24.144 BL Rapport-Lelylijnraadpleging-15052023
Tekst van het document
4.1.7 Mensen moeten zo min mogelijk last hebben van de Lelylijn Deelnemers die veel punten geven aan dit doel vinden het belangrijk dat de Lelylijn de leefomgeving van omwonenden niet verstoort en ze vinden het belangrijk dat er een inspanning wordt gedaan om overlast te voorkomen en om omwonenden te beschermen. Veel deelnemers die geen punten geven benadrukken dat overlast niet te vermijden valt of ze zijn van mening dat de overlast zal meevallen.
44 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
Tabel 4.1.7 Argumenten bij dit doel Argumenten van deelnemers die veel punten gaven
Argumenten van deelnemers die geen punten gaven
••••
•••••
•••
De Lelylijn mag de leefomgeving niet verstoren Belangrijk dat er een inspanning wordt gedaan om overlast te beperken
•••
Omwonenden moeten beschermd worden
••
Belangrijk om geluidsoverlast door treinen te
••
Als mensen last hebben is er minder draagvlak
•
Er is al genoeg overlast
•
Lelylijn staat juist voor gemak en rust
•
Overlast is niet te vermijden
•••
Overlast zal meevallen
•••
Overlast weegt niet op tegen de voordelen
voorkomen
Investeer in andere ontsluitingen met minder overlast
4.1.8 Bijdragen dat de bouw van nieuwe woningen meer kan worden verdeeld Deelnemers die veel punten geven aan dit doel benadrukken dat het belangrijk is om de woningbouw te spreiden over het land zodat er niet alleen in de Randstad hoeft te worden gebouwd. Een goede bereikbaarheid is volgens deelnemers belangrijk om te stimuleren dat mensen naar Noordelijk Nederland willen verhuizen. Deelnemers die geen punten geven hebben het idee dat de Lelylijn geen bijdrage zal leveren aan het beter spreiden van woningen over het land of ze vinden het onwenselijk als er veel woningbouw bijkomt in Noordelijk Nederland. Tabel 4.1.8 Argumenten bij dit doel Argumenten van deelnemers die veel punten gaven
•••••
Goede bereikbaarheid belangrijk om te stimuleren dat mensen naar Noordelijk
Argumenten van deelnemers die geen punten gaven
•••
Hier gaat de Lelylijn niet aan bijdragen
•••
Noordelijk Nederland moet landelijk blijven
•••
De Lelylijn gaat de woningnood niet oplossen
Nederland willen verhuizen
•••••
We moeten woningbouw meer verspreiden over Nederland, niet alleen in de Randstad bouwen
•••
Er is ruimte voor woningen in Noordelijk
••
Er zijn te weinig woningen in Noordelijk
Nederland
Nederland
45 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
•••
De identiteit van het Noorden moet niet veranderen
••
Het is belangrijk om jongeren in Noordelijk
•
Noordelijk Nederland ligt hoger en is dus
Nederland te houden
minder kwetsbaar voor de zeespiegelstijging
••
Er moeten niet meer woningen komen in Noordelijk Nederland
••
Het land is al te vol
••
Eerst bestaande woningen verbeteren
••
Bouw waar behoefte is
••
Goed effect maar geen doel op zich
•
Hiervoor ligt de verantwoordelijkheid niet bij de overheid
4.1.9 Belangrijke voorzieningen moeten goed bereikbaar blijven voor inwoners van Noordelijk Nederland Deelnemers die veel punten geven denken dat de Lelylijn de bereikbaarheid van belangrijke voorzieningen kan verbeteren en ze vinden dit belangrijk. Een aantal deelnemers geeft aan dat de aansluiting met regionaal openbaar vervoer belangrijk is om dit te realiseren. Deelnemers die geen punten geven denken dat de bereikbaarheid van belangrijke voorzieningen vanzelf zal verbeteren of ze twijfelen eraan dat de Lelylijn deze bereikbaarheid echt zal verbeteren. Tabel 4.1.9 Argumenten bij dit doel Argumenten van deelnemers die veel punten gaven
•••
Lelylijn kan bereikbaarheid van belangrijke
••
Bereikbaarheid voor iedereen is belangrijk
voorzieningen stimuleren
••
Bereikbaarheid mag niet verslechteren door de
••
Belangrijk om basisvoorzieningen in de buurt
•
Belangrijk
•
Aansluiting met regionaal openbaar vervoer is
•
Dit is nodig om te zorgen dat mensen in
Lelylijn
te hebben om
jongeren
in
Noordelijk
Nederland te behouden
belangrijk voor een goede bereikbaarheid
Noordelijk Nederland blijven wonen
46 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
Argumenten van deelnemers die geen punten gaven
•••
Bereikbaarheid zal vanzelf verbeteren
••
Bereikbaarheid is goed geregeld in Noordelijk
••
De trein gaat bereikbaarheid van voorzieningen
Nederland
niet verbeteren
4.1.10 Noordelijk Nederland moet aantrekkelijker worden voor jongeren De meeste deelnemers die veel punten toekennen aan dit doel noemen dat het belangrijk is om de vergrijzing van Noordelijk Nederland tegen te gaan. Ook zijn er veel deelnemers die aangeven dat het behoud van jongeren goed is voor de lokale economie en het behoud van voorzieningen. Deelnemers die geen punten geven denken dat er betere oplossingen zijn om Noordelijk Nederland aantrekkelijker te maken voor jongeren. Tabel 4.1.10 Argumenten bij dit doel Argumenten van deelnemers die veel punten gaven
•••••
Argumenten van deelnemers die geen punten gaven
De vergrijzing van Noordelijk Nederland tegen gaan Meer jongeren in Noordelijk Nederland is goed
•••
De bevolking verspreiden over Nederland en
••
voor de lokale economie
de Randstad ontlasten Dit is nodig om een braindrain te voorkomen Draagt
bij
•••
Het
•••
Gaat geen/weinig invloed erop hebben of
••
Noordelijk Nederland is al aantrekkelijk genoeg
••
moet
niet
alleen
voor
jongeren
aantrekkelijk zijn
jongeren naar Noordelijk Nederland gaan
voor jongeren
aan
het
behouden
van
en
de
leefbaarheid
van
••
Het moet niet te druk in Noordelijk Nederland
Voorzieningen in Noordelijk Nederland beter
•
Gaat sowieso gebeuren als de Lelylijn er is
voorzieningen
Noordelijk Nederland
••
Nederland aantrekkelijker te maken voor jongeren
••••
•••
••••
Er zijn betere oplossingen om Noordelijk
bereikbaar voor jongeren maken
worden
Goed voor jongeren om een snelle manier te hebben om te reizen/ jongeren reizen vaak met de trein
4.1.11 De Lelylijn moet de identiteit van Noordelijk Nederland niet veranderen De meeste deelnemers die veel punten toekennen aan dit doel vinden dat Noordelijk Nederland haar eigen karakter moet behouden. Het gaat hier bijvoorbeeld om het behoud van rust en ruimte. Deelnemers die hier geen punten geven, zijn van mening dat de identiteit niet zal veranderen door de Lelylijn of ze hechten er geen waarde aan om de huidige identiteit te behouden. Tabel 4.1.11 Argumenten bij dit doel Argumenten van deelnemers die veel punten gaven
••••
Noordelijk Nederland moet eigen karakter
•••
De rust en de ruimte in Noordelijk Nederland
••
De natuur in Noordelijk Nederland moet niet
behouden en geen Randstad worden
moet worden behouden
veranderen
47 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
Argumenten van deelnemers die geen punten gaven
•••
Het is onzin om identiteit te willen behouden
•••
De identiteit gaat niet veranderen door een
•••
Het is positief als Noordelijk Nederland meer
spoorverbinding
verbonden en ’gezien’ wordt
••
De Lelylijn moet niet tot een grote instroom aan forensen uit de Randstad leiden
•••
Er
mag
wel
wat
meer
Randstedelijke
mentaliteit in Noordelijk Nederland komen
4.2 Kansen, zorgen en overige adviezen In het derde deel van de raadpleging werd aan deelnemers gevraagd welke kansen de Lelylijn kan bieden, welke zorgen deelnemers hebben en of ze extra adviezen willen geven. Deelnemers waren niet verplicht om deze vraag in te vullen. Voor 3.000 deelnemers hebben we geteld hoe vaak zij kansen, zorgen en extra adviezen noemen. We hebben deze 3.000 deelnemers random getrokken uit de 11.000 deelnemers met als doel om een zo divers mogelijk beeld te krijgen. Omdat veel deelnemers deze vragen hebben overgeslagen en omdat we ook deelnemers uit de open raadpleging hebben meegenomen in de analyse kunnen we niet zeggen of het aantal keer dat deze 3.000 deelnemers een kans, zorg of advies noemen representatief is voor de hele bevolking. Het verder onderzoeken van het belang van een kans, zorg of extra advies onder de bevolking kan een onderwerp zijn voor verder onderzoek. Tabel 4.2.1 laat in de tweede kolom zien hoe vaak bepaalde kansen zijn genoemd. Ook wordt aangegeven hoeveel procent van de deelnemers die een bepaalde kans noemt in Noordelijk Nederland woont (derde kolom) en hoeveel procent jonger is dan 35 jaar (vierde kolom). In Bijlage 4 zijn quotes te vinden die de kansen die deelnemers noemen illustreren.
Bij het beantwoorden van deze vraag herhaalden de meeste deelnemers de doelen die zij in het eerste deel van de raadpleging kregen voorgelegd zoals het verkorten van de reistijd tussen Noordelijk Nederland en de rest van Nederland, het bieden van een alternatief voor de auto en het versterken van de werkgelegenheid. Daarnaast noemden 190 deelnemers als kans dat de Lelylijn (Noordelijk) Nederland beter verbindt met NoordDuitsland en Scandinavië. Ook noemden 270 deelnemers als kans van de Lelylijn dat specifieke plaatsen zoals Emmeloord en Drachten beter bereikbaar worden per trein. 190 deelnemers zien als kans dat de reistijd tussen Noordelijk Nederland en de rest van Nederland betrouwbaarder wordt, omdat je via een andere route kan reizen als er problemen op het spoor zijn. Hier werd met name het oplossen van de bottleneck Zwolle – Meppel vaak genoemd. Dit doel wordt ook relatief vaak door jongeren genoemd. 146 deelnemers noemen dat niet alleen de reistijd tussen Noordelijk Nederland en de rest van Nederland korter wordt, maar dat ook de psychologische afstand afneemt. Een kans die relatief vaak door inwoners van Noordelijk Nederland wordt genoemd is ‘Voor jongeren en hoogopgeleiden wordt Noordelijk Nederland aantrekkelijker door de Lelylijn’ (79% van de deelnemers die dit noemde komt uit Noordelijk Nederland).
Tabel 4.2.1: Aantal deelnemers dat een kans noemt (steekproefsgewijs geanalyseerd voor 3.000 deelnemers). In de derde en de vierde kolom staat hoeveel procent van de deelnemers die een kans noemt uit Noordelijk Nederland komt en hoeveel procent 35 jaar of jonger is Aantal keer genoemd
% uit Noordelijk Nederland
% 35 jaar of jonger
De rest van Nederland wordt beter bereikbaar voor inwoners uit Noordelijk Nederland
614
66%
30%
De reistijd tussen Noordelijk Nederland en de rest van Nederland wordt korter
597
71%
31%
De Lelylijn biedt een alternatief voor de auto
404
64%
34%
De Lelylijn kan voor meer werkgelegenheid zorgen
327
65%
34%
De Lelylijn zorgt ervoor dat het aantrekkelijker wordt om in Noordelijk Nederland te wonen
311
55%
27%
48 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
De Lelylijn maakt het makkelijker om wonen, werken, studie en reactie over Nederland te verspreiden
311
55%
27%
De Lelylijn maakt bepaalde gebieden in Noordelijk Nederland beter bereikbaar (als de Lelylijn op voldoende plekken stopt)
270
75%
43%
De Lelylijn helpt bij het terugdringen van milieuvervuiling en CO2-uitstoot
207
56%
38%
De Lelylijn zorgt ervoor dat de bereikbaarheid van Noord-Duitsland en Scandinavië groter wordt
190
60%
33%
De Lelylijn maakt de reistijd tussen Noordelijk Nederland en de rest van Nederland betrouwbaarder doordat er een extra treinverbinding bijkomt
190
67%
47%
De Lelylijn verkleint de psychologische afstand tussen Noordelijk Nederland en de rest van Nederland
146
60%
32%
Voor jongeren en hoogopgeleiden wordt Noordelijk Nederland aantrekkelijker door de Lelylijn
137
79%
36%
De Lelylijn zorgt voor meer kansengelijkheid tussen stad en platteland
123
75%
25%
Door de Lelylijn wordt het aantrekkelijker voor mensen om in Noordelijk Nederland te werken
134
64%
29%
De Lelylijn zorgt ervoor dat het minder druk is op de weg
82
63%
20%
Door het bouwen van de Lelylijn krijgt het Noorden van Nederland meer erkenning en voelt meer als onderdeel van de rest van Nederland.
65
72%
15%
De Lelylijn maakt Noordelijk Nederland aantrekkelijker om te bezoeken
56
73%
45%
De Lelylijn maakt belangrijke voorzieningen zoals ziekenhuizen en scholen beter bereikbaar
38
76%
29%
De Lelylijn is een kans om het regionale openbaar vervoer te verbeteren
33
64%
18%
De Lelylijn biedt een alternatief voor het vliegtuig
24
54%
29%
De Lelylijn kan zorgen voor minder drukte in de treinen
15
60%
67%
Welke zorgen hebben deelnemers? In het derde deel van de raadpleging werd ook aan deelnemers gevraagd welke zorgen zij hebben bij de Lelylijn. Tabel 4.2.2 geeft weer hoe vaak verschillende zorgen zijn genoemd en in Bijlage 5 worden de verschillende zorgen geïllustreerd door quotes van deelnemers. Veel deelnemers noemden als zorg dat de Lelylijn leidt tot overlast voor mens en natuur en tot landschapsvervuiling. 327 deelnemers maken zich zorgen dat er flinke kostenoverschrijdingen zullen zijn en 139 deelnemers maken zich zorgen dat de bouw van de Lelylijn vertraging zal oplopen. 231 deelnemers maken zich zorgen dat de Lelylijn leidt tot meer drukte in Noordelijk Nederland en tot mensen die ongewenst gedrag vertonen (zoals criminaliteit). De meeste deelnemers die dit noemen wonen in Noordelijk Nederland (86%). Verder is het interessant dat 95 deelnemers als zorg noemden dat er te veel stations worden gebouwd, terwijl 67 deelnemers zich er juist zorgen om maken dat er te weinig stations worden gebouwd. Tabel 4.2.2: Aantal deelnemers dat een zorg noemt (steekproefsgewijs geanalyseerd voor 3.000 deelnemers). In de derde en de vierde kolom staat hoeveel procent van de deelnemers die een kans noemt uit Noordelijk Nederland komt en hoeveel procent 35 jaar of jonger is
De Lelylijn leidt tot overlast voor de natuur De kosten vallen hoger uit dan vooraf begroot
49 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
Aantal keer genoemd
% uit Noordelijk Nederland
% 35 jaar of jonger
510
67%
32%
327
56%
31%
De Lelylijn leidt tot geluidsoverlast voor omwonenden De Lelylijn leidt tot meer drukte in Noordelijk Nederland en/of ongewenst gedrag van mensen die met de Lelylijn naar Noordelijk Nederland komen De Lelylijn zorgt voor een verstoring van het landschap Het bouwen van de Lelylijn zal veel vertraging oplopen De Lelylijn zorgt ervoor dat de identiteit van Noordelijk Nederland verloren gaat De Lelylijn stopt te vaak (reistijd te lang) waardoor het geen goed alternatief is voor reizigers De Lelylijn zorgt ervoor dat Noordelijk Nederland wordt volgebouwd De Lelylijn zorgt voor een verstoring van de woningmarkt in Noordelijk Nederland
317
72%
34%
231
86%
23%
190
71%
17%
139
63%
42%
126
92%
22%
95
56%
43%
81
86%
22%
76
93%
28%
Er wordt veel geld uitgegeven aan de Lelylijn maar er blijkt geen behoefte aan: er wordt weinig gebruik van gemaakt
70
56%
39%
De Lelylijn stopt te weinig (te weinig stations) waardoor het geen goed alternatief is voor reizigers
67
70%
40%
De Lelylijn stopt op onlogische locaties (geen goede route) waardoor het geen goed alternatief is voor reizigers
63
81%
37%
Goedkoop is duurkoop. Er wordt gekozen voor de goedkoopste opties waardoor de baten van de Lelylijn uitblijven
52
69%
15%
47
57%
47%
45
56%
33%
43
70%
19%
36
61%
39%
33
64%
30%
31
45%
32%
30
80%
40%
27
67%
19%
24
63%
21%
19
32%
63%
15
53%
13%
9
78%
67%
9
67%
33%
7
43%
29%
4
0%
25%
4
50%
50%
Het project gaat uiteindelijk niet door terwijl er wel al veel investeringen zijn gedaan Verschraling huidig openbaar vervoer. De Lelylijn ervoor zorgt dat buslijnen worden opgeheven en de kwaliteit van bestaande spoorlijnen zal verschralen Het geld kan niet besteed worden aan betere projecten De Lelylijn sluit niet goed aan op het bestaande openbaar vervoer waardoor het geen goed alternatief is voor reizigers Er gaat veel mis in de uitvoering Er is veel overlast tijdens de bouw van de Lelylijn Er wordt te veel vanuit een Randstad bril gekeken naar hoe de Lelylijn die regio kan helpen Oneerlijke verdeling van de lusten en de lasten: Lelylijn levert alleen wat op voor bepaalde mensen (bv Randstedelingen of forenzen) en andere mensen hebben er niets aan of ervaren de overlast De Lelylijn is niet goed bereikbaar waardoor het geen goed alternatief is voor reizigers De Lelylijn is geen goed alternatief voor huidige reisopties (algemeen) De Lelylijn leidt tot meer vervoersbewegingen Lelylijn wordt aangelegd met slechte materialen of technieken De treinkaartjes worden te duur Lelylijn leidt tot leegloop van Noordelijk Nederland (mensen en bedrijven trekken weg) Lelylijn loopt door delen van Nederland die het meest kwetsbaar zijn voor zeespiegelstijging Het spoor zal verzakken
Overige adviezen Aan het eind van de raadpleging werd aan deelnemers gevraagd of zij nog andere adviezen aan de overheid wilden geven over de Lelylijn. Tabel 4.2.3 geeft weer hoe vaak deze adviezen zijn genoemd. In Bijlage 6 worden de verschillende adviezen geïllustreerd door quotes van deelnemers. De raadpleging had niet als doel om te meten hoeveel deelnemers voorstander of tegenstander zijn van de Lelylijn, maar verschillende deelnemers gebruikten deze open vraag als mogelijkheid om deze voorkeur te uiten.
50 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
179 deelnemers zeiden hier ‘leg de Lelylijn zo snel mogelijk aan’ en 154 ‘leg de Lelylijn niet aan’. In beide gevallen komen de meeste deelnemers die dit noemen uit Noordelijk Nederland en maar weinig zijn jonger dan 35 jaar. Er waren ook deelnemers die specifieke adviezen gaven. Veel deelnemers brachten concrete ideeën in voor het tracé, zoals specifieke stations waarop de Lelylijn moet stoppen (107), het doortrekken van de Lelylijn naar het buitenland (88), het niet aanleggen van de Lelylijn in de buurt van natuurgebieden (91), het ondergronds aanleggen op bepaalde specifieke plekken (68) en het aanleggen van de Lelylijn langs bestaande snelwegen (51). Het aanleggen van de Lelylijn dichtbij bestaande snelwegen wordt door deelnemers als een oplossing gezien om overlast voor natuur zoveel mogelijk te voorkomen. Ook zijn er 107 deelnemers die een advies geven over de technologie die moet worden gebruikt voor de Lelylijn (zoals de Hyperloop of een Magneetzweefbaan) en 77 deelnemers geven aan dat zij het belangrijk vinden om opnieuw te worden betrokken als er conceptontwerpen zijn gemaakt van de Lelylijn. Tabel 4.2.3: Aantal deelnemers dat een specifiek advies noemt (steekproefsgewijs geanalyseerd voor 3.000 deelnemers). In de derde en de vierde kolom staat hoeveel procent van de deelnemers die een kans noemt uit Noordelijk Nederland komt en hoeveel procent 35 jaar of jonger is
Leg de Lelylijn zo snel mogelijk aan Leg de Lelylijn niet aan Suggestie over te gebruiken techniek voor de trein (of het type trein: HSL, Hyperloop, Magneetzweefbaan etc.) Advies over specifieke tussenstations Leg de Lelylijn niet aan in de buurt van natuurgebieden Trek de Lelylijn door naar het buitenland Advies om inwoners te blijven betrekken bij besluiten over de Lelylijn Overige suggesties over de procedure (bv wel/geen rekening houden met kosten, welke partijen het moeten uitvoeren, hoe planning in te richten) Adviezen over het ondergronds aanleggen van het spoor (op bepaalde plekken) Adviezen over het reisschema, de dienstregeling Het geld van de Lelylijn kan beter worden besteed Kies voor een alternatieve route (over de afsluitdijk, richting Utrecht of Breda) Leg de Lelylijn aan langs bestaande snelwegen Adviezen over spoorwegovergangen / viaducten Verbeter bestaand spoor Bouw niet in de buurt van woningen/stedelijk gebied Suggestie over het aantal sporen (apart spoor voor snelle trein en stoptrein) Sluit de Lelylijn goed aan op regionaal openbaar vervoer Zorg voor goede geluidswering Kijk naar andere openbaar vervoeroplossingen dan spoor Adviezen over bereikbaarheid van de Lelylijn (bv. parkeren, fietsenstallingen, last-mile oplossingen) Laat ook een goederentrein over de Lelylijn rijden
51 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
Aantal keer genoemd
% uit Noordelijk Nederland
% 35 jaar of jonger
179
72%
19%
154
98%
9%
107
62%
30%
107
69%
40%
91
69%
15%
88
65%
23%
77
64%
27%
75
53%
27%
68
59%
18%
64
64%
42%
58
86%
10%
57
70%
16%
51
83%
15%
34
74%
21%
33
88%
0%
30
70%
20%
29
46%
38%
28
50%
32%
23
65%
4%
16
100%
0%
13
53%
40%
11
73%
18%
Advies over te gebruiken techniek voor spoor (bv. type beladingsklassse, breedte spoor) Advies over hoe het reiscomfort kan worden verbeterd Leg de Lelylijn niet aan in de buurt van landbouwgebieden
52 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
10
80%
30%
8
63%
13%
4
100%
25%
5. Ervaring raadpleging In dit hoofdstuk presenteren we hoe deelnemers de raadpleging hebben ervaren. 93% van de 11.000 deelnemers gaf een voldoende aan de raadpleging. Zij vinden het een fijne manier om hun voorkeuren door te geven aan de overheid over de Lelylijn. De gemiddelde deelnemer aan de representatieve raadpleging geeft een 7,6 aan de raadpleging. Dit is het op één na hoogste gemiddelde cijfer dat ooit aan een PWE raadpleging is gegeven. De gemiddelde deelnemer aan de open raadpleging geeft een 7,2. De meeste deelnemers geven de raadpleging het cijfer 8 (zie Figuur 5-1). Figuur 5-1: Welk cijfer geven de deelnemers aan de raadpleging?
Wat vonden deelnemers goed? Positieve deelnemers geven vooral aan dat de raadpleging een toegankelijke methode vinden om hun stem te kunnen laten horen. Ze vinden het ook belangrijk dat ze over dit specifieke onderwerp hun stem kunnen laten horen. Ook waarderen ze de gebalanceerde informatievoorziening en de mogelijkheid om hun advies te nuanceren en toe te lichten. Veel positieve deelnemers geven ook aan dat ze wat geleerd hebben door hun deelname. Ze vinden het interessant om te leren over welke afwegingen beleidsmakers moeten maken. Ze zijn ook van meningen dat de raadpleging het draagvlak voor de uiteindelijke keuzes van de Lelylijn kan verhogen en het vertrouwen in de overheid kan versterken. Bijlage 7 geeft een overzicht van illustratieve quotes. Wat vonden deelnemers niet goed? 93% van de deelnemers geeft een voldoende aan de raadpleging, maar daarentegen geeft 7% een onvoldoende. Wat vinden deze deelnemers? Sommige deelnemers vonden de scope van de raadpleging te beperkt omdat er alleen werd gefocust op de Lelylijn en andere deelnemers gaven aan dat dit hen het gevoel gaf alsof de aanname in de raadpleging was dat er al een Lelylijn zou komen. Zij vonden de informatievoorziening ook sturend. Er zijn ook deelnemers die aangaven dat de mening van inwoners niet relevant moet zijn en dat alleen experts advies moeten geven.
Negatieve deelnemers verschilden van mening over de lengte van de raadpleging en de mate van informatievoorziening. Sommige deelnemers vonden de raadpleging te lang duren en vonden dat ze te veel informatie moesten verwerken. Andere deelnemers vonden juist dat ze informatie misten in de raadpleging en ze wilden meer mogelijkheden krijgen om hun ideaalbeeld te schetsen.
53 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
De ruime meerderheid van de deelnemers aan de raadpleging vindt dat de overheid deze methode vaker moet toepassen en zegt door hun deelname te hebben geleerd van de keuzes die de overheid moet maken (zie Tabel 5-1). Ook geeft een ruime meerderheid aan dat ze meer vertrouwen krijgen in de overheid als de overheid vaker op deze manier inwoners laten meedenken en dat ze de uiteindelijke keuzes van de overheid beter kunnen accepteren. Tabel 5-1: Hoe beoordelen deelnemers de raadpleging?
Stelling
Versie
Helemaal eens
Eens
Neutraal
Oneens
Helemaal oneens
De raadpleging stuurde mijn keuzes een bepaalde kant op
Panel
5%
18%
38%
27%
13%
4%
14%
35%
27%
19%
25%
53%
17%
3%
1%
25%
49%
19%
4%
3%
Panel
28%
46%
21%
4%
1%
Open
48%
42%
8%
1%
1%
In Nederland moeten we deze methode vaker gebruiken om inwoners te betrekken bij overheidsbeleid
Panel
39%
44%
13%
2%
1%
Open
40%
41%
15%
3%
2%
Door deel te nemen aan deze raadpleging leer ik over de keuzes die de overheid moet maken over de Lelylijn
Panel
22%
52%
21%
4%
2%
Open
17%
46%
25%
9%
4%
Als de overheid via deze raadpleging op grote schaal inwoners betrekt bij keuzes, dan zijn de uiteindelijke besluiten over de Lelylijn voor mij beter te accepteren
Panel
21%
48%
25%
4%
1%
Open
16%
44%
26%
9%
5%
Als de overheid vaker op deze manier inwoners laat meedenken over dit soort keuzes, dan krijg ik meer vertrouwen in de besluiten van de overheid
Panel
25%
45%
23%
5%
2%
Open
17%
41%
30%
8%
5%
Open Ik vertrouw erop dat dit een eerlijk onderzoek is
Panel Open
Ik vond het een belangrijk onderwerp om mijn mening over te geven
14% van de deelnemers uit de representatieve groep voor Nederland vindt dat de overheid de uitkomsten van de raadpleging direct moet overnemen. 3% vindt dat de overheid niets met de uitkomsten moet doen en alleen naar experts moet luisteren. 83% vindt dat de overheid haar keuzes moet baseren op uitkomsten uit deze raadpleging en adviezen van experts. Vergeleken met de panelraadpleging vinden deelnemers uit de open raadpleging dat de politiek relatief veel waarde moet toekennen aan adviezen van experts bij het maken van keuzes over de Lelylijn.
54 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
Figuur 5-2: Hoe vinden deelnemers dat de overheid de adviezen van deelnemers aan de raadpleging en adviezen van experts ten opzichte van elkaar moet wegen?
55 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
Referenties Bekker-Grob, E.W. de, Ryan, M., Gerard, K. (2012). Discrete choice experiments in health economics: a review of the literature. Health Econonomics, 21(2), 145-172. CBS (2021). Monitor Brede Welvaart & de Sustainable Development. Centraal Bureau voor de Statistiek. Retrieved from: https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/diversen/2021/monitor-brede-welvaart-de-sustainable-developmentgoals-2021. CPB/PBL (2022). Maatschappelijke kosten-batenanalyse en brede welvaart: een aanvulling op de Algemene MKBA-Leidraad, CPB / PBL Notitie. Chorus, C.G. Sandorf, E.D., Mouter, N. (2020). Diabolic dilemmas of COVID-19: An empirical study into Dutch society’s trade-offs between health impacts and other effects of the lockdown. Munich personal RePEc Archife. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/100575/1/MPRA_paper_100575.pdf. De Boer, L., Mouter, N., De Vries, M. (2022) Brede welvaart heeft ethische blik nodig. Bijdrage aan het Colloquium Vervoersplanologisch Speurwerk 13 en 14 oktober 2022, Utrecht. Fries Sociaal Planbureau (2022). Het Deltaplan voor het Noorden vanuit het Friese inwonersperspectief. Geijsen, T., Vries, M. de, Maas, W., Tuit, C., Fillerup, L. & Mouter, N. (2022). Coronabeleid op de lange termijn: Welke doelen en maatregelen vinden Nederlanders belangrijk? https://populytics.nl/cases/online-burgerparticipatiecoronabeleid. Haidt, J. (2001).
The emotional dog and its rational tail: a social intuitionist approach to moral judgment. Psychological Review, 108(4), 814. Hausman, J.A., Leonard, G.K., McFadden, D. (1995). A utility-consistent, combined discrete choice and count data model Assessing recreational use losses due to natural resource damage. Journal of Public Economics, 56(1), 130. Hoogink, J., Verelst, F., Kessels, R., van Hoek, A.J., Timen, A., Willem, L., Beutels, P., Wallinga, J., de Wit, G.A. (2020). Preferential differences in vaccination decision-making for oneself or one’s child in The Netherlands: a discrete choice experiment. BMC Public Health, 20(828). Hoyos, D. (2010). The state of the art of environmental valuation with discrete choice experiments. Ecological Economics, 69(8), 1595-1603. Lancsar, E., Louviere, J. (2008). Conducting Discrete Choice Experiments to Inform Healthcare Decision Making. PharmacoEconomics, 26(8), 661-677. Mouter, N., van Cranenburgh, S., van Wee, B. (2017). Do individuals have different preferences as consumer and citizen? The trade-off between travel time and safety. Transportation Research Part A - Policy and Practice, 106, 333-349. Mouter, N., Ojeda Cabral, M., Dekker, T., van Cranenburgh, S. (2019). The value of travel time, noise pollution, recreation and biodiversity: a social choice valuation perspective. Research in Transportation Economics 76.
Mouter, N., Pelzer, P., (2021) Op zoek naar een verbeeldend utilisme: Besluitvormingsinstrumenten voor bestuurders en burgers bij beeldbepalende projecten, Bestuurskunde, 1, 18-30.
56 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
Mouter, N., Koster, P.R., Dekker, T. (2021a). Contrasting the recommendations of Participatory Value Evaluation and Cost-Benefit Analysis in the context of urban mobility investments. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 144, 54-73. Mouter N, Van Beek L, De Ruijter A, et al (2021d) Brede steun voor ambitieus klimaatbeleid als aan vier voorwaarden is voldaan. Delft https://www.populytics.nl/cases/nationale-klimaatraadpleging. Mouter, N., Shortall, R.M., Spruit, S.L. & Itten, A.V. (2021c). Including young people, cutting time and producing useful outcomes: Participatory value evaluation as a new practice of public participation in the Dutch energy transition. Energy Research & Social Science, 75. Mouter, N., Koster, P.R., Dekker, T. (2021d). Participatory Value Evaluation for the evaluation of flood protection schemes. Water Resources and Economics, 36. Nisbett, R.E., Wilson, T.D. (1977). Telling more than we can know: verbal reports on mental processes. Psychological Review, 84(3), 231. Planbureau voor de Leefomgeving (2021), Brede Welvaart en mobiliteit. Spruit, S.L., Mouter, N., De Vries, M.O., Schouten, S., 2021 6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. https://populytics.nl/cases/burgerparticipatie-voorbeeld-past-het-huidige-beleid-nog-bijde-wensen-van-de-burger. Rijkswaterstaat (2022). Aan de slag met brede welvaart.
Een verkenning van hoe Rijkswaterstaat met bestaande instrumenten kan sturen op Brede Welvaart. Uitgevoerd door Waai TNO (2021). Indicatoren voor brede welvaart in het mobiliteitsdomein – een vertrekpunt voor discussie gebaseerd op een quickscan. R12422.
57 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging
58 | Resultaten van de Lelylijnraadpleging