Document · PDF

Accountantsverslag 2025 gemeente Leidschendam-Voorburg_Geanonimiseerd

Gecombineerde Commissie 24 juni 2026, gemeente Leidschendam-VoorburgBij agendapunt: Accountantsverslag 2025 gemeente Leidschendam-Voorburg13.110 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2025 Gemeente Leidschendam-Voorburg, 18 juni 2026

Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Leidschendam-Voorburg Postbus 1005 2260 BA LEIDSCHENDAM Onderwerp Accountantsverslag 2025

Geachte leden van de gemeenteraad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2025 van de gemeente Leidschendam-Voorburg. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de result aten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2025 van de gemeente Leidschendam-Voorburg. De jaarrekening 2025 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Leidschendam-Voorburg. Bij deze jaarrekening hebben wij op 25 juni 2026 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt.

Datum 18 juni 2026 Ons kenmerk -

Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging gedateerd op 25 september 2025.

Behandeld door

@deloitte.nl

Wij hebben het concept van dit accountantsverslag besproken met de concerncontroller, teamleider Financiële Administratie en de wethouder Financien. Wij hebben het concept van dit rapport toegelicht aan de Commissie Audit en Rekening tijdens de vergader ing van 17 juni 2026. Hoogachtend,

@deloitte.nl

Deloitte Accountants B.V.

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

• Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekeningcontrole

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

• Overige bevindingen

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole In dit hoofdstuk zijn de kernpunten van de jaarrekeningcontrole overzichtelijk weergegeven. Deze kernpunten lichten wij in he t vervolg van dit accountantsverslag nader toe. Categorie

Onderwerp

Observatie en/of aanbeveling

Algemeen

1. Controleverklaring

Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring bij de jaarstukken 2025.

2. Rechtmatigheid

Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording geen rechtmatigheidsfouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens.

3. Onrechtmatigheden 2025

De financiële onrechtmatigheden 2025 ad € 2,0 miljoen hebben betrekking op a)

begrotingsoverschrijdingen ad € 1,2 miljoen;

kredietoverschrijdingen ad € 0,1 miljoen; en

aanbestedingsfouten ad € 0,7 miljoen.

4. Frauderisicomanagement

De gemeente heeft geen frauderisicoanalyse opgesteld. Wij dringen aan op het opstellen van een frauderisicobeleid, waaronder een frauderisicoanalyse.

5. Controlewerkzaamheden fraude

Wij hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op frauderisico’s. Deze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor fraude opgeleverd.

1. Samensteldossier

Het samensteldossier 2025, bestaande uit de conceptjaarstukken en de door ons gevraagde documentatie ter onderbouwing van de cijfers en de toelichtingen in de conceptjaarstukken, was bij de start van de jaarrekeningcontrole in april 2026 van voldoende kwaliteit.

2. Samenwerking VIC

De samenwerking met het team verbijzonderde interne controle van concern control is ten opzichte van 2024 verbeterd, vooral voorafgaande en tijdens de interim-controle in 2025.

3. Evaluatie

Wij zien nog verbeterpunten ten aanzien van het controleproces. Wij gaan het controleproces met de gemeente evalueren.

ERPx

1. Werken met de financiële applicatie

Het boekjaar 2025 is het tweede jaar met de nieuwe financiële applicatie ERPx. De applicatie wordt steeds beter benut, want de gemeente doet steeds meer ervaring op met het werken met de applicatie. Ten opzichte van 2024 zijn er ook meer functionaliteiten beschikbaar gekomen.

Financiën

1. Financiële positie

Het eigen vermogen ultimo 2025 is gestegen met het exploitatieresultaat ad € 4,8 miljoen naar € 229,3 miljoen.

2. Realiteitsgehalte begroting

De werkelijke lasten zijn circa 3% lager dan de begrote lasten. De verschillen zijn toereikend toegelicht in de jaarstukken.

3. Investeringen

De investeringen blijven met een realisatie van 52% achter ten opzichte van het geraamde investeringsvolume.

1. Aanbestedingen

De gemeente heeft enkele inkoopopdrachten op onjuiste wijze aanbesteed. Wij dringen aan op maatregelen om de onrechtmatighede n op te lossen.

2. Ontbreken controleinformatie

De gemeente beschikt voor een bedrag van € 3,6 miljoen aan zorgkosten niet over een bewijs van prestatielevering.

3. Afhankelijkheid SbJH

De gecontroleerde informatie over de jeugdzorg 2025 is pas op 27 mei 2026 beschikbaar gekomen. Dit blijft een grote afhankelijkheid voor een tijdige afronding van het jaarrekeningproces.

4. Grondexploitaties

De parameters en ramingen van de grondexploitaties zijn deugdelijk onderbouwd. De verwachte plansaldi zijn aannemelijk.

5. Onderhoudsvoorzieningen

In de jaarstukken moet meer aandacht worden gegeven aan de afwijkingen tussen het geplande en het gerealiseerde onderhoud in het afgelopen jaar. Deze analyse stelt de gemeenteraad beter in staat om de controlerende rol uit te voeren.

Proces

Bevindingen

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Interne beheersing

Bijlagen

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Welke aandachtspunten zien wij?

Interne beheersing

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college.

•

De gehanteerde materialiteit voor afwijkingen bedraagt 2% van de lasten exclusief toevoegingen reserves ad € 6,0 miljoen.

•

Naast onze opdrachtbevestiging zijn het Bado en de controleverordening dat door de gemeenteraad is vastgesteld, bepalend (geweest) voor onze controle.

•

Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

Het college van burgemeester en wethouders heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording geen fouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens.

•

In de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedragen € 6,0 miljoen respectievelijk € 300.000.

•

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebl eken.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

Wij onderkennen de volgende belangrijke aandachtspunten: •

De controle 2025 is soepeler en efficiënter verlopen dan de controle 2024. Ten opzichte van 2024 is sprake van een aantal duidelijke verbeteringen. Bij de start van de jaarrekeningcontrole beschikte de gemeente over bijna volwaardige conceptjaarstukken en een deugdelijke onderbouwing van de cijfers en toelichting en. Ook de SiSa-verantwoording 2025 en het bijbehorende dossier was aanzienlijk beter dan in voorgaande jaren. Wij zien nog wel verbeterpunten ten aanzien van het controleproces. Wij gaan het controleproces met de gemeente evalueren.

•

De specificaties van de vlottende balansrekeningen zijn nog onvoldoende opgeschoond en afgeletterd. Dit is relevant voor de jaarrekeningcontrole, maar ook voor de interne beheersing van de balansrekeningen door de gemeente.

•

Er zijn maatregelen nodig om de aanbestedingsfouten op te lossen. Enerzijds moeten de geconstateerde fouten opgelost worden d oor bijvoorbeeld nieuwe aanbestedingen uit te schrijven. Anderzijds zijn er maatregelen in het proces nodig om herhaling te voorkomen. Een mogelijke maatregel is het verplicht inschakelen van inkoopadviseurs.

•

De gemeente is voor een tijdige afwikkeling van het jaarrekening- en controleproces afhankelijk van het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden. De gemeente is namelijk afhankelijk van de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders, het servicebureau en hun accountants.

•

De general IT controls vormen het fundament van de IT-omgeving van uw gemeente. Wij hebben deze general IT controls onderzocht en concluderen dat de in 2024 gedane aanbevelingen nog niet volledig zijn opgevolgd. Het gaat dan om aanbevelingen in het kader van toegangsbeheer, toekennen en afnemen van rechten en changemanagement.

•

In de jaarstukken moet meer aandacht worden gegeven aan de afwijkingen tussen het geplande onderhoud en de realisatie in het afgelopen jaar. Deze analyse stelt de gemeenteraad beter in staat om de controlerende rol uit te voeren.

•

Op basis van de interim-controle 2025 hebben wij een managementletter uitgebracht met aanbevelingen voor verbetering van de interne beheersing. Onze belangrijkste bevindingen zijn ook in dit accountantsverslag opgenomen.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Interne beheersing

Bijlagen

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen •

De financiële positie ultimo 2025 is ten opzichte van 2024 verbeterd. Het eigen vermogen per 31 december 2025 is gestegen € 4,8 miljoen naar € 229,3 miljoen.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2025 bedraagt € 73,5 miljoen (2024: € 61,8 miljoen). De weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Leidschendam-Voorburg onderkende risico’s van € 8,8 miljoen (2024: € 9,9 miljoen). De ratio is gestegen naar 8,3 (2024: 6,2).

•

Uit het overzicht van baten en lasten over 2025 blijken afwijkingen in zowel de lasten, baten als saldi. De werkelijke lasten zijn 3% lager dan begroot.

•

Bij de investeringen is ook sprake van een onderschrijding. De geraamde uitgaven 2025 bedragen € 47,4 miljoen, terwijl in werkelijkheid € 24,6 miljoen is uitgegeven (circa 52%).

•

Het realistisch ramen van de investeringen blijft een aandachtspunt voor de gemeente. Wij adviseren de gemeenteraad om keuzes te maken en zodoende focus aan te brengen in het investeringsprogramma.

•

Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukk en en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.

•

De verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2025. De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar.

•

Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.

•

De gemeente beschikt niet over een frauderisicoanalyse. Wij adviseren om een frauderisicoanalyse op te stellen. Tevens advise ren wij om centraal inzicht te verkrijgen in alle bestaande onderdelen van het frauderisicomanagement en te evalueren of aanvullende maatregelen nodig zijn.

•

Wij onderkennen in onze controle een frauderisico ten aanzien van management override of controls. Het management is door haar positie in staat om interne controles te omzeilen of te negeren, met het doel om boekhoudkundige gegevens te manipuleren en zo frauduleuze financiële overzichten op te stellen. Ook als de interne controles deugdelijk lijken te functioneren. Wij verrichten hiertoe gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Tijdens onze controle 2025 zijn door ons geen fraudegevall en geconstateerd.

•

Wij onderkennen in onze controle een frauderisico voor inkopen waarvoor indicaties bestaan dat deze zijn overeengekomen in strijd met de van toepassing zijnde interne procedures en Europese aanbestedingsrichtlijnen. Het risico bestaat dat sprake is van zelfverrijking, onrechtmatige bevoordeling van derden, het overbetalen voor goederen of diensten of betaling voor niet geleverde diensten of producten.

Overgang naar nieuwe financiële applicatie

•

Overig

•

Zie de bijlagen A bij dit accountantsverslag waaruit blijkt welke niet-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

Financiële positie

Realiteitsgehalte begroting

Jaarstukken 2025

Frauderisico’s

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Interne beheersing

Bijlagen

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd saldo van baten en lasten over het boekjaar 2025 bedraagt € 5 miljoen. Per saldo is tussentijds € 2 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2025 € 7 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2025 circa 62% van het balanstotaal (ultimo 2024: 61% van het balanstotaal) en is daarmee licht gestegen ten opzichte van 2024. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde saldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming.

Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2022

2023

2024

2025

Eigen vermogen per 1 januari

222

223

224

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 5

-/- 10

-/- 13

-/- 2

Gerealiseerd resultaat

Saldo van baten en lasten

223

224

229

Eigen vermogen per 31 december

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen)

Totale baten

304

Totale lasten

-/- 299

Saldo baten en lasten

Af: stortingen in reserves

-/- 14

Bij: onttrekkingen aan reserves

Saldo mutaties reserves

Gerealiseerd resultaat

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Interne beheersing

Bijlagen

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2025 laat een gerealiseerd saldo van baten en lasten van € 5 miljoen voordelig zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 7 miljoen (begroting na wijziging).

Gerealiseerd saldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 9 6

De jaarrekening 2025 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 7 miljoen.

3 -

In de programmaverantwoording geeft het college per ambitie op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht.

(3) (6) 2021

2022

2023

2024

2025

2024

2025

Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 15 12 9 6 3

2021

2022

2023

Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 15

12 9 6 3 2021

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

2022

Bevindingen jaarrekeningcontrole

2023

2024

Interne beheersing

2025

Bijlagen

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Leidschendam-Voorburg | Begroot en werkelijk over de periode 2022-2025

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de het saldo van de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

Grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe groot de grondpositie is ten opzichte van de jaarlijkse (geraamde) baten. Het kengetal is een indicator van de boekwaarde van de grondexploitaties die nog terugverdiend moeten worden. Een lager kengetal betekent dat de verhouding tussen de boekwaarde van de grondexploitaties en de totale opbrengsten gunstiger is geworden. Conclusie De gemeente heeft relatief veel eigen vermogen en weinig schulden. De realisatie van de structurele exploitatieruimte en de grondexploitatie ligt hoger dan begroot als gevolg van het niet volledig realiseren van de begroting. De financiële positie van de gemeente is gezond.

Solvabiliteit

68% 66% 64% 62% 60% 58% 56% 54% 52% 50%

5% 4% 3% 2% 1% 0%

2022

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2025

2022

2023

2024

Begroot

Werkelijk

Netto schuldquote (gecorrigeerd) 40%

2025

Grondexploitatie 20%

35% 30%

15%

25% 20%

10%

15% 10%

5% 0%

0% 2022

Structurele exploitatieruimte

Bestuurlijke samenvatting

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2025

Bevindingen jaarrekeningcontrole

2022

2023

2024

Begroot

Werkelijk

Interne beheersing

Bijlagen

2025

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting

Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen)

De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststellen waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.

10 -

De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren.

(10) (20) Begroting 2023

De gerealiseerde lasten zijn 3% lager dan geraamd. De werkelijke baten zijn 1% hoger dan geraamd. Het saldo van baten en lasten is € 5 miljoen voordelig, terwijl een nadelig saldo van € 7 miljoen was geraamd.

Realisatie 2023

Begroting 2024

Realisatie 2024

Begroting 2025

Realisatie 2025

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

Ook bij de investeringen is sprake van een verschil tussen begroting en realisatie. De geraamde uitgaven 2025 bedragen € 47 miljoen, terwijl in werkelijkheid € 25 miljoen is uitgegeven (circa 52%). In de jaarrekening is een toelichting opgenomen over de belangrijkste verschillen tussen begroting en realisatie en over de belangrijkste oorzaken van het verschillen. Het realistisch ramen van de investeringen blijft een aandachtspunt voor de gemeente. Wij adviseren de gemeenteraad om keuzes te maken en zodoende focus aan te brengen in het investeringsprogramma.

300 250 200 Begroting 2023

Investeringen (im)materiele vaste activa | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen) 50

Realisatie 2023

Begroting 2024

Realisatie 2024

Begroting 2025

Realisatie 2025

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

40 30

300

250

10 -

200 Begroting 2023

Realisatie 2023

Begroting 2024

Realisatie 2024

Begroting 2025

Realisatie 2025

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Begroting 2023

Bestuurlijke samenvatting

Realisatie 2023 Bevindingen jaarrekeningcontrole

Begroting 2024

Realisatie 2024

Begroting 2025

Interne beheersing

Realisatie 2025

Bijlagen

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen)

Het weerstandsvermogen is afgenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. De beschikbare weerstandscapaciteit is in 2025 toegenomen en het risicoprofiel is afgenomen. De ratio weerstandsvermogen is daardoor met 2,7 toegenomen naar 8,3. Een score van 8,3 is ruim voldoende voor het kunnen afdekken van de onderkende risico’s.

200

150

Beschikbare weerstandscapaciteit

100

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt ultimo 2025 € 73,5 miljoen (2024: € 61,8 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar.

Benodigde weerstandscapaciteit (risicoprofiel) De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 8,8 miljoen (2024: € 9,9 miljoen). Ten opzichte van 2024 is hiermee sprake van een afname.

2020

2021

2022

2023

Weerstandscapaciteit

2024

2025

Risicoprofiel

Ratio weerstandscapaciteit 20 15

Uw weerstandscapaciteit van € 73,5 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 8,8 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

De ontwikkeling van de weerstandscapaciteit en het risicoprofiel in de periode 2020 tot en met 2025 is weergegeven in de grafieken op deze pagina. De daling in 2021 is het gevolg van het vormen van diverse bestemmingsreserves voor een bedrag € 97 miljoen uit de verkoopopbrengst van de aandelen Eneco.

5 2020

2021

2022

2023

2024

2025

Ratio weerstandscapaciteit

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Interne beheersing

Bijlagen

Rechtmatigheidsverantwoording Het college van burgemeester en wethouders heeft in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen, waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen en te voorkomen is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag. Verantwoordings- en rapportagegrens De gemeenteraad heeft via de controleverordening de verantwoordingsen rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens heeft het college van burgemeester en wethouders gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording blijken geen onrechtmatigheden welke de verantwoordingsgrens te boven gaan.

Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht via het normen- en toetsingskader 2025. Dit kader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering van 10 maart 2026. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering. De gemeenteraad heeft in de financiële verordening bepalingen laten opnemen over de diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod.

Begrotingscriterium

Begrotingsrechtmatigheid

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de gemeenteraad de budgetten voor de lasten en de kredieten voor de investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de gemeenteraad zijn vastgesteld.

De gemeenteraad stelt de budgetten volgends de financiële verordening vast op het niveau van programma’s. Uit de rechtmatigheidsverantwoording blijkt dat het college niet rechtmatig heeft gehandeld als gevolg van lastenoverschrijdingen ad € 1,2 miljoen.

De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders hebben afspraken gemaakt in welke situaties lastenoverschrijdingen acceptabel zijn. Lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering. Wij hebben vastgesteld dat het college een analyse van de overschrijdingen van de programma’s en de kredieten heeft uitgevoerd.

Overzicht van de onrechtmatigheden

Het college heeft de overschrijding in de paragraaf bedrijfsvoering toegelicht en vermeld of de overschrijdingen op basis van de criteria in de financiële verordening acceptabel zijn. Indien een overschrijding of een deel daarvan voldoet aan de door de raad vastgestelde criteria, dan betekent dat deze overschrijding op voorhand door de gemeenteraad is geaccepteerd. Een bedrag van € 0,6 miljoen is als acceptabel aangemerkt. Het resterend deel van de overschrijdingen bedraagt € 0,6 miljoen en voldoet niet aan de criteria. Dit bedrag is zodoende niet op voorhand acceptabel. Deze overschrijdingen zijn toereikend toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering.

Omvang Onrechtmatigheid

Waarvan acceptabel

Overschrijdingen van begrote lasten

€ 1,2 miljoen

€ 0,6 miljoen

Overschrijding van kredieten

€ 0,1 miljoen

€ 0,0 miljoen

€ 0,7 miljoen

€ 2,0 miljoen

€ 0,6 miljoen

Criterium

Onderwerp

Begrotingscriterium

Mutaties eigen vermogen Voorwaardecriterium

Aanbestedingen (Europese drempels)

M&O criterium Totaal

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Interne beheersing

Bijlagen

Rechtmatigheidsverantwoording Kredietoverschrijdingen

Aanbestedingen

Misbruik en oneigenlijk gebruik

In de jaarrekening is een overschrijding van de kredieten gerapporteerd van ruim € 0,1 miljoen. Dit bedrag is grotendeels niet acceptabel, maar blijft onder de rapportagetolerantie en is daarom niet toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering.

Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. De eigen inkoopregels zijn geen onderdeel van het normenkader en zijn zodoende niet betrokken in de rechtmatigheidsverantwoording. Dit betekent dat de rechtmatigheidsverantwoording betrekking heeft op de juiste marktbenadering bij inkoopopdrachten waarvan de geraamde totale uitgaven boven de Europese drempel liggen. De drempel 2025 voor diensten en leveringen bedraagt € 221.000. De drempel 2025 voor werken bedraagt € 5.538.000.

Het criterium misbruik en oneigenlijk gebruik speelt een belangrijkere rol in de rechtmatigheidsverantwoording dan dat het deed in de rechtmatigheidscontrole van de accountant. Bij dit criterium gaat het om het voorkomen, signaleren en corrigeren van misbruik en oneigenlijk gebruik van gemeentelijke voorzieningen. De verhoogde aandacht voor dit criterium vloeit voort uit de affaire rondom de kinderopvangtoeslag en heeft ten doel om het beleid en de maatregelen in het kader van het voorkomen van misbruik en oneigenlijk gebruik expliciet te maken aan de bestuurstafel.

Wij hebben in samenwerking met de verbijzonderde interne controle geconstateerd dat enkele inkoopopdrachten onrechtmatig zijn aanbesteed. De onrechtmatigheden zijn inkoopopdrachten die niet via een Europese aanbestedingsprocedure op de markt zijn gezet, terwijl dat wel had gemoeten. De onrechtmatigheid 2025 bedraagt ruim € 0,7 miljoen. Hiervan heeft € 0,5 miljoen betrekking op uitgaven op opdrachten die in een voorgaand jaar al als onrechtmatig zijn aangemerkt. Een bedrag van € 0,2 miljoen heeft betrekking op twee nieuwe aanbestedingsfouten 2025.

Bij uw gemeente is dit criterium onder andere relevant in het kader van de Participatiewet, Jeugdzorg, WMO en subsidieverstrekkingen. De gemeente heeft in 2025 een misbruik- en oneigenlijk gebruik beleid (M&O-beleid) vastgesteld. Een M&O-beleid is belangrijk voor de organisatie, omdat dit de kaders zijn voor preventie, toezicht en naleving. Het college meldt dat ten aanzien van het M&O-beleid geen significante tekortkomingen geconstateerd zijn. Wij delen deze conclusie, maar vragen aandacht voor een betere onderbouwing en voor een uitgebreidere uiteenzetting van het onderwerp in de paragraaf bedrijfsvoering.

Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normen- en toetsingskader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld subsidies, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we op de volgende pagina nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken.

De onrechtmatigheden hebben betrekking op de gladheidsbestrijding en het raadsinformatiesysteem. De opdrachten zijn in het verleden rechtmatig gegund, maar beide opdrachten zijn na de gunning in de loop der jaren wezenlijk gewijzigd. Een wezenlijke wijziging van een bestaande inkoopopdracht is niet toegestaan, want dan is sprake van een nieuwe aan te besteden opdracht. Wij hebben bij het college aangedrongen op het nemen van herstelmaatregelen. Enerzijds moeten de geconstateerde fouten opgelost worden door bijvoorbeeld nieuwe aanbestedingen uit te schrijven. Anderzijds zijn er maatregelen in het proces nodig om herhaling te voorkomen. Mogelijke maatregelen zijn het verplicht inschakelen van inkoopadviseurs en het monitoren van de naleving van de inkoopregels door middel van een spendanalyse door de inkoopadviseurs in samenwerking met de verbijzonderde interne controle.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Interne beheersing

Bijlagen

Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij het college jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving, inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat het college daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft de organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s. De gemeente heeft geen frauderisicoanalyse opgesteld. De frauderisicoanalyse is een instrument om ambtelijk en bestuurlijk de belangrijkste frauderisico’s te bespreken en de risicobereidheid en de effectiviteit van de interne beheersingsmaatregelen te evalueren. De risicobereidheid is de mate waarin het bestuur bereid is risico’s te lopen. Alleen een frauderisicoanalyse zou overigens onvoldoende zijn voor een organisatie als uw gemeente. Goed frauderisicomanagement bestaat namelijk uit fraudepreventie, fraudedetectie en frauderesponsie.

De gemeente heeft verschillende maatregelen in het kader van fraudepreventie getroffen, zoals de lopende actualisatie van het integriteitsbeleid. De gemeente heeft ook maatregelen getroffen in het kader van fraudedetectie en frauderesponsie, maar een centraal uitgewerkt fraudebeleid ontbreekt. Wij adviseren om een centraal frauderisicobeleid op te stellen inclusief een frauderisicoanalyse.

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.

Overige controlewerkzaamheden Wij onderkennen in onze controle alleen een frauderisico van management override of controls. Het management is door haar positie in staat om interne controles te omzeilen of te negeren, met het doel om boekhoudkundige gegevens te manipuleren en zo frauduleuze financiële overzichten op te stellen. Ook als de interne controles deugdelijk lijken te functioneren. Wij hebben tijdens de jaarrekeningcontrole 2025 de volgende werkzaamheden verricht gericht op significante frauderisico’s: •

Wij hebben de boekingsregels 2025 onderzocht met behulp van data analyse op kenmerken die kunnen duiden op frauduleuze boekingen. De boekingen die daaruit voortkomen zijn in detail onderzocht.

•

Wij hebben de schattingen in de jaarrekening 2025 geëvalueerd. Schattingen vereisen de oordeelsvorming van het management en zijn zodoende vatbaar voor beïnvloeding.

•

Wij hebben aanvullende controlewerkzaamheden uitgevoerd voor inkopen die zijn overeengekomen in strijd met de van toepassing zijnde Europese aanbestedingsrichtlijnen. Wij hebben onderzoek gedaan naar het risico van onrechtmatige bevoordeling van derden.

Deze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor fraude opgeleverd.

Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de zakelijke integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met uw coördinator integriteit. Wij hebben op basis van deze bespreking tijdens de jaarrekeningcontrole geen aanwijzingen voor fraude geconstateerd.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Interne beheersing

Bijlagen

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk

•

De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2025 ad € 19,3 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de nog te realiseren baten ad € 44,1 miljoen en lasten ad € 21,2 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren baten en lasten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2025 gaat het om drie individuele projecten exclusief de nog te leveren gronden aan Leidschendam Centrum VOF. De gemeente Leidschendam-Voorburg schat ultimo 2025 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 8,7 miljoen bedragen (2024: € 7,9 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen en dit ziet vooral toe op het project Vlietvoorde.

De voorziening is in mindering gebracht op de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. Analyse grondexploitaties Uit naastgelegen figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in 2025 sterk is gedaald. Dit is het gevolg van de grondverkopen die in 2025 zijn geëffectueerd.

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie exclusief verliesvoorziening (x € 1 miljoen) 60 50 40 30 20 10 2020

2021

2022

2023

2024

2025

Ontwikkeling boekwaarde Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1 miljoen) 30 20 10 -

Vlietvoorde

Leidschendam Klein centrum Plaspoelpolder

De Star

Nog te realiseren baten

Nog te realiseren lasten

Interne beheersing

Bijlagen

De actualisatie van de grondexploitaties per 31 december 2025 heeft niet geleid tot grote mutaties in de totale baten en lasten (boekwaarden + ramingen).

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (renteomslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.

Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2025 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt

Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2025 terecht geen tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie. Er zijn namelijk geen grondverkopen gerealiseerd in het enige plan met een verwacht positief saldo (De Star).

Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten;

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties;

•

Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.

•

Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2025 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.

Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.

De uitgangspunten die in de geactualiseerde grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2025 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2025 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten hebben betrokken bij de controle van de waardering. Er is (terecht) geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.

Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitatie Vlietvoorde het belangrijkste project binnen uw gemeente is. Wij hebben alle grondexploitaties voor onze controle geanalyseerd en – waar wij dat noodzakelijk achten op grond van onze professionele oordeelsvorming – geselecteerd voor nadere controle. Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening gecontroleerd.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Interne beheersing

Bijlagen

Sociaal domein Zorg in natura De gemeente heeft voor de uitvoering van de WMO en de Jeugdzorg overeenkomsten gesloten met zorgaanbieders. De zorgaanbieders verantwoorden jaarlijks hun productie door middel van een productieverantwoording aan de gemeente (WMO) of het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden (Jeugdwet). Het servicebureau legt vervolgens verantwoording af aan de deelnemende gemeenten. Afhankelijk van de omvang van de productie moet de zorgaanbieder de jaarlijkse verantwoording voorzien van een controleverklaring van een accountant. De accountant van de zorgaanbieder controleert of de zorg feitelijk is geleverd. Op deze manier verkrijgt de gemeente en het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden zekerheid over de rechtmatigheid van de zorgkosten inclusief de prestatielevering. De verantwoordingsinformatie komt niet eerder beschikbaar dan in maart van het volgende jaar. Dat betekent dat de informatie pas laat voor de gemeente beschikbaar komt. Bij de jeugdzorg is de gemeente bovendien afhankelijk van het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden. De gecontroleerde informatie over de jeugdzorg 2025 is later dan gepland beschikbaar gekomen. Dit blijft een grote afhankelijkheid voor uw gemeente voor het afronden van het jaarrekeningproces. De gemeente is dus afhankelijk van informatie van zorgaanbieders die de gemeente achteraf ontvangt.

Het stelt de gemeente onvoldoende in staat om tussentijds te monitoren en bij te sturen. Bij veel gemeenten zijn inmiddels maatregelen getroffen die de productieverantwoordingen overbodig maken, waardoor een gemeente tijdiger en over kwalitatief betere informatie over de zorglevering beschikt. Dit stelt de gemeente in staat om eerder bij te sturen.

De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft diverse maatregelen al ingevoerd, maar heeft de uitkomsten niet samengebracht, onderbouwd en voorzien van een conclusie ten aanzien van de vraag of de zorgaanbieders de zorg hebben geleverd. De maatregelen kunnen de gemeente informatie geven over de prestatielevering, de kwaliteit van de zorg en de hoogte van de kosten. Een ander effect van het mandje van controlemaatregelen is dat de onzekerheid die de gemeente al jaren heeft over de prestatielevering als gevolg van het ontbreken van productieverantwoordingen en/of controleverklaringen van zorgaanbieders weggenomen kan worden. De productieverantwoordingen inclusief controleverklaringen van de zorgaanbieders dekken namelijk niet de gehele zorg af, want: •

kleine zorgaanbieders hoeven geen controleverklaring te overleggen;

•

enkele zorgaanbieders hebben (nog) geen productieverantwoording bij de gemeente aangeleverd ; en

•

voor enkele zorgvoorzieningen wordt niet gewerkt met productieverantwoordingen, zoals PGB en woningaanpassingen.

Als gevolg van het ontbreken van productieverantwoordingen en omdat de bestaande en eventuele aanvullende maatregelen van de gemeente niet worden samengebracht tot een overkoepelende conclusie, bestaat er ook over 2025 een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering in het sociaal domein.

Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden Met de Gemeentelijke Accountantsdienst van de gemeente Den Haag die de controle op de lasten van de Jeugdhulp uitvoert zijn afspraken gemaakt voor het uitvoeren van een dossierreview. Twee accountants van de negen deelnemende gemeenten voeren een review uit. Op basis van de gemaakte afspraken zou een controleverslag uitgebracht worden, uiterlijk op 15 mei 2026. Het daadwerkelijke controleverslag is uitgebracht op 3 juni 2026. Dit heeft tot een vertraging geleid bij de uitvoering van de controle van de jaarstukken van uw gemeente. Als gevolg hiervan zijn niet alle financiële mijlpalen in uw bestuurlijke planning gerealiseerd. Het mandje van controlemaatregelen kan ook een oplossing zijn voor het Servicebureau, maar zal dan in regionaal verband opgepakt moeten worden. PGB-bestedingen De PGB-bestedingen WMO en Jeugdwet zijn belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De PGB-bestedingen over 2025 bedragen circa € 1,2 miljoen (2024: € 1,3 miljoen). De SVB doet geen controle op de prestatielevering van de geleverde zorg. Dat moet uw gemeente zelfstandig vaststellen. Het college heeft hiervoor geen maatregelen getroffen en daarom bestaat er geen zekerheid over de prestatielevering door de zorgaanbieders. Zodoende zijn de PGB-bestedingen 2025 door ons aangemerkt als een onzekerheid van € 1,2 miljoen.

Over 2025 bedraagt de onzekerheid voor de WMO zorg in natura circa € 1,3 miljoen (2024: € 0,1 miljoen) en voor de Jeugdzorg zorg in natura circa € 1,1 miljoen (2024: € 0,3 miljoen).

Een mogelijke oplossing is het invoeren van een zogenaamd mandje van controlemaatregelen. De gemeente brengt dan een aantal bestaande en nieuwe maatregelen samen om vast te stellen dat de zorgaanbieders hun zorg hebben geleverd. Er is een scala van maatregelen beschikbaar, zoals data-analyse, een klachtenregistratie, keukentafelgesprekken, accounthoudergesprekken met de zorgaanbieders, klanttevredenheidsonderzoeken, fraudemeldingen, etc.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekeningcontrole

Interne beheersing

Bijlagen

Speerpunten van commissie Rekening en Audit Inleiding

Rente

De commissie Rekening & Audit heeft ons in haar vergadering van 17 november 2025 voor de jaarrekeningcontrole 2025 een drietal speerpunten meegegeven. Dit zijn:

De rente wordt verantwoord op taakveld Treasury en wordt toegerekend aan de taakvelden waarop de vaste activa de grondexploitaties betrekking hebben. In overeenstemming met artikel 15 lid 1 van de financiële verordening wordt geen rente toegerekend over het eigen vermogen. De gemeente werkt zoals voorgeschreven met een omslagrente. De omslagrente wordt jaarlijks geactualiseerd en indien nodig gecorrigeerd (bij afwijking van 25% of meer).

Europese aanbestedingen

IT-control (algemene IT-beheersing, IT-omgeving).

Naleving van de nieuwe notities van de commissie BBV: -

Rente

Grondbeleid

Overhead

Structurele en incidentele baten en lasten

Verbonden partijen

De gemeente heeft een Nota Grondprijzen en een Nota Grondbeleid. Vanaf de begroting 2025 wordt de omslagrente gehanteerd voor het toerekenen van rente aan de grondexploitaties. De financiële verordening is hierop aangepast. De omslagrente is ook al toegepast in de jaarrekening 2024 (maar niet in de begroting 2024). Het concept van warme gronden speelt niet bij gemeente Leidschendam-Voorburg. Er is geen sprake van strategisch grondbezit.

Wij hebben deze onderwerpen onderzocht en rapporteren hierover aan de commissie en de gemeenteraad. Het onderwerp aanbesteden is op pagina 18 behandeld. Voor de IT-controls verwijzen wij naar pagina 27. De naleving van de nieuwe notities van de commissie BBV komt aan bod op deze pagina.

Naleving van de nieuwe notities van de commissie BBV De commissie heeft ons gevraagd te onderzoeken of de recente notities van de commissie BBV tijdig zijn verwerkt in de gemeentelijke P&C producten. Het gaat dan om de notities Rente, Grondbeleid, Overhead, Structurele en incidentele baten en lasten en Verbonden partijen. Team Financien heeft in dezelfde periode de notities van de commissie BBV doorgenomen met het doel om de financiële verordening te actualiseren. De aangepaste financiële verordening is op 3 februari 2026 door de gemeenteraad vastgesteld. De hoofdconclusie is dat de gemeente Leidschendam-Voorburg de consequenties van de notities tijdig heeft verwerkt in de P&C producten. We lichten per notitie de belangrijkste bevindingen toe.

Een fijnmazigere toerekening van overhead is echter gewenst in verband met de beheersbaarheid en ook beoogd door de commissie BBV. Dit speelt vooral bij het berekenen van de externe tarieven (zoals leges) en bij de toerekening van kosten ICT. De methode voor de toerekening is opgenomen in de financiële verordening, namelijk de toerekening bevat de directe kosten en de indirecte kosten. Per afdeling is er een uurtarief berekend, bestaande uit een dekking voor de directe kosten van de afdeling en een gemeentebrede opslag voor de indirecte kosten. De opslag voor indirecte kosten wordt berekend door de totale overhead te delen door het aantal directe productieve uren van de begrote formatie. Structurele en incidentele baten en lasten De aanbeveling dat de gemeente een grensbedrag kan opnemen in de financiële verordening voor het toelichten van incidentele baten en lasten is door de gemeente opgevolgd. Dit staat namelijk in artikel 4 lid 3 (grensbedrag: € 100.000).

Alle posities met betrekking tot faciliterende plannen zijn gepresenteerd onder de overige vooruit ontvangen bedragen en de overige overlopende activa in overeenstemming met de notitie Grondbeleid. We geven in overweging om de faciliterende plannen op te nemen in de jaarlijkse Rapportage Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG) 2026.

De gemeente maakt gebruik van de mogelijkheid om een deel van de algemene reserve als een structurele bate in te zetten. De gemeente heeft dat begrensd op maximaal € 3 miljoen. Dit middel is ingezet in de meerjarige begroting. Vanaf 2029 is de inzet van de algemene reserve nihil.

De toepassing van de punten van de notitie Grondbeleid zijn betrokken bij de jaarrekeningcontrole 2025 en daaruit komen geen bijzonderheden.

Verbonden partijen

Overhead In de nieuwe notitie Overhead is vooral de definitie overhead gewijzigd. Overhead waren alle kosten van de leidinggevenden. In de gewijzigde notitie is beoogd om de kosten van leidinggevenden die werkzaam zijn voor een beperkt aantal taakvelden, aan die taakvelden toe te rekenen. De gemeente heeft een eigen analyse uitgevoerd en geconcludeerd dat er geen aanpassingen nodig zijn. De beleidsvrijheid in deze notitie maakt het mogelijk dat het oude beleid voortgezet wordt.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Leidschendam&id=5e0f6efd-a9a1-4bbc-8121-27d1ff628c88