Begrotingsmonitor januari 2021

Begrotingsmonitor januari 2021

15

Bedragen x €1.000

Afwijking ten opzichte van begroting 2021

Begroting 2021

Inkomsten omgevingsvergunningen Uitvoeringskosten Wabo, wonen, ed Inkomsten windplanblauw

€ € €

€ Taakveld 8.3 - verwachte afwijking jaarrekening 2021 Taakveld 8.3 - totaal vastgestelde begroting 2021

Lasten

1. 2. 3

(inclusief bandbreedte)

Baten

8.3 Wonen en bouwen

Saldo

1.800 € - € - €

2.204 -

€ 1.800 € 2.204 €0

1.800 € -2.204

-€ 404

Ongunstig

-€ 250 €0 € 485

Verwacht

€0 €0 € 485

Gunstig

€ 250 €0 € 950

€ 485

Toelichting op verwachte afwijking en duiding van bijbehorende bandbreedtes

Op basis van de Woningwet en de Huisvestingswet hebben gemeenten diverse wettelijke taken uit te voeren op het gebied van wonen en bouwen. Zo moeten gemeenten beschikken over een actueel en vastgesteld woonbeleid, bijvoorbeeld in de vorm van een woonvisie. Daarnaast schrijft de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) gemeenten voor hoe om te gaan met de omgevingsvergunningen voor bouwen, wonen, monumenten, ruimte, natuur en milieu. In dit taakveld zijn de baten en lasten opgenomen die hiermee samenhangen. 1. Inkomsten omgevingsvergunningen In de programmabegroting 2021 zijn de legesinkomsten uit omgevingsvergunningen bijgesteld naar € 1.800.000. Tot op heden is er ca. € 105.000 aan leges gefactureerd. De verwachting is dat dit jaar nog ca. € 1,7 mln. aan leges gefactureerd kunnen worden. Op dit moment wordt een bandbreedte van € 500.000 aangehouden. Deze bandbreedte wordt met name beïnvloed door onzekerheid over de realisatie van enkele grotere projecten en onduidelijkheid over de status van de luchthaven die invloed heeft op diverse projecten nabij de luchthaven. Naast deze onzekerheden is het nog onduidelijk of de coronacrisis impact gaat hebben op het aantal vergunningaanvragen. 2. Uitvoeringskosten omgevingsvergunningen, wonen, wijkontwikkeling, bewonersinitiatieven Binnen dit taakveld wordt onder andere uitvoering gegeven aan de Wabo.

De gemeente heeft hierbij diverse wettelijke taken op het gebied van omgevingsvergunningverlening, zoals constructieve veiligheid, ruimtelijke inpasbaarheid, waarbij rekening wordt gehouden met milieuaspecten. Daarnaast wordt binnen dit taakveld invulling gegeven aan de beleidsterreinen wonen, wijkontwikkeling en het faciliteren van bewonersinitiatieven. De met de uitvoering van deze taken gemoeide kosten worden enerzijds bepaald door personeelskosten en anderzijds door de voor dit doel beschikbare incidentele budgetten (het gaat dan bijvoorbeeld om een budget voor ondersteuning van initiatieven op het gebied van stedelijke vernieuwing en een budget voor bewonersinitiatieven). Op dit vlak worden geen significante afwijkingen verwacht ten opzichte van de begroting. 3. Inkomsten windplanblauw In de begroting 2019 waren er incidentele inkomsten begroot ter grootte van €1.400.000, voortvloeiend uit de verwachte realisatie van Windplanblauw. Er is een vertraging opgetreden in het proces in verband met radar en luchtvaart, alsmede onderzoeken naar de fuut. Deze begrote inkomsten zijn derhalve niet gerealiseerd in 2019.

Op dit moment beschikt Windplanblauw over de juiste 'papieren' om de windturbines te mogen bouwen en worden gesprekken gevoerd met partijen die de grondwerkzaamheden uit kunnen voeren, de stroom van de nieuwe windturbines af kunnen nemen en de nieuwe windturbines kunnen leveren. Naar verwachting zal dit jaar duidelijk worden met welke partijen Windplanblauw samen zal gaan werken. Het nadeel in 2019 is reeds gemeld in de begrotingsmonitor september 2019 en heeft een doorwerking gehad op het rekeningresultaat 2019. In de begrotingsmonitoren over 2020 is de verwachting uitgesproken dat de realisatie in 2020 plaats zou vinden en wellicht zelfs in 2021. Uiteindelijk heeft het proces een dusdanige vertraging opgelopen dat de realisatie in 2021 plaats zal hebben. In de zomerperiode zijn er met de gemeente Dronten afspraken gemaakt over de verdeling van daadwerkelijk te realiseren inkomsten van de windparken. Dit heeft tot gevolg dat er vanuit Windplan Blauw een totaal voordeel ten opzichte van de begroting zal worden gerealiseerd ter grootte van €950.000. Eind 2020 heeft het onderdeel 'op land' reeds een financial close bereikt, wat in het eerste kwartaal van 2021 zal resulteren in een voordeel van €485.000. Volgens de planning zal het deel 'op zee' eind 2021 een financial close bereiken, waarna het resterende deel van zo'n €465.000 zal worden ontvangen.

Afhankelijk van het precieze moment zal dit resterende voordeel ten opzichte van de begroting in 2021 of in 2022 landen.

Begrotingsmonitor januari 2021

16

3.

Nadelige effecten coronacrisis en zicht op compensatie

Sinds eind maart 2020 staat de gemeentelijke overheid in het teken van de maatregelen om de ontstane crisissituatie als gevolg van het coronavirus het hoofd te bieden. Als lokale overheid staat de gemeente dichtbij de inwoners, en ook in deze moeilijke tijd staat de ambtelijke organisatie klaar om inwoners en bedrijven te ondersteunen met goede informatie, vertaling van landelijke maatregelen en de uitvoering van landelijke regels, zoals de ondersteuning aan kleine zelfstandigen en ZZP-ers. In de programmabegroting 2021 – 2024 is aan de hand van vier beleidsmatige- en twee economische scenario’s inzicht geboden in de mogelijke gevolgen voor gemeenten. Voor wat betreft de korte termijn zijn de ontwikkelingen weinig rooskleurig te noemen, met op dit moment een aanzienlijk strengere lockdown dan in het voorjaar. Tegelijkertijd is er op dit moment wel degelijk perspectief op verbetering, omdat er inmiddels een aantal vaccins zijn goedgekeurd – of op het punt staan om goedgekeurd te worden. Vanuit dit perspectief probeert het kabinet met nieuwe steunpakketten diverse sectoren tegemoet te komen, in de hoop zoveel mogelijk werkgelegenheid te kunnen behouden. Compensatie gemeenten In het afgelopen jaar zijn er op tal van terreinen ook afspraken gemaakt met betrekking tot de financiële compensatie van gemeenten.

Via diverse steunpakketten zijn gemeenten gecompenseerd voor hogere kosten en wegvallende inkomsten, bijvoorbeeld op het gebied van: bijstandsuitkeringen, TOZO, lokale culturele voorzieningen, inhaalzorg / meerkosten jeugdzorg, inhaalzorg / meerkosten Wmo, Buurt- en dorpshuizen, toezicht en handhaving, noodopvang kinderen van ouders met een cruciaal beroep, parkeerbelasting, sociale werkbedrijven, en dergelijke. Uiteindelijk zal in de jaarrekening over 2020 inzicht worden geboden in het financiële resultaat. Voor wat betreft de compensatie in 2021 geldt dat de afspraken met betrekking tot reële compensatie van de extra kosten en derving van inkomsten voor de reeds in kaart gebrachte dossiers ook in ieder geval in het eerste kwartaal van 2021 gelden. Voor de periode na het eerste kwartaal van 2021 wordt aangegeven dat er tijdig met de medeoverheden overlegd zal worden met betrekking tot de reële compensatie. In hoeverre deze compensatie toereikend zal zijn hangt af van de uiteindelijke afspraken die gemaakt gaan worden en hoe die afspraken uitpakken voor individuele gemeenten. Op dit moment zijn er nog geen aanwijzingen voor een koerswijziging vanuit het Rijk. De afspraken zijn erop gericht om de huidige moeilijke periode door te komen en dat geldt ook voor wat betreft de gemeenten.

Dat er gecompenseerd zal worden is een gegeven, maar er is op dit moment nog geen duidelijkheid over de volledige omvang van deze compensatie. De kans bestaat dat er op het ene onderdeel te weinig wordt gecompenseerd en op het andere onderdeel juist te veel. In 2020 ging dat bijvoorbeeld op voor de compensatie van gederfde parkeerinkomsten, die lager uitkwam dan het daadwerkelijke nadeel. Tegelijkertijd is er op het vlak van het verstrekken van de bijstandsuitkeringen een aanzienlijke overcompensatie ontvangen. De klantaantallen hebben zich juist gestabiliseerd eind 2020, terwijl met de compensatie werd geanticipeerd op een aanzienlijke stijging. Op voorhand is niet aan te geven welke uitwerking deze nog te maken afspraken precies zullen hebben. In de programmabegroting 2021 is daarnaast reeds €750.000 gereserveerd voor het opvangen van nadelige effecten als gevolg van de coronamaatregelen. Op sommige terreinen zijn overigens al wel meer specifieke afspraken voor 2021 gemaakt. Zo is ten aanzien van de extra kosten van GGD-en en veiligheidsregio’s voor geheel 2021 volledige compensatie afgesproken op basis van declaratie van daadwerkelijke uitgaven. Voor de extra kosten voortkomend uit de Tijdelijke Wet COVID-19, onder andere op het gebied van Toezicht en Handhaving, is besloten dat de kosten in 2021 worden vergoed.

Voor de meerkosten Jeugdwet en Wmo 2021 is afgesproken de afspraken tussen het Rijk en de VNG te verlengen tot 1 januari 2022. Voor het ov is afgesproken om de beschikbaarheidsvergoeding te verlengen tot 1 juli 2021. Op de volgende twee pagina’s wordt ingegaan op de laatste stand van zaken. Het gaat hierbij om compensatie die wordt ontvangen via het gemeentefonds en compensatie die wordt ontvangen via specifieke uitkeringen. Sommige compensatiemaatregelen zijn reeds gepubliceerd, waarbij de bedragen per gemeente bekend zijn gemaakt. Over andere compensatiemaatregelen wordt nog gesproken en deze zullen naar verwachting ergens in het eerste kwartaal 2021 bekend worden gemaakt.

Begrotingsmonitor januari 2021

17

Afspraken tot compensatie via het gemeentefonds De VNG voert op een constructieve wijze overleg over diverse onderwerpen. In de decembercirculaire 2020 is er op enkele onderdelen al financiële duidelijkheid gekomen voor gemeenten. Afspraken over andere onderwerpen volgen naar verwachting ergens in het eerste kwartaal en worden aan gemeenten kenbaar gemaakt via een separate circulaire. Op dit moment zijn de volgende bedragen voor 2021 bekend gemaakt in de decembercirculaire 2020: + €499.108 als compensatie onder de noemer ‘aanvullend pakket re-integratiekosten’ + €266.519 als compensatie onder de noemer ‘algemeen impuls re-integratie’ + €138.142 als compensatie onder de noemer ‘algemeen gemeentelijk schuldenbeleid’ + €47.735 als compensatie onder de noemer ‘algemeen bijzonder bijstand’ + €558.972 als compensatie onder de noemer ‘cultuurmiddelen’ + €92.588 als compensatie onder de noemer ‘extra kosten verkiezingen’ Deze middelen komen bovenop de middelen die voor jaarschijf 2020 reeds beschikbaar zijn gesteld en welke op onderdelen zijn doorgeschoven voor besteding in 2021. De decembercirculaire 2020 kondigt daarnaast op de onderstaande terreinen aanvullende afspraken aan. Ook deze compensatie zal beschikbaar gesteld worden via het gemeentefonds: Inkomstenderving: de verwachting is dat de inkomstenderving van gemeenten verder zal oplopen.

Het kabinet heeft besloten de eerdere reservering van €100 miljoen met €150 miljoen te verhogen. Voor het bepalen van de definitieve compensatie van de inkomstenderving over 2020 blijft de afspraak gelden dat dit in 2021 gebeurt op basis van de vastgestelde jaarrekeningcijfers 2020. Afvalinzameling: gemeenten hebben zowel extra kosten gemaakt als inkomsten gemist met betrekking tot afvalinzameling. In overleg met de VNG is besloten deze kosten ad €32 miljoen voor 2020 te vergoeden. Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK): het kabinet creëert deze regeling voor huishoudens die door omstandigheden in ernstige financiële problemen dreigen te komen. Voor deze tijdelijke ondersteuning wordt het bestaande instrument van de bijzondere bijstand gebruikt. In totaal is er €130 miljoen gereserveerd voor het eerste halfjaar van 2021. Voor het eerste kwartaal komt €65 miljoen beschikbaar. Aan het einde van het eerste kwartaal van 2021 zal op basis van de dan geldende situatie rondom de maatregelen tegen het coronavirus de inzet voor het tweede kwartaal van 2021 worden gewogen. Perspectief Jeugd en jongeren: het kabinet geeft aan dat het voor jongeren essentieel is om elkaar fysiek te blijven ontmoeten.

Met een jeugdpakket van €58,5 miljoen wil het kabinet een gerichte (financiële) impuls aan gemeenten geven om samen met jongeren, lokale organisaties en de evenementensector volledig coronaproof kleinschalige activiteiten te programmeren op het gebied van cultuur, sport en andere zinvolle vrijetijdsbesteding. Ook is met gemeenten afgesproken om met het geld extra inzet van jongerenwerkers in achterstandswijken met kwetsbare jongeren te organiseren. Het grootste deel van deze middelen zal beschikbaar worden gesteld via het gemeentefonds.

Begrotingsmonitor januari 2021

18

Afspraken tot compensatie via specifieke uitkeringen Naast bovenstaande compensatie via het gemeentefonds zijn er nog een aantal maatregelen aangekondigd die verstrekt zullen worden via specifieke uitkeringen. Het gaat dan om de volgende onderwerpen: Zwembaden en ijsbanen: op basis van nader onderzoek stelt het kabinet voor de exploitanten van zwembaden en ijsbanen via een specifieke uitkering aan gemeenten €100 miljoen beschikbaar. Deze regeling wordt in nauw overleg met de sector nader uitgewerkt. Verlenging steun aan sportverenigingen: op 27 oktober heeft het kabinet laten weten dat de aanscherping van de coronamaatregelen – die de sport hard treffen – gecompenseerd zullen worden middels het verlengen van het sport-specifieke pakket met steunmaatregelen. Er is €60 miljoen ingezet om nieuw ontstane financiële schade van amateursportverenigingen te compenseren. Toezicht en handhaving: het kabinet stelt €60 miljoen beschikbaar om handhavingsorganisaties te ondersteunen via het creëren van tijdelijke coronabanen.

Begrotingsmonitor januari 2021

toezicht-

en

19

4.

Resumé

Zoals in de inleiding is aangegeven wordt met deze begrotingsmonitor beoogd om inzicht te geven in het verloop van de gemeentebegroting 2021. In onderstaand overzicht volgt de samenvatting van de uitgelichte 13 taakvelden, met bijbehorende tweede inschatting van het verwachte rekeningresultaat 2021.

Begrotingsmonitor januari 2021 Verwachte afwijkingen ten opzichte begroting

Bedragen x €1.000

Taakveld 0.5 - Treasury Taakveld 0.7 - Uitkeringen gemeentefonds Taakveld 0.61 - OZB woningen Taakveld 0.62 - OZB niet-woningen Taakveld 6.2 - Wijkteams Taakveld 6.3 - Inkomensregelingen Taakveld 6.4 - Begeleide participatie Taakveld 6.5 - Arbeidsparticipatie Taakveld 6.6 - Maatwerkvoorzieningen (Wmo) Taakveld 6.71 - Maatwerkdienstverlening 18+ Taakveld 6.72 - Maatwerkdienstverlening 18Taakveld 6.82 - Geëscaleerde zorg 18Taakveld 8.3 - Wonen en bouwen

+

+

485

Prognose jaarrekeningresultaat 2021

+

395

410 0 0 0 0

-

500 0 0 0 0 0 0

Op dit moment wordt er een voordelig jaarrekeningresultaat 2021 ingeschat van afgerond + €395.000. Er is echter sprake van aanzienlijke bandbreedtes, die bij ieder taakveld afzonderlijk van een onderbouwing zijn voorzien in hoofdstuk 2. Bij het opstellen van de uiteindelijke jaarrekening over 2021 wordt er daarnaast ook gekeken naar de waardering van diverse onderdelen op de balans. Het gaat dan bijvoorbeeld om de hoogte van getroffen voorzieningen en de waardering van bezittingen. Deze analyses kunnen ook een effect hebben op het uiteindelijke rekeningresultaat, maar zijn niet op dit moment in te schatten. Ook de opbrengsten uit de grondexploitaties zijn niet in de begrotingsmonitor meegenomen, omdat het bepalen van deze resultaten erg complex is en pas per einde boekjaar gemaakt kunnen worden. Nadelige effecten coronacrisis en zicht op compensatie In 2020 zijn er goede afspraken over compensatie gemaakt met het Rijk. Het is de verwachting dat er ook over 2021 goede afspraken met het Rijk gemaakt kunnen worden. Op basis van de meest actuele inzichten wordt de huidige stand van zaken toegelicht in hoofdstuk 3. De laatst beschikbare informatie komt uit de decembercirculaire 2020. Nadien is de lockdown verder verzwaard en verlengd. Dit zal zeker een doorwerking hebben op de gemeentelijke financiën.

Op basis van de afspraken met het Rijk over reële compensatie zal de VNG hier onverkort aan blijven vasthouden in de gesprekken met het Rijk. Op het moment dat de gemeente geïnformeerd wordt over de uitwerking van de nieuwe compensatiemaatregelen zal de raad wederom een voorstel krijgen voorgelegd, teneinde deze middelen formeel in de begroting te kunnen verwerken.

Begrotingsmonitor januari 2021

20