CConstaterende datLelystad
Koppel je AI →
Document · PDF

26.471 BL kamerstuk 25936 + documenten BZK

Commissie Bestuur, Middelen en Economie 22 september 2026, gemeente LelystadBij agendapunt: 26.471 Agendaverzoek ML Herziene vaststelling ICL-bijdragen en gevolgen voor de begroting en meerjarenraming van Lelystad - 21:15120.559 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 13

25 936 Artikel 12-gemeenten Nr. 1 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal ’s-Gravenhage, 12 maart 1998 Tijdens de behandeling van de Najaarsnota 1997 en de gemeentefonds- begroting 1998 in de Tweede Kamer is een notitie toegezegd met daarin een inventarisatie van de artikel 12-gemeenten, waarbij nagegaan zou worden in hoeverre er in 1998 gemeenten in aanmerking zouden kunnen komen voor een versnelde beëindiging van de artikel 12-status. Dit verzoek hangt samen met de voorfinancieringsconstructie die is toegepast bij de beëindiging van de artikel 12-status van de gemeente Den Haag. Deze notitie doe ik u – mede namens de minister en de staatssecretaris van Financiën – hierbij toekomen. De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, A. G. M. van de Vondervoort Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997–1998 KST28106 ISSN 0921 - 7371 Sdu Uitgevers ’s-Gravenhage 1998 Tweede Kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 936, nr.

1 1 NOTITIE VERSNELDE BEËINDIGING ARTIKEL 12-STATUS Inleiding Tijdens het debat in de Tweede Kamer over de Najaarsnota 1997 en de gemeentefondsbegroting 1998 is een notitie toegezegd met daarin een inventarisatie van de artikel 12-gemeenten, waarbij nagegaan zou worden in hoeverre er in 1998 gemeenten in aanmerking zouden kunnen komen voor een versnelde beëindiging van de artikel 12-status zoals dat is gedaan bij de gemeente Den Haag in 1997. In deze notitie wordt achtereenvolgens ingegaan op de werking van artikel 12 en de factoren die een rol spelen bij de beoordeling in hoeverre een gemeente versneld uit artikel 12 zou kunnen komen. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan eerdere artikel 12-situaties waarin is overgegaan tot een versnelde beëindiging. Daarna wordt aangegeven welke artikel 12-gemeenten er in 1998 nog zijn, in welke fase van de artikel 12-behandeling zij zich bevinden en welke relevante factoren bij deze gemeenten een rol spelen. Tot slot wordt in de conclusie ingegaan op de mogelijkheid en wenselijkheid om eventueel bij Najaarsnota 1998 de artikel 12-status van een aantal gemeenten versneld te beëindigen. Artikel 12 De Financiële-verhoudingswet heeft tot doel de gemeenten via een stelsel van verdeelmaatstaven middelen ter beschikking te stellen om mede te kunnen voorzien in hun financiële behoeften.

Omdat het verdeelstelsel van het gemeentefonds niet te allen tijde en niet voor alle individuele gevallen optimaal kan voorzien in de benodigde middelen, is een vangnet gecreëerd in de vorm van artikel 12. Wanneer een gemeente door bijzondere omstandigheden haar uitgaven redelijkerwijs niet meer kan dekken, kan zij terugvallen op artikel 12 van de Financiële- verhoudingswet. Om in aanmerking te komen voor steun uit hoofde van artikel 12 moet een gemeente een redelijk peil van eigen inkomsten hebben (dat wil zeggen volledige kostendekkendheid bij de reinigingsheffingen en de rioolrechten en een OZB-tarief dat op de artikel 12-norm ligt, zijnde 140% van het landelijk gemiddelde) en moeten de algemene middelen aanmerkelijk en structureel tekort schieten om in de noodzakelijke behoeften te voorzien. Voorafgaand aan en tijdens de behandeling van de artikel 12 -aanvraag kunnen algemene en bijzondere voorschriften aan de gemeente worden opgelegd. Daarmee wordt een gemeente in zekere zin onder curatele van het Rijk gesteld.

Op basis van een rapport van de Inspectie Financiën Lokale en provinciale Overheden van het Ministerie van Binnenlandse Zaken (IFLO), een verweerschrift van de gemeente daartegen en de advisering van de provincie en de Raad voor de financiële verhoudingen over het IFLO-rapport wordt door de fondsbeheerders een beslissing genomen ten aanzien van de hoogte en de duur van de aanvullende steun. De artikel 12-steun wordt betaald uit het gemeentefonds en komt daarmee ten laste van de collectiviteit van de gemeenten. Beoordeling termijn artikel 12-status Uitgangspunt bij de bepaling van de artikel 12-termijn van een gemeente is dat de termijn kort gehouden wordt wanneer dat kan en dat deze termijn langer is wanneer daar specifieke redenen voor zijn, zoals de verantwoordelijkheid van de gemeente voor de financiële problematiek en de omvang van de steun in relatie tot de betalingscapaciteit van het gemeentefonds. Tweede Kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 936, nr. 1 2 Bij de beoordeling of een gemeente in aanmerking zou kunnen komen voor een versnelde beëindiging van de artikel 12-status en daarmee voor een verkorting van de eerder vastgestelde termijn speelt een aantal factoren een rol zoals de voortgang van het artikel 12-proces, de aard van de steun, de budgettaire ruimte en de gemeentelijke toekomstperspec- tieven.

De voortgang van het artikel 12-proces In het artikel 12-proces verschijnt een aantal rapporten – veelal drie – waarin inzicht verkregen wordt in de financiële problematiek van een gemeente en de richting waarin de oplossing kan worden gevonden. In het laatste rapport wordt een oplossing geboden voor de problematiek waarmee de gemeente na enige jaren weer in staat is financieel op eigen benen te staan. In dit rapport wordt ook een meerjarig steuntraject voorgesteld. Niet eerder dan in het laatste rapport zal er voldoende zicht bestaan op de financiële toekomst en kan een versnelde sanering overwogen worden. Daarbij speelt ook de wijze waarop de financiële sanering door de gemeente is aangepakt een rol. Wanneer een gemeente zelf een actieve rol in het proces heeft gespeeld ligt een versnelling meer voor de hand dan wanneer de sanering meer van bovenaf is opgelegd. De aard van de artikel 12-steun Bij de steunverlening wordt altijd aangegeven of er sprake is van een saneringsbijdrage of dat de steun verleend wordt ten behoeve van een structurele tekortpositie. In het eerste geval dient de aanvullende bijdrage ter compensatie van problemen die in het verleden ontstaan zijn en die in de loop van de jaren opgelost worden.

Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om begrotingstekorten die hebben geleid tot een oud tekort of om achterstallig onderhoud dat zo spoedig mogelijk uitgevoerd moet worden. In een dergelijke situatie, waarin een eenmalige financiële bijdrage een structureel gezonde situatie zou doen ontstaan, zou overwogen kunnen worden de steun binnen een kortere termijn vorm te geven. In het geval van een structurele tekortpositie is de reguliere jaarlijkse bijdrage uit het gemeentefonds aan een gemeente niet toereikend. Er is jaarlijks dan een begrotingstekort dat gedurende een aantal jaren met behulp van artikel 12-steun opgelost wordt. In dat geval is een jaarlijkse bijdrage adequaat en bestaat er geen reden om over te gaan tot een versnelde afwikkeling. Budgettaire ruimte Een versnelde beëindiging van de artikel 12-status van gemeenten leidt tot een hogere bijdrage in eerdere jaren aan de betrokken gemeente en daarmee tot een tijdelijk hogere belasting voor het gemeentefonds. Voor een dergelijke versnelde sanering zal budgettaire ruimte in het gemeente- fonds aanwezig moeten zijn in de zin dat de bijdragen door de overige gemeenten binnen de grenzen van de redelijkheid blijven.

Wanneer die ruimte niet of onvoldoende aanwezig is, kan overwogen worden, met behulp van een voorfinancieringsconstructie door het Rijk, een versnelling door te voeren zonder dat dit leidt tot te hoge lasten voor het gemeente- fonds. Voorwaarde daarbij is wel dat er binnen de rijksbegroting budget- taire ruimte voor aanwezig is. Een dergelijke constructie is toegepast bij de beëindiging van de artikel 12-status van de gemeente Den Haag. Tweede Kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 936, nr. 1 3 Gemeentelijke toekomstperspectieven Bij de eventuele beoordeling of een gemeente in aanmerking zou kunnen komen voor een versnelde beëindiging van de artikel 12-status is ook een voorwaarde dat er duidelijkheid bestaat over de financiële positie na afloop van de artikel 12-cyclus. Wanneer de verwachting aanwezig is dat na een versnelde beëindiging van de artikel 12-status de gemeente weer terug zal keren in artikel 12 ligt een dergelijke versnelling niet voor de hand. De beoordeling of de financiële positie een versnelling toelaat zou gemaakt kunnen worden door de inspecteurs van de IFLO. Gedurende de laatste jaren van de artikel 12-cyclus staat een gemeente onder het reguliere toezicht van de provincie en is er geen relatie meer aanwezig tussen de inspecteurs en de gemeente. In dat geval zal er dus nieuw onderzoek verricht moeten worden.

Casus Den Haag De gemeente Den Haag bevond zich vanaf 1995 in een artikel 12-positie. De Inspectie Financiën Lokale en provinciale Overheden (IFLO) heeft eind 1997 het derde rapport uitgebracht waarin geschetst werd hoe de schuld van Den Haag gesaneerd kon worden en de gemeente daarmee van haar financiële problematiek kon worden verlost. De fondsbeheerders zagen in de bevindingen in het rapport voldoende aanleiding om met behulp van de voorfinanciering door het Rijk – onder bepaalde voorwaarden – het oude tekort van de gemeente Den Haag in 1997 te saneren. De voorfinanciering kan worden beschouwd als een lening van het Rijk aan het gemeentefonds. Door de verruiming van de beschikbare middelen kon het oude tekort van Den Haag in 1997 ineens worden gesaneerd. Tegenover de verruiming van het gemeentefonds in 1997 staat gedurende een aantal jaren een verlaging van het gemeentefonds ter compensatie van de lening. De Kamer is hierover geïnformeerd in de Najaarsnota 19971. Voor de gemeente Den Haag leidde de voorfinanciering er toe dat zij in 1997 verlost is van haar oude tekorten. Voor de collectiviteit van de gemeenten was de voorfinanciering financieel voordelig omdat het Rijk tegen een lagere rente kan lenen en daardoor een lager rentepercentage kan hanteren dan de gemeente Den Haag. Voor het Rijk zijn er op de langere termijn geen budgettaire effecten.

De bijdrage aan het gemeente- fonds ten behoeve van de sanering van het tekort van Den Haag wordt de komende jaren via het gemeentefonds door de gemeenten terugbetaald. Ook in andere gemeenten is in het verleden overgegaan tot een versnelde beëindiging van de artikel 12-situatie. Bij deze gemeenten was het gewenst de sanering eerder dan gebruikelijk te beëindigen en was de aard van het rapport en de daarmee samenhangende financiële perspectieven voor de betreffende gemeente zodanig dat een versnelde sanering verantwoord was. De tijdelijk hogere lasten van een dergelijke versnelling waren echter van dusdanige omvang dat deze binnen de ruimte van het gemeentefonds opgevangen konden worden. Hierdoor was er in deze situaties geen voorfinancieringsconstructie door het Rijk nodig. Een dergelijke versnelling heeft bijvoorbeeld plaatsgevonden in het geval van de gemeente Hilversum. Casus Hilversum De gemeente Hilversum heeft in 1994 voor het eerst een beroep gedaan op artikel 12. In 1994 en 1995 zijn er aanvullende bijdragen verstrekt van respectievelijk 2,8 mln en 7,1 mln. Deze steun had geheel het karakter van een saneringsbijdrage. Het betrof de sanering van oude tekorten en de1 Tweede Kamer, 1997 – 1998, 25 787, nr. 1. Tweede Kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 936, nr.

1 4 uitvoeringvanachterstalligonderhoud.Inhetrapport1996hebbende inspecteurseenvoorsteltotaanvullendesteungedaanwaarmeede gemeenteHilversumvanafhetjaar2000weeropeigenbenenkonstaan. Daarbijhebbendeinspecteursvoorgesteldovertegaantoteenafkoop ineensin1996vandebedragenvoordejaren1997totenmet1999.De fondsbeheerdershebbenvervolgens–opbasisvandebevindingenvan deinspecteurs–indebeschikkingbeslotentoteenbeëindigingvande artikel12-statusperultimo1997.Hierbijspeeldedeinzetvandegemeente Hilversumbijhetsaneringsproceseenbelangrijkerol.Eenuitkering ineenswerd,gegevendebudgettaireconsequentiesdaarvanvoorhet gemeentefonds,nietopportuungeacht.Inditgevaliserdusbeslotentot eensnellerebeëindigingvandeartikel12-positiedangebruikelijk,binnen deruimtevanhetgemeentefonds.Hierdoorwasergeentijdelijke aanvullendebijdragedoorhetRijknoodzakelijk. Artikel 12-gemeenten in 1998 Onderstaandwordteenoverzichtgegevenvandeartikel12-gemeentenin 1998.Daarbijwordtingegaanopdeperiodewaarindezegemeenten onderartikel12vallenenwordteenoverzichtgegevenvandesteunzoals dezedoordefondsbeheerdersisbepaaldofdoordeIFLO-inspecteursis voorgesteld.Pergemeentewordtookaangegevenwatdeoorzaakisvan deartikel12-status.Totslotwordtgeconcludeerdinhoeverredebetref- fendegemeenteinaanmerkingzoukunnenkomenvooreenversnelde beëindigingvandeartikel12-status. 1.

Geldermalsen DegemeenteGeldermalsenheeftvoor1998opnieuweenberoepgedaan opartikel12.Ditbetrefteennieuwecyclus.Devorigecyclusliepvan1992 totenmet1997.Deachtergrondvandefinanciëleproblematiekvandeze gemeentelagindehogekostenalsgevolgvandezwakkesociale structuurendeuitgavenaanwegen.Hetrapportvoorhetjaar1998wordt aanheteindevanhetjaaruitgebracht.Opditmomentiseeneventuele versneldesaneringdanooknietaandeorde. 2. Gouda DegemeenteGoudabevindtzichsinds1967ineenartikel12-positie.In 1991isdelopendeartikel12-cyclusaangevangen. Tabel 1 Artikel 12-steun aan de gemeente Gouda (in mln) 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 Artikel12-steun Gouda | 12,50 | 12,80 | 13,10 | 13,30 | 13,30 | 13,30 | 13,30 | 13,30 | 13,30 DeaanvullendesteunaandegemeenteGoudaisgeheelgebaseerdop eenstructureletekortpositie,datwilzeggendatdeuitkeringuithet gemeentefondsjaarlijkseenonvoldoendeomvangheeftomdeuitgaven tedekken.Datheeftmetnametemakenmetdezwakkebodemge- steldheidvandegemeente.Eenversneldesaneringligtbijdegemeente Goudanietvoordehandomdatervolledigsprakeisvaneenstructurele tekortpositie.Daarbijkomtdatthansonderzoekwordtverrichtnaar anderecompensatievaneenzwakkebodemgesteldheidviadealgemene uitkering.Erisgeenredenomdeuitgavendieinlaterejarendoorde gemeenteGoudagedaanzullenmoetenwordenineeneerderefasevoor teschieten. TweedeKamer,vergaderjaar1997–1998,25936,nr.1 | 5 3.

Lelystad DegemeenteLelystadbevindtzichsinds1985ineenartikel12-positie.De huidigecyclusisin1993aangevangenendegemeenteontvangttoten met1998eenaanvullendeartikel12-uitkering.Deonderstaandetabel toontdejaarlijksebijdragenaandegemeenteLelystad. Tabel 2 Artikel 12-bijdragen aan de gemeente Lelystad (in mln) 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 Artikel12-bijdragen Lelystad | 12,90 | 12,96 | 16,60 | 14,60 | 13,60 | 12,60 Debijdrageisgrotendeelsgebaseerdopeenstructureletekortpositiemet alselementendezwakkesocialestructuurendehogeuitgavenvoor leerlingenvervoer.Totenmet1995waseendeelvandebijdragebedoeld alssaneringsbijdrage.Omdatin1998delaatstereguliereartikel 12-bijdragegegevenwordt,iseenversneldeafhandelingopditmoment nietaandeorde. Naastdereguliereartikel12-bijdrageontvangtdegemeenteLelystadnog deICL-bijdrage.Dezewordtverstrektvanwegehogeuitgavenalsgevolg vanhetachtergeblevenaantalinwonersvandegemeenteLelystad. OmdatdeuitkeringsduurvandezeICL-bijdrageonbepaaldis,isookeen afkoopvandezegeldennietaandeorde. 4. Ouderkerk DegemeenteOuderkerkbevindtzichsinds1992ineenartikel12-positie.

Indelaatstebeschikkingisheteindevandeartikel12-periodebepaaldop 1998.Desteunkentdevolgendeomvang: Tabel 3 Artikel 12-steun aan de gemeente Ouderkerk (in mln) 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 Artikel12-steun Ouderkerk | 0,15 | 0,60 | 0,53 | 0,20 | 0,20 | 0,20 | 0,20 Desteunheeftvooreendeelhaaroorzaakindesaneringvanoude tekorten.Desteunwordtvanaf1996geheelgegevenalsgevolgvaneen structureletekortpositie,waarbijmetnamedehogekostenvandewegen vanbelangzijn.Deartikel12-positiewordtultimo1998beëindigdendeze gemeentekomtnaarverwachtingnietteruginartikel12.Eeneventueel versneldesaneringisbijdezegemeentedaarmeenietaandeorde. 5. Purmerend DegemeentePurmerendontvangtvoordeperiode1993–1999jaarlijks eenartikel12-uitkeringvan13,8mln.Dezebijdrageisgebaseerdopde tekortenvandeonbebouwdegrondenindePurmer.Debedragenhebben geheelhetkaraktervaneensaneringsbijdrage.InhetIFLO-rapportis destijdsuitgegaanvaneensaneringstermijnvan5jaar(1990–1994).

Vanwegedetegrotebelastingvanhetgemeentefondszijndestijdsde jaarlijksebedragenverlaagdenisdesaneringstermijnverlengd.Vanwege hetsaneringskaraktervandeartikel12-bijdragenaandegemeente Purmerendzoubijeeneventueelaanwezigeruimtebinnenhetgemeente- fondsofonderuitputtingbijNajaarsnota1998overwogenkunnenworden deartikel12-termijnvandegemeentePurmerendmeteenjaarte verkorten.Hetisdaarbijevenweleenvoorwaardedatdeverwachting TweedeKamer,vergaderjaar1997–1998,25936,nr.1 | 6 aanwezigisdatdegemeentenadehuidigeartikel12-cyclusnietopnieuw eenberoepdoetopartikel12. 6. Reiderland VoordegemeenteReiderlandisin1996eennieuweartikel12-cyclus aangevangen.Devorigecyclusliepvan1991totenmet1996.De gemeenteReiderlandisin1990ontstaanalsgevolgvandesamenvoeging vandetoenmaligegemeentenFinsterwolde,BeertaenNieuweschans.De laatstetweegemeentenwarenalheellangartikel12-gemeenten(sinds 1967resp.1969).Onlangsishetrapport1997verschenenwaarindoorde inspecteurseensteunwordtvoorgesteldvan1,99mln.In1996werdeen bedragvan2,40mlnaansteunverleend.Inhetrapportover1998zalnaar verwachtingeendefinitieveoplossingvoorgesteldworden,waarmeede gemeentestructureelweerinstaatzalzijnfinancieelopeigenbenente staan.Afhankelijkvandeuitkomstenvanditrapportkanbezienwordenin hoeverreersprakezoukunnenzijnvaneenversneldeafwikkelingvande artikel12-positievandegemeenteReiderland. 7.

Scheemda DegemeenteScheemdabevindtzichsinds1995inartikel12enonlangsis hetderderapportuitgebracht.Daarinwordtgestelddaternogveel onduidelijkhedenzijnmetbetrekkingtotdeomvangvanhetstructurele begrotingstekortendaterdaarompasinhetvierderapporteenstruc- tureleoplossingvoordefinanciëleproblematiekgegevenkanworden.De steunaandegemeentekentdevolgendeomvang: Tabel 4 Artikel 12-uitkeringen aan de gemeente Scheemda (in mln) 1995 | 1996 | 19971 Artikel12-uitkeringScheemda | 1,05 | 2,85 | 2,57 1 voorstelIFLO-inspecteurs Debijdragenwordenvooreendeelgegevenvanwegeeenstructurele tekortpositie(metnamedesocialestructuurendewegen),in1995en 1996respectievelijk0,575en1,13mln.Voorhetoverigebetrofhet saneringsbijdragen.Indeloopvan1998verschijntnaarverwachtinghet laatsterapportwaarineenstructureleoplossinggebodenwordtwaarmee degemeentenaenkelejarenweerinstaatzalzijnopeigenbenente staan.Nahetuitkomenvanditrapportkanbezienwordeninhoeverreer sprakezoukunnenzijnvaneenversneldeafwikkelingvandeartikel 12-status. 8. Schoonhoven DegemeenteSchoonhovenbevindtzichsinds1995ineenartikel 12-positie.In1995en1996iserrespectievelijkeenaanvullendesteun verleendvan0,7mlnen1,55mln.Debijdragevoor1995werdgeheel verleendopbasisvaneenstructureletekortpositie.Debijdragevoor1996 bestaatvoor0,39mlnuiteensaneringsbijdrage.

Hetrapport1997datonlangsisverschenengeefteenmeerjarigsteun- trajecttothetjaar2000,metsteunbedragenvanrespectievelijk4,5,4,84,3 en3,6mln.Defondsbeheerderszullenopbasisdaarvan–nahet verweerschriftvandegemeenteenadviseringdoordeprovincieende Raadvoordefinanciëleverhoudingen–eenbeslissingtotsteunnemen. Indezebeslissingspeeltookdetermijnwaaroversteungegevenwordt eenrol.Daarbijspeeltookeenroldatdesteunvolledighetgevolgisvan eenstructureletekortpositieendatervolgensdeinspecteursinde TweedeKamer,vergaderjaar1997–1998,25936,nr.1 | 7 toekomst nog sprake is van forse risico’s in de financiële positie van de gemeente. 9. Zaltbommel De gemeente Zaltbommel heeft voor 1998 voor het eerst een beroep gedaan op artikel 12. Het eerste rapport zal in de loop van het jaar verschijnen. Een herindeling van de gemeente Zaltbommel met de gemeenten Brakel en Kerkwijk is voorzien voor 1 januari 1999. Een mogelijke uitkomst van de artikel 12-aanvraag is dat de gemeente «schoon opgeleverd» wordt, dat wil zeggen dat er sprake is van een eenmalige steun gedurende één jaar, zodat de nieuw te vormen gemeente met een schone lei kan beginnen. Conclusie In 1998 bevinden zich 9 gemeenten in een artikel 12-positie. Voor een aantal gemeenten geldt dat 1998 het laatste reguliere artikel 12-jaar is. Voor deze gemeenten is een versnelde beëindiging niet aan de orde (Lelystad en Ouderkerk).

In een aantal andere gemeenten is een versnelling op dit moment niet aan de orde omdat het onderzoek naar de oorzaken en oplossingen van de financiële problematiek nog niet is afgerond. Wanneer de rapportages gereed zijn zou een dergelijke afweging alsnog gemaakt kunnen worden, waarbij geldt dat de sanerings- termijn kort gehouden wordt wanneer dat kan en dat deze termijn langer is wanneer daar specifieke redenen voor zijn. Dit geldt voor de gemeenten Geldermalsen, Reiderland, Scheemda, Schoonhoven en Zaltbommel. In deze laatste categorie gemeenten kan het zijn dat vanwege de aard van de steun – bijvoorbeeld omdat de steun gegeven wordt als gevolg van een structurele tekortpositie – een versnelde beëindiging niet voor de hand ligt. Dit geldt ook voor de gemeente Gouda. Voor de gemeente Purmerend geldt dat zij bij eventueel aanwezige ruimte binnen het gemeentefonds of onderuitputting op de begroting bij Najaarsnota 1998 in aanmerking zou kunnen komen voor een versnelde sanering. Dit hangt mede samen met het karakter van de steun die volledig als saneringsbijdrage wordt gegeven. Het is daarbij evenwel een voorwaarde dat er duidelijkheid bestaat over de financiële toekomst van deze gemeente na afloop van artikel 12-cyclus. Tweede Kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 936, nr.

1 8 1 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Directie Bestuur, Financiën en Regio’s Afdeling Financiële Regelgeving en Toezicht 1 juni 2018 Toelichting bij het besluit tot een aanvullende uitkering ex. Artikel 12 Financiële verhoudingswet voor de gemeente Lelystad, naar aanleiding van de evaluatie van de ICL-bijdrage. 1. Algemeen Aanleiding ICL-bijdrage en start evaluatie De ICL-bijdrage is onderbouwd door het advies uit 1987 van de Interdepartementale Commissie Lelystad (ICL) over de financiële problematiek van de gemeente Lelystad. De ICL-bijdrage is te verklaren uit de extra kosten door de ruime aanleg van de openbare ruimte door de Rijksoverheid en de achterblijvende bevolkingsgroei ten opzichte van de verwachtingen. In de ICL-beschikking door de fondsbeheerders van april 1996 is vastgelegd dat de evaluatie van de ICL-bijdrage zou plaatsvinden bij een inwonertal dat ligt tussen de 70.000 en 80.000 inwoners. In 2004 zijn hier in de brief FO2004/58177 ambtelijk nadere afspraken over gemaakt waarbij ervan is uitgegaan dat de ICL-bijdrage niet zou worden geëvalueerd voordat Lelystad vermoedelijk in 2010 de 80.000 inwonersgrens zou overschrijden. Voorgesteld is om drie jaar daaraan voorafgaand in 2007 de ICL-evaluatie samen te starten.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) liet echter in 2012, ruim 5 jaar later dan toen voorzien, weten dat in het licht van de afnemende groei van Lelystad het mogelijk nog tientallen jaren zou duren voordat het aantal van 80.000 inwoners zou worden bereikt. Per 1 januari van dat jaar bedroeg het inwoneraantal van Lelystad 75.332 bij een groei in 2011 van 219 inwoners. Gegeven het feit dat een dermate lange periode zonder vorm van evaluatie na de laatste inhoudelijke ICL-beschikking uit april 1996 door niemand was voorzien, was de minister van oordeel dat een evaluatie van de ICL-bijdrage nodig was. Het rapport naar aanleiding van de evaluatie is in juni 2017 afgerond. Op basis van de evaluatie en de reacties van de gemeente, de provincie en de Raad voor het openbaar bestuur (Rob), neemt de fondsbeheerder de Minister van BZK, mede namens zijn collega de Staatssecretaris van Financiën, een beslissing over de ICL-bijdrage. In deze beschikking worden ook de geïndexeerde ICL-bijdragen voor de jaren 2016, 2017 en 2018 vastgesteld. 2. Hoofdpunten uit de rapportage en advies van de inspecteurs De vraag die in de evaluatie voorlag is of en zo ja hoeveel extra financiële middelen de gemeente Lelystad ook in de toekomst nodig heeft voor de extra uitgavenposten waarvoor de ICL-bijdrage indertijd werd ingesteld.

De inspecteurs komen op basis van deze onderzoeksvraag tot de volgende conclusies: A. Op basis van deze ICL-evaluatie kan worden geconcludeerd dat het nu niet mogelijk is om de ICL-bijdrage volledig te beëindigen. B. Wel zien de inspecteurs mogelijkheden tot afbouw van de ICL-bijdrage: 1. Op basis van concrete maatregelen met betrekking tot aanpassing omvang beheerslasten openbare ruimte (totaal € 2 miljoen), verminderen onderhoudskosten stadhuis (totaal € 0,15 miljoen), ruimten verhuren stadhuis (totaal € 0,875 miljoen) en Agora theater/De Kubus (totaal € 0,66 miljoen). 2. Op basis van inwonersgroei, waarbij voor elke inwoner meer de ICL-bijdrage kan dalen conform de berekeningssystematiek van tabel 9.2.2.1 in het rapport (paragraaf 9.2.2) op basis van werkelijke inwonersaantallen en –groei per jaar. 3. Vanaf 2023 € 750.000 per jaar op basis van toekomstige aanpassingen van het baten- of lastenniveau beheer openbare ruimte. Deze toekomstige aanpassingen 2 dienen nog ingevuld te worden door Lelystad en op basis daarvan wordt bekeken hoe hoog de korting uiteindelijk kan uitvallen. C. Als de toekomstige omvang van de ICL-bijdrage uitsluitend wordt gerelateerd aan (de verwachte groei van) het aantal inwoners betekent dit dat de facto het grootste deel van de ICL-bijdrage zonder einddatum wordt voortgezet. Daarom wordt ook voorgesteld dat: 1.

De uitkeringsvorm van de ICL-bijdrage wordt gewijzigd van een artikel 12- uitkering in een decentralisatie-uitkering. 2. De fondsbeheerders verkennen of een methodiek mogelijk is waardoor de verantwoordelijkheid voor een grotere financiële zelfstandigheid (meer) bij de gemeente wordt gelegd om zo te komen tot een verdere reductie van de ICL-bijdrage. Bovenstaande conclusies (A t/m C) zijn verder ingevuld via een 25-tal adviezen. Voor een nadere beschrijving van deze adviezen verwijs ik u naar het rapport. 3. Reactie gemeente Lelystad op rapport inspecteur De raad van de gemeente Lelystad heeft per brief van 1 november 2017 gereageerd op het advies van de artikel 12-inspecteurs. De belangrijkste punten worden hieronder beschreven. - De gemeente vindt dat de evaluatie -gelet op eerdere afspraken- te vroeg is gehouden. - De gemeente vindt dat ze niet alleen hogere kosten heeft in het fysiek domein maar ook in het sociaal domein. De gemeente vindt de reikwijdte van de evaluatie dan ook te klein. - De gemeente is het eens dat het inwonergroei kan leiden tot een lagere ICL-bijdrage, maar de afname moet niet € 360 per extra inwoner zijn maar het verschil tussen de extra inkomsten (uit het gemeentefonds) en de extra kosten van een extra inwoner.

- De gemeente merkt op dat bovengenoemde advies maar één kant op werkt, namelijk alleen bij inwonergroei en vindt dat dit dan ook moet gelden bij een daling: dus trap op, trap af. - In een van de adviezen wordt de gemeente Lelystad de mogelijkheid en tijd geboden meerjarenprogramma's op te stellen om op die manier de voorgestelde stimuleringsmaatregelen in gang te kunnen zetten. Bij de eerstvolgende evaluatie in 2022 kunnen dan de concrete financiële effecten worden beoordeeld en kan bezien worden of de eerdere genoemde getalsmatige afbouw van de ICL-bijdrage realistisch en haalbaar is. Gemeente adviseert om het onderzoek naar mogelijke kostenreductie op de terreinen waarvoor de ICL-bijdrage geldt, gezamenlijk op te pakken. - Lelystad vindt het ongepast om op voorhand opbrengsten aan onderzoeksuitkomsten te koppelen en deze alvast in te boeken. Het gaat hier om het advies van de inspecteurs om met ingang van 2023 de ICL-bijdrage verder af te bouwen met € 750.000 per jaar. De inspecteurs adviseren de verantwoordelijkheid voor deze reductie allereerst neer te leggen bij de gemeente via meerjarenprogramma’s en concrete onderzoeksopdrachten. Op basis van een nieuwe ICL- evaluatie in 2022 kan worden beoordeeld of de voorgestelde afbouw met ingang van 2023 realistisch en haalbaar is. Lelystad stelt voor om deze post als PM op te nemen.

- De gemeente tekent bezwaar aan tegen het vooraf korten van de ICL-bijdrage op grond van nog te realiseren bezuinigingen. Dit geldt voor de ingeboekte verhuuropbrengsten van het stadhuis. Daarnaast is Lelystad het niet eens met de manier waarop de mate van overcapaciteit en daarmee het te verhuren oppervlak is bepaald. De gemeente stelt voor om ook deze post als PM op te nemen. - De gemeente constateert dat de planning voor de evaluatie ernstig is opgeschoven als gevolg van een niet aan de gemeente Lelystad verwijtbare doorlooptijd. Gemeente vindt het niet opportuun (en haalbaar) de effecten nog te vertalen in het boekjaar 2018. Gemeente stelt daarom voor om de inwerkingtreding van de besluiten te verschuiven van 2018 naar 2019 en in lijn daarmee ook het volgende evaluatiemoment op te schorten van 2022 naar 2023. 4. Advies van de provincie Op 5 oktober 2017 heeft de provincie Flevoland geadviseerd over het rapport van de inspecteurs. De belangrijkste punten worden hieronder beschreven. 3 - De provincie is het eens met de meeste voorstellen van de artikel 12-inspecteurs en geeft aan tevreden te zijn met de wijze waarop het rapport tot stand is gekomen. - De inspecteurs hebben 25 adviezen uitgebracht die zorgvuldig ambtelijk zijn afgestemd in het Tripartite Overleg (ambtelijk overleg tussen het Ministerie van BZK, Lelystad en Flevoland).

- De provincie heeft wel opmerkingen op enkele adviezen uit hoofdstuk 9 van het rapport. Het gaat hierbij allereerst om het door de inspecteurs gehanteerde methodiek voor de korting per inwoner. De provincie merkt op dat deze korting per inwoner (nog) geen draagvlak heeft gevonden bij Lelystad. De provincie hecht wel aan dat draagvlak. - Daarnaast adviseert de provincie om bij sommige voorgestelde bezuinigingen (toekomstige bezuinigingsmaatregelen en verhuuropbrengst stadhuis) dat het risico niet bij de gemeente maar bij het Rijk zou moeten blijven. - Tenslotte adviseert de provincie om de inwerkingtreding van de bezuinigingsvoorstellen te verschuiven van 2018 naar 2019. - De provincie vindt de overige adviezen acceptabel. 5. Advies van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) Op 23 januari 2018 heeft de Rob geadviseerd over het rapport van de artikel 12-inspecteurs. De belangrijkste punten worden hieronder beschreven. Overwegingen Rob nav advies artikel 12-inspecteurs en reactie gemeente: – - De Rob constateert dat de ICL-bijdrage sinds 1996 niet meer is geëvalueerd. Het is redelijk de evaluatie nu te houden, omdat de verwachtingen van 2004 over de bevolkingsgroei niet zijn uitgekomen. De gemeente is vrij eigen beleidskeuzes te maken maar de ICL-bijdrage ontslaat Lelystad niet van de plicht om efficiënt te werken.

- De Rob vindt dat de sociale structuur niet meetelt: er zijn meer gemeenten met een slechte sociale structuur, en omdat het gemeentefonds corrigeert voor extra kosten die voortkomen uit de slechte sociale structuur. - De Rob concludeert dat op de onderbouwing en het realiteitsgehalte van de verschillende onderdelen wellicht het een en ander valt af te dingen maar de bezuinigingsmogelijkheden dienen als één pakket te worden beoordeeld. Met de nodige kanttekeningen ligt er naar het oordeel van de Rob alles afwegende een redelijk en voldoende onderbouwd voorstel. De Rob erkent wel dat het een redelijk forse opgave betreft op een totale begroting van bijna € 250 mln., maar acht deze haalbaar. - Rob is het eens dat Lelystad nog meer kan bezuinigen. Maar het voorstel van de artikel 12- inspecteurs om ervan uit te gaan dat Lelystad vanaf 2023 elk jaar € 750.000 extra kan bezuinigen, (in 5 jaar structureel € 3,75 miljoen), is onvoldoende onderbouwd. - Ook vindt de Rob het procedurevoorstel daarvoor onrealistisch. Als Lelystad beweert dat het dat bedrag niet kan bezuinigen, dan zou het dat moeten aantonen (bewijslast gemeente), waarna de artikel 12-inspecteurs dat bewijs weer beoordelen. “Op deze manier bemoeit het Rijk zich in detail met de financiën van de gemeente Lelystad”, “en dat hoort niet”.

- De voorgestelde maatregelen uit het rapport van de inspecteurs leveren bij elkaar opgeteld een halvering van de ICL-bijdrage op in 10 jaar. In de nu voorliggende voorstellen is dit overigens afhankelijk van de vraag of de gemeente erin slaagt de € 750.000 te realiseren. Het is aan de gemeente om dit op te vangen door bezuinigingen, het aanwenden van andere middelen of uit de groei van de algemene uitkering. - Het uitgangspunt moet zijn dat Lelystad als een normale gemeente moet kunnen functioneren. De Rob is van oordeel dat het Rijk zich in het verdere vervolg niet moet inlaten met een beoordeling van concrete bezuinigingen van de gemeente. Een herhaling van zetten waarbij het Rijk op basis van concrete besparingsmogelijkheden een verdere afbouw moet verdedigen of waarbij de gemeente Lelystad moet aantonen dat de beoogde besparingsmogelijkheden niet gerealiseerd kunnen worden acht de Raad niet wenselijk. Dit is ook niet passend in een volwassen relatie tussen het Rijk en een zelfstandige gemeente. De gemeente Lelystad is tenslotte geen artikel-12 gemeente. 4 De Rob constateert dat er op basis van dit het advies van de artikel 12-inspecteurs geen reëel perspectief is op een volledige afbouw van de ICL-bijdrage binnen een tijdsbestek van 25 jaar zonder dat de gemeente daar anderszins door in de financiële problemen zou komen.

De Rob acht volledige afbouw binnen een dergelijk tijdsbestek wenselijk en komt met een alternatief voorstel. Alternatief voorstel Rob: - Rob adviseert een andere wijze van afbouw van de ICL-bijdrage om na 25 jaar tot een volledige afbouw te komen. Een deel van de afbouw kan door invulling van besparingsvoorstellen de komende 10 jaar, maar wel af te zien van de taakstellende bezuiniging van € 3,75 mln. (5 * € 750.000) en in plaats daarvan de bijdrage af te bouwen op basis van inwonersgroei (€ 650 per inwoner) uitgaande van een volledig afbouw bij het bereiken van 100.000 inwoners met als laatste stap eventueel het na 15 jaar komen tot een afkoop van de resterende jaarlijkse bijdrage. Bijvoorbeeld in 5 jaarlijkse termijnen. - Het kenmerkende verschil tussen de benadering van de Rob en het voorstel uit de evaluatie is dat de beoordeling van de taakstellende bezuiniging van € 3,75 min (5* € 750.000) komt te vervallen en er volgens de Rob een perspectief op een beëindiging van de ICL-bijdrage wordt geboden. Er is in deze benadering ook geen reden voor het monitoren door de provincie. - Het voorstel uit de evaluatie leidt tot een korting van € 7,4 min op de huidige ICL-bijdrage van € 15,2 mln. over een periode van 10 jaar. De door de Rob voorgestelde benadering leidt tot een afbouw van € 4,8 mln. over dezelfde periode.

Daarbij valt te overwegen om bij de jaarlijkse indexatie te matigen door rekening te houden met te behalen efficiency voordelen. Toelichting Rob hierop: - Dit voorstel betekent weliswaar een hogere korting op het bedrag per inwoner bij groei, maar de taakstellende korting van € 750.000 zoals nu in het voorstel is opgenomen komt te vervallen. - De gemeente Lelystad heeft de komende jaren de gelegenheid om zich voor te bereiden op een geleidelijke afbouw van de ICL-bijdrage. De gemeente kan deze korting opvangen door een deel van de accressen daarvoor te benutten, door de OZB te verhogen of door te bezuinigen. - Om geen valse start te maken met de aanpassing van de ICL-bijdrage ligt uitstel van de uitvoering tot 2019 voor de hand. Van de gemeente mag dan worden verlangd dat de ruimte die daardoor ontstaat benut wordt voor het opvangen van de korting in de volgende jaren. 6. Conclusie van de fondsbeheerders Het inspectierapport heeft geresulteerd in reacties van Lelystad en de provincie Flevoland. Ook de Rob heeft gereageerd alsook een alternatief voorstel gepresenteerd. Er liggen in feite twee benaderingen voor: het advies uit het inspectierapport en het advies van de Rob. Het kenmerkende verschil tussen de twee benaderingen is dat er in het advies van de Rob de nadruk wordt gelegd op de gewenste verhoudingen tussen Rijk en gemeente.

Van daaruit wordt een perspectief op beëindiging van de ICL-bijdrage geboden waarbij de verantwoordelijkheid daarvoor vooral bij de gemeente ligt. Terwijl de inspecteurs-aanpak de afbouw baseert op concrete maatregelen (en/of onderzoeken) aangevuld met een afbouw gekoppeld aan inwonersaantal, te weten het in de verre toekomst gelegen, inwonersaantal van 120.000. Zowel in de evaluatie van de ICL-bijdrage als in het Rob-advies wordt geadviseerd een strategische agenda op te stellen, een programma om Lelystad naar een hoger niveau te tillen. Daarom heeft Lelystad het initiatief genomen om samen met de provincie Flevoland en in overleg met het ministerie van BZK te werken aan de vervolgstappen. Dit vervolg (Lelystad Next Level) is erop gericht om de gemeente Lelystad de definitieve stap te laten naar een aantrekkelijk en duurzaam Lelystad, dat financieel gezond en zelfstandig is. Inzet daarbij is om in gezamenlijkheid (gemeente Lelystad, provincie Flevoland en Rijk) een proces in te gaan, waarin Lelystad het voortouw neemt en dat leidt naar een oplossing waarbij Lelystad ook financieel weer op eigen benen kan staan en de ICL-bijdrage verder kan worden afgebouwd.

Dit initiatief sluit aan bij de gedachte van de Rob, namelijk dat een volledige afbouw op termijn het uitgangspunt moet zijn, waarbij primair de verantwoordelijkheid bij Lelystad zelf ligt en waarbij er 5 tot een globale afspraak over afbouw wordt gekomen zonder gedetailleerde beoordeling vanuit het Rijk over de onderliggende bezuinigingen. De fondsbeheerders delen het uitgangspunt van de Rob: dat het van belang is dat er een reëel perspectief komt op een volledige afbouw van de ICL- bijdrage binnen een realistisch tijdsbestek, waarbij het tegelijk van belang is dat de gemeente daar anderszins niet door in de financiële problemen komt. Tevens onderschrijven zij dat een globale systematiek die de zelfstandigheid van Lelystad benadrukt van belang is. Gelet op bovenstaande besluiten de fondsbeheerders om ten aanzien van de ICL-bijdrage als uitgangspunt de benaderingswijze van de Rob te kiezen waarbij deze geleidelijk wordt afgebouwd over een periode van 10 jaar. De keuze hiervoor is ingegeven vanuit de afspraken die zijn gemaakt over het opstarten van Lelystad Next Level waarbij Lelystad primair verantwoordelijk is en dat er mede op gericht is te komen tot afbouw van de ICL-bijdrage.

De Rob-systematiek met globale afspraken over de verlaging van de uitkering, waarbij niet meer in detail wordt gekeken zoals bij de laatste evaluatie- past binnen de rolverdeling zoals deze thans uitgerold gaat worden bij Lelystad Next Level. Dit besluit betekent dat het jaarlijkse provinciaal verslag, uitgevoerd conform de beschikking dd. april 1996, waarin de provincie Flevoland verslag doet aan de minister van Binnenlandse Zaken over besteding van de ICL-gelden komt te vervallen. De fondsbeheerders wijken op drie punten af van het advies van de Rob. Namelijk het evaluatiemoment om tot verdere afbouw te komen, de geadviseerde korting per extra inwoner en de verhuuropbrengst van het stadhuis. Hieronder wordt nader toegelicht waarom op deze punten wordt afgeweken. Evaluatie om tot afbouw te komen: Ten opzichte van het advies van de Rob wordt niet na 15 jaar gesproken over de mogelijkheid van een verdere afbouw (en afkoop) van de bijdrage, maar wordt al na 1 jaar, na oplevering van het (strategisch) meerjarenprogramma Lelystad Next Level, een eerste evaluatie gedaan van de mogelijke effecten hiervan op de ICL-bijdrage en wordt na vijf en tien jaar een evaluatie gedaan waarbij in beide gevallen ook een definitieve afbouw wordt onderzocht. Dit is in het kader van Lelystad Next Level reeds afgesproken tussen Lelystad en BZK.

Korting per extra inwoner: De fondsbeheerders zien hier grond om af te wijken van het advies van de Rob en kiezen voor wat betreft de korting per inwoner voor de methodiek zoals geadviseerd door de artikel 12-inspecteurs, oftewel ongeveer € 360 per extra inwoner. Uitgangspunt hierbij is dat de ICL-bijdrage tot nul is gereduceerd bij 120.000 inwoners. Voor een verdere toelichting op deze methodiek wordt verwezen naar het evaluatierapport van de artikel 12-inspecteurs. De werkelijke korting per jaar met betrekking tot de groei van inwoners wordt jaarlijks achteraf bepaald op basis van werkelijke aantallen inwoners per jaar. Deze beslissing hangt samen met het initiatief van de gemeente om ‘Lelystad Next Level’ te starten alsook de afspraak om na vijf en tien jaar (in 2023 en 2028) ook een verdere (en definitieve) afbouw te onderzoeken. Verhuuropbrengst stadhuis: De gemeente tekent bezwaar aan tegen het vooraf korten van de ICL-bijdrage op grond van nog te realiseren bezuinigingen. Dit geldt voor de ingeboekte verhuuropbrengsten van het stadhuis (€ 0,875 mln.) Daarnaast is Lelystad het niet eens met de manier waarop de mate van overcapaciteit en daarmee het te verhuren oppervlak is bepaald. De gemeente stelt voor om deze post als PM op te nemen. Deze door de inspecteurs geschatte verhuuropbrengst is gebaseerd op een verkenning van Royal Haskoning DHV (RHDHV).

De gemeente Lelystad heeft naar aanleiding van deze verkenning een second opinion laten uitvoeren door Veldhoen Company. Veldhoen Company constateert een lager aantal verhuurbare vierkante meters dan RHDHV. Daarnaast wordt de ruimte op de begane grond grotendeels beoordeeld als potentieel verhuurbare ruimte door RHDHV. De gemeente ziet deze ruimte echter als verkeersruimte en daardoor niet verhuurbaar. Inspecteurs en Rob achten deze besparingsmogelijkheid (€ 0,875 mln.) niet onredelijk of onrealistisch. Desondanks zien de fondsbeheerders ruimte om op dit punt Lelystad tegemoet te komen. Inspecteurs gingen | bij dit bedrag uit van monitoring van realisatie, daarmee is het geen harde inboeking. De Rob is niet specifiek ingegaan op deze bezuiniging maar gaf met betrekking tot een andere bezuinigingsmaatregel (taakstellende bezuiniging van € 3,75 m | ln.) aan een dergelijke procedure niet realistisch te vinden. Dit omdat de bewijslast bij dergelijke afspraken bij de gemeente ligt. De f ondsbeheerders besluiten daarom om het bedrag te verlagen, maar dan wel als harde bezuinigingsmaatregel zonder een toets. Dit past beter bij de gekozen Rob -benadering (zonder monitoring). De fondsbeheerders stellen deze bezuinigingsmaatregel vast op € | 0,3 mln. Dit kan zonder PM-post (eventuele meeropbrengst is voor gemeente) en wordt structureel ingeboekt vanaf 2021.

Overige beslissingen fondsbeheerders: - | De fondsbeheerders vinden -net als de Rob- | dat het redelijk is dat de ICL-bijdrage is geëvalueerd. De Rob constateert dat de ICL-bijdrage sinds 1996 niet meer is geëvalueerd. Het is redelijk de evaluatie nu te houden, omdat de | verwachtingen van 2004 over de bevolkingsgroei niet zijn uitgekomen. - | Lelystad vindt dat ze niet alleen hogere kosten heeft in het fysiek domein maar ook in het sociaal domein. Gemeente vindt de reikwijdte van de evaluatie dan ook te klein. De fondsbeheerders delen het advies van de Rob. De | Rob vindt dat de sociale structuur niet meetelt: er zijn meer gemeenten met een slechte sociale structuur. Daarnaast corrigeert het gemeentefonds voor extra kosten die voortkomen uit de slechte sociale structuur. - | De gemeente merkt op dat korting op inwonergroei maar één kant op werkt, namelijk alleen bij inwonergroei en vindt dat dit dan ook moet gelden bij een daling: dus trap op, trap af. Het advies van de gemeente wordt niet overgenomen. Hierbij speelt mee dat gemeente | al veel voordeel heeft genoten door bijvoorbeeld geen korting te hebben gekregen op de groei van 16.000 inwoners (periode 1996- | 2016). Dit wordt ook geconcludeerd door de Rob. - | De evaluatie is significant | opgeschoven.

Daarom wordt - conform verzoek Lelystad en de Rob- besloten om de inwerkingtreding van de besluiten te verschuiven van 2018 naar 2019 en in lijn daarmee ook het volgende evaluatiemoment op te schorten van 2022 naar 2023. - | Lelystad vindt het ongepast om op voorhand opbrengsten aan onderzoeksuitkomsten te koppelen en deze alvast in te boeken. Met het volgen van het Rob-advies valt de stelpost voor toekomstige bezuinigingen van € 3,75 mln. weg. - | De huidige manier van indexering wordt - | in tegenstelling tot advies Rob- nu niet gematigd. | Dit betekent dat de gebruikelijke methodiek wordt aangehouden: oftewel dat bij de berekening van de ICL-bijdrage er alleen een indexatie wordt toepast als de nominale ontwikkeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds in de vorm van het accres positief is. Dit is conform het gestelde in mijn brieven van 27 januari 2016 (kenmerk 2016- | 0000027656), 14 mei 2012 (kenmerk 2012- | 0000269434) en van 2 november 2012 (kenmerk 2012- | 0000631388). - | De inspecteurs en de Rob adviseren de ICL-bijdrage niet via artikel 12, maar als decentralisatie-uitkering te verstrekken. Dit zal bij de 1- | jaarsevaluatie betrokken worden. Er wordt naar gestreefd om vanaf 2020 de ICL-bijdrage als een decentralisatie- uitkering aan Lelystad beschikbaar te stellen.

- | De ICL-bijdrage is van origine bedoeld | als een bijdrage in de kosten van de overmaat. Met Lelystad Next Level wordt mede | beoogd om bij te dragen aan het mogelijk maken van de afbouw van de ICL-bijdrage. Daarom kan in overleg worden afgesproken dat een deel van de resterende ICL-middelen wordt ingezet ten behoeve van Lelystad Next Level. Daarbij dient ten behoeve van de evaluaties wel zicht te blijven op de uitgaven. Vaststelling ICL-bijdrage 2016 tot en met 2018: Bij de berekening van de ICL-bijdrage voor de jaren 2016 t/m 2018 is de gebruikelijke indexatie toegepast, omdat de nominale ontwikkeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds in de vorm van het accres in de jaren 2015 t/m 2017 positief was . ICL-bijdrage 2016 (brief 27- | 1-2016, kenmerk 2016- | 0000027656): | € | 15. | 531. | 000 Bij: 0,9% (2/3 van prijsstijging overheidsconsumptie zoals 6 vermeld in septembercirculaire 2015 paragraaf 5.4 van 1,4%: | € | 144. | 000 ICL-bijdrage 2016 (afgerond | op 1000 naar beneden) | € 15. | 675. 000 ICL-bijdrage 2017 ICL-bijdrage 2016: | € | 15. | 675. | 000 Bij: 0,7% (2/3e | van prijsstijging overheidsconsumptie zoals vermeld in septembercirculaire 2016 paragraaf 5.3 van 1,0%) | : | € | 104. | 000 ICL-bijdrage 2017 (afgerond | op 1000 naar beneden) | € 15.779.000 ICL-bijdrage 201 8 ICL-bijdrage 2017: | € | 15. | 779.

| 000 Bij: 2,1% (2/3e | van prijsstijging overheidsconsumptie zoals vermeld in septembercirculaire 2017 | paragraaf 5.3 van 3,1 %): | € | 326. | 000 ICL-bijdrage 2018 (afgerond | op 1000 naar beneden) | € 16.105.000 Dit besluit betekent | een harde afbouw van de ICL -bijdrage van ongeveer € 3,1 mln. | over een periode van 10 jaar. Daarnaast wordt jaarlijks gekort per extra inwoner. De werkelijke korting per jaar -met betrekking tot de groei van inwoners | - wordt jaarlijks per brief/beschikking achteraf bepaald op basis van werkelijke aantallen inwoners per jaar. Hierbij wordt ook de jaarlijkse indexatie (volgens gebruikelijke methode) meegenomen. De geleidelijk afbouw van de ICL-bijdrage over de jaren 2019 | t/m 2028 | is weergegeven in tabel 1 op de volgende pagina. Hierbij is uitgegaan van een stijging van 175 inwoners per jaar op basis van Bevolkingsprognose 2016- | 2031. 7 Tabel 1 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 Daling ICL-bijdrage a.g.v.

maatregelen | (1) | 0 | 310.000 | 450.000 | 750.000 | 400.000 | 200.000 | 200.000 | 200.000 | 200.000 | 200.000 | 200.000 Aantal inwoners* | (2) | 77.175 | 77.350 | 77.525 | 77.700 | 77.875 | 78.050 | 78.225 | 78.400 | 78.575 | 78.750 | 78.925 ICL-bijdrage NUL bij aantal inwoners | (3) | 120.000 | 120.000 | 120.000 | 120.000 | 120.000 | 120.000 | 120.000 | 120.000 | 120.000 | 120.000 | 120.000 (4 = Verschil inwoners | 3-2) | 42.825 | 42.650 | 42.475 | 42.300 | 42.125 | 41.950 | 41.775 | 41.600 | 41.425 | 41.250 | 41.075 Daling ICL-bijdrage a.g.v. stijging inwoners | (5) | 0 | 65.811 | 64.539 | 62.685 | 59.583 | 57.921 | 57.087 | 56.249 | 55.407 | 54.562 | 53.714 Restant ICL- bijdrage na maatregelen en stijging inwoners | (6) | 16.105.000** | 15.729.189 | 15.214.649 | 14.401.964 | 13.942.381 | 13.684.460 | 13.427.374 | 13.171.125 | 12.915.718 | 12.661.155 | 12.407.441 Benodigde daling ICL-bijdrage per | (7 = inwoner | 6/4) | 376 | 369 | 358 | 340 | 331 | 326 | 321 | 317 | 312 | 307 | 302 * Uitgegaan van een stijging van 175 inwoners per jaar op basis van Bevolkingsprognose 2016-2031. Uiteindelijke korting a.g.v. inwonersstijging dient plaats te vinden op basis van werkelijke inwonersaantallen per jaar op basis van CBS-cijfers. ** Op basis van geïndexeerde ICL-bijdrage 2018. 8 Evaluatie ICL-bijdrage Lelystad

1 Evaluatie ICL-bijdrage Lelystad 2 MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES DIRECTORAAT-GENERAAL BESTUUR EN WONEN DIRECTIE BESTUUR EN FINANCIËN AFDELING FINANCIELE REGELGEVING EN TOEZICHT Rapport naar aanleiding van de opdracht door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties tot evaluatie van de jaarlijkse bijdrage aan de gemeente Lelystad op basis van het advies van de Interdepartementale Commissie Lelystad uit 1987 Den Haag, 26 juni 2017 Inhoudsopgave | Pagina Bestuurlijke samenvatting | 7 1 | Inleiding | 24 1.1 | Evaluatie ICL-bijdrage | 24 1.2 | Selectiegroep en kerngegevens | 26 1.3 | Ontstaansgeschiedenis en achtergrondinformatie | 31 1.4 | Leeswijzer | 39 1.5 | Conclusies | 39 2 | De historie van de ICL-bijdrage | 40 2.1 | Inleiding | 40 2.2 | Lelystad naar een zelfstandige gemeente | 40 2.3 | Lelystad artikel 12-gemeente | 40 2.3.1 | Artikel 12-rapport Lelystad 1985 | 40 2.3.2 | Advies Raad voor de Gemeentefinanciën | 42 2.3.3 | Advies Interdepartementale Commissie Lelystad | 42 2.3.4 | Standpunt kabinet over ICL-advies | 45 2.4 | Uitvoeringsperiode middenscenario 1988-1992 | 46 2.5 | Uitkomst ICL-evaluatie in 1994 | 47 2.6 | Artikel 12-rapporten 1994 en 1995 en beschikking | 48 2.7 | Nieuwe Financiële verhoudingswet 1997 en Lelystadtafel | 49 2.8 | Aanloop naar de ICL-evaluatie | 51 2.9 | Samenvatting en conclusies | 53 3 |

Beheerplannen in relatie tot de ICL-gelden | 55 3.1 | Inleiding | 55 3.2 | Aandachtspunten | 55 3.3 | Kwaliteit onderhoudsproces en actualiteit onderhoudsplannen | 55 3.3.1 | Kwaliteit onderhoudsproces | 55 3.3.2 | Actualiteit onderhoudsplannen | 59 3.4 | Verantwoording ICL-gelden in de P&C cyclus | 61 3.5 | Onderhoud lange termijn | 66 3.6 | Achterstallig onderhoud | 68 3.7 | Conclusies | 69 4 | De ontwikkeling van de financiële positie van Lelystad | 71 4.1 | Inleiding | 71 4.2 | Financieel beleid 2010 t/m 2015 | 71 4.3 | Begroting, financieel toezicht, jaarrekening en bevindingen accountant 2010 t m 2016 | 72 4.4 | Schuldpositie 2010 t/m 2014 | 80 4.5 | Weerstandsvermogen 2010 t/m 2014 | 80 4.6 | Vergelijk met de financiële positie van de selectiegemeenten | 82 4.7 | Financieel perspectief | 84 4.8 | Conclusies | 85 3 4 5 Eigen inkomsten 86 5.1 Inleiding 86 5.2 Reiniging en riolering 86 5.3 Overige heffingen 90 5.4 Belastingdruk 91 5.5 Kwijtschelding 95 5.6 Conclusies 96 6 De nettolasten vergeleken 98 6.1 Inleiding 98 6.2 Vergelijking verschil Lelystad met uitkering gemeentefonds met verschil selectiegroep met uitkering gemeentefonds 99 6.3 Toelichting op verschillen per cluster 102 6.3.1 Inkomstencluster Onroerende zaakbelastingen (OZB) 102 6.3.2 Inkomstencluster Uitkering gemeentefonds 104 6.3.3 Inkomstencluster Overige eigen middelen (OEM) 105 6.3.4 Inkomstencluster

Mutaties reserves 106 6.3.5 Uitgavencluster Bestuur en ondersteuning 107 6.3.6 Uitgavencluster Werk en inkomen 110 6.3.7 Uitgavencluster Educatie 112 6.3.8 Uitgavencluster Cultuur en ontspanning 113 6.3.9 Uitgavencluster Infrastructuur en gebiedsontwikkeling 115 6.3.10 Uitgavencluster Riolering en reiniging 120 6.4 Personeel 122 6.5 Conclusies 123 7. Beheer ICL-infrastructuur vergeleken 125 7.1 Inleiding 125 7.2 Onderzoeksvragen 125 7.3 Analyse onderzoeksvragen door Royal Haskoning DHV 126 7.4 Onderzoeksresultaten overcapaciteit 126 7.4.1 ICL-bijdrage 126 7.4.2 Voor welke kapitaalgoederen (beheerplannen) is de ICL- bijdrage bedoeld? 126 7.4.3 Omvang van de kapitaalgoederen toen en nu? 127 7.4.4 Wat heeft Lelystad gedaan om de overcapaciteit te reduceren? 127 7.4.5 Welke besluiten (van College / Raad) liggen ten grondslag aan de ontwikkelingen van de verschillende kapitaalgoederen? 129 7.4.6 Wat zijn de structurele lasten van de ICL-gerelateerde kosten? 129 7.5 Onderzoeksresultaten openbare ruimte 131 7.5.1 Wijkt de kwaliteit van de Lelystadse openbare ruimte af van de kwaliteit in de ICL-selectiegemeenten? 131 7.5.2 Wijkt de hoeveelheid Lelystadse openbare ruimte af van de omvang van de ICL-gemeenten? 132 7.5.3 Wijken de onderhoudskosten van de Lelystadse openbare ruimte, onderscheiden naar uiteenlopende groepen en elementen, af van de kosten van de ICL-gemeenten? 133 7.5.4

Wijkt de batenstructuur omtrent de openbare ruimte in Lelystad af van de batenstructuur in de ICL-gemeenten? 136 7.6 | Onderzoeksresultaten riolering | 137 7.7 | Onderzoeksresultaten structuur | 139 7.8 | Onderzoeksresultaten ICL-gerelateerde gebouwen | 140 7.9 | Rekenkameronderzoeken Lelystad en Breda | 143 7.10 | Krimpgemeenten en –regio’s | 143 7.11 | Beoordeling van het onderzoek door Royal Haskoning DHV | 144 7.12 | Conclusies | 144 8. | Onderzoek beheer en onderhoud | 146 8.1 | Inleiding | 146 8.2 | Uitkomsten creatief proces ‘meer met minder’ | 147 8.2.1 | Aanpak | 147 8.2.2 | Resultaten expertmeetings | 148 8.2.3 | Resultaten ‘City Challenge’ | 149 8.3 | Uitkomsten onderzoek haalbare interventies voor de ICL- gerelateerde infrastructuur | 150 8.3.1 | Resultaten recente eerdere onderzoeken | 150 8.3.2 | Resultaten interviews met krimpgemeenten | 152 8.3.3 | Resultaten beheer openbare ruimte | 152 8.3.4 | Resultaten maatschappelijk vastgoed | 154 8.3.5 | Resultaten woningbouw, werken en energie | 158 8.4 | Conclusies | 159 9 | Adviezen | 162 9.1 | Inleiding | 162 9.2 | Groei inwoners | 163 9.2.1 | Groei inwoners 1996-2016 | 163 9.2.2 | Toekomstige groei inwoners | 164 9.3 | Maatregelen om de ICL-bijdrage te verminderen | 166 9.3.1 | Maatregelen openbare ruimte | 168 9.3.2 | Maatregelen riolering | 172 9.3.3 | Maatregelen maatschappelijk vastgoed | 173 9.3.4 |

Ontwikkeling ICL-bijdrage na geadviseerde maatregelen | 175 9.4 | Vervolgtraject en verantwoording na deze ICL-evaluatie | 176 9.5 | Indexering en uitkeringsvorm ICL-bijdrage | 178 9.5.1 | Indexering ICL-bijdrage | 178 9.5.2 | Uitkeringsvorm ICL-bijdrage | 179 9.6 | Ontwikkeling van een nieuwe methodiek om de ICL-bijdrage te bepalen | 179 9.7 | Standpunten gemeente Lelystad en provincie Flevoland | 180 10 | Conclusie en advies | 184 Bijlagen: 1.1 | Bijlage bij brief Minister BZK februari 2013 inzake evaluatie ICL- bijdrage | 186 1.2 | Concretisering evaluatie ICL-bijdrage gemeente Lelystad | 189 1.3 | De opbouw van de algemene uitkering van Lelystad (inclusief ICL-bijdrage) en de klassieke selectiegroep | 196 5 1.4 | De opbouw van de algemene uitkering van Lelystad (inclusief ICL-bijdrage) en de ICL-selectiegroep | 197 2.1 | Artikel 12-beschikking Lelystad 1996 | 198 4.1 | Resultaten begrotingen (inclusief meerjarenramingen) 2010-2015 | 202 5.1 | Opbrengsten per inwoner gemeentelijke heffingen van de afzonderlijke selectiegemeenten | 203 5.2 | Lastendruk per jaar van de afzonderlijke selectiegemeenten | 204 5.3 | Verschil in GRP 2016-2021 t.o.v.

GRP 2011-2015 | 205 5.4 | OZB-tarieven en WOZ-waarden van de afzonderlijke selectiegemeenten | 206 6.1 | Vergelijking verschil Lelystad met uitkering GF met verschil selectiegroep klassiek met uitkering GF | 207 6.2 | Vergelijking verschil Lelystad met uitkering GF met verschil selectiegroep ICL met uitkering GF | 208 6.3 | Vergelijking verschil Lelystad met uitkering GF met POR | 209 6.4 | Vergelijking nettolasten functies per cluster tussen Lelystad en de selectiegemeenten klassiek 2015 | 210 6.5 | Verdeling bedrijfsvoeringslasten en lasten gemeentelijke gebouwen 2015 | 213 6.6 | Renteresultaat 2015 | 214 7.1 | (Deel)vragen vergelijking ICL-infrastructuur | 215 7.2 | Vragenlijsten gemeenten bij vergelijking ICL-infrastructuur | 217 7.3 | Gegevens gemeenten bij vergelijking ICL-infrastructuur | 220 7.4 | Quickscan RHDHV van de vergelijking ICL-infrastructuur | 228 7.5 | Beoordeling RHDHV gemeentelijk onderzoek beheerkosten Lelystad | 231 8.1 | Rapport ‘Meer met minder, verkenning van creatieve ideeën voor kostendekkend beheer in Lelystad’ | 238 8.2 | Rapport ‘Haalbare interventies voor de ICL-gerelateerde infrastructuur’ | 278 9.1 | Opties daling ICL-bijdrage als gevolg van inwonersgroei | 313 9.2 | Onderzoeksopdrachten volgend uit de adviezen in hoofdstuk 9 | 320 9.3 | Monitoring ICL-bijdrage via rapportage in provinciaal verslag 2018-2022 | 321 6 7 Bestuurlijke samenvatting

Onderzoeksvraag, conclusie op hoofdlijnen en aanpak onderzoek Aanleiding ICL-bijdrage en start evaluatie De ICL-bijdrage is onderbouwd door het advies uit 1987 van de Interdepartementale Commissie Lelystad (ICL) over de financiële problematiek van de gemeente Lelystad. De ICL-bijdrage is te verklaren uit de extra kosten door de ruime aanleg van de openbare ruimte door de Rijksoverheid en de achterblijvende bevolkingsgroei ten opzichte van de verwachtingen. In de ICL-beschikking door de fondsbeheerders van april 1996 is vastgelegd dat de evaluatie van de ICL-bijdrage zou plaatsvinden bij een inwonertal dat ligt tussen de 70.000 en 80.000 inwoners. In 2004 zijn hier in de brief FO2004/58177 ambtelijk nadere afspraken over gemaakt waarbij er van is uitgegaan dat de ICL-bijdrage niet zou worden geëvalueerd voordat Lelystad vermoedelijk in 2010 de 80.000 inwonersgrens zou overschrijden. Voorgesteld is om drie jaar daaraan voorafgaand in 2007 de ICL- evaluatie samen te starten. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) liet echter in 2012, ruim 5 jaar later dan toen voorzien, weten dat in het licht van de afnemende groei van Lelystad het mogelijk nog tientallen jaren zou duren voordat het aantal van 80.000 inwoners zou worden bereikt. Per 1 januari van dat jaar bedroeg het inwoneraantal van Lelystad 75.332 bij een groei in 2011 van 219 inwoners.

Gegeven het feit dat een dermate lange periode zonder vorm van evaluatie na de laatste inhoudelijke ICL-beschikking uit april 1996 door niemand was voorzien, was de minister van oordeel dat een evaluatie van de ICL-bijdrage nodig was. Onderzoeksvraag en conclusies op hoofdlijnen van de ICL-evaluatie In zijn brief van 13 februari 2013 met kenmerk 2013-0000087853 geeft de minister van BZK aan dat in het onderzoek de vraag beantwoord zal moeten worden of en zo ja hoeveel extra financiële middelen de gemeente Lelystad ook in de toekomst nodig heeft voor de extra uitgavenposten waarvoor de ICL-bijdrage indertijd werd ingesteld. Ten aanzien van deze onderzoeksvraag komen de inspecteurs tot de volgende conclusies (hoofdstuk 10): A) Op basis van deze ICL-evaluatie kan worden geconcludeerd dat het nu niet mogelijk is om de ICL-bijdrage volledig te beëindigen. B) Wel zijn de inspecteurs van mening dat er mogelijkheden zijn tot afbouw van de ICL-bijdrage: 1) Op basis van concrete maatregelen met betrekking tot aanpassing omvang beheerslasten openbare ruimte (totaal € 2 miljoen), verminderen onderhoudskosten stadhuis (totaal € 0,15 miljoen), ruimten verhuren stadhuis (totaal € 0,875 miljoen) en Agora theater/De Kubus (totaal € 0,66 miljoen).

2) Op basis van inwonersgroei, waarbij voor elke inwoner meer de ICL-bijdrage kan dalen conform de berekeningssystematiek van tabel 9.2.2.1 (paragraaf 9.2.2) op basis van werkelijke inwonersaantallen en –groei per jaar. 3) Vanaf 2023 € 750.000 per jaar op basis van toekomstige aanpassingen van het baten- of lastenniveau beheer openbare ruimte. Deze toekomstige aanpassingen dienen nog ingevuld te worden door Lelystad en op basis daarvan wordt bekeken hoe hoog de korting uiteindelijk kan uitvallen. 8 De precieze voorgestelde daling van de ICL-bijdrage, inclusief de verdeling van de bedragen over de jaren, staat in onderstaande tabel 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 Totaal Groei inwoners 2 PM PM PM PM PM PM PM PM PM PM PM Begrotingsruimte: baten stijgen Aanpassing omvang beheerlasten openbare ruimte 4 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 2.000.000Begrotingsruimte: lasten dalen Toekomstige aanpassingen baten- of lastenniveau beheer openbare ruimte 7 750.000 750.000 750.000 750.000 750.000 3.750.000Begrotingsruimte: lasten dalen, baten stijgen Stadhuis: onderhoudskosten verminderen 16 50.000 50.000 50.000 150.000Begrotingsruimte: lasten dalen Stadhuis: ruimten verhuren 17 300.000 300.000 275.000 875.000Begrotingsruimte: baten stijgen Agora theater en De Kubus 20 60.000 200.000 200.000 200.000 660.000 Daling

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://lelystad.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/478bb7f3-bff3-4e06-a2b0-b423f10f2b74?agendaItemId=d910f3bc-98be-4c43-aa17-4cfd93a68846