24.107 BL 24.106 INFO internationale medewerkers
Tekst van het document
INFORMATIENOTA VOOR DE RAAD Nummer: 24.106
Portefeuillehouder: Portefeuille: Programma: Taakveld:
D.A. Grimbergen Wonen
Datum:
12 maart 2024
Onderwerp: Synthesedocument internationale medewerkers. DE RAAD NEEMT KENNIS VAN: De raad neemt kennis van het synthesedocument internationale medewerkers. INLEIDING In Q2 van 2021 heeft u vragen gesteld over de positie van arbeidsmigranten naar aanleiding van een documentaire van Omroep Flevoland. Na de beantwoording van de vragen is geïnventariseerd wie zich binnen de gemeente bezighoudt met de huisvesting van arbeidsmigranten (in het vervolg internationale medewerkers genoemd) en tegen welke vraagstukken deze medewerkers aanlopen. Vervolgens is er in Q3 van 2021 de opdracht gegeven om het vigerende beleid in kaart te brengen met als doel er voor te zorgen dat de binnen de gemeente beschikbare informatie en kennis beter benut wordt, de werkzaamheden van verschillende afdelingen veel meer en vaker op elkaar afgestemd worden zodat de uitdagingen bij de kern aangepakt worden. In december 2022 bent u geïnformeerd over de stand van zaken voor de Woningbouw waarbij er ook aandacht was voor het onderwerp internationale medewerkers. Met hulp van een infografic is toen geschetst wat de huidige situatie en de gewenste situatie is voor internationale medewerkers die in Lelystad wonen en werken.
De coronatijd, een nieuw college (waardoor de invalshoek van uitkeringen naar woonlocaties verschoof), de actuele ontwikkelingen (de komst van Bol.com, de initiatieven van Van der Valk en Level One) en beperkte en steeds wisselende inzet van betrokken medewerkers hebben er voor gezorgd dat uitvoering van de opdracht van de Directie veel meer tijd gevraagd heeft dan vooraf verwacht werd. KERNBOODSCHAP Het synthesedocument bevat het vigerende beleid over het thema internationale medewerkers. Het document laat zien wat de samenhang is tussen de verschillende onderdelen van dit thema en geeft aanzetten voor het oplossen van de geconstateerde uitdagingen. VERVOLG We hebben actiepunten geformuleerd en die zijn hoofdstuk 4 van het synthesedocument opgenomen. We zullen de Raad over de voortgang hiervan op de hoogte houden. Bijlage 1. Synthesedocument internationale medewerkers.
Synthesedocument Internationale medewerkers
Maart 2024
Inhoudsopgave Definities ............................................................................................................................... 3 1.
Inleiding .......................................................................................................................... 6
2.
De huidige situatie en toekomstige uitdagingen .............................................................. 8 2.1.
Registratie ............................................................................................................... 8
2.1.1.
Wet- en regelgeving ............................................................................................. 8
2.1.2. Prognose aantal in Lelystad wonende Internationale medewerkers in 2022, 2025 en 2030 met onderverdeling in short, mid en long stay ...................................................... 9 2.1.3. Schatting aantal in Lelystad werkende Internationale medewerkers in 2022, 2025 en 2030 11
3.
2.1.4.
Conclusie ............................................................................................................11
2.2.
Huisvesting en Huisvestingslocaties .......................................................................12
2.2.1.
Wet- en regelgeving ............................................................................................12
2.2.2.
Doelgroep specificatie voor huisvestingslocaties en aantallen ............................14
2.2.3.
Conclusie ............................................................................................................15
2.3.
Veiligheid ...............................................................................................................15
2.3.1.
Wet- en regelgeving ............................................................................................15
2.3.2.
Conclusie ............................................................................................................17
2.4.
Handhaving ............................................................................................................17
2.4.1.
Wet- en regelgeving ............................................................................................17
2.4.2.
Illegale kamerverhuur .........................................................................................17
2.4.3.
Legale huisvesting ..............................................................................................18
2.4.4.
Conclusie ............................................................................................................19
2.5.
Gebruik van voorzieningen in sociaal domein.........................................................19
2.5.1.
Informatievoorziening..........................................................................................19
2.5.2.
Zorg, welzijn en vrijetijdsbesteding .....................................................................19
2.5.3.
Onderwijs............................................................................................................20
2.5.4.
Inkomensondersteunende voorzieningen............................................................21
2.5.5.
Conclusie ............................................................................................................21
Uitdagingen en oplossingsrichtingen .............................................................................23 3.1.
Registratie ..............................................................................................................23
3.1.1.
Uitdagingen ........................................................................................................23
3.1.2.
Uitgangspunten...................................................................................................23
3.1.3 Gewenste/benodigde aanvullingen van het beleid voor het oplossen van de uitdagingen .......................................................................................................................24 3.1.4
Relatie met andere aandachtsgebieden ..............................................................25
1
3.2
Huisvesting en Huisvestingslocaties .......................................................................25
3.2.1. Uitdagingen .............................................................................................................25 3.2.2. Uitgangspunten .......................................................................................................25 3.2.3. Gewenste/benodigde aanvullingen van het beleid voor het oplossen van de uitdagingen .......................................................................................................................31 3.2.4.
Relatie met andere aandachtsgebieden ..............................................................32
3.3.
Veiligheid ...............................................................................................................32
3.3.1.
Uitdagingen ........................................................................................................32
3.3.2.
Visie en uitgangspunten......................................................................................33
3.3.3. Gewenste/benodigde aanvullingen van het beleid voor het oplossen van de uitdagingen .......................................................................................................................33 3.3.4.
Relatie met andere aandachtsgebieden ..............................................................34
3.4.
Handhaving ............................................................................................................34
3.4.1.
Uitdagingen ........................................................................................................34
3.4.2.
Uitgangspunten...................................................................................................34
3.4.3. Gewenste/benodigde aanvullingen van het beleid voor het oplossen van de uitdagingen .......................................................................................................................34 3.4.4.
Relatie met andere aandachtsgebieden ..............................................................35
3.5.
Gebruik van voorzieningen in sociaal domein.........................................................35
3.5.1.
Uitdagingen ........................................................................................................35
3.5.2.
Uitgangspunten...................................................................................................35
3.5.3. Gewenste/benodigde aanvullingen van het beleid voor het oplossen van de uitdagingen .......................................................................................................................37 3.5.4.
Relatie met andere aandachtsgebieden ..............................................................37
4.
Acties ............................................................................................................................38
5.
Monitoring .....................................................................................................................44
Bijlagen: ...............................................................................................................................44
2
Definities Internationale medewerker: een persoon die vanwege economische motieven naar de gemeente Lelystad komt om een inkomen te verwerven en hier, al dan niet tijdelijk, verblijft. Bebouwde kom: de bebouwde kom of kommen zoals weergegeven op de kaart in bijlage I bij de Verordening fysieke leefomgeving Lelystad 2021. Bedrijventerreinen: met bedrijventerreinen worden de gebieden bedoeld die als ‘bedrijventerrein’ zijn aangeduid op de kaart ‘Vestigingslocaties’ die als bijlage 2 bij dit document is gevoegd. Beheerplan: een beheerplan opgesteld door de initiatiefnemer waarin staat hoe de initiatiefnemer toezicht houdt, orde handhaaft en excessen voorkomt, en dat voldoet aan de minimale normen en eisen ten aanzien van onder andere onderhoud, beheer, informatievoorziening en (brand)veiligheid, zoals deze vanuit dit beleid en de geldende SNFnormen zijn voorgeschreven. Bestaande huisvestingslocatie: huisvestingslocatie die op het moment van vaststelling van dit document reeds aanwezig is op grond van een verleende omgevingsvergunning dan wel een huisvestingslocatie die op grond van het bestemmingsplan rechtstreeks was toegestaan en waar aantoonbaar is dat deze op het moment van vaststelling in gebruik was. BRP: Basisregistratie Personen.
In de BRP staan persoonsgegevens van inwoners in Nederland (de ingezetenen) en van personen in het buitenland die een relatie hebben met de Nederlandse overheid (de niet-ingezetenen). Buitengebied: het geheel van gronden/percelen die opgenomen zijn in het omgevingsplan ‘Buitengebied’ of een daarmee gelijk te stellen plan. Indien gronden niet opgenomen zijn in een omgevingsplan dan wordt op grond van de feitelijke situatie aan de hand van de aard van de omgeving en de afstand tot de dorpskern bepaald of er sprake is van het buitengebied. Bijzondere woonvormen: woonvormen die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van professionele zorgverlening met verblijf. Onder bijzondere woonvormen in de zin van de beleidsregel kamerverhuur Bijzondere Woonvormen (artikel 1 lid 2 onder b) worden begrepen: • i. Gezinshuizen: kleinschalige vorm van jeugdhulp. Cliënt woont permanent in bij de hulpverleners (gezinsouders) en ontvangt 24-uurszorg op deze zorglocatie. Het gezinshuis voldoet aan de Kwaliteitscriteria Gezinshuizen opgesteld door de Rijksoverheid. • ii. Crisisopvang: opvang die tijdelijk aangeboden wordt aan cliënten die in één of meerdere van de volgende categorieën zorg ontvangen: verzorging en begeleiding bij het wonen, vrijetijdsbesteding en dagbesteding. Cliënt verblijft tijdelijk in een kamer of woongroep die in eigendom is, of gehuurd wordt door een zorginstelling; • iii.
Logeervoorzieningen: cliënt verblijft maximaal 3 etmalen per week in de logeervoorziening. Verblijf is mogelijk na afgifte van een beschikking op basis van de
3
Jeugdwet. Op de locatie is permanent toezicht aanwezig en cliënt verblijft in een kamer of woongroep die eigendom is, of gehuurd wordt door een zorginstelling. Hoofdgebouw: een gebouw dat op een bouwperceel, door zijn functie, constructie en/of afmetingen, als het belangrijkste bouwwerk valt aan te merken1. Huishouden: de leefvorm van een alleenstaande of een gezin, waaronder mede begrepen: a. de inwoning van ten hoogste 2 personen die in een bestaande sociale relatie staan ten opzichte van de hoofdbewoner(s) (buidelwoningsregeling) of b. de inwoning van ten hoogste 1 persoon waarbij de woonvoorzieningen worden gedeeld met de hoofdbewoner die tevens verhuurder is en waarbij de hoofdbewoner en minste 50% van het gebruiksoppervlak bewoont (hospitaregeling)2. Huisvesting: plaats om te wonen. Huisvestingslocatie: een locatie bedoeld voor de huisvesting van Internationale medewerkers. ICL bijdrage: Interdepartementale Commissie Lelystad bijdrage is voor de kosten die voortvloeien uit de ruime aanleg van de openbare ruimte zoals die door de Rijksoverheid is meegegeven en de achterblijvende inwonersgroei. Kamerbewoning: een zelfstandige woning, of een deel daarvan, in gebruik geven of laten geven als onzelfstandige woonruimte3.
Kamerverhuur: vorm van kamerbewoning waarbij sprake is van woonruimte waarbij de bewoner afhankelijk is van één of meer gedeelde wezenlijke voorzieningen buiten die woonruimte, waarbij keuken, toilet, badkamer en douche als wezenlijke voorzieningen worden aangemerkt. Kampeermiddel: een niet-grondgebonden onderkomen of voertuig, dat bestemd of opgericht is dan wel gebruikt wordt of kan worden gebruikt voor nachtverblijf. Longstay (lang verblijf): het verblijf van Internationale medewerkers in Nederland voor de duur van tenminste drie jaar en/of permanente vestiging. Mid stay (middellang verblijf): het verblijf van Internationale medewerkers in Nederland voor de duur van één jaar tot drie jaar. Onzelfstandige woonruimte: woonruimte die niet voldoet aan de begripsbepaling zelfstandige woonruimte4. RNI: Register van Niet Ingezetenen.
1
zie ook artikel 1.11 van het Parapluplan Algemene regels woningsplitsing en kamerbewoning Lelystad, hierna Parapluplan. zie ook artikel 1.12 van het Parapluplan. 3 zie ook artikel 1.13 van het Parapluplan. 4 zie ook artikel 1.14 van het Parapluplan. 2
4
Shortstay (kort verblijf): het verblijf van een internationale medewerker in Nederland voor de duur van maximaal één jaar. SNF-norm: SNF staat voor Stichting Normering Flexwonen. SNF kent twee normen: de 'reguliere' norm voor huisvesting van Internationale medewerkers en de norm voor het SNFinhuur-register. Waar in dit beleid wordt gesproken van SNF-norm, wordt de geldende ‘reguliere’ norm voor huisvesting van Internationale medewerkers bedoeld (norm voor het reguliere SNF-register), dan wel een opvolger daarvan. Deze is van toepassing op alle vormen van huisvestingslocaties in de gemeente. Tijdelijke huisvestingslocatie en aaneengesloten verblijf: huisvesting in een hoofdgebouw waar een persoon maximaal 1 jaar aaneengesloten verblijft. Indien een persoon korter dan 3 maanden afwezig is van de betreffende locatie wordt dit nog steeds gezien als aaneengesloten verblijf. Welzijn: Het algemene welbevinden van een persoon. Hoe goed iemand zich voelt op persoonlijk, lichamelijk, psychisch, spiritueel en sociaal vlak. Welzijn heeft betrekking op de mate waarin je behoeften zijn bevredigd in alle facetten van het leven. Welzijn is een heel breed begrip, dat soms (gedeeltelijk) gelijkgesteld wordt met geluk.
Welzijn kan worden beschouwd als de mate waarin iemand zich gelukkig voelt op verschillende vlakken: • basisbehoeften (zoals voedsel, onderdak, veiligheid, stabiliteit); • sociale behoeften (zoals aanvaarding en respect van familie, vrienden, collega's); • waardering en erkenning (zinvol werk, bijdrage leveren aan het welbevinden van anderen); • zelfverwezenlijking (spiritualiteit, moraliteit, esthetiek). Welzijn wordt soms verward met welvaart. Welvaart heeft te maken met hoeveel middelen er beschikbaar zijn: voldoende voedsel, kleding, luxeproducten etc. Welvaart is vaak wel een belangrijk onderdeel of een voorwaarde van welzijn. Woning: besloten ruimte die, al dan niet tezamen met één of meer andere ruimten, bestemd of geschikt is voor bewoning van één huishouden5. Zelfstandige woonruimte: woonruimte die een eigen toegang heeft en die door één huishouden kan worden bewoond zonder daarbij afhankelijk te zijn van wezenlijke voorzieningen, zoals badruimte, toilet en keuken, buiten de woonruimte6.
5
zie ook artikel 1.19 van het Parapluplan.
6
zie artikel 1.20 van het Parapluplan.
5
1. Inleiding De economie groeit en de samenleving vergrijst. Dit leidt tot een toename van de vraag naar en respectievelijk een afname van het aanbod aan arbeidskrachten. Werkgevers zien zich daarom genoodzaakt om hun bedrijf elders te vestigen dan wel om arbeidskrachten naar Nederland te halen. Door het vrije verkeer van arbeid tussen Nederland en een toenemend aantal Europese landen stijgt het aantal Internationale medewerkers dat in Nederland werkt sinds begin deze eeuw gestaag. Ook in Lelystad zien we het aantal Internationale medewerkers toenemen. Het thema Internationale medewerkers raakt van de uitvoerende taken van de gemeente Lelystad. Door het aantrekkelijke vestigingsklimaat van Lelystad, de groeiende economie en vergrijzende samenleving, is de verwachting dat in de toekomst steeds meer Internationale medewerkers in Lelystad zullen gaan werken en/of in Lelystad willen wonen. Als het gaat over het onderwerp Internationale medewerkers heeft de gemeente Lelystad een aantal uitdagingen: • De gemeente Lelystad heeft geen eenduidig beleid rondom Internationale medewerkers. Het huidige beleid is terug te vinden in verschillende beleidsstukken.
De gevolgen daarvan zijn: - Bedrijven leggen hun huisvestingsvraag voor Internationale medewerkers bij de gemeente Lelystad neer; - Internationale medewerkers weten vaak voorzieningen zoals informatievoorziening, onderwijs, of zorg en welzijn, niet te vinden in de gemeente Lelystad; • Er is een tekort aan kwalitatief goede huisvestingslocaties voor Internationale medewerkers in de gemeente Lelystad. De gevolgen daarvan zijn: - Internationale medewerkers leven soms onder erbarmelijke omstandigheden in de stad; - Alternatieve huisvesting op minder gewenste locaties; - Handhaving op illegale kamerverhuur, zonder een alternatief aan te bieden, kan leiden tot ongewenste verplaatsing van woning naar woning door Internationale medewerkers; - Problemen met openbare orde en handhaving (denk aan (geluids)overlast, vervuiling, parkeerdruk maar ook illegale bewoning, dakloosheid, uitbuiting, mensenhandel); • Lelystad heeft één tijdelijke huisvestingslocatie voor Internationale medewerkers waarvan het contract in 2025 afloopt.
De bewoners moeten elders gehuisvest worden waarbij het de vraag is of zij, aangezien zij niet in Lelystad werken, in Lelystad gehuisvest moeten worden; • Het vinden van geschikte (gemeentelijke) bouwlocaties voor de realisatie van huisvesting voor Internationale medewerkers is niet eenvoudig; • Initiatiefnemers dienen soms plannen in voor de realisatie van huisvesting voor Internationale medewerkers die niet omarmd worden door de omgeving (omgeving vreest voor veiligheid en overlast);
6
•
•
•
We willen ervoor zorgen dat bij de realisatie van nieuwe huisvestingslocaties voor Internationale medewerkers rekening gehouden wordt met de woonwensen van de Internationale medewerkers met inachtneming van de SNF-norm; De indruk bestaat dat te weinig Internationale medewerkers die in Lelystad wonen zich registeren in de basisregistratie personen van de gemeente Lelystad. De gevolgen daarvan zijn: - Weinig zicht op het totaal aantal Internationale medewerkers dat in Lelystad woont; - Het is niet bekend wat de omvang is van de behoefte aan huisvestingslocaties; - Het is niet bekend welke extra voorzieningen nodig zijn als het aantal Internationale medewerkers dat in Lelystad woont toe neemt; - Negatieve gevolgen voor de rechtszekerheid en -bescherming van Internationale medewerkers; - De gemeente Lelystad loopt geld mis van de Rijksoverheid uit het gemeentefonds. (Het bedrag wat de gemeente krijgt is o.a. afhankelijk van het aantal inwoners. Wanneer mensen zich niet inschrijven missen we inkomsten); Voorkomen moet worden dat Internationale medewerkers die in Lelystad wonen en werken slachtoffer zijn van arbeidsuitbuiting en mensenhandel.
De bovengenoemde uitdagingen van de gemeente Lelystad ten aanzien van Internationale medewerkers en de oplossingen voor de uitdagingen zullen in dit integraal beleidsdocument Internationale medewerkers (hierna integraal beleidsdocument) worden uitgewerkt. Om zicht te krijgen op alle beleidsstukken met een raakvlak met het onderwerp Internationale medewerkers is het gewenst om het huidige beleid voor de aandachtsgebieden Registratie, Huisvesting en huisvestingslocaties, Veiligheid, Handhaving en Sociale voorzieningen in één document op te nemen. In hoofdstuk 2 worden de huidige situatie en toekomstige uitdagingen voor alle hiervoor genoemde aandachtsgebieden uitgewerkt en de kaders benoemd. Op basis van de uitdagingen die genoemd zijn in hoofdstuk 1 en de conclusies van hoofdstuk 2 wordt in hoofdstuk 3 per aandachtsgebied weergegeven wat de visie en uitgangspunten zijn en wordt onderzocht of en welke aanpassingen van de huidige kaders nodig zijn. In hoofdstuk 4 is weergegeven welke acties er nodig zijn voor het realiseren van de visie, uitgangspunten en aanpassingen van de huidige kaders zoals beschreven in hoofdstuk 3. Vervolgens is de monitoring beschreven in hoofdstuk 5.
7
2. De huidige situatie en toekomstige uitdagingen Lelystad heeft een strategische ligging, beschikt over infrastructuur én ruimte. Hierdoor heeft Lelystad een lokaal, regionaal en (inter)nationaal aantrekkelijk vestigingsklimaat. Het vestigingsbeleid richt zich onder andere op het aantrekken van maakindustrie en hoogwaardige logistieke bedrijven, passend bij Lelystad als logistieke hub. De arbeidsmarkt is in verandering vanwege technologische ontwikkelingen, robotisering en automatisering en vergrijzing van de beroepsbevolking. Daarnaast heeft Lelystad een stevige economische groeiambitie (zie: Economisch Perspectief Lelystad 2030, Kansen voor groei). Om al deze arbeidsplaatsen in te kunnen vullen, rekening houdend met de natuurlijke lage aanwas en de hoge vergrijzing van de beroepsbevolking, alsook de behoefte aan personeel op piekmomenten, is de verwachting dat bedrijven een groter beroep gaan doen op Internationale medewerkers. Doordat Lelystad een aantrekkelijk vestigingsklimaat heeft, neemt de werkgelegenheid in Lelystad toe. De werkgelegenheidsgroei komt voor een groot deel door de vestiging van nieuwe bedrijven en minder door de al in Lelystad gevestigde bedrijven. In de afgelopen vijf jaar hebben nieuwe bedrijven 7.850 nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd. Bij al in Lelystad gevestigde bedrijven zijn in diezelfde periode 3.150 nieuwe arbeidsplaatsen gerealiseerd.
De komende jaren zal de vraag naar goed gekwalificeerd personeel dan ook groot zijn. Tegelijkertijd is de verwachting dat de vraag naar personeel groter is dan het (lokale en regionale) aanbod van personeel. In dit hoofdstuk brengen we voor de aandachtsgebieden Registratie, Huisvesting en huisvestingslocaties, Veiligheid en Handhaving in kaart wat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving is. Dat doen we niet voor de Sociale voorzieningen omdat daarop vele landelijke en lokale regelgeving van toepassing is. Daarna gaan we in op de geprognotiseerde aantallen Internationale medewerkers die wonen en/of werken in Lelystad in 2022, 2025 en 2030 . We sluiten elke paragraaf af met een conclusie.
2.1. Registratie Gestart wordt met inzicht krijgen in de huidige en toekomstige aantallen Internationale medewerkers die woonachtig zijn in Lelystad. Daarvoor kijken we eerst naar Basisregistratie Personen (hierna BRP).
2.1.1. Wet- en regelgeving Gemeenten houden persoonsgegevens van ingezetenen bij in de BRP. Personen die rechtmatig verblijf hebben en langer dan vier maanden in Nederland verblijven, zijn verplicht zich te registreren in de BRP van de gemeente waar zij wonen. Gegevens die in de BRP worden geregistreerd, worden altijd ontleend aan bij wet aangewezen brondocumenten, aangiften en het toepassen van wetgeving. De persoon ontvangt na registratie een Burgerservicenummer (BSN) van de gemeente.
8
Personen die rechtmatig verblijf hebben en korter dan vier maanden in Nederland verblijven, bijvoorbeeld voor studie of werk, kunnen ingeschreven worden in de Registratie NietIngezetenen (hierna RNI). Inschrijving in de RNI is geen verplichting voor EU-onderdanen. Om in Nederland te kunnen werken hebben niet-Nederlanders, dus ook EU-onderdanen, een Burgerservicenummer (BSN) nodig. De RNI verstrekt aan werkzame personen die een rechtmatig verblijf hebben en korter dan vier maanden in Nederland verblijven een BSN. In de RNI wordt sinds kort het tijdelijk verblijfadres in Nederland geregistreerd. Dit betekent dat de Nederlandse overheid een beter zicht heeft op het verblijf van niet-ingezetene in Nederland. De gemeente verstrekt aan werkzame personen die rechtmatig langer dan vier maanden in Lelystad verblijven een BSN na inschrijving in de BRP. Iedereen die verblijft in Lelystad en voldoet aan de voorwaarden voor inschrijving, wordt als ingezetene ingeschreven in de BRP. Internationale medewerkers worden als volwaardig inwoner behandeld, zoals uiteengezet in het tweede advies van het Aanjaagteam Roemer7. Daarom is het noodzakelijk dat de gemeente Lelystad een goed zicht heeft op de in Lelystad verblijvende Internationale medewerkers. Daarnaast ontvangt gemeente Lelystad voor ieder ingeschreven persoon een vergoeding via het Gemeentefonds.
Elke in de BRP ingeschreven persoon moet bij vertrek uit Lelystad zelf (laten) zorgen voor uitschrijving uit de BRP. Op 23 december 2021 is het Beleidsdocument kwaliteit BRP gemeente Lelystad 2022-2025 (hierna Beleidsdocument BRP) in werking getreden. In het Beleidsdocument BRP wordt in paragraaf 3.6 (doelstelling 19 en 20) gesproken over registratie van Internationale medewerkers. In het Beleidsdocument BRP) wordt in paragraaf 3.6 (doelstelling 19 en 20) gesproken over registratie van Internationale medewerkers: • Eenieder die verblijft in Lelystad en voldoet aan de voorwaarden voor inschrijving, wordt als ingezetene ingeschreven in de BRP; • Van elke inwoner van Lelystad die vertrekt uit de gemeente, wordt het vertrek geregistreerd.
2.1.2. Prognose aantal in Lelystad wonende Internationale medewerkers in 2022, 2025 en 2030 met onderverdeling in short, mid en long stay Voor de prognose van het aantal in Lelystad woonachtige internationale medewerkers heeft het onderzoeksbureau Decisio zich gebaseerd op de meeste recente (2015) regionaaleconomisch prognoses op COROP-niveau. (De verwachting is dat in 2024 een nieuwe editie van de scenariostudie wordt gepubliceerd.) De zogenaamde ‘WLO-scenario’s’ (Welvaart en Leefomgeving) worden opgesteld door het PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) en het CPB (Centraal Planbureau) en zijn de basis voor veel beleidsbeslissingen op het gebied van de fysieke leefomgeving in Nederland. Voor de regionaal-economische ontwikkeling is uitgegaan van een WLO-hoog scenario waarin een relatief hoge bevolkingsgroei gecombineerd wordt met een hoge economische groei. Daarnaast is bij de prognoses een ‘trend-scenario’ opgesteld op basis van de economische ontwikkeling ten aanzien van de te verwachten ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten
7
AanjaagteAM Bescherming Internationale medewerkers komt met tweede advies | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl
9
woonachtig in Lelystad in 2025 en 2030. Hierbij is ook een onderscheid gemaakt naar verblijfsduur8. Eind 2022 zijn in de BRP van Lelystad rond de 83.000 personen geregistreerd. Onbekend is hoeveel van deze personen Internationale medewerkers zijn. Vanuit de wet BRP wordt alleen het verblijf van inwoners in Lelystad geregistreerd. We weten op basis van de BRP informatie ook niet hoeveel Internationale medewerkers die in Lelystad wonen en werken, ingeschreven zijn in de RNI. In de BRP wordt ook de nationaliteit geregistreerd. Volgens het Decisio rapport woonden er in 2022 volgens de BRP bijna 3.200 Internationale medewerkers in Lelystad9. Uit het Decisio rapport blijkt ook dat er in 2022 ruim 3.800 internationale medewerkers in Lelystad woonden die niet in de BRP geregistreerd zijn. Het is de vraag of onder Internationale medewerkers voldoende bekend is dat inschrijving in de RNI mogelijk is en inschrijving in de BRP verplicht is als een internationale medewerker de intentie heeft om langer dan vier maanden in Nederland te verblijven. Uit de prognoses van Decisio komt naar voren dat er in 2025 tussen de 8.000 en 8.600 internationale medewerkers woonachtig zullen zijn in Lelystad. En in 2030 tussen de 9.700 en 12.000 internationale medewerkers.
Uit het onderzoek van Decisio blijkt ook dat in Lelystad gemiddeld 23% van de Internationale medewerkers zich voor een langere periode vestigt in Lelystad (longstay), gemiddeld 40% zich vestigt voor middellange tijd (mid stay) en gemiddeld 37% zich vestigt voor korte tijd (shortstay10). Van de longstay Internationale medewerkers die zich in Lelystad willen vestigen, wordt verwacht dat zij (op termijn) een woning in de reguliere markt (huur of koop) vinden. Voor de overige (midstay en long stay) 77% zouden we in huisvestingslocaties willen voorzien. In tabel 1 is de prognose van het totaal aantal in 2022, 2025 en 2030 in Lelystad wonende Internationale medewerkers opgenomen met een onderverdeling in het aantal short, mid en long stay internationale medewerkers. Tabel 1 Prognose aantal in Lelystad wonende internationale medewerkers en prognose van het aantal short, mid en long stay internationale medewerkers in 2025 en 2030 Aantal in Lelystad wonende Internationale medewerkers 2022 2025 2030 (BRP-geregistreerd en schatting van niet BRPgeregistreerd) Prognose: conform scenario Hoog WLO (+4,1% per jaar) 7.050 8.000 9.700 Prognose: conform scenario Trend Lelystad 2010-2022 (+7% 7.050 8.600 12.000 per jaar) Onderbouwing prognose Additioneel aantal wonende arbeidsmigranten: conform Hoog WLO Additioneel aantal wonende arbeidsmigranten: conform Trend 8
Decisio Inzicht in arbeidsmigranten in de gemeente Lelystad, maart 2024, pag. 13
9
Decisio Inzicht in arbeidsmigranten in de gemeente Lelystad, maart 2024, pag. 2.
10
Decisio Inzicht in arbeidsmigranten in de gemeente Lelystad, maart 2024, pag. 13.
950
2.650
1.550
4.950
10
Verdeling short/mid/longstay, op basis prognose scenario Hoog WLO Short (< 1 jaar) Mid (1 tot 3 jaar) Long (3 jaar of langer) Totaal Verdeling short/mid/longstay, op basis prognose scenario Trend Short (< 1 jaar) Mid (1 tot 3 jaar) Long (3 jaar of langer) Totaal
2022
2025
2030
36,5%* 40,3%* 23,2%* 100,0%*
350 400 200 950
970 1.070 610 2.650
2022
2025
2030
36,5%* 40,3%* 23,2%* 100,0%*
570 620 360 1.550
1.810 1.990 1.150 4.950
*= gemiddelde van 2018 t/m 2022, zie pagina 10 rapport Decisio Inzicht in arbeidsmigranten in de gemeente Lelystad, maart 2024.
2.1.3. Schatting aantal in Lelystad werkende Internationale medewerkers in 2022, 2025 en 2030 In 2022 werkten naar schatting circa 3.000 arbeidsmigranten in de gemeente Lelystad11. Het gaat dan om arbeidsmigranten die in Lelystad wonen, maar ook om arbeidsmigranten die elders woonachtig zijn. In de gemeente Lelystad werkt het merendeel van de arbeidsmigranten bij een werkgever in de groothandel (23 procent), gevolgd door de uitzendbureaubranche (17 procent) en de horeca (12 procent)12. Het is onbekend naar welke werkgevers arbeidsmigranten die via een uitzendbureau werken, worden uitgezonden.
2.1.4. Conclusie Volgens het Decisio rapport woonden er in 2022 bijna 3.200 Internationale medewerkers in Lelystad die geregistreerd zijn in de BRP13. Uit het Decisio rapport blijkt ook dat er in 2022 ongeveer 3.800 internationale medewerkers in Lelystad woonden die niet in de BRP geregistreerd zijn. Volgens Decisio wonen er in 2025 tussen de 8.000 en 8.600 internationale medewerkers in Lelystad en in 2030 tussen de 9.700 en 12.000 internationale medewerkers. In Lelystad vestigt 23% van de Internationale medewerkers zich permanent in Lelystad (longstay), vestigt 40% zich voor middellange tijd (mid stay) en vestigt 37% zich voor korte tijd (shortstay). Informatieverstrekking over het belang van inschrijving is nodig om het aantal inschrijvingen in de RNI of BRP te stimuleren. Om meer inzicht te krijgen in het aantal Internationale medewerkers dat woont en werkt in de gemeente Lelystad is het wenselijk om goede afspraken te maken met werkgevers over het registreren en uitschrijven van Internationale medewerkers in hetzij de RNI hetzij de BRP. 11
Decisio Inzicht in arbeidsmigranten in de gemeente Lelystad, maart 2024, pag. 7
12
Decisio Inzicht in arbeidsmigranten in de gemeente Lelystad, maart 2024, pag. 9
13
Decisio Inzicht in arbeidsmigranten in de gemeente Lelystad, maart 2024, pag. 2.
11
2.2. Huisvesting en Huisvestingslocaties Op basis van inschattingen en beschikbare gegevens over het aantal Internationale medewerkers dat vermoedelijk in 2030 en 2035 in Lelystad woont en werkt, kan het aantal benodigde huisvestingslocaties in Lelystad berekend worden.
2.2.1. Wet- en regelgeving Op dit moment is in de gemeente Lelystad de volgende regelgeving voor huisvesting en huisvestingslocaties van toepassing: • Algemene wet bestuursrecht; • In 2023: Wabo en Bouwbesluit, vanaf 2024: Omgevingswet, WKB, BBL en BAL14; • De Wet goed verhuurderschap; • Het bestemmingsplan ‘Parapluplan Algemene regels woningsplitsing en kamer bewoning Lelystad'; • De Beleidsregel ‘kamerverhuur Bijzondere Woonvormen Lelystad’; • Door de raad vastgestelde Beleidskaders Huisvesting arbeidsmigranten van 5 oktober 2021; • De Huisvestingsverordening Lelystad 2023 (vanwege de opkoopbescherming is deze verordening op 27 april 2023 in werking getreden); • De Woonvisie 2022-2027. Hierna wordt kort ingegaan op de hiervoor vermelde lokale regelgeving. Ook wordt ingegaan op de Wet goed verhuurderschap die op 1 juli 2023 landelijk van kracht werd. Wet goed verhuurderschap In de Wet goed verhuurderschap (hierna de wet) staan regels voor verhuurders van woningen. Het doel van de wet is om ongewenste verhuurpraktijken te voorkomen en tegen te gaan bij alle groepen huurders, waaronder Internationale medewerkers. De wet regelt dat de huurovereenkomst los staat van de arbeidsovereenkomst en dat de informatie die de verhuurder verplicht aan de huurder moet verstrekken in een voor de internationale medewerker begrijpelijke taal is opgesteld.
Daarnaast geeft de wet de mogelijkheid aan gemeenten om bij misstanden op de lokale huurmarkt op te treden. Aanbevelingen van de commissie Roemer zijn in de wet opgenomen. Er is vanaf begin 2024 een meldpunt bij de gemeente ingericht waar huurders (inclusief Internationale medewerkers), woningzoekenden, omwonenden en anderen o.a. terecht kunnen met signalen en klachten over ongewenst gedrag van verhuurders of verhuurbemiddelaars. Daarmee vormt het meldpunt een belangrijke basis voor de gemeentelijke handhaving. De wet stelt een basisnorm voor goed verhuurderschap vast door middel van de regeling goed verhuurderschap. Het college is belast met de handhaving van de wet. 14 De Omgevingswet zal inwerkingtreden per 1 januari 2024, gelijktijdig zullen de Wet kwaliteitsborging voor het
bouwen (WKB), het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) en Besluit activiteiten leefomgeving (BAL) in werking treden.
12
Parapluplan Algemene regels woningsplitsing en kamer bewoning Lelystad In het Parapluplan is vastgelegd wat onder een huishouden, kamerbewoning en zelfstandige woonruimte wordt verstaan. Deze definities vindt u terug onder ‘Definities’ op pagina 4 t/m 6. Beleidsregel kamerverhuur bijzondere woonvormen Lelystad In deze beleidsregel is vastgelegd wat onder bijzondere woonvormen wordt verstaan. Door de beleidsregel kamerverhuur Bijzondere Woonvormen Lelystad is het mogelijk dat er een uitzondering gemaakt wordt op het kamerverhuur verbod voor het uitoefenen van zorg met verblijf in kleinschalige woonvormen. Beleidskaders Huisvesting arbeidsmigranten Op 5 oktober 2021 stelde de raad, geamendeerd, de Beleidskaders Huisvesting arbeidsmigranten (hierna Beleidskaders Huisvesting) vast. De raad wilde eerst kaders vaststellen voordat besluiten worden genomen over locaties waar deze huisvesting kan worden gerealiseerd. De vastgestelde Beleidskaders Huisvesting luiden als volgt: 1. Short stay huisvesting voor Internationale medewerkers is gericht op in Lelystad werkzame medewerkers en reeds in Lelystad wonende Internationale medewerkers; 2. Er wordt voldoende huisvesting gerealiseerd zodat de actuele overlast door illegale kamerverhuur in de wijken effectief bestreden kan worden.
Hierna vindt verdere uitbreiding van huisvesting gefaseerd plaats op grond van analyses van de Lelystadse arbeidsmarkt; 3. Locaties voor huisvesting van Internationale medewerkers dienen binnen bereik van voorzieningen te liggen; 4. De raad wordt geconsulteerd over de realisatie van een initiatief en tevens wordt de initiatiefnemer verplicht een participatietraject te doorlopen; 5. Bij het inzetten van een gemeentelijke kavel zal een selectieproces worden gevolgd. De rol van de gemeente beperkt zich tot het stellen van voorwaarden en het verhuren of verkopen van de kavel; 6. Uitgangspunt is dat een initiatief moet voldoen aan de kwaliteitsnormen van het Aanjaag team Roemer. Eventuele voorstellen tot afwijking daarvan worden aan de raad voorgelegd; 7. Een adequaat 24/7 plan voor de huisvestingslocatie is vereist; 8. Met verhuurders van Internationale medewerkers worden afspraken gemaakt die bijdragen aan hun registratie bij de gemeente; 9. De initiatiefnemer zal inzichtelijk moeten maken hoe zorg wordt gedragen voor huisvesting of terugkeer naar het land van herkomst na afloop van een dienstverband; 10. Waar dat mogelijk is, wordt ingezet op verbetering van de onafhankelijkheid door ontkoppeling arbeidscontracten en huurovereenkomsten voor Internationale medewerkers.
In de huurovereenkomst, of indien er geen aparte huurovereenkomst tot stand komt, in een los te bieden overeenkomst, wordt een tijdelijke huurbescherming van minamaal 1 maand vastgelegd15; 11. De locatie(s) ten behoeve van huisvesting van Internationale medewerkers door de Raad vast te laten stellen. 15
Huurbescherming is geregeld in boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, tijdelijke huurbescherming voor woonruamte kan niet worden overeengekomen, ondanks het besluit van de gemeenteraad.
13
Huisvestingsverordening Lelystad 2023 (opkoopbescherming) De opkoopbescherming is vastgelegd in de Huisvestingsverordening Lelystad 2023. De opkoopbescherming zorgt ervoor dat in aangewezen gebieden woningen niet meer opgekocht kunnen worden door beleggers om te verhuren waardoor er meer kans is voor starters en middeninkomens. De opkoopbescherming geldt vooralsnog tot 1 januari 2027. Daarna vindt een landelijke evaluatie plaats. De opkoopbescherming is van toepassing voor beschermde woonruimte (in door de raad aangewezen wijken die aan bepaalde kenmerken voldoet) die in de genoemde periode wordt verkocht. Gedurende deze periode is het voor de nieuwe eigenaar verboden de woonruimte te verhuren zonder verhuurvergunning opkoopbescherming. De verhuurvergunning wordt niet verstrekt voor kamerverhuur. En biedt dus geen uitkomst voor huisvesting van Internationale medewerkers. Sterker nog, de verhuurmogelijkheden voor Internationale medewerkers worden hierdoor verder beperkt. Immers, momenteel mag een huiseigenaar zijn woning wel verhuren aan een gezin dat bestaat uit Internationale medewerkers. Met de komst van de opkoopbescherming is ook deze variant voor aangewezen woningen niet meer mogelijk. Woonvisie 2022-2027 Lelystad is als stad voor minimaal 100.000 inwoners ontworpen.
De wegenstructuur, het stadshart, de maatschappelijke- en zorgvoorzieningen zijn voor een stad met die omvang opgezet. Doordat we investeren in de groei draagt deze aanpak structureel bij aan de afbouw van de ICL-bijdrage16 op termijn. De woonvisie sluit aan op deze Ambities en geeft uitwerking aan wat dit betekent voor Lelystad als woonstad. Niet in de zin van waar er in- en uitgebreid wordt maar wel over wat Lelystad op het gebied van wonen wil bereiken en hoe we dit bereiken. Lelystad zet zich in om, voor haar toekomstige 100.000 inwoners, een economisch sterke, groene en gezonde leefomgeving te ontwikkelen. In Nederland heerst woningnood en sinds 2015 neemt het woningtekort jaarlijks toe. De behoefte aan goede woningen in Nederland en zeker in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is groot. De gemeente Lelystad kan en wil hier met haar ruimte een betekenisvolle rol in spelen.
2.2.2. Doelgroep specificatie voor huisvestingslocaties en aantallen Bij de ontwikkeling van huisvestingslocaties voor Internationale medewerkers wordt hoofdzakelijk voorzien in de behoefte van short- en mid stay. In de behoefte van longstay moet de reguliere woningvoorraad voorzien. In dit integraal beleidsdocument wordt bij de prognose van de huisvestingsbehoefte voor Internationale medewerkers, op basis van de ingeschatte arbeidsplaatsen die door Internationale medewerkers worden ingevuld, alleen gekeken naar de woonvraag van mid stay en shortstay. Hierbij is geen rekening gehouden met de al bestaande huisvestingslocatie voor Internationale medewerkers aan Maerlant 10-14 (300 bedden) in het gebied Lelycentre. Er is een maximale termijn van 10 jaar voor het gedogen van deze tijdelijke bestemming afgegeven, dit contract loopt per 2025 af. We willen naar een kwalitatief 16
De ICL-bijdrage is voor de kosten die voortvloeien uit de ruime aanleg van de openbare ruimte zoals die door de Rijksoverheid aan de gemeente is meegegeven, en de achterblijvende inwonersgroei.
14
betere leefomgeving in dit gebied en daarbij hoort een transformatieplan voor het pand, om tot structurele en blijvende woonvormen te komen. Hierdoor is verlenging niet mogelijk.
2.2.3. Conclusie De gemeente Lelystad beschikt zelf niet over de volledige gegevens van het aantal Internationale medewerkers dat in Lelystad woont en werkt. De prognoses opgesteld door Decisio vormen een basis om een inschatting te maken voor het aantal benodigde huisvestingslocaties. Wel is duidelijk dat er in Lelystad onvoldoende huisvestigingslocaties voor Internationale medewerkers zijn.
2.3. Veiligheid Ten aanzien van Internationale medewerkers ziet team Veiligheid enerzijds toe op de bescherming van de Internationale medewerkers (het voorkomen en aanpakken van ondermijning zoals mensenhandel, uitbuiting en prostitutie) en anderzijds heeft Veiligheid een aantal instrumenten om de problematiek die kan voortvloeien uit huisvesting van Internationale medewerkers aan te pakken. De belangrijkste instrumenten worden hieronder toegelicht.
2.3.1. Wet- en regelgeving Wet aanpak Woonoverlast Op 1 juli 2017 is de Wet aanpak woonoverlast in werking getreden. Met de komst van deze wet hebben gemeenten meer mogelijkheden gekregen om woonoverlast aan te pakken. Door de wet hebben burgemeesters de mogelijkheid gekregen om specifieke gedragsaanwijzingen te geven aan overlastgevers. Het vergroot hiermee de wettelijke mogelijkheden voor gemeenten, bij de aanpak van woonoverlast. Lelystad heeft deze wet verder vertaald in de beleidsregel Wet aanpak woonoverlast Lelystad 2018, met als doel om de ernstige en herhaaldelijke hinder van woonoverlast te beëindigen en het woongenot van alle betrokken partijen te verbeteren of te herstellen. De wet en het beleid bieden een ultimum remedium ter beëindiging van woonoverlast. Binnen de gemeente Lelystad zijn de wet en het beleid nog niet ingezet bij een casus inzake huisvesting van Internationale medewerkers. Wet Bibob Het doel van de Wet Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur, ook wel Wet Bibob genaamd, is het voorkomen dat de gemeente strafbare activiteiten faciliteert en/of dat onrechtmatig verkregen voordeel wordt gebruikt. De Wet Bibob is een (preventief) bestuursrechtelijk instrument.
Als er een ernstig gevaar dreigt dat bijvoorbeeld een vergunning wordt misbruikt, kan de bevoegde overheidsinstantie de aanvraag weigeren of de afgegeven vergunning intrekken. Dit gebeurt door een Bibob-toets uit te voeren naar de integriteit van de betrokkene en diens omgeving. Overigens geldt de Wet Bibob niet alleen
15
voor vergunningen, maar wordt ook toegepast op overheidsopdrachten, vastgoedtransacties en subsidies. Zo wordt voorkomen dat de overheid criminele activiteiten faciliteert en wordt bovendien de concurrentiepositie van bonafide ondernemers beschermd. Om de mate van gevaar te bepalen, kan de overheidsinstantie een advies aanvragen bij het Landelijk Bureau Bibob (LBB). De gemeente Lelystad heeft in de Beleidsregels toepassing Wet Bibob gemeente Lelystad 2023 vastgelegd op welke wijze zijn uitvoering geven aan de discretionaire bevoegdheden die opgenomen zijn in de wet. In deze beleidsregel is aangegeven dat de Wet Bibob wordt toegepast als er sprake is van een vastgoedtransactie voor woonruimte van arbeidsmigranten. Als het gaat om een aanvraag van een omgevingsvergunning kan de Wet Bibob worden toegepast als er twijfels zijn over de aanvrager. Dat moet blijken uit een voortoets waarbij er onderzoek wordt gedaan naar openbare bronnen. Integraal veiligheidsplan 2023-2026 Lelystad In Lelystad wordt samengewerkt met verschillende partijen om Lelystad in brede zin veilig te houden. Dit gebeurt in het kader van de uitvoering van het integraal Veiligheidsplan (hierna Veiligheidsplan).
Het plan is gemaakt op basis van het Raadsakkoord, input van bewoners via bevolkingsenquêtes, politiecijfers, de evaluatie van het vorige plan, een veiligheidsanalyse, afstemming met de regionale veiligheidsstrategie en andere beleidsplannen, zoals Preventie met Gezag en de Maatschappelijke agenda. In het Veiligheidsplan worden zo’n 116 activiteiten toegelicht die gezamenlijk moeten leiden tot veiliger Lelystad. Zoals aangeven hiervoor, is het veiligheidsplan van belang voor Internationale medewerkers omdat daarmee ook wordt ingezet op het voorkomen en aanpakken van mensenhandel, uitbuiting en prostitutie, waar Internationale medewerkers slachtoffer van kunnen zijn. Eén van de prioriteiten van het Veiligheidsplan is de aanpak van ondermijning. Op dat gebied wordt er ingezet op onder andere: • Flevolandse norm: Het doel van de Flevolandse Norm is het gezamenlijk en op slagvaardige wijze barrières opwerpen tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit. De provincie en de Flevolandse gemeenten trekken samen op om slagvaardig op te treden tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit. De gemeente gaat participeren in de werkgroep Flevolandse norm 2.0, waarbij een nieuwe Flevolandse norm wordt geformuleerd; • Ondermijning op bedrijventerreinen: De gemeente Lelystad heeft ingezet op de aanpak van ondermijning op bedrijventerreinen.
Er zijn verschillende integrale controles georganiseerd en Lelystad heeft een analysetool ontwikkeld om hotspots te detecteren. Ook zetten we extra toezicht en handhaving in, waaronder extra formatie voor een speciale boa voor de bedrijventerreinen/buitengebied. Tijdens deze controles zal er ook aandacht zijn voor signalen van arbeidsuitbuiting en andere vormen van uitbuiting, zoals mensenhandel. Verder zal op illegale kamerverhuur worden gehandhaafd; • Aanpak van mensenhandel: Het college heeft op 18 juli 2023 het ambitie plan Mensenhandel vastgesteld. De ambities van dit plan zijn op 17 oktober 2023 vastgesteld door de raad .
16
2.3.2. Conclusie Vanuit veiligheid zijn er verschillende instrumenten beschikbaar om de problematiek omtrent de huisvesting van Internationale medewerkers integraal aan te pakken.
2.4. Handhaving Ter bevordering van een veilige, duurzame en gezonde woon-, werk- en leefomgeving heeft de wetgever bepaald dat elke gemeente beschikt over handhavingsinstrumenten voor de naleving van de vastgestelde regels. Ook wordt elke gemeente ruimte geboden om eigen handhavingsbeleid op te stellen en stelt de raad vast welke prioritering daarin dient te worden aangebracht. Handhaving moet niet enkel worden gezien als het afdwingen met sancties, maar als het gehele proces van opstellen van duidelijke regelgeving, voorlichting, advisering, toezicht, bemiddeling en sanctionering. Toezicht is daarbij vooral bedoeld om na te gaan of conform de vastgestelde regels wordt gehandeld. Is dat niet het geval, dan wordt actie ondernomen om de situatie weer in overeenstemming met de regels te brengen. Handhaving houdt toezicht op de naleving van de geldende wet- en regelgeving. Handhaving kijkt graag mee wanneer regels worden opgesteld, in bijvoorbeeld beleidsstukken, om te bekijken of de handhaving van regels uitvoerbaar is. Handhaving is relevant voor het vraagstuk van integrale aanpak huisvesting Internationale medewerkers. In het De Uitvoerings- en handhavingsstrategie Lelystad 2024-2028 staat dat de aanpak van illegale kamer bewoning bestuurlijke prioriteit heeft17.
In de gemeente Lelystad is het dankzij het Parapluplan Algemene regels woningsplitsing en kamer bewoning Lelystad niet meer mogelijk, behoudens uitzonderingsgevallen, om een woning kamergewijs te verhuren of te bewonen in een andere situatie dan een huishouden en de bijzondere woonvormen zoals beschreven in het Parapluplan. Op basis van de controles van inspecteurs handhaving schatten zij in dat Internationale medewerkers oververtegenwoordigd zijn bij illegale kamerverhuur.
2.4.1. Wet- en regelgeving Voor de toepasbare wet –en regelgeving verwijzen wij naar paragraaf 2.2.1. In deze paragraaf vindt u de wet- en regelgeving voor huisvesting die de basis is op grond waarvan kan worden gehandhaafd.
2.4.2. Illegale kamerverhuur De gemeente Lelystad heeft regelgeving om te handhaven op illegale kamerverhuur en illegale woningsplitsing. Met de komst van de Huisvestingsverordening en de Wet goed verhuurderschap heeft de gemeente extra regelgeving om de huisjesmelkers aan te pakken.
17
VTH = Vergunningen, toezicht en handhaving.
17
Momenteel beperkt handhaving zich tot illegale kamerverhuur, illegale woningsplitsing en overlast. De overlast die omwonenden ervaren, ziet vaak (maar niet enkel) op vervuiling, geluidsoverlast, nachtelijk geluid door nachtdiensten, parkeerdruk in de wijk. Als omwonenden of onze handhavers melding maken van mogelijke illegale kamerverhuur, gaan de inspecteurs handhaving een woning controleren. Indien blijkt dat er sprake is van illegale kamerverhuur, start de handhavingsprocedure. Het uiteindelijke resultaat van een handhavingsprocedure is, in het geval de gemeente in het gelijk wordt gesteld, dat de bewoners de woning moeten verlaten. Voor Internationale medewerkers betekent dit dat zij hun huisvesting kunnen verliezen en op zoek gaan naar nieuwe huisvesting. De kans is daarbij groot dat het wederom illegale kamerverhuur betreft. De geschetste procedure vergt veel handhavingscapaciteit van inspecteurs handhaving, handhavingsjuristen en boa's. De handhavingscapaciteit is niet toereikend om alle meldingen van illegale kamerverhuur binnen een redelijke termijn op te pakken en af te handelen. Het feit dat illegale kamerverhuur zich verspreid door de hele stad afspeelt, maakt handhaving complex. Alleen al in 2022 kwamen er 206 meldingen van illegale kamerverhuur bij, een stijging van 31% ten opzichte van 202118.
Op 1 augustus 2023 stonden er circa 260 dossiers open van illegale kamerverhuur die nog moeten worden afgehandeld. Volgens inschatting van de inspecteurs handhaving gaat het bij drie op de vier dossiers van illegale kamerverhuur aan Internationale medewerkers. Gemiddeld zou het daarbij gaan om 4 Internationale medewerkers per dossier, zo is de inschatting. Dit zou betekenen dat er op dit moment ongeveer 800 Internationale medewerkers in Lelystad verblijven waarvan vermoed wordt dat ze woonachtig zijn in een illegale situatie. Precieze percentages zijn niet bekend, omdat dit niet geregistreerd wordt in de rapportages van de inspecteurs handhaving. Voor handhaving maakt het niet uit aan wie er illegaal wordt verhuurd. Er is overigens wettelijk geen belemmering om dat intern vast te leggen, maar in de uitvoering is dat lastiger. Enerzijds omdat het extra werk betreft voor een afdeling waar de capaciteit al onder druk staat, terwijl het voor de handhavers niet relevant is wie de illegale huurders zijn. Het is de verhuurder waar de handhaving op gericht is. Anderzijds is in het huidige registratiesysteem niet voorzien om dergelijke variabelen eenduidig en consistent vast te leggen. Door te handhaven op illegale kamerverhuur, zonder het bieden van een alternatief, verplaatsen de Internationale medewerkers zich.
Met de verwachte groei van het aantal Internationale medewerkers in Lelystad en het steeds verder inperken van legale verhuur (opkoopbescherming) mag verwacht worden dat illegale kamerverhuur zal toenemen, als geen huisvestingslocaties voor Internationale medewerkers worden gecreëerd.
2.4.3. Legale huisvesting Lelystad heeft op dit moment één locatie waar Internationale medewerkers gehuisvest zijn. Maerlant 10-14 (Lelycentre) is een tijdelijke huisvestingslocatie voor Internationale medewerkers waar ca. 300 personen verblijven. Deze personen werken in de regio: bij agrarische bedrijven, distributiecentra en bij de strijkfabriek van Inditex. Het contract, dat VDVI heeft overgenomen van een eerdere verhuurder, loopt in 2025 af. De gemeente Lelystad is geen eigenaar van deze grond.
18
Jaarverslag VTH 2022.
18
Ook is er nog particuliere kamerverhuur in woonwijken, die zijn vergund voordat het kamerverhuur verbod inging. Op peildatum 2019 waren er 125 vergunningen verleend voor kamerverhuur. Daarnaast was voor 53 adressen een aanvraag woningsplitsing verleend, wat in totaal tot 168 adressen heeft geleid. Deze adressen vallen niet onder kamerverhuur omdat het om Zelfstandige woonruimte gaat. Deze 115 extra woningen kunnen nog steeds worden verhuurd, tenzij nu bij verkoop de opkoopbescherming geldt voor die woning. Na 2019 is het verbod op kamerverhuur en woningsplitsing ingegaan. Zowel bij de genoemde 125 adressen voor kamerverhuur als de 115 extra woningen kunnen Internationale medewerkers wonen, maar daar hebben we geen zicht op. Bij legale verhuur is er ook een rol voor handhaving door periodieke controle (proactief) en via meldingen (reactief), zoals via Fixi, Meldpunt goed verhuurderschap of via andere kanalen. Bij legale kamerverhuur kunnen ook illegale situaties aangetroffen worden, zoals afwijkingen van de vergunning (meer kamers verhuurd dan toegestaan) en onvoldoende brandveiligheid.
2.4.4. Conclusie Met de verwachte groei van Internationale medewerkers zonder extra huisvestingslocaties voor deze groep, zal het aantal illegale woonsituaties toenemen. Dit zal extra capaciteit vergen voor handhaving. Ook bij legale verhuur is er een rol voor handhaving door periodieke controle (proactief) en via meldingen (reactief).
2.5. Gebruik van voorzieningen in sociaal domein Internationale medewerkers die wonen en werken in Lelystad kunnen een beroep doen op verschillende voorzieningen in Lelystad. Als het gaat om het Welzijn van Internationale medewerkers, dan is er sprake van een gedeelde verantwoordelijkheid met (grote) werkgevers, uitzendbureaus, verhuurders, gemeente en maatschappelijke en welzijnsorganisaties. In deze paragraaf wordt uiteengezet welke voorzieningen van toepassing zijn voor op Internationale medewerkers.
2.5.1. Informatievoorziening Momenteel is er binnen de gemeente Lelystad geen informatie voorziening in vreemde talen. Er is dus ook geen informatie beschikbaar die specifiek gericht is op Internationale medewerkers.
2.5.2. Zorg, welzijn en vrijetijdsbesteding Internationale medewerkers in de gemeente Lelystad kunnen gebruik maken van de bestaande voorzieningen die onder zorg en welzijn vallen, zoals de huisarts en tandarts. Met een toestroom van Internationale medewerkers zal de bestaande druk op de zorg en welzijn voorzieningen worden vergroot. Zorg- en welzijnsprofessionals lopen vaak tegen een taalbarrière aan die het moeilijk maakt om met de migranten te communiceren. Dit maakt het ingewikkeld om de Internationale medewerkers te helpen. Ook hebben Internationale medewerkers weinig kennis van het Nederlandse zorgsysteem. De taalbarrière en het
19
gebrek aan kennis/informatie over het zorgsysteem kan ervoor zorgen dat Internationale medewerkers zorg vermijden. De mensen kunnen in hun vrije tijd gebruik maken van sportvoorzieningen, culturele activiteiten, verenigingen. De taal kan een drempel zijn om te ontdekken welke vrijetijdsvoorzieningen er mogelijk zijn en/of hoe men daar gebruik van kan maken.
2.5.3. Onderwijs De toename van het aantal Internationale medewerkers zal ook zorgen voor een toename van het aantal schoolgaande kinderen van Internationale medewerkers. Dit geldt naar verwachting voor de Internationale medewerkers die voor langere tijd (> 3 jaar) gaan wonen in Lelystad. In 2022 was 10% van het geschatte aantal Internationale medewerkers jonger dan 18 jaar. Als ouders en kinderen nog maar kort in Nederland zijn en kinderen naar school gaan, kan dit problemen opleveren in de communicatie tussen ouders en leerkrachten. Bij oudere kinderen is het gevaar aanwezig dat zij achterop raken door een gebrekkige beheersing van de Nederlandse taal. Hierdoor is er een verhoogd risico op uitval en wordt een succesvolle aansluiting bij leeftijdgenoten belemmerd. Kennis over het schoolsysteem is in belang van het kind. Op basis van de inschatting van het aantal in Lelystad woonachtige Internationale medewerkers in 2030 en 2035, zijn naar verwachting zes tot acht extra klassen nodig in het basisonderwijs en/of voortgezet onderwijs. Voor de volwassen Internationale medewerkers kan het niet of slecht beheersen van de Nederlandse taal op de werkvloer en in het publieke leven een belemmering zijn. Het is dan ook gewenst om in overleg met de werkgevers en de onderwijsinstellingen een aanbod voor Nederlands als tweede taal en/of taal op de werkvloer te organiseren.
20
Tabel 2 Onderwijsbehoefte van Internationale medewerkers in de gemeente Lelystad Verblijfsduur19 Onderwijsbehoefte Shortstay Bij de Internationale medewerkers die kort verblijven zal de behoefte (0 tot 12 maanden, aan onderwijs of ontwikkeling minamaal zijn. Vanuit de werkgever die tijdelijk zal actief een introductieprogramma en zo nodig (korte) opleiding verblijven) veilig werken aangeboden kunnen worden. Mid stay Voor volwassenen zijn cursussen voor anderstaligen om de (1-3 jaar, die zich Nederlandse taal te leren gewenst. niet permanent Daarnaast is er naar verwachting behoefte aan functiegerichte en vestigen) werkplekgerichte opleidingen om de productiviteit en zelfstandigheid te vergroten. Deze zullen door de werkgever georganiseerd en aangeboden kunnen worden. Longstay Internationale medewerkers die zich permanent willen vestigen (>3 jaar, die zich zullen voor zichzelf maar wellicht ook voor hun partner en/of permanent kinderen aanspraak willen maken op voorschoolse educatie of vestigen) onderwijsvoorzieningen. Voor leerlingen van het basisonderwijs is er de taalschool, voor leerlingen van het voortgezet onderwijs de ISK-programma’s, voor volwassenen zijn er cursussen voor anderstaligen20.
Daarnaast is er naar verwachting behoefte aan functiegerichte en werkplekgerichte opleidingen, ook gericht op doorontwikkeling om de productiviteit en zelfstandigheid te vergroten, alsook de interne doorstroom te vergroten.
2.5.4. Inkomensondersteunende voorzieningen Het percentage Internationale medewerkers dat na het verliezen van hun baan een aanvraag voor een bijstandsuitkering of andere sociale voorziening doet is minimaal, en is alleen van toepassing op longstay en mid stay Internationale medewerkers, en dan ook voor bepaalde tijd en onder voorwaarden. Als eerste voorliggende inkomensvoorziening ontvangt een klein percentage van deze groep bij verlies van inkomen een WW-uitkering van het UWV onder bepaalde condities. Slechts 7% van de WW-gerechtigden stroomt door naar een bijstandsuitkering. Naar verwachting zal een gering aantal Internationale medewerkers rechtmatig aanspraak kunnen maken op een bijstandsuitkering of bijzondere bijstand.