24.256 BL 24.159 INFO Zicht op Jeugdpreventie

INFORMATIENOTA VOOR DE RAAD Nummer: 24.159

Portefeuillehouder: Portefeuille: Programma: Taakveld:

A. Messelink-Dijkstra Jeugd(zorg) en Vitaliteit en gezondheid

Datum:

16 april 2024

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

Onderwerp: Zicht op Jeugdpreventie DE RAAD NEEMT KENNIS VAN: Overzicht en aanbevelingen van het preventieve jeugdveld in Lelystad. INLEIDING Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het inrichten van jeugdpreventie vanuit onder meer de Jeugdwet en de Wet Publieke Gezondheid. De volgende definitie van jeugdpreventie wordt gehanteerd: “Jeugdpreventie draagt bij aan het versterken van het pedagogisch klimaat in gezinnen en wijken, het bevorderen van de opvoedvaardigheden van de ouders en het versterken van de eigen kracht en probleemoplossend vermogen van gezinnen”. Van juli t/m december 2023 heeft de gemeente Lelystad een onderzoek uitgevoerd om beter zicht te krijgen op de jeugdpreventie in Lelystad. Daarnaast werden activiteiten geëvalueerd die worden uitgevoerd in het kader van “Versterken van de Basis”. De activiteiten binnen “Versterken van de Basis” worden uitgevoerd van 2022 t/m 2024. Samen met (preventieve)partners in de stad werd het aanbod bekeken van preventieve interventies, de kwaliteit en de toekomst van jeugdpreventie. Uit dit onderzoek kwam een eerste overzicht van de beschikbare preventieve interventies voor kinderen, jongeren en hun ouders/verzorger. De bevindingen van de evaluatie van “Versterken van de Basis” zijn opgenomen in het rapport "Zicht op Jeugdpreventie".

Daarbij heeft het onderzoek geleid tot een aantal aanbevelingen om nog meer aan de voorkant, preventief te kunnen betekenen voor jeugd en hun ouders/verzorgers. Middels deze brief wordt de raad geïnformeerd over het rapport “Zicht op Jeugdpreventie” en de belangrijkste adviezen voor het preventieve jeugdveld in 2024 en verder. KERNBOODSCHAP In Lelystad is een grote verscheidenheid aan preventieve mogelijkheden voor jeugdigen en hun ouders/verzorgers. Het overzicht van alle activiteiten binnen het preventieve veld, kunt u vinden in bijlage 1 van het rapport “Zicht op Jeugdpreventie”. Jeugdigen en ouders maken veel gebruik van deze mogelijkheden en activiteiten. Er is er geen overlap geconstateerd in preventieve inzet vanuit verschillende partners. Wel viel op dat in het preventieve veld nog veel aandacht gaat naar het individuele kind. In Lelystad vinden we het belangrijk dat er (nog) meer ingezet wordt om opvoeders te ondersteunen en mogelijkheden geven zelf tot oplossingen te komen. Uit het rapport “Zicht op

Jeugdpreventie” en de evaluaties van “Versterken van de Basis” blijkt dat er goed gebruik wordt gemaakt van de preventieve interventies die de gemeente Lelystad biedt vanuit ‘Versterken van de Basis’. Op de vraag in hoeverre het aanbod en de initiatieven bijdragen aan het doel van jeugdpreventie, is moeilijk antwoord te geven. We besteden daarom aan monitoring en evaluatie van jeugdpreventie de komende periode extra aandacht. Het overzicht van aanbevelingen voor versterking van de Jeugdpreventie in Lelystad vindt u in het rapport in de bijlage. VERVOLG Beleidsmedewerkers Sociaal domein werken de aanbevelingen verder uit in actiegroepen samen met de maatschappelijke organisaties in het preventieve veld. De resultaten zullen worden meegenomen in het plan om te sturen op de kosten van jeugdhulp. Er is ook toegezegd om in juni te komen met een plan met betrekking tot een transformatie in de jeugdhulp, nl passender jeugdhulp binnen financiële kaders. Bij de gesprekken tijdens het opstellen van het raadsakkoord is het belang van preventie daarin meerdere malen benoemd. Of preventieve inzet zich vertaalt in minder benodigde intensievere hulp, dat wordt vaak pas later zichtbaar. Daarom is het goed om de aanbevelingen in dit plan nader te onderzoeken in samenhang met de transformatierichting rondom de jeugdhulp.

Een (integraal) voorstel hiertoe zal in juni aan de raad worden aangeboden (in relatie tot zero based begroten). Hierbij worden de financiële consequenties voor het voortzetten van de activiteiten in het kader van ‘Versterken van de Basis’ meegenomen en zullen onderdeel uitmaken van een integraal plan voor de toekomstige financiering van de jeugdhulp.

Bijlagen Rapport "Zicht op Jeugdpreventie" Overzicht Jeugdpreventie

ZICHT OP JEUGDPREVENTIE 2024

INHOUDSOPGAVE Inleiding

5

Context en definities Doelstellingen “Zicht op jeugdpreventie” Aanpak project “Zicht op Jeugdpreventie”

5 7 7

1. Zicht op Jeugdpreventie - najaar 2023

9

Visueel overzicht jeugdpreventie Lelystad Subsidiekader: Versterken van de Basis Binnen het jeugd- & gezinsdomein Binnen voorschoolse voorzieningen en onderwijs Voorschool: Primair Onderwijs: Voorgezet Onderwijs & MBO Binnen beleid op huiselijk geweld en kindermishandeling Binnen Armoedebeleid & Schuldhulpverlening: Binnen gezondheidsbeleid Binnen veiligheidsbeleid: Preventie met Gezag (PmG) Overstijgend aan meerdere beleidsterreinen: “Samen Lelystad Oost” Overige beleidsterreinen

9 9 14 14 14 15 15 16 16 17 19 19 19

2.

Inzicht: reflectie op de jeugdpreventie in Lelystad

21

3.

Uitzicht: Aanbevelingen voor de toekomst

22

1. Voorzetten activiteiten vanuit “Versterken van de Basis” 2. Gezamenlijke visieontwikkeling vanuit de wens om te normaliseren 3. Versterken samenwerking preventiepartners en jeugdhulp partners 4. Van probleemkind naar ouder ondersteuning Onderzoeken Brugfunctionaris Gezinscoaching en/of inzet steunouders/vrijwilligers 5. Integrale ingang 6. Aandacht voor beschikbare preventieve interventies: Preventief Aanbod 16 tot 27 jarigen Aansluiting interventies 18– en 18 + 7. Data & monitoring Intern Extern

22 23 23 24 24 24 25 26 26 26 26 26 27

Conclusies: Conclusies

28

Voorgesteld vervolgtraject Bijlage 1: Visueel overzicht Bijlage 2: Inhoudelijk overzicht opgaven Versterken van de basis inclusief tussentijdse evaluaties 2023

29 31

MANAGEMENTSAMENVATTING: “ZICHT OP JEUGPREVENTIE” Korte achtergrond en definiëring Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het inrichten van jeugdpreventie vanuit onder meer de Jeugdwet en de Wet Publieke Gezondheid. Van juli t/m december 2023 heeft de gemeente Lelystad – samen met partners – een onderzoek uitgevoerd om beter zicht te krijgen op de jeugdpreventie in Lelystad. Daarnaast werden activiteiten geëvalueerd die worden uitgevoerd in het kader van “Versterken van de Basis” vanaf 2022 t/m 2024. De bevindingen van het onderzoek en de evaluatie van “Versterken van de Basis” zijn opgenomen in het rapport “Zicht op Jeugdpreventie”. De volgende definitie van jeugdpreventie wordt gehanteerd: “Jeugdpreventie draagt bij aan het versterken van het pedagogisch klimaat in gezinnen en wijken, het bevorderen van de opvoedvaardigheden van de ouders en het versterken van de eigen kracht en probleemoplossend vermogen van gezinnen”.

Wat hebben we geleerd? In Lelystad is een grote verscheidenheid aan preventieve mogelijkheden voor jeugdigen en hun ouders/verzorgers. Het overzicht van alle activiteiten binnen het preventieve veld, kunt u vinden in bijlage 1 van het rapport “Zicht op Jeugdpreventie”. Jeugdigen en ouders maken veel gebruik van deze mogelijkheden en activiteiten. Er is er geen overlap geconstateerd in preventieve inzet vanuit verschillende partners. Wel viel op dat in het preventieve veld nog veel aandacht gaat naar het individuele kind. In Lelystad vinden we het belangrijk dat er (nog) meer ingezet wordt om opvoeders te ondersteunen en mogelijkheden geven zelf tot oplossingen te komen. Op de vraag in hoeverre het aanbod en de initiatieven bijdragen aan het doel van jeugdpreventie, is moeilijk antwoord te geven. We besteden daarom aan monitoring en evaluatie van jeugdpreventie de komende periode extra aandacht. Het overzicht van aanbevelingen voor versterking van de Jeugdpreventie in Lelystad vindt u hieronder in het rapport “Zicht op Jeugdpreventie”.

Argumenten om de activiteiten voort te zetten van ‘Versterken van de Basis’ Uit het rapport “Zicht op Jeugdpreventie” en de evaluaties van “Versterken van de Basis” blijkt dat er goed gebruik wordt gemaakt van de preventieve interventies die de gemeente Lelystad biedt. Toch zien wij nog kansen voor verdere doorontwikkeling in het versterken van de community. Vanuit ‘Versterken van de Basis’ is van 2022 t/m 2024 ingezet op: • Laagdrempelig informatie- en adviespunt opvoeden en opgroeien. • Versterken van de basisondersteuning rondom voorschoolse voorzieningen, primair en voortgezet onderwijs. • Versterken van vrij toegankelijke ondersteuning voor kwetsbare gezinnen.

Als de preventieve activiteiten die ingezet zijn vanuit Versterken van de Basis komen te vervallen, heeft dit gevolgen, zoals: • Laagdrempelige (opvoed)ondersteuning door Lisa Lelystad stopt, waardoor ook het van de versterken van community stagneert. • De eigen kracht en het zelf oplossend vermogen van ouders wordt niet meer versterkt. • Signaleren van lichte en beginnende problematiek wordt minder waardoor vroegtijdige ondersteuning voor jeugd en opvoeders wegvalt. Hierdoor is uiteindelijk meer en zwaardere hulp nodig is. • Het schoolmaatschappelijk werk en jeugdverpleegkundige beperkt zich nog tot twee uur per school. • In het VO kan de jongere nog worden ondersteund maar kan het gezin daar niet meer bij betrokken worden (veel problematiek komt voort uit gezinscontext). • Het is dan de vraag in hoeverre de gemeente zich houdt aan haar wettelijke taken op gebied van jeugdpreventie.

3

Voor de inzet van lichte ondersteuning en preventieve aanpak zullen we ook nagaan wat binnen de Wmo en het armoedebeleid mogelijk is om bij te dragen aan het ondersteunen van ouders bij moeilijkheden in het gezin. Dit kan zijn van geldzorgen tot een lichte opvoedvraag of een vermoeden van criminaliteit. Het gaat hierbij immers om de ondersteuning aan ouders (volwassenen).

Wat is er nodig?

In de afgelopen 4 jaar heeft het programma Versterken van de Basis gezorgd voor een goede structuur aan lichte ondersteuning aan kinderen/jongeren en hun gezinnen. Voor 2024 heeft de raad eenmalig budget beschikbaar gesteld en heeft vervolgens een evaluatie gevraagd alvorens een structurele middelen te willen bestemmen hiervoor. Deze evaluatie vindt plaats in de context van en in relatie tot de transformatie in de jeugdhulp, nl. passender jeugdhulp binnen de financiële kaders. Bij de gesprekken bij het opstellen van het raadsakkoord is het belang van preventie daarin meerdere malen benoemd. Of preventieve inzet zich vertaalt in minder benodigde intensievere hulp, dat wordt vaak pas later zichtbaar. Daarom is het goed om de aanbevelingen in dit plan nader te onderzoeken in samenhang met de transformatierichting rondom de jeugdhulp. Een voorstel hiertoe zal in juni aan de raad worden aangeboden. Hierbij worden de financiële consequenties voor het voortzetten van de activiteiten in het kader van ‘Versterken van de Basis’ meegenomen en zullen onderdeel uitmaken van een integraal plan voor de toekomstige financiering van de jeugdhulp.

4

INLEIDING Binnen de gemeente is behoefte om in kaart te brengen wat er op dit moment allemaal gedaan wordt in Lelystad om de basis een extra impuls te geven. De basis is daar waar kinderen en jongeren opgroeien en zorgt ervoor dat zij dit zo onbezorgd en positief mogelijk kunnen doen. In Lelystad is veel mogelijk. Tegelijkertijd valt in de bekendheid van bepaalde initiatieven nog winst te behalen, waardoor zowel de gemeente als onze partners in de stad elkaar momenteel soms nog onvoldoende vinden. Met het project “Zicht op jeugdpreventie” heeft een projectgroep een overzicht gemaakt van de bestaande initiatieven op jeugdpreventie. In dit rapport is naast dit overzicht een advies opgenomen voor de toekomst inclusief een eerste voorstel hoe de gemeente de jeugdpreventie kan versterken.

Context en definities In dit onderzoek gebruiken we de volgende definitie van Jeugdpreventie: Jeugdpreventie draagt bij aan het versterken van het pedagogisch klimaat in gezinnen en wijken, het bevorderen van de opvoedvaardigheden van de ouders en het versterken van de eigen kracht en probleemoplossend vermogen van gezinnen. De gemeente Lelystad heeft in haar raadsakkoord, d.d. 28 juni 2022, opgenomen dat zij werkt vanuit een “positieve gezondheid, waar meer aandacht is voor preventiemaatregelen”. Hierbij gaat het om de laagdrempelige preventieve ondersteuning die direct toegankelijk is en zonder verwijzing van bijvoorbeeld een (huis)arts of de tussenkomst van gemeente ingezet kan worden. Om het perspectief van de jeugdige en ouders/verzorgers te versterken en zoveel mogelijk problemen te voorkomen, is preventie van wezenlijk belang. Preventie is gericht op het vroegtijdig signaleren van risico’s of problemen in alledaagse opgroei- en opvoedproblemen, waardoor escalatie en de inzet van specialistische jeugdhulp voorkomen wordt. In Lelystad wordt extra geïnvesteerd in een sterke basis en is specifiek aandacht voor jeugdpreventie in de vorm van een subsidiekader “Versterken van de Basis”. Binnen dit subsidiekader valt een aantal verschillende projecten gericht op preventie en het versterken van de basis van inwoners.

In dit rapport zijn de activiteiten binnen “Versterken van de Basis” geëvalueerd. In bijlage 2 vindt u een inhoudelijk overzicht van de opgaven in “Versterken van de Basis” inclusief de informatie uit de tussentijdse evaluaties 2023. Meer achtergrondinformatie over dit subsidiekader vindt u hier Sharepoint “Versterken van de Basis”

Drie niveaus van preventie Het NJI beschrijft preventie als: “Preventie richt zich op het voorkomen van het ontstaan van problemen, het in goede banen leiden van beginnende problematiek en het voorkomen dat problemen weer terugkeren. In het laatste geval wordt een preventieve interventie ingezet om te voorkomen dat een jongere weer terugvalt in zijn/haar/diens problematiek en weer aanspraak moet maken op een jeugdhulptraject. Preventie kent drie niveaus volgens het NJI 1: 1. Universele preventie: richt zich op alle jeugdigen en hun opvoeders, bijvoorbeeld een lesprogramma voor het aanleren van sociale, emotionele en morele kerncompetenties. 2. Selectieve preventie: richt zich op groepen jeugdigen en opvoeders met een verhoogd risico op problemen, bijvoorbeeld een online groepscursus voor jongeren met een ouder die psychische of verslavingsproblemen heeft. 3. Geïndiceerde preventie: richt zich op individuele jeugdigen en opvoeders met een verhoogd risico op problemen en jeugdigen en opvoeders met een beginnend probleem, bijvoorbeeld interventies voor jongeren met (beginnend) overgewicht om te voorkomen dat het overgewicht problematisch wordt.

1 Potentie-van-preventie.pdf (nji.nl)

5

Wettelijk kader de Jeugdwet: benutten eigen kracht Vanuit de Jeugdwet zijn gemeenten verantwoordelijk voor alle vormen van jeugdzorg. Zij moeten de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclasseringsmaatregelen bekostigen. Meer preventie maakt daarnaast deel uit van één van de transformatiedoelen in de Jeugdwet. Het eerste transformatiedoel is namelijk: meer preventie, meer eigen verantwoordelijkheid, meer benutten van ‘eigen kracht’ en het sociale netwerk van gezinnen2. De Jeugdwet is dan ook gericht op het voorkomen van problemen en vroegtijdige inzet van hulp en zorg om zo zwaardere vormen van jeugdhulp te voorkomen. Preventieve activiteiten die onder de Jeugdwet vallen, zijn onder andere: vroege interventie bij opgroeiproblemen en het faciliteren van informatie en advies in de vorm van folders of een adviesgesprek. Belangrijk is dat preventieve activiteiten voor jeugd en ouders/verzorgers in het kader van jeugdgezondheid onder de Wet publieke gezondheid vallen en niet onder de Jeugdwet. Preventieve activiteiten door welzijnswerk of welzijnsorganisaties, zoals het jongerenwerk, vallen wel onder de Jeugdwet.

Doelstellingen “Zicht op jeugdpreventie” De projectgroep “Zicht Op Jeugdpreventie” heeft als hoofddoel om een beter beeld te krijgen welke projecten, activiteiten er beschikbaar zijn om de eigen kracht van jeugdigen en hun ouders/verzorgers te versterken. Hen te ondersteunen bij lichte problematiek en om deze problematiek te voorkomen. Wanneer er beter zicht is op de activiteiten binnen jeugdpreventie, kunnen we ook zien wat nog nodig is. Hierdoor is eerdere ondersteuning mogelijk ter voorkoming van zwaardere problematiek en duurdere jeugdhulp. Met als gewenste effect van betere jeugdpreventie dat jeugdigen veilig en gezond opgroeien en ouders zo zelfstandig mogelijk hun kinderen kunnen opvoeden. Hieronder vallen een aantal subdoelen:

1. Beter zicht op en overzicht van welke initiatieven er zijn op het gebied van jeugdpreventie in Lelystad (incl. beeld 2. 3. 4.

van de finaciën die hiermee gemoeid zijn). Streven naar een beter beeld van wat de interventies en projecten opleveren (of onvoldoende opleveren). Streven naar een aantal adviezen voor jeugdpreventie in 2024 en verder. Integraal werken en samenwerking bevorderen.

2 Wet- en regelgeving bij preventief jeugdbeleid | Nederlands Jeugdinstituut (nji.nl)

6

Aanpak project “Zicht op Jeugdpreventie”

Binnen het sociaal domein is aandacht voor verschillende gebieden van jeugd. In dit onderzoek wordt eerst specifiek aandacht besteed aan ‘de voorkant’ (zie Figuur 1). In dit project richten we ons op Jeugdpreventie. Eerst onderzoeken we welke initiatieven en projecten er al beschikbaar zijn binnen het preventieve veld. Daarnaast evalueren we de opgaven van het subsidiekader “Versterken van de basis” om te bekijken welke aandachtspunten hieruit naar voren komen voor de jeugdpreventie in Lelystad. Het is ook belangrijk dat er in een later stadium wordt gekeken naar een betere schakel naar verbinding met de lokale jeugdhulp, regionale jeugdzorg en duurdere vormen van jeugdhulp. Met het “Zicht op Jeugdpreventie-project” onderzoeken we wat er nodig is voor een sterke jeugdpreventie vanaf 2024 en verder. De meeste subsidies voor “Versterken van de basis” lopen eind 2024 af (sommigen al in april 2024) en we beogen voldoende informatie op te halen over wat er nodig is in het preventieve jeugdveld, met het oog op de financiering.

De Maatschappelijke Agenda (MAG) Naast dat er binnen de verschillende beleidsterreinen ingezet wordt op jeugdpreventie, hangt de Maatschappelijke Agenda (hierna MAG), als een kapstok boven de verschillende beleidsterreinen. Binnen alle thema’s van de MAG worden verschillende projecten en activiteiten uitgevoerd ter bevordering van de jeugdpreventie in Lelystad. Veel van de acties overstijgen een van de vier thema’s. Daarom is er in dit rapport voor gekozen om het overzicht te tonen vanuit de beleidsterreinen. In de adviezen en het voorstel voor de toekomst, wordt de MAG nadrukkelijk meegenomen.

Leeswaarschuwing Rapport “Zicht op Jeugdpreventie” In dit hoofdstuk wordt per beleidsterrein bekeken welke activiteiten en initiatieven er zoal beschikbaar zijn op jeugdpreventie in de gemeente Lelystad. In dit rapport wordt een beeld geschetst door middel van voorbeelden. Er zullen ook nog initiatieven en activiteiten zijn die in dit rapport nu niet zijn opgenomen. Het is goed om hier rekening mee te houden tijdens het lezen van dit rapport.

7

1. ZICHT OP JEUGDPREVENTIE - NAJAAR 2023 Visueel overzicht jeugdpreventie Lelystad In Bijlage 1: Visueel overzicht, is een uitgebreid overzicht toegevoegd van de activiteiten en initiatieven voor jeugdpreventie binnen de gemeente Lelystad.

Subsidiekader: Versterken van de Basis In de inleiding werd het subsidiekader “Versterken van de Basis” al aangehaald. Activiteiten die voortkomen uit dit subsidiekader zijn allemaal extra bovenop de basistaken van de verschillende preventieve partners in de jeugdgezondheidszorg (JGZ), het onderwijs en het jeugddomein. De opgaves uit het subsidiekader ’Versterken van de basis’ zijn voor de duur van drie jaar ingezet. Hiervoor is deels een structurele subsidie verstrekt, deels is een eenmalig bedrag toegekend om gedurende drie jaar bij te dragen aan de opgaves. Dit betekent dat als deze activiteiten voortgezet moeten worden het huidige budget onvoldoende is. Hiervoor is het nodig om rond februari 2024 inzicht te hebben in de resultaten van de inspanningen om een goed beeld te geven van wat is bereikt en waar we de komende jaren willen inzetten om (nog meer) op te lossen in de basis in plaats van het inzetten van duurdere vormen van hulp. 1. Opgave 1. Laagdrempelig informatie en adviespunt voor opgroei en opvoedvraagstukken: Lisa Lelystad. 2. Opgave 2. Versterken van de basisondersteuning in de rondom: a. Voorschoolse voorzieningen b. Primair onderwijs c. Voortgezet onderwijs 3. Opgave 3. Uitbreiding van preventieve en lichte ondersteuning voor kinderen en ouders in de wijk: Aanpakkers. 4. Opgave 4.

Versterken van de vrij toegankelijke ondersteuning voor kwetsbare gezinnen: Samen oplopen en steunouder. Activiteit Versterken van de Basis

Middelen 2024

Benodigde middelen 2025 e.v.

Lisa Lelystad GGD Flevoland

117.500

117.500

Casusregisseur GGD Flevoland

208.889

208.889

Jeugdverpleegkundige GGD Flevoland

85.088

85.088

Schoolmaatschappelijke werk MDF

85.088

85.088

Extra JVK en SMW

300.000 (v.a. 1-4-2024)

400.000

Lisa Lelystad MDF

15.810

15.810

Icare 0-4

313.000

313.000

VO gezinswerker

170.000

170.000

Lisa Lelystad MEE samen

35.111

35.111

Aanpakkers project MDF

122.500

122.500

Steunouder Welzijn Lelystad

75.000

75.000

Wachtverzachter LWPC

30.000

30.000

Tabel 1: Overzicht activiteiten Versterken van de Basis inclusief middelen

Er is structureel €585.000 beschikbaar. De incidentele middelen bestaan uit het restant van de middelen “Versterken van de basis” en het eenmalige bedrag van € 775.000 uit het monsteramendement aangenomen bij behandeling Kadernota 2024.

8

Opgave 1: Laagdrempelig informatie- en adviespunt voor opgroei en opvoedvraagstukken: Lisa Lelystad Lisa Lelystad is een samenwerking tussen Welzijn Lelystad, Icare JGZ, MDF, GGD en MEE-Samen. De GGD is penvoerder van Lisa Lelystad. Medewerkers van deze partijen vormen samen een kernteam. Lisa Lelystad heeft verschillende taken. De belangrijkste taak van het Lisa Lelystad kernteam is om vragen van ouders en professionals te beantwoorden, advies te geven en/of door te verwijzen naar de juiste professional in het voorveld3 , die hen verder kan helpen. Soms kan het zijn dat er meer zorg/hulp nodig is dan in het voorveld geboden kan worden. Ook werken medewerkers van Lisa Lelystad samen met scholen waar zij bijvoorbeeld groepsgerichte trainingen geven over weerwaarheid en zelfstandigheid voor kinderen. Lisa Lelystad verleent zelf geen hulp, zij schakelt hulp in van de betrokken partners. Zij besteedt extra aandacht aan de overgang van jongeren van het primair onderwijs (PO) naar voortgezet onderwijs (VO) door hierop interventies te ontwikkelen. Wel biedt Lisa Lelystad (groeps)gerichte trainingen voor ouders zoals “Opvoeden & Zo” en “Puber in huis”. Lisa Lelystad werkt vanuit de GIZ-methodiek.

Met de GIZ-methodiek kan een gezamenlijke, brede gezinsgerichte, gestructureerde inschatting en beslissing gemaakt worden over de krachten, zorgbehoeften en ondersteuning van kinderen, jongeren en (aanstaande) ouders. Daarnaast organiseert Lisa Lelystad twee keer per maand casuïstiek besprekingen voor professionals uit het netwerk. Medewerkers van Lisa Lelystad zien dit als een meerwaarde ten behoeve van jeugdpreventie en het jeugdhulpveld omdat professionals rondom ouders en kind elkaar beter weten te vinden. Daarnaast biedt Lisa Lelystad het aan om bij het aflopen van een beschikking, te adviseren voor passend aanbod/begeleiding in het preventieve voorveld. Deze zogenaamde “vinger aan de pols-gesprekken” zijn ook mogelijk met ouders, kinderen/jongeren. Ook kunnen partners Lisa Lelystad vragen worden om mee te denken over wat er (aanvullend) ingezet kan worden vanuit het voorveld. Tot slot is de LimonadeBrigade onderdeel van Lisa Lelystad. Dit is een plek voor ouders en kinderen. Bij de LimonadeBrigade komen ouders samen op een laagdrempelige manier. In bijlage 2 wordt informatie gegeven uit de evaluatie van opgave 1, over de meerwaarde van de LimonadeBrigade. Lisa Lelystad wordt gefinancierd vanuit het subsidiekader “Versterken van de Basis”. Komende periode wordt gebruikt om te bezien hoe LISA LELYSTAD kan worden (door)ontwikkeld als belangrijke preventieve partner.

In bijlage 2 vindt u nadere informatie over Lisa Lelystad en de verbeterpunten die uit de tussentijdse evaluatie zijn gekomen.

Opgave 2A: Versterken van de basisondersteuning in voorschoolse voorzieningen Vanuit ‘Versterken van de Basis’ vinden ook activiteiten plaats binnen de voorschool. Het doel van ondersteuning in de voorschoolse voorzieningen is het ondersteunen van jeugdigen, gezinnen en professionals met vragen over ontwikkeling, opvoeding of omgeving. In 2021 en 2022 is een ondersteuningsstructuur neergezet en inhoudelijk verder ontwikkeld, zodat in 2023 en 2024 de inzet kon worden uitgebreid en verbeterd. Vanuit “VvdB” worden een aantal onderdelen gefinancierd, namelijk: • MEEdoen in de kinderopvang: Voor kinderen die moeite hebben om mee te doen op de peuterspeelzaal, het kinderdagverblijf of BSO is er MEEdoen. Hierdoor komen geschoolde ondersteuners om extra ‘handen’ te kunnen bieden, gericht en praktisch. • Expertiseteam passende opvang: Icare JGZ, GO! Kinderopvang, MEEsamen en GGD (op afroep) geven het expertiseteam vorm. Het team richt zich op advies en coördinatie in casuïstiek, voor kinderen met een ondersteuningsbehoefte in de leeftijd 0-12 jaar, in alle opvangsoorten (kinderopvang, peuteropvang en BSO). GGD sluit aan als het kinderen van 4-12 jaar betreft, dit was in 2023 in 3 casussen het geval. • Peuterplus i.s.m. GO! Kinderopvang: Peuterplus is een groep voor kinderen die extra aandacht verdienen. Deze groep bestaat uit maximaal 8 kinderen van 2,5-5 jaar.

In de groep wordt meer structuur en taal aangeboden.

3 Let op: het is opgevallen dat verschillende partners verscheidene dingen verstaan onder ‘voorveld’. Wanneer Lisa Lelystad spreekt over het voorveld gaat het bijvoorbeeld over: de Limonadebrigade, gezinswerker Welzijn, vrijwilligers in de wijk en medewerkers van de partners in het preventieve veld (MDF, Welzijn Lelystad, Icare). Wanneer een andere partner over het voorveld spreekt, kunnen zij iets ander bedoelen.

9

• •

Hierbij worden ook ouders en kind extra ondersteund vanuit de kinderopvang in contact en voorlichtingsgesprekken. Deze groep richt zich op peuters die te maken hebben met relatief lichte gedrags- of ontwikkelingsproblematiek en niet in aanmerking komen voor geïndiceerde zorg. Extra inzet contactmomenten, trajectbegeleiding en opvoedondersteuning Icare: de meeste contactmomenten bestaan uit 2 tot 5 extra contactmomenten. Thema’s zijn dan aanbieden van passend ritme, (be-)grenzen, emotieregulatie, slaap- en eetvragen, de sociaal-emotionele ontwikkeling, interactie en spelgedrag.

Opgave 2B: Versterken van de basisondersteuning binnen Primair Onderwijs De zorgstructuur op de basisscholen wordt ingevuld door een samenwerking van de schoolmaatschappelijk werker, de jeugdverpleegkundige en de intern begeleider. Hiervoor wordt aan de MDF en de GGD een basissubsidie verstrekt waardoor zij een aantal uren per school kunnen invullen. Aanvullend daarop wordt door het Passend Onderwijs vanuit Versterken van de Basis een extra bedrag beschikbaar gesteld om op 5 scholen extra inzet te plegen. Via het Nationaal Programma Onderwijsondersteuning zijn extra middelen beschikbaar gesteld om daar 8 scholen aan toe te voegen. In totaal wordt dus op 13 scholen extra SMW en JVP ingezet. Dit bedrag voor de extra 8 scholen loopt af in april 2024. De raad heeft inmiddels een bedrag beschikbaar gesteld om dit vanaf april 2024 te continueren. In de afgelopen twee jaar zijn al vele activiteiten ontwikkeld om zowel het kind als de ouder te ondersteunen. De samenwerking is een krachtige combinatie en daarmee zijn zij een vertrouwd gezicht geworden op de scholen. Zij hebben veel geïnvesteerd in ouderbetrokkenheid en bouwen dit ook steeds verder uit. Er worden spreekuren gehouden op de scholen en er worden trainingen aangeboden. Uit de gesprekken met Lisa Lelystad blijkt dat zij hierbij kunnen ondersteunen en trainingen op de scholen kunnen aanbieden.

Hierin kan nog verder worden samengewerkt. Een andere ontwikkeling die ingezet wordt is het preventief checken van kleuter bij de instroom op school. Hierdoor zijn ze eerder in beeld en kan er dus ook eerder preventief gehandeld worden. Zie de verdere evaluatie in bijlage 2.

Opgave 2C: Versterken van de basisondersteuning binnen Voorgezet onderwijs: 1.

Jeugdwerk op school uit de reguliere subsidie Jeugdpreventiewerk (JPW): De Jeugdpreventiewerkers zijn laagdrempelig in scholen aanwezig om jongeren in het Voortgezet en op het MBO[1]college te ondersteunen. Het gaat om leerlingen die vastlopen omdat er problemen spelen die niet school gerelateerd zijn, bijvoorbeeld door echtscheiding, persoonlijke problematiek van de ouders of financiële problemen, maar die wel invloed hebben op de schoolgang en gedrag in de klas. De ondersteuning van Jeugdpreventiewerk is erop gericht dat de jongere snel weer zelfstandig verder kan, maar soms is langdurige ondersteuning wenselijk. Naast individuele ondersteuning worden er ook klassikale (preventieve) gastlessen gegeven en lotgenotencontactgroepen georganiseerd. Tevens vervult het Jeugdpreventiewerk binnen school een signalerende en adviserende functie. Het Jeugdpreventiewerk is er voor de jongere, maar beweegt zich altijd in de driehoek jongere, school en gezin en gaat ook op huisbezoek. Wanneer de inzet van het Jeugdpreventiewerk toch niet afdoende blijkt te zijn, wordt er met ouders en leerlingen naar de juiste hulp gezocht en wordt er indien nodig geholpen om de drempel hiertoe te verlagen. Het Jeugdpreventiewerk coördineert de samenwerking tussen betrokken organisaties, informele steunnetwerken en Sociaal wijkteam.

2.

Jeugdwerk in het gezin Gezinswerk: De gezinswerker werkt (ambulant) in het gezinssysteem om samen met de ouders richting te geven aan de eigen regie en om zo tot optimale ontwikkeling van de jongere te komen, wanneer een jongere (dreigt) vast te lopen in het Voortgezet (Speciaal) Onderwijs. Dat gebeurt door actief te interveniëren in het gezin en “hands on” praktische oplossingen te organiseren en/of het gezin te coachen. Wanneer nodig, organiseert en mobiliseert de gezinswerker hulp en ondersteuning. Door tijdig in te springen in het gezin wordt schooluitval, escalatie en 10

opschaling naar specialistische hulp voorkomen. Mocht geïndiceerde hulp noodzakelijk zijn dan kan de gezinswerker een rol spelen in de periode van aanmelding bij JEL. De werkzaamheden van de gezinswerker zijn vanaf 1-1-2024 overgenomen door de jeugdpreventiewerker. Dit omdat bleek dat het beter werkt voor gezinnen om één contactpersoon te hebben.

Opgave 3: Uitbreiding van preventieve en lichte ondersteuning voor kinderen en ouders in de wijk: Aanpakkers In Lelystad is een groep gezinnen waarbij sprake is van een kwetsbaar, ontregeld en zorgelijk gezinssysteem. Bij deze gezinnen spelen veel en complexe problemen op allerlei leefgebieden. Dit leidt tot grote stress en spanning binnen het gezinssysteem. In 2023 starteen de samenwerking tussen MDF en Blijf Groep. Aanpakkers is bedoeld voor huishoudens waarin sprake is van huiselijk geweld, maar waar ook andere problematieken spelen. Bij multi probleemgezinnen spreken we van een kwetsbaar, ontregeld en zorgelijk huishouden. Inzet is dan ambulante hulp vanuit MDF en deze hulpverlening is gericht op gezinsondersteuning op verschillende levensgebieden. Zo kort als mogelijk, maar zo lang als nodig. Dit is een tweejarig project wat zonder nieuwe financiering niet voortgezet kan worden.

Opgave 4 VvdB: Versterken van de vrij toegankelijke ondersteuning voor kwetsbare gezinnen: Samen oplopen en steunouder Steunouder: Binnen het project “Steunouder” worden matches gemaakt tussen vraaggezinnen en steunouders (vrijwilligers). Zij staan naast de ouders in het gezin om de veerkracht van het gezin te vergroten. Zij zorgen voor rust en vertrouwen en kijken naar netwerk, financiën en relaties. De steunouders worden begeleid om dit zo goed mogelijk te doen door een coördinator. De steunouder blijft maximaal 2 jaar in het gezin. En is daar ongeveer 1 uur per week. Samen oplopen: Samen Oplopen verbindt inwoners uit Lelystad, als vrijwilligers, aan gezinnen of jongeren die veel stress ervaren. Zij lopen een tijdje mee in het gezin en helpen hen bij allerlei voorkomende zorgen en vragen. De vrijwilligers leveren praktische steun en coaching in het gezin aan de kinderen in het gezin of aan de jongere.

Binnen het jeugd- & gezinsdomein Binnen het jeugddomein gebeurt vanzelfsprekend nog veel meer om bij te dragen aan jeugdpreventie. Een aantal voorbeelden van voorzieningen en activiteiten waar de gemeente opdrachtgever voor is:

•

• • •

Naast Lisa Lelystad is het jongerenwerk van Welzijn Lelystad een belangrijke preventieve voorziening waar jongeren gratis gebruik van kunnen maken. Het belangrijkste doel van het jongerenwerk is dat jongeren iemand hebben waar zij terecht kunnen met allerlei soorten vragen over opgroeien, school en hun toekomst. Jongerenwerkers zijn professionals die outreachend beschikbaar zijn op de plekken waar jongeren zich bevinden; op school, op straat, op jongerenlokalen. Een belangrijke meerwaarde van het jongerenwerk is dat zij bijdragen aan vroegsignalering. Jongerenwerkers brengen jongeren in beeld die nog niet in beeld zijn bij andere partijen waardoor al vroeg ondersteund kan worden bij eventuele vragen. Momenteel bekijkt de gemeente in hoeverre de jongerenwerkers nog meer kunnen aansluiten op het onderwijs. Homestart van Humanitas heeft als doel te zorgen voor praktische hulp, steun bij opvoeden, geven van tips en vriendschap voor jeugd van 9 tot 18 jaar. Jongerencoaches van Welzijn Lelystad en gezinscoaches van MDF bieden lichte ondersteuning aan jongeren en hun ouders. Tot slot zijn er binnen het jeugddomein verschillende vormen van jongerenparticipatie waarmee wordt bijgedragen aan jeugdpreventie en zo veilig en gezond mogelijk opgroeien. Een voorbeeld hiervan zijn jongerenbroedplaatsen zoals SPOT en Utopodium.

SPOT is een jongerenbroedplaats waar jongeren van 12 tot 30 jaar elkaar kunnen ontmoeten en zichzelf kunnen ontwikkelen. Met als doel hun maatschappelijk en economisch welzijn te verster-

11

ken. SPOT wordt deels gefinancierd vanuit een incidentele subsidie vanuit het jeugdbudget, en deels vanuit een incidentele subsidie vanuit cultuur. Utopodium krijgt een kleine subsidie voor het organiseren van activiteiten. Verder bestaan zij van ‘fondsen’, vrijwilligers en een stukje verhuur.

Binnen voorschoolse voorzieningen en onderwijs De school en de kinderopvang, als tweede opvoedmilieu, is een belangrijke omgeving en vindplek voor kinderen en jongeren die tegen problemen aanlopen. Zowel voorschool als op scholen, zijn dan ook verschillende voorzieningen en initiatieven om bij te dragen aan het zo kansrijk mogelijk en gezond mogelijk opgroeien.

Voorschool •

Binnen kinderopvangcentra zijn verschillende projecten die bijdragen aan jeugdpreventie en het gezond opgroeien van kinderen. De meeste van deze projecten worden gefinancierd vanuit het onderwijsachterstandenbeleid (OAB). Voorbeelden hiervan zijn: - Voorleesexpress / Boekenpret/Verteltassen: Stimulering van taal en lezen bij ouders van kinderen tussen de 0-8 jaar door GO! Kinderopvang en/of Bibliotheek. - ’t Opstapje: Ter versterking van de toeleiding naar de VE-peuterspeelzalen voert GO! kinderopvang het programma Opstapje uit. Doel van Opstapje is: het verbeteren van de onderwijskansen van kinderen in achterstandssituaties door hun ouders ambulant te leren hun kinderen te ondersteunen. - Begeleidingstrajecten Icare JGZ op de kinderopvang: ook richting professionals op de kinderopvang wordt begeleiding geboden vanuit preventief oogpunt door Icare.

Primair Onderwijs Hieronder wordt toegelicht wat de verschillende preventiepartners uitvoeren op het PO: • Schoolmaatschappelijk werkers (SMW) begeleiden leerlingen in het PO. SMW wordt uitgevoerd door Maatschappelijke Dienstverlening Flevoland (hierna MDF) en krijgt in 2023 structurele subsidie. Naast een structurele basis, wordt er ook extra schoolmaatschappelijk werk geboden op een aantal scholen vanuit “Versterken van de Basis”. • Jeugdverpleegkundige GGD: De jeugdverpleegkundigen maken vanuit het basispakket meer tijd vrij om zichtbaarder op school te zijn, maar zetten ook in op maatwerk. Aansluitend op de behoefte van ouders, kinderen en scholen kunnen er spreekuren plaatsvinden, kan er voorlichting gegeven worden, kan het zijn dat de jeugdverpleegkundige de intern begeleider (IB-er) ondersteunt bij casussen of worden er koffieochtenden georganiseerd. • Vanuit Leerplicht is momenteel een pilot opgestart, gericht op het nog eerder signaleren en voorkomen van schooluitval in het Primair Onderwijs. Project P.A.S.: ‘Preventieve Aanpak Schoolverzuim’. Leerplicht verwacht d.m.v. dit project schooluitval eerder te signaleren. Zo vroeg mogelijk signaleren en reageren in plaats van “slechts” curatief handelen. Daarnaast wordt een versterking verwacht van de samenwerking tussen Leerplicht en schoolmaatschappelijk werk.

Daardoor verwacht Leerplicht eerder te kunnen handelen bij dreigende schooluitval en meer als samenwerkingspartner op te treden richting het PO. Dit project is najaar 2023 in de startfase, dus er zijn nog geen uitspraken te doen over in hoeverre deze werkwijze aansluit.

Voorgezet Onderwijs & MBO •

Ook binnen het voortgezet onderwijs zijn er ondersteuningsteams (OT) die de basis vormen van de ondersteuning en preventie op school. In de OT’s zit een jeugdpreventiewerker van Welzijn Lelystad, een jeugdarts van de GGD en een zorgcoördinator van de school. Ook het OT binnen het VO is de basis voor de zorgstructuur op school, waar signalering en preventie een belangrijk doel is. - Jeugdpreventiewerkers (JPW) van Welzijn Lelystad werken op alle scholen van het Voortgezet (Speciaal)

12

Onderwijs in Lelystad en ook op het MBO-college. Zij hebben de opdracht om jongeren laagdrempelig te begeleiden die vragen hebben over alles rondom fijn & veilig opgroeien. Jeugdpreventiewerk is erop gericht dat de jongere en ouders zo snel mogelijk weer zelfstandig verder kunnen. Naast de individuele ondersteuning worden er ook (klassikaal) groepstrainingen gegeven. - Jeugdarts en Jeugdverpleegkundige van de GGD: binnen de VO-school is de jeugdgezondheidzorg ook onder deel van de ondersteuningsteams. - Veel van de andere preventieve interventies die plaatsvinden binnen het onderwijs, worden bij andere beleidsterreinen besproken zoals armoedebestrijding en schuldhulpverlening omdat ze worden gefinancierd vanuit armoedebeleid.

Binnen beleid op huiselijk geweld en kindermishandeling Een veilige thuisbasis is voor alle inwoners van Lelystad van fundamenteel belang om veilig te leven en op te groeien. Elke gemeente heeft de taak om maatregelen te treffen om huiselijk geweld en kindermishandeling te voorkomen en te bestrijden. Regionaal zijn afspraken vastgelegd in de regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling Flevoland. In de WMO is vastgelegd dat de organisatie Veilig Thuis en de opvang bij huiselijk geweld een verantwoordelijkheid is van de gemeente. In de Jeugdwet is vastgelegd dat de gemeente verantwoordelijk is voor de (preventieve) aanpak van kindermishandeling. De Wet Tijdelijk Huisverbod maakt het de gemeente mogelijk om een persoon van wie een ernstige dreiging van huiselijk geweld en kindermishandeling uitgaat tijdelijk de toegang tot zijn woning te ontzeggen. De gemeente Lelystad investeert in het versterken van een veilige thuisbasis voor de inwoners zonder te problematiseren en over te nemen. Eigen regie is belangrijk voor autonomie en identiteit. Het directe netwerk van inwoners speelt een belangrijke rol in het doorbreken van de cyclus van geweld. De landelijke campagne ‘Een onveilige thuissituatie doorbreken, begint met je zorgen bespreken’ stimuleert het netwerk om in gesprek te gaan bij zorgen, vermoedens van huiselijk geweld en kindermishandeling.

Inwoners en professionals kunnen een doen op Veilig Thuis. Veilig Thuis er voor advies en ondersteuning en het melden van huiselijk geweld en kindermishandeling. De jeugdgezondheidszorg (JGZ) en het onderwijs hebben een belangrijke adviserende en signalerende rol in de preventie van huiselijk geweld en kindermishandeling. Zij zien alle kinderen en ouders tijdens de verschillende fases in het leven van een kind. Uit onderzoek weten we dat financiële kwetsbaarheid op verschillende manieren in verband staat met huiselijk geweld. Inwoners met financiële problemen kunnen via de Voorzieningenwijzer vinden op welke ondersteuning zij recht hebben. Er zijn verschillende financiële spreekuren in de stad waar inwoners ondersteuning en advies kunnen vragen.

Binnen Armoedebeleid & Schuldhulpverlening Binnen de beleidsterreinen Armoede en Schuldhulpverlening zijn veel van de activiteiten preventief. Het doel is om te zorgen dat alle inwoners uit Lelystad zo goed mogelijk kunnen meekomen en geen financiële problemen krijgen. Als inwoners (zowel jongeren als volwassenen) worden buitengesloten vanwege armoede, kan dit leiden tot sociaal isolement, beperkte kansen voor persoonlijke groei en een gebrek aan verbondenheid met leeftijdsgenoten.. Het armoedebeleid (preventief) moet gericht zijn op het wegnemen van obstakels voor de participatie van kinderen, om inclusie en welzijn te bevorderen. Hieronder worden een aantal projecten genoemd die bijdragen aan dat jongeren uit Lelystad zo goed mogelijk kunnen meekomen en zo min mogelijk worden beperkt door financiële problemen:

• • •

Op het MBO zijn interventies zoals MoneyTalks; dit is een inloopspreekuur voor jongeren met vragen over geldzaken. Vanuit armoedebeleid wordt hulp/ondersteuning aangeboden aan jeugdigen van 8-18 jaar van ouders met een

13

• • • •

beperkt inkomen (125% bijstandsnorm). Dit met als doel om de armoedespiraal te doorbreken. Summer’s cool: 5 daags programma voor jongeren tussen de 7 en 14 die vanwege de financiële situatie thuis niet op vakantie kunnen gaan. Jeugdfonds Sport & Cultuur: Middels het Sport & Cultuurfonds, ontvangen inwoners financiële ondersteuning bij betalen van contributie voor sportieve of culturele activiteiten. School’s cool: Via School’s cool krijgen leerlingen uit groep 8 een thuismentor die hen helpt bij het afronden van de basisschool en de overgang naar het middelbaar onderwijs, zodat deze goed verloopt. Dit zijn over het algemeen kinderen uit kwetsbare gezinnen vanwege financiële situatie van hun ouder of een taalachterstand. Kansz! en Plustijd: Dit zijn projecten met als doel leerlingen uit de groepen 4 tot en met 7 van het basisonderwijs een grotere kans te bieden op een geslaagde schoolloopbaan. Kansz! en Plustijd is bedoeld voor kinderen bij wie geconstateerd is dat zij op verschillende terreinen nog kennis en vaardigheden missen, waardoor de verwachting is dat zij in het voortgezet onderwijs gemakkelijk uit kunnen vallen. Om dit te voorkomen wordt er gewerkt aan het inhalen van de genoemde kennis en vaardigheden. Zo krijgen kinderen de kans zich optimaal te ontwikkelen, wat hen later weer betere kansen geeft op de arbeidsmarkt.

Deze projecten worden bekostigd vanuit het armoedebeleid. Het is belangrijk op te merken dat de opbrengsten van deze projecten gericht op het terugdringen van armoede niet alleen op korte termijn merkbaar zijn. Door de armoedespiraal bij jongeren te doorbreken, kunnen de projecten een langdurige positieve impact hebben op de levens van deze jongeren.

Binnen gezondheidsbeleid Binnen het gezondheidsbeleid streeft de gemeente ernaar om kinderen en jongeren in Lelystad gezond te laten opgroeien. Waarbij sporten, gezond eten, mentale gezondheid en ook een gezonde leefomgeving centraal staat. Het gezondheidsbeleid richt zich op alle mensen in Lelystad, maar voor jeugdpreventie wordt specifiek gekeken naar de jongeren. Vanuit het gezondheidsbeleid dragen bijna alle interventies bij aan een goede gezondheid voor alle Lelystadse inwoners en daarmee aan preventie. Binnen het gezondheidsbeleid wordt gewerkt aan zowel universele, selectieve en geïndiceerde preventie. De projecten die zich richten op het stimuleren van een gezonde levensstijl zijn dus een vorm van universele preventie. Specifiek voor jeugd zijn er diverse projecten waar wordt ingezet op preventie van bepaalde vitaliteit- & gezondheidsproblemen. Op school wordt veel aandacht besteed aan het gezond leven. Naast school zijn er projecten op sportverenigingen en initiatieven in de wijk die vanuit het gezondheidsbeleid worden gefinancierd. Hieronder worden een aantal van de lopende projecten en initiatieven genoemd:

•

9 maanden tot 4-jarigen: voor deze doelgroep wordt ingezet op jeugdpreventie vanuit verschillende grotere projecten zoals Nu Niet Zwanger (NNZ) en Kansrijke start. Deze projecten hebben als doel om al voor de geboorte van een kind, eventuele drempels, vragen of zorgen weg te nemen. Naast NNZ wordt er geboortezorg en prenatale begeleiding geboden vanuit Icare JGZ.

•

Projecten voor jongeren op gezonder gewicht - Gezonde Jeugd, Gezonde toekomst (JOGG): Binnen JOGG wordt gefocust op het bevorderen van gezonder gewicht bij kinderen. JOGG richt zich breder voor alle kinderen en jongeren om bij te dragen aan een gezonde leefomgeving. - Kind naar Gezonder Gewicht (KnGG): KnGG richt zich op kinderen die al overgewicht hebben en is een vorm van geïndiceerde preventie.

•

Mentale gezondheid jongeren: Met dit project willen we voor jongeren in Lelystad een passend aanbod aan preventieve interventies neerzetten. Om dit voor elkaar te krijgen is een inventarisatie van het huidige aanbod en de

14

behoefte onder de jongeren belangrijk. Daarom voert de GGD momenteel een onderzoek uit waarbij de jongeren, de ouders, scholen en maatschappelijke partners input leveren. Begin Q1, 2024 zullen de eerste resultaten uit het advies rapport zichtbaar zijn en kunnen we als gemeente de vervolgstappen zetten. • De Gezonde schooladviseur: De school, als tweede opvoedmilieu, is een belangrijke omgeving en vindplek voor kinderen en jongeren. Om ervoor te zorgen dat scholen op een effectieve en integrale wijze werken aan het verbeteren van de gezondheid van hun leerlingen wordt gebruik gemaakt van de aanpak Gezonde School. De adviseur gezonde school van GGD Flevoland heeft hier een belangrijke uitvoerende rol in. • Verslavingspreventie door Tactus: Jongeren in Lelystad verdienen de kans om gezond op te groeien. Daarom is het belangrijk dat ze preventief worden benaderd, om ze te wijzen op de gevaren van verslaving en vroegtijdig te kunnen ondersteunen. In de gemeente Lelystad voert Tactus de verslavingspreventieve voor jongeren uit. Dit doen zij op drie verschillende manieren: 1. Universele preventie: Gericht op alle jongeren zonder dat sprake is van een risicosituatie, meestal binnen het onderwijs; 2. Selectieve preventie: Gericht op jongeren die een verhoogd risico op verslavingsproblematiek hebben zoals kinderen van verslaafde ouders en leerlingen binnen het speciaal onderwijs: 3.

Geïndiceerde preventie: Gericht op jongeren die al wel enige problemen hebben met gebruik.

Binnen veiligheidsbeleid: Preventie met Gezag (PmG) Vanuit het beleidsterrein veiligheid is het programma “Preventie met gezag” waarin aandacht is voor verschillende niveaus van preventie. Preventie met gezag is een meerjarig landelijk programma wat gezien moet worden als éxtra inzet boven op het bestaande beleid voor preventie jeugd. De financiering is landelijk voor de periode van 2022 t/m 2025. • Doel PmG: Het doel van preventie met gezag is het voorkomen dat jongeren in de criminaliteit belanden of er verder in afglijden. Middels 4 programmalijnen wordt hierop ingezet: 1. Beeld op orde 2. Positieve alternatieven en toekomstperspectief 3. Versterken van de weerbaarheid: thuis, op school en online 4. Grenzen stellen. • Binnen de Lelystadse scope van PmG wordt ook aandacht besteed aan broertjes en zusjes van jongeren die reeds in het criminele circuit zijn beland. Dit is een vorm van selectieve preventie. • Leerplichtambtenaar: De inzet van leerplichtambtenaren in het PO wordt geïntensiveerd om vroegtijdige verzuimaanpak mogelijk te maken in het basisonderwijs Lelystad-Oost, zodat verzuim niet loont. • Jeugdboa: de jeugdboa bevindt zich op straat voor zowel advies als handhaving. Deze jeugdboa heeft een belangrijke rol in het signaleren van probleemgedrag bij jongeren. Het project PmG staat in verbinding met Stichting Halt.

• Vanuit PmG wordt er intensief samengewerkt met jongerenwerkers in de stad, zowel van Welzijn Lelystad, Youth for Christ en het Leger des Heils.

Overstijgend aan meerdere beleidsterreinen: “Samen Lelystad Oost” Het doel van Samen Lelystad Oost is het versterken van de wijken Atolwijk, Zuiderzeewijk, Boswijk en Waterwijk. Inwoners, maatschappelijke partners, ondernemers en gemeente werken structureel samen in het versterken en verder ontwikkelen van de wijken. Een preventieve activiteit binnen Samen Lelystad Oost is bijvoorbeeld het “Volkshuisvestingsfonds”. Binnen het Volkshuisvestingsfonds vinden er thuis gesprekken plaats. Er wordt actief verbinding gemaakt tussen het sociale en fysieke domein. Men komt achter de voordeur doordat fysiek hulp wordt geboden (opknappen woning). Een welzijnswerker gaat mee op gesprek om tevens de sociaal-maatschappelijke vraagstukken (preventief) in kaart te brengen en waar nodig te helpen of door te verwijzen. 15

Overige beleidsterreinen Wij realiseren ons dat er nog veel meer beleidsterreinen zijn waar wordt bijgedragen aan jeugdpreventie. Voor bijvoorbeeld sport en cultuur weten we dat structureel wordt bijgedragen door financiële ondersteuning te bieden bij het betalen van contributie voor sportieve of culturele activiteiten vanuit het Sport- & Cultuurfonds. Daarnaast is de aanpak van eenzaamheid ook belangrijk ten behoeve van jeugdpreventie. Op dit thema zijn ook allerlei activiteiten in Lelystad waarbij samengewerkt wordt door Challenge Up, MBO college, SPOT en het jongerenwerk. Tot slot wordt binnen de GGZ op het voorkomen van zwaardere problematiek bijvoorbeeld de “WachtVerzachter” ingezet voor jongeren van 18 tot ongeveer 25 jaar die op de wachtlijst staan voor GGZ hulp. Ook andere beleidsterreinen hebben een rol in het zo veilig en gezond mogelijk opgroeien. Bijvoorbeeld vanuit het fysiek domein: de openingstijden van bepaalde sport & spel faciliteiten voor jongeren. Wanneer hier goede afstemming is tussen uitvoerende partijen, inwoners en de gemeente, kunnen we ervoor zorgen dat voorzieningen zo ruim mogelijk beschikbaar zijn voor jongeren in Lelystad.

16

2. INZICHT: REFLECTIE OP DE JEUGDPREVENTIE IN LELYSTAD Met het project “Zicht op Jeugdpreventie” beoogden we een beter beeld en inzicht te krijgen van enerzijds het aanbod op jeugdpreventie. Anderzijds waren we op zoek naar een beter begrip van in hoeverre aansluit wat we als Lelystad hebben ingericht. Een aantal vragen die we wilden beantwoorden: - Bedienen we elke doelgroep of missen we nog groepen? - In hoeverre sluit wat we hebben ingericht, aan bij de behoeften van de doelgroep? - Zijn er interventies die we zouden moeten uitbreiden of juist helemaal stoppen? Ten eerste is opgevallen dat er veel projecten en initiatieven zijn die als doel hebben om bij te dragen aan jeugdpreventie: dat jeugdigen veilig en gezond opgroeien en ouders zo zelfstandig mogelijk hun kinderen kunnen opvoeden. Wat opvalt is dat er vooral veel beschikbaar is gericht op de jeugdige zelf. Laagdrempelige en preventieve ondersteuning gericht op de ouders en het systeem komt voor, maar er is ook behoefte om dit verder uit te breiden. Hierin heeft de gemeente Lelystad nog stappen te zetten. Daarnaast is het opgevallen dat er voornamelijk preventief aanbod beschikbaar is voor de jongere kinderen van 0-18. Voor de groep van jongeren van 16-27 jarigen, is nog minder aanwezig. Op de vraag in hoeverre het aanbod en de initiatieven aansluiten bij de behoeften van de doelgroep, is moeilijk antwoord te geven.

Dit komt vooral doordat monitoring van de verschillende projecten vaak voor een groot deel gaat over kwantitatieve gegevens. Er wordt wel gevraagd naar wat inwoners hebben ervaren, maar de vraag aan inwoners wat de interventie verder heeft opgeleverd, wordt vooralsnog te weinig meegenomen. Hierdoor hebben we als gemeente nog onvoldoende zicht op in hoeverre wat we hebben ingericht, daadwerkelijk past bij de behoefte van de inwoner. Wel zien we dat er weinig overlap is tussen de verschillende interventies. Vanuit het eerste beeld wat dit project oplevert, lijkt het dat er geen dubbele inzet wordt gepleegd op jeugdpreventie. In het proces van “Zicht op jeugdpreventie” hebben we verschillende partners gesproken die een bijdrage leveren aan de jeugdpreventie in Lelystad. Het verschilt per thema en specifieke doelgroep in hoeverre de gemeente zicht heeft op hoe de interventies aansluiten in de praktijk. Binnen het opgavegericht werken van de MAG, kan worden meegenomen in hoeverre aanbod daadwerkelijk aansluit bij de behoeften van de inwoners. Daarnaast worden in de opdracht aan verschillende partners en uitvoerders binnen jeugdpreventie, afspraken gemaakt. De afspraken die op papier staan, komen niet altijd tot uiting in de praktijk of lijken verschillend geïnterpreteerd te worden.

Een voorbeeld hiervan is in hoeverre het lukt om vanuit ondersteuning op school een link te maken richting het gezin en de thuissituatie van een leerling. In de praktijk blijkt dat dit soms lastig is, waardoor de ondersteuning niet altijd in de thuissituatie terecht komt. Vanuit verschillende beleidsterreinen wordt gesignaleerd dat er nog onvoldoende gebruik wordt gemaakt van bepaalde voorzieningen. Men weet onvoldoende af van het bestaan van verschillende initiatieven. Dat het soms onbekend is hoe projecten in de praktijk uitgevoerd worden, komt tevens door de onbekendheid van verscheidene initiatieven. Hier heeft de gemeente zelf wat in te doen door intern nog meer met elkaar samen te werken. Een voorbeeld hiervan is Lisa Lelystad. Vanwege de onbekendheid van Lisa Lelystad, ontstaat er soms een vertekend beeld over wat er beschikbaar is in het preventieve veld. Dit is niet enkel bij Lisa Lelystad het geval, maar ook bij andere (preventieve)initiatieven. Mede door het project “Zicht op Jeugdpreventie” en de start van het opgavegericht werken vanuit de MAG, worden steeds meer verbanden gelegd tussen de verschillende beleidsterreinen, partners en inwoners. Deze samenwerking en nieuwe verbindingen, dienen verder te worden uitgebreid in 2024.

Ook hebben we gezien dat er nog aanbod gemist wordt of een specifieke doelgroep onvoldoende aandacht krijgt, namelijk het aanbod voor preventie van seksueel grensoverschrijdend gedrag. In 2022 is een plan opgesteld voor ketenaanpak om alle partners beter toe te rusten om seksualiteit bespreekbaar te maken. Dit plan is echter niet van de grond gekomen vanwege personele wisselingen. Binnen preventie is het belangrijk dat deze ketenaanpak opgepakt wordt. De ketenaanpak richt zich vooral op het voorkomen van zwaarder seksueel grensoverschrijdend gedrag in de

17

vorm van uitbuiting bij jongeren. Naast deze zwaardere problematiek wordt ook gezien dat er meer naar de seksuele ontwikkeling in bredere zin moet worden gekeken. Het is nu nog onduidelijk in hoeverre de lokale preventiepartners hierop zijn toegerust. Voor gemeenten is dit wel een belangrijke taak in de preventie van grensoverschrijdend gedrag.

18

3. UITZICHT: AANBEVELINGEN VOOR DE TOEKOMST Hieronder ziet u een overzicht van de zes aanbevelingen uit het rapport: 1. Voorzetten activiteiten vanuit “Versterken van de Basis”. 2. Gezamenlijke visieontwikkeling vanuit de wens om te Normaliseren. 3. Samenwerking preventiepartners en jeugdhulp partners: 4. Van probleemkind naar ouderondersteuning: a. Brugfunctionaris b. Gezinscoach en Inzet vrijwilligers ter ondersteuning van het gezin. 5. Integrale ingang. 6. Aandacht voor beschikbare preventieve interventies : a. Aandacht voor 16 tot 27 jarigen. b. Aansluiting interventies 18 –/18 +. 7. Versterken data en monitoring.

1. Voorzetten activiteiten vanuit “Versterken van de Basis” Uit het onderzoek “Zicht op Jeugdpreventie” en de evaluaties van “Versterken van de Basis” blijkt dat er goed gebruik wordt gemaakt van de preventieve interventies die de gemeente Lelystad biedt. Wanneer de activiteiten vanuit “Versterken van de Basis” worden stopgezet, zal dit zeker consequenties hebben. Ouders en jongeren kunnen niet meer terecht voor informatie en advies en vroegtijdige ondersteuning bij opvoed- en opgroeiproblemen. Het is dan de vraag in hoeverre de gemeente zich voldoende aan haar wettelijke taak houdt.

2. Gezamenlijke visieontwikkeling vanuit de wens om te normaliseren In Lelystad vinden we het belangrijk om te normaliseren, waarbij we ervan uitgaan dat uitgaan dat “gewone hobbels” horen bij het leven. Het is belangrijk om binnen de samenleving een brede blik te hebben op normaal gedrag, waarbij we afwijkingen van de norm niet problematiseren. We vinden het belangrijk dat men inzet op het versterken van de eigen kracht van ouders, het benutten van het eigen netwerk, inzet van vrijwilligers tot vrij toegankelijke preventieve voorzieningen en het onderwijs. Een aanbeveling voor de toekomst is dan ook om samen met partners concreet te maken wat iedereen bedoelt met “normaliseren”. Hoe ziet dit eruit in de dagelijkse praktijk van alle partners. Dit is belangrijk om te komen tot een gezamenlijke visieontwikkeling binnen het preventieve jeugdveld. Zodat we kansengelijkheid kunnen bevorderen van alle kinderen en jongeren in Lelystad.

3. Versterken samenwerking preventiepartners en jeugdhulp partners Er zijn goede werkafspraken nodig om een samenwerking tot stand te brengen tussen de preventiepartners en de jeugdhulp partners. Deze samenwerking is cruciaal voor de (door)ontwikkeling van het preventieve jeugdveld in Lelystad. Denk hierbij aan het inzetten van een collegiaal casus/proces overleg tussen preventieve partners en jeugdhulp partners. Dit overleg wordt geadviseerd om twee redenen: - Enerzijds om te bespreken of echt alles in het preventieve veld is geprobeerd voordat er wordt opgeschaald. - Anderzijds helpt een collegiaal casus/proces overleg om elkaar inhoudelijk te kunnen consulteren wat te doen in een bepaalde situatie. Bij een goedlopend collegiaal casus/proces overleg, wordt de samenwerking bevorderd, leert men van elkaar wat mogelijk is en hierbij kan extra aandacht gevraagd worden voor een meer systeemgerichte aanpak in plaats van een individuele aanpak gericht op het kind. Met de aanbesteding lokale jeugdhulp per 1 juli 2021 is besloten om met een beperkt aantal aanbieders lokale jeugdhulp een (langdurige) relatie aan te gaan om daarmee invulling te kunnen geven aan duurzaam partnerschap. De gemeente moet monitoren in hoeverre deze afspraken in de praktijk worden uitgevoerd. Bijvoorbeeld transformatie van jeugdhulp.

Hieronder wordt verstaan: het meer inzetten op de eigen kracht van jeugdigen en gezinnen, normaliseren, preventie en eerder de juiste hulp en ondersteuning bieden om gespecialiseerde zorg te voorkomen of te vermin19

deren. Onderzocht moet worden wat jeugdpreventiepartners en jeugdhulp partners kunnen inzetten om zo te borgen dat de jeugdige en/of het gezin zelfstandig verder kan. Rekening houdend met het omgaan met de AVG. Op die manier kunnen preventiepartners ‘nazorg’ of contact organiseren nadat geïndiceerde hulp is afgesloten. Ook met gecontracteerde zorgpartijen is het belangrijk om te (blijven) afwegen in hoeverre afschaling naar lichtere ondersteuning en eigen netwerk mogelijk is. Tot slot adviseren we om te onderzoeken op welke vormen van (duurdere) geïndiceerde hulp nog meer mogelijk is in preventief kader. Om te weten waarin we meer moeten investeren aan de voorkant, is het zaak om ook te weten waar aan de ‘achterkant’ het geld naartoe gaat (follow the money). Het is zaak om per thema of duurdere vorm van specialistische jeugdhulp te bezien in hoeverre zich dit zicht leent voor meer inzet op preventie. Een advies vanuit de projectgroep jeugdpreventie is om samen met partners en het data-team te kijken naar waar de meeste middelen momenteel naartoe gaan. Om welke inzet gaat dat en in hoeverre leent zich dit voor meer inzet op preventie. Hier wordt inmiddels op ingezet middels het DATCAN traject.