijk bereiken.

Zo kan de dijk relatief laag blijven en ontstaan er in principe mogelijkheden voor medegebruik door andere functies. De nieuwe dijk van Meerdijkhaven bestaat uit zand en boven op de eigenlijk kern van de dijk (de zogenaamde kernzone) komen duinen. Het maaiveld komt daardoor hoger te liggen dan wat nodig is om de golven op te vangen.

Figuur 3-4: Principe dijkprofiel Meerdijkhaven 22 november 2023

MER WATERFRONT LELYSTAD

BJ1923-RHD-XX-XX-RP-X-0001

22

Bij de zuidwestelijke kop van Meerdijkhaven kan dat niet. Hier kunnen golven zich parallel aan de leidammen over een langere lengte ontwikkelen waardoor de golfbelasting zo groot wordt dat het zand gemakkelijk zal wegspoelen. Daarom is hier het idee om rondom een kade te maken die de golven opvangt en om de bebouwing hoger te plaatsen dan de dijk.

Figuur 3-5: Principe dijkprofiel Meerdijkhaven ter plaatse van de zuidpunt harde rand

In Bataviakwartier komt voor de bestaande dijk een voorland dat aan de meerzijde wordt opgesloten door een damwand. De kernzone van de bestaande dijk wordt overlaagd; dat betekent dat het maaiveld aanzienlijk hoger komt te liggen dan wat nodig is om de golven op te vangen. Inrichtingselementen (straatmeubilair, attracties en paviljoens) die op de overlaging staan, tasten de kernzone van de dijk niet aan. Bij Batavialand en de bestaande havenkom kan er geen voorland worden aangelegd door de ligging van de vaargeul. Hier zal nadrukkelijker gebruik worden gemaakt van golf reducerende maatregelen.