4060 Bijlage 1 Omgevingsvisie Leidschendam-Voorburg 2050

Gezonde leefomgeving Op onze bedrijventerreinen vindt vrijwel geen zware bedrijvigheid plaats. Milieuhinder van deze bedrijventerreinen speelt hierdoor geen grote rol in onze gemeente. Geluidshinder van de vele doorgaande wegen is wel een aandachtspunt. Een deel van onze inwoners ervaart matige tot ernstige geluidshinder. Daarnaast zorgen zowel het verkeer als de houtstook voor uitstoot van stikstof en fijnstof waardoor de WHO-advieswaarden 2021 voor luchtkwaliteit in onze gemeente overschreden worden. Het treinverkeer veroorzaakt trillingen en geluid en is daarmee ook van invloed op een gezonde leefomgeving.

afglijden. Toch is er in het algemeen sprake van brede welvaart. Specifieke behoefte is er wel aan voorzieningen voor jongeren en centra waar meerdere gezondheidsvoorzieningen, waaronder huisartsenpraktijken, gezamenlijk zijn gevestigd. Ook kan de toegankelijkheid van onze voorzieningen voor mensen met een fysieke beperking worden verbeterd.

De vergrijzing in onze gemeente neemt toe. Er is dan ook een tekort aan seniorenwoningen en een behoefte aan verjonging om het draagvlak voor voorzieningen te borgen. Op sociaal gebied gaat het met de meeste inwoners gemiddeld genomen goed. Er zijn echter enkele aandachtsgebieden waar het minder goed gaat, zoals in de Heuvel, Amstelwijk, Prinsenhof, Bovenveen Midden en Voorburg Midden noord. Hier is de arbeidsparticipatie, het opleidingsniveau en het veiligheidsgevoel lager en is het aandeel jongeren met een verhoogd risico op problemen en de sociale overlast hoger dan gemiddeld in onze gemeente. Daarnaast is er een aantal wijken waar het net wat beter gaat, maar waar het risico bestaat dat zij zonder extra aandacht Kruispunt N14 (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg)

26

Status: vast te stellen

Interactie tussen de lagen: versterken en verhinderen De kenmerken en kwaliteiten op het gebied van historie, ‘groen en landschap’, ‘functies en voorzieningen’, ‘verbindingen en mobiliteit’ en ‘gezondheid en samenleving’ gaan vaak goed met elkaar samen en versterken elkaar. De historische kwaliteiten zijn sterk gekoppeld aan het groen, de recreatieve functies en de fietsverbindingen. Economische clusters zijn regelmatig gekoppeld aan verkeersaders en/of HOV-knooppunten. Woongebieden zijn vervlochten met het groene raamwerk en herbergen eigen voorzieningen en werkgelegenheid. Sportgebieden liggen in het groen op goed bereikbare locaties in de woonomgeving. Juist deze combinaties maken onze gemeente zo aantrekkelijk. Er zijn echter ook situaties waar deze verschillende lagen elkaar hinderen. Verbindingen voor autoverkeer en openbaar vervoer werpen barrières op voor groen, langzaam verkeer en recreatief gebruik van de openbare ruimte. Het rijke aanbod aan retailvoorzieningen brengt ruimtebeslag voor parkeervoorzieningen met zich mee wat conflicteert met de groene ruimte. Verkeersaders hebben impact op de leefbaarheid en veiligheid. Er liggen kansen om dit soort conflicten op te lossen en dit gebeurt ook al. De Sytwendetunnel met daarboven ruimte voor openbaar toegankelijk groen, wonen, recreatie, sport en beweging is hiervan een mooi voorbeeld.

Sluisgebied, Leidschendam (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg)

Status: vast te stellen

27

Figuur 4: Kenmerken en kwaliteitenkaart (bron: Buro SRO) 28

Status: vast te stellen

3. Een gemeente in een dynamische omgeving 3.1

Invloed vanuit de regio

We hebben de ambitie om een hoogwaardige woon- werk en leefgemeente te blijven binnen de regio. In de nabijheid van het stedelijke hart van Den Haag en kenniscentra zoals Leiden en Delft, biedt onze gemeente een gevarieerd woningaanbod, van betaalbare woningen tot het topsegment, met uitstekende bereikbaarheid. Het voorzieningenaanbod (waaronder De Mall), monumentale panden, landgoederen en groene gebieden zoals de Nieuwe Driemanspolder, het Leidschendammerhout en de Vlietzone, verhogen de aantrekkingskracht van de gemeente als woon- en werkomgeving. Maar de regio staat voor aanzienlijke uitdagingen door de druk van grote bouwopgaven en de noodzaak om extra voorzieningen en infrastructuur te realiseren. De transitie naar een circulaire economie vereist gezamenlijke initiatieven voor de herontwikkeling van verouderde industriegebieden en verduurzaming van de bestaande bebouwing inclusief maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie. Deze opgaven kunnen alleen worden aangepakt door intensieve samenwerking tussen gemeenten, regio’s en andere partners, met een integrale benadering van stedelijke ontwikkeling, duurzaamheid en leefbaarheid.

(Hoog)stedelijke ontwikkelingen aan onze stadsranden In de zuidelijke randstad wordt de Oude Lijn (spoorlijn Dordrecht – Rotterdam – Den Haag – Leiden) nog meer de verbindende structuur waarlangs ontwikkelingen zich concentreren. Dit uit zich ook in het beleid van Den Haag dat inzet op hoogstedelijke ontwikkeling van meerdere gebieden aan deze lijn; de zone Binckhorst/CID en de drie stationsomgevingen Mariahoeve, Laan van NOI en Moerwijk. Juist aan onze stadsranden vinden dus ambitieuze stedelijke ontwikkelingen van de regio plaats die uitstralen op onze gemeente. Hier komen gemengde omgevingen met in totaal tienduizenden extra nieuwe woningen, arbeidsplaatsen en meerdere kennis- en culturele voorzieningen. Met een hoogwaardige openbare ruimte gericht op fietsers en voetgangers. Daarnaast zijn er plannen voor ontwikkeling en wijkvernieuwing van de Haagse wijk Mariahoeve, gericht op het versterken en verduurzamen van de wijk en het toevoegen van woningen en/of bedrijvigheid. Terwijl deze ontwikkelingen in volle gang zijn, is het essentieel dat de A12 en Spoorzone de aandacht krijgen die ze verdienen.

Onderzoek van het Kennisen Innovatieplatform Stedelijke Snelwegen & Ruimtelijke Ontwikkeling (SSRO), in samenwerking met Den Haag, Leidschendam-Voorburg en Zoetermeer, toont aan dat ondertunneling en overkluizing van snelweg en spoor aanzienlijke gezondheids-, ruimtelijke, milieutechnische en economische voordelen opleveren. Een unieke Kerkstraat, Voorburg (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg)

Status: vast te stellen

29

Figuur 5: Invloeden vanuit de regio (bron: Buro SRO) 30

Status: vast te stellen

kans om in het hart van de agglomeratie ruimte te maken voor verstedelijking en groen. Deze ontwikkelingen bieden Leidschendam-Voorburg de gelegenheid om haar positie binnen de regio verder te versterken. Door strategisch in te spelen op de kansen die de nabijheid van deze ontwikkelingen biedt, kunnen we een toekomstgerichte, goed bereikbare en duurzame leefomgeving blijven realiseren voor onze gemeente en haar regio. Leidschendam-Voorburg werkt daarom actief aan de ontwikkeling van de gebieden grenzend aan Den Haag, met de nadruk op het verbeteren van de bereikbaarheid, het behoud van groene ruimtes en het verhogen van de kwaliteit van leven en de gezondheid. Economische clusters Een andere opgave is de herstructurering en revitalisering van meerdere bedrijventerreinen. Voor de bedrijventerreinen in de regio bestaat er vanuit de MRDH de ambitie om te komen tot toekomstbestendige bedrijventerreinen; door kwaliteitsimpulsen, klimaatadaptieve maatregelen, energietransitie en ruimte voor circulariteit. Voor onze gemeente zijn de terreinen Essesteijn (inclusief ’t Loo/Prinses Irenelaan), De Star en Veenpoldersweg aangegeven als terreinen om te revitaliseren, beter te benutten en te verdichten. Het Klaverblad heeft als aanduiding “Schoon, heel en veilig”.

Voor de A4-Vlietzone, grotendeels net over onze gemeentegrens, bestaat het voornemen tot herontwikkeling naar een duurzaam werk- en

recreatielandschap. Hierbij is een sterke relatie tussen de Vlietzone, Voorburg en Binckhorst een belangrijke opgave. Rond onze gemeentegrens zijn er meerdere economische en circulaire hubs voorzien zoals Westvlietweg en Forepark. Ook komen er meerdere gebieden tot ontwikkeling als intensieve economische clusters zoals in de Binckhorst, rond station Laan van NOI en station Mariahoeve. Al deze gebieden zijn of worden ook belangrijk voor ondernemers en werknemers uit onze gemeente. Vanuit de provincie is het behouden van De Mall een essentieel onderdeel van de provinciale detailhandelsstructuur. Tot slot is een deel van de Meeslouwerpolder aangewezen als kernzone glastuinbouwgebied. LeidschendamVoorburg steunt de versterking van de regionale economie door een duurzaam ondernemersklimaat te creëren en bedrijven te faciliteren met aantrekkelijke locaties. Stedelijke groene en blauwe verbindingen In deze dichtbevolkte regio is het belang van groen onmiskenbaar, inclusief de regionale waarde van het Groene Hart, de Vlietzone en de Duin-, Horst- en Weidegebieden. Deze gebieden zijn van cruciaal belang voor de ecologische verbinding in de regio en dragen significant bij aan de leefbaarheid. Sinds 2019 werken de provincie en de gemeenten Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Hoogheemraadschap Delfland, Rijswijk en Leiden aan een Toekomstbeeld voor de Vlietzone, dat eind 2022 is vastgesteld.

Dit toekomstbeeld positioneert Stompwijk (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg)

Status: vast te stellen

31

de Vlietzone als een gebied dat ruimte biedt voor sport, recreatie, geschiedenis, cultuur en groenblauwe structuren. Essentieel voor het welzijn van de inwoners, inclusief die van de Binckhorst. Ontwikkelingen in deze zone dienen Vlietwaardig te zijn. Het belang van het groen en onbebouwd buitengebied en het bevorderen van robuuste stedelijke groenverbindingen wordt regionaal erkend. Specifiek van belang is het Haagse uitgangspunt ‘slechten van barrières’. Dit speelt aan de westrand (spoortracé), de zuidrand (spooren snelwegtracé A12 en de oostrand (snelwegtracé A4). Door het slechten van deze barrières wordt een aaneengesloten netwerk van groene verbindingen voor natuur en langzaam verkeer mogelijk. In het bijzonder de stedelijke en regionale ‘Groene Ruit’ die gericht is op klimaatadaptieve stadsnatuur met recreatief medegebruik. Voor LeidschendamVoorburg betekent dit dat we een actieve rol spelen in het versterken van de regionale ecologische verbindingen, door de waarde van onze groenblauwe structuren te waarborgen en de stedelijke en regionale groene en blauwe netwerken verder uit te breiden, wat bijdraagt aan een duurzame en leefbare omgeving voor onze inwoners. Ruimtevragers duurzame energie Om een dichtbevolkte regio duurzaam te ontwikkelen is er veel ruimte nodig. Ruimte voor opwek en distributie van duurzame energie en ruimte voor hergebruik en circulariteit. In en 32

om onze gemeente is hier vanuit de regio dan ook potentiële ruimte voor gereserveerd. Maar er zal ook binnen de gemeente extra ruimte moeten worden gemaakt voor bijvoorbeeld elektriciteitsstations en buurtdistributiestations. Een eerste inschatting is dat versterking van het lokale elektriciteitsnetwerk de komende 10 jaar bovengronds al minimaal 6.500 m2 aan ruimtevraag betreft. Naast een algemene ruimtebehoefte om aan duurzaamheidsdoelstellingen te kunnen voldoen gaat het concreet om een nieuw tracé van de regionale warmtetransportleiding WarmtelinQ en een zoekgebied voor duurzame energie (zon) langs het snelwegtracé A4. Den Haag voorziet op meerdere locaties rond onze gemeente circulaire materialenhubs en bronnen voor geothermie, zoals in de Vlietzone. Wij willen als gemeente samenwerken om dit soort voorzieningen in deze grensgebieden optimaal in te zetten. Bij de inpassing van deze ruimtevraag zullen we aandacht besteden aan een goede landschappelijke inpassing. Aandacht voor bescherming groene, natuurlijke en cultuurhistorische waarden. Vanuit de regio is er ook veel aandacht voor het beschermen en het behouden van bestaande waarden. Voor Leidschendam-Voorburg gaat het daarbij om het Werelderfgoed NederGermaanse Limes, waarvan zowel de kernzones als de bufferzone in onze gemeente liggen, de Vlietzone als geheel en de trekvaarten.

Maar ook het kroonjuweel ‘Landgoederenzone Wassenaar / Voorschoten / Leidschendam’ heeft een beschermde status. Daarnaast is vrijwel ons hele buitengebied door de provincie ZuidHolland aangewezen als beschermd gebied (Omgevingsbeleid beschermingscategorie 2). Binnen dit gebied bevinden zich meerdere NNNgebieden, belangrijke weidevogelgebieden, groene buffers, ecologische verbindingszones en gebieden voor waternatuur. Voor Leidschendam-Voorburg betekent dit dat we ons inzetten voor het behoud van zowel onze rijke cultuurhistorische waarden als onze natuurlijke rijkdommen om zo een ecologisch en cultureel waardevolle en duurzame leefomgeving te waarborgen voor toekomstige generaties.

3.2

Maatschappelijke ontwikkelingen

Ook de actuele maatschappelijke ontwikkelingen zijn van invloed op hoe we onze leefomgeving op lange termijn in willen richten. In deze paragraaf gaan we in op enkele van de belangrijkste ontwikkelingen. Sociaal Veranderende rol van de gemeente De gemeente opereert in een krachtenveld van hogere overheden en inwoners. De rol van de gemeente in dit krachtenveld verandert. Soms is er daarbij sprake van krachten met tegengestelde richting. Er gaan steeds meer taken en bevoegdheden van het rijk naar gemeenten, maar

Status: vast te stellen

dit gaat niet altijd gepaard met meer bevoegdheden en beleidsruimte. Ook leiden crisissen er soms toe dat de regie terug gaat naar hogere overheden. Een andere beweging is die van de overheid naar de inwoners. De zeggenschap van inwoners over hun directe leefomgeving neemt toe. Aan de ene kant door de toenemende aandacht voor inwonerparticipatie, stevig verankerd in de Omgevingswet. Aan de andere kant door meer ruimte voor initiatieven uit de samenleving, waarbij het initiatief steeds vaker ook echt bij de initiatiefnemers wordt gelaten. Met de komst van de Omgevingswet liggen de daarin opgenomen verbeterdoelen en maatschappelijke doelen voortaan ten grondslag aan de afwegingen en keuzes die we als gemeente maken. Demografische ontwikkeling De bevolking groeit door en in LeidschendamVoorburg vestigen er zich meer mensen dan er vertrekken. Het aantal inwoners vanaf 75 jaar en ouder neemt flink toe. Ook zal het aantal mensen met dementie toenemen. Ouderen wonen langer zelfstandig, worden ouder en hebben vaak langdurige zorg thuis nodig. Dit betekent een toenemende zorgvraag en het combineren van werken en mantelzorgen. Dit betekent ook dat zorg en wonen integraal moet worden opgepakt. Daarnaast is de verwachting dat het aantal personen per woning verder afneemt en het aantal

eenpersoonshuishoudens toeneemt. Tot slot neemt het aantal expats met name in de wijken tegen Den Haag snel toe. Dit kan effect hebben op de sociale cohesie in onze wijken. Positieve gezondheid De gezondheid van de bevolking is onderhevig aan diverse ontwikkelingen zoals de toename van het aantal mensen met bijvoorbeeld obesitas, mentale problemen en zingevingsstress onder jongeren en startende werkers. Het milieu, toenemende bevolkingsdichtheid en verstening hebben een negatief effect op de gezondheid. Gezondheid is dan ook één van de belangrijke thema’s van de Omgevingswet. Dit wordt met het begrip ‘positieve gezondheid’ steeds breder beschouwd. Zowel lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren tellen mee. Ruimte voor ontmoeting: versterken sociale cohesie De diversiteit in de samenleving neemt toe en ook individualisering zet door. Mensen leven steeds vaker op zichzelf en maken eigen keuzes los van traditionele structuren zoals familie, religie of buurtgemeenschappen. Tegelijkertijd neemt de behoefte aan ontmoeting toe, mede doordat er steeds vaker sprake is van eenzaamheid, vooral onder ouderen en jongeren. In deze context wordt sociale cohesie – de mate waarin mensen zich met elkaar verbonden voelen en zich inzetten voor het gemeenschappelijk belang – steeds belangrijker.

Veiligheid Veiligheid van de leefomgeving is één van de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet. Er is daarbij sprake van verbreding van het begrip veiligheid. Zowel aspecten als externe veiligheid, verkeersveiligheid, sociale veiligheid, sociale cohesie, saamhorigheid en preventie spelen een rol. We zien in de gemeente, net als in de rest van Nederland, een toenemend aantal (ernstige) verkeersongevallen. Bevolking naar leeftijd

Bevolking naar leeftijdklassen versus 2050

Bevolkingssamenstelling (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg)

Status: vast te stellen

33

Sport en beweging Omdat de aandacht voor geestelijk en lichamelijk welbevinden toeneemt, wordt sport en beweging voor veel mensen belangrijker. Individualisering zorgt ervoor dat sporten zelfstandiger wordt; mensen bepalen vaker zelf met wie en wanneer ze sporten en zijn minder afhankelijk van verenigingen en vaste tijdstippen. De vergrijzing en de toename van mensen met een chronische aandoening leiden tot verandering in het sportaanbod, waar we met de inrichting van onze sportgebieden en openbare ruimte rekening mee moeten houden. Ruimtelijk Woningtekort Vanwege de woningnood, de kleiner wordende huishoudens en de toename van urgente groepen blijft ‘wonen’ een belangrijke ruimtevrager. Onze woningvoorraad sluit onvoldoende aan bij de behoefte. Er is een groot tekort aan woningen voor senioren (met zorg), jonge gezinnen, jongeren, en urgente groepen. Er is sprake van extramuralisering (het langer zelfstandig wonen van steeds meer zorg- en hulpbehoevenden) en het huisvesten van statushouders is een belangrijke maatschappelijke opgave. De concentratie van deze aandachtsgroepen in wijken waar weinig woningen beschikbaar zijn zet de leefbaarheid onder druk. Sinds 2012 is het aantal goedkope huurwoningen sterk afgenomen, zodat jongeren steeds moeilijker aan een woning kunnen komen. De behoefte aan Randstadrail halte Leidschendam-Voorburg (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg) 34

Status: vast te stellen

meer betaalbare huurwoningen is zowel urgent voor de reguliere woningzoekenden (starters en jonge gezinnen) als voor aandachtsgroepen en ouderen. Ook de komende jaren blijft de vraag naar woningen in het goedkope en middeldure segment onverminderd groot en zijn er meer betaalbare woningen nodig. We kampen daarnaast met stijgende koopprijzen, hoge grondprijzen en speculatie zodat voor veel mensen een koopwoning onbereikbaar is. De investeringsruimte is beperkt door de hogere kosten voor nieuwbouw, een tekort aan personeel en materiaal. De bouw van meer woningen zorgt voor meer auto’s en voorzieningen. Doordat de ruimte beperkt is, staat het toevoegen van woningen onder druk. Voorzieningen Door de toename van het aantal inwoners neemt ook de behoefte aan voorzieningen toe. Tegelijkertijd staan de maatschappelijke voorzieningen onder druk omdat de ruimte beperkt is, de huur- en vastgoedprijzen hoog zijn, andere functies vaak meer opleveren en er een tekort aan personeel is. Toename meervoudig ruimtegebruik Verschillende functies als energietransitie, klimaatadaptatie, mobiliteit, groen, water, wonen en werken vragen in toenemende mate om ruimte en zullen dit blijven doen. De noodzaak tot dubbel ruimtegebruik en functiemenging zal daardoor toenemen.

Status: vast te stellen

Technologische innovatie, slimme stad Steden worden slimmer en informatietechnologie speelt een steeds grotere rol bij het functioneren, de inrichting, het beheer en het bestuur van de stad. Onderdelen van de stad raken met elkaar verbonden via een informatienetwerk. Zelfrijdende auto’s, vraaggestuurde energievoorziening (smart grid), batterijopslag, informatievoorziening en laadpunten zijn uitingen hiervan in de dagelijkse leefomgeving. Toekomstbestendige vitale lokale economie Het belang van een toekomstbestendige, lokale economie neemt toe. Mede met het oog op het terugdringen van reistijd en autogebruik is het daarom van belang om werkgelegenheid te blijven faciliteren in of nabij de eigen woonomgeving. Voor ondernemers en werknemers speelt lokale omgevingskwaliteit daarom een steeds grotere rol. Het concept van pure woonkernen nabij de grote stad als werkplek raakt steeds meer achterhaald. Om de lokale economie van Leidschendam-Voorburg duurzaam en vitaal te houden is er dan ook behoefte aan ruimte voor nieuwe arbeidsplaatsen en werkgelegenheid. Daarnaast wordt het begrip arbeidsplaats breder met de toename van het aantal zzp’ers, parttimers, flexwerkers en thuiswerkers. Van belang is ook de blijvende behoefte aan werkplekken voor praktisch opgeleiden en stadsverzorgende bedrijvigheid.

Omgevingskwaliteit Een goede omgevingskwaliteit is één van de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet. Omgevingskwaliteit gaat over het belang van onderwerpen als cultureel erfgoed, architectuur, stedenbouw, milieu, landschap, water en natuur. Omgevingskwaliteit gaat dus over de waarden en identiteit van een plek en hoe wij dit als samenleving ervaren. Hierbij zijn ook culturele en sociale factoren van invloed. Daarbij zijn ook de meer onzichtbare factoren zoals de kwaliteit van water, bodem, lucht en geluid belangrijk voor de kwaliteit van de omgeving. Het is niet prettig te verblijven in een gebied waar dit niet op orde is. Mobiliteit Mobiliteit is aan verandering onderhevig. Er is een belangrijke duurzaamheidsopgave waardoor de rol van het openbaar vervoer en elektrische auto’s toeneemt, met bijbehorende ruimtelijke effecten. Tegelijkertijd staat de betrouwbaarheid en de betaalbaarheid van het openbaar vervoer onder druk. Nieuwe mobiliteitsconcepten zoals deelauto’s en elektrische fietsen zijn nog steeds in opkomst. Andere ontwikkelingen zijn de opkomst van diverse typen kleine elektrische voertuigen (LEV’s), STOMP, mobiliteit als dienst (MaaS), van bezit naar gebruik, smart city / smart mobility en autonome, zelfrijdende voertuigen.

Tot slot vindt er technologische innovatie plaats, bijvoorbeeld op het gebied van kunstmatige intelligentie, zelfrijdende auto’s en distributie met drones. 35

Cultuur en Erfgoed Mensen hebben meer tijd en geld beschikbaar voor kunst en cultuur. Door de vergrijzing is er sprake van een verandering in de culturele behoeften van inwoners. Er is ook steeds meer aandacht voor het belang van cultuurhistorie en erfgoed, mede op basis van het Verdrag van Faro. Behoud, hergebruik en het herkenbaar maken van historische objecten en locaties is steeds vaker aan de orde en geeft betekenis aan de omgeving. Tegelijkertijd staan deze zaken door toenemende druk op de ruimte ook steeds vaker onder druk.

hittegolven neemt de kans op hittestress toe. Dit kan gevaarlijk zijn voor kwetsbare mensen en vormt een risico voor de zoetwaterkwaliteit (opwarming) en -beschikbaarheid (verdamping). Omdat het weer extremer wordt, is er ook vaker sprake van droge perioden. Hierdoor neemt de biodiversiteit af. Dit heeft ook nadelige gevolgen voor het menselijk welzijn. Door droogte dalen de grondwaterstanden. Dit heeft schadelijke gevolgen voor de bomen. In zettingsgevoelige gebieden kan het bovendien tot een versnelde bodemdaling leiden wat weer kan

resulteren in ernstige schade aan infrastructuur en funderingen. Door verstedelijking en intensivering van de landbouw treedt er versnippering van ecologisch leefgebied op. Energietransitie Om klimaatverandering en de gevolgen ervan te beperken, moeten we ons energieverbruik verminderen en overstappen op hernieuwbare energiebronnen. Deze verandering vraagt op korte termijn om maatregelen om energie te besparen

Recreatie en toerisme Ouderen blijven langer vitaal, hebben meer vrije tijd en maken meer gebruik van recreatieve voorzieningen. Er is een algemene trend tot kleinschaliger toerisme en een focus op lokale kenmerken. De verkoop van streekproducten en de opkomst van kleinschalige voorzieningen zijn voorbeelden hiervan. Daarnaast is er een toenemend accent op recreatie in natuur en landschap, vaak actieve en gezonde vormen van recreatie die gepaard gaan met het verkleinen van de ecologische footprint van de toerist. Klimaat Klimaatverandering Het weer wordt extremer, wat zich uit in hevigere regenbuien. De frequentie van (grond)wateroverlast en kans op overstromingen neemt hierdoor toe. Door hogere temperaturen en vaker voorkomende Leidschendam (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg) 36

Status: vast te stellen

en om efficiënt om te gaan met de energie. Naast het zo goed mogelijk isoleren van de bestaande woningvoorraad wordt ingezet op zo goed mogelijk benutten van lokale warmtebronnen via bodemwarmtesystemen, aquathermie of luchtwarmtepompen. Door lokale opwek met zon en de toenemende elektrificatie van verkeer en verwarming zal het elektriciteitsnetwerk op alle niveaus uitgebreid moeten worden. Bij de uitwerking van de energietransitie zullen we aandacht besteden aan omgevingsveiligheid. Duurzame landbouw De landbouw bevindt zich in een overgangsfase. Het aantal landbouwbedrijven neemt landelijk af, bedrijven worden duurzamer, soms ook extensiever en gaan steeds vaker combinaties aan met andere functies zoals natuur en recreatie. Vermindering van de stikstofuitstoot, biologisch boeren, vernatting en agrariërs als beheerders van het landschap zijn andere belangrijke ontwikkelingen.

Circulariteit We bevinden ons in de overgang naar een meer circulaire economie. Dit biedt nieuwe economische kansen, maakt ons minder afhankelijk van de import van schaarse grondstoffen en draagt bij aan een schoner milieu. Dit vraagt ook de nodige ruimte.

PV-panelen (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg)

Status: vast te stellen

4. Een gemeenschap met ideeën In dit hoofdstuk volgt een beknopt overzicht van de belangrijkste resultaten van het participatietraject bij deze omgevingsvisie. Daarbij is veel opgehaald. Bruikbare ideeën en herkenbare wensen en zorgen. Er is een rode draad per thema te herleiden, die hieronder kort wordt toegelicht. Een uitgebreider overzicht is opgenomen in een separaat participatieverslag.

4.1

Participatie Participatieavonden 2022 (2x)

Bijeenkomst Leidschendam Noord

Bijeenkomsten sturingsfilosofie (2x)

Bijeenkomst Ketenpartners

Kernbijeenkomst Leidschendam

Jongeren Denktank

Kernbijeenkomst Voorburg

Participatieavond Koersnotitie 2024

Kernbijeenkomst Stompwijk

Raadscommissie koersnotitie 2024

Sessie Maatschappelijke partners

Ontwerp adviesraad Stompwijk

Participatieavond Perspectieven

Overleg adviesraad sociaal domein

Wensen op de kaart

Informatie-avonden in de kernen (4) maart 2025

Sociaal

Ontmoeting Er is onder onze inwoners behoefte aan publieke ontmoetingsplekken, zowel binnen als buiten. Bijvoorbeeld extra buitenruimtes, wijkgebouwen, sportplekken, bankjes en picknicktafels. Vooral voor jongeren en ouderen die niet in een verzorgingstehuis wonen. Jongeren geven aan dat zij graag meer buitenplekken zouden zien zoals kleine parken en plekken die altijd open zijn. Er is ook behoefte aan een buurthuis en locaties voor familiebijeenkomsten. Vrouwen in Leidschendam Noord pleiten voor sportplekken speciaal voor vrouwen zoals fitness en zwemmen. Hoogwaardige voorzieningen Door inwoners werd de behoefte aan voorzieningen die aansluiten bij de bevolkingsgroei vaak genoemd. Voorzieningen voor ouderen en inwoners in een kwetsbare situatie. Van belang is dat deze gelijkmatig over de gemeente worden verdeeld. Ook bij de bouw van nieuwe wijken moeten er nieuwe basisvoorzieningen komen. Verder is het belang

Veurs Lyceum

Inwonerspanel (1)

Bijeenkomsten met maatschappelijke organisatie en ketenpartners, maart 2025

Inwonerspanel (2)

Inwonerspanel (3) april 2025

Figuur 6: Kort overzicht van de participatie die plaats heeft gevonden (bron: Buro SRO) 38

Status: vast te stellen

van het verenigingsleven voor sociale interactie benadrukt en is het Huygensmuseum specifiek onder de aandacht gebracht. Contact met gemeente Er is behoefte aan beter contact met de gemeente als sparringpartner bij ruimtelijke initiatieven van bewoners en ondernemers. Ook wanneer initiatieven niet voldaan aan het beleid is een meedenkende houding vanuit de gemeente wenselijk. Met name in Stompwijk wordt dit contact momenteel gemist.

4.2

Ruimtelijk

Belang van (niet bouwen in het) groen Het groen is een van de sterkste punten van onze gemeente. Het blijkt dat de inwoners dit groen zo veel mogelijk willen behouden en waar mogelijk vergroten of versterken. Dit gaat zowel om het groen in de wijken als buiten de stad. Ook de samenhang van groen binnen de bebouwde kom en dat in het buitengebied is onderstreept. Tot slot wordt er aandacht gevraagd voor het versterken van de natuurlijke kwaliteit van het groen. Samenhangend hiermee hebben de inwoners aangegeven dat de groene polders in het buitengebied en de groene gebieden in de stad bewaard moeten blijven en dat er niet in het groen gebouwd mag worden. Woningvoorraad Veel inwoners zijn het er over eens dat er meer woningen nodig zijn. Wel is er discussie over de

Status: vast te stellen

hoeveelheid. Er moeten vooral woningen voor starters en ouderen (1 of 2 personen) komen. Dit laatste kan zorgen voor doorstroming. Specifiek moet er aandacht zijn voor betaalbare woningen en voor een seniorenhof. Daarnaast moet de leegstand van vervallen boerderijen, een algemene trend die leidt tot verrommeling en ondermijning, aangepakt worden. Tot slot is er een voorkeur voor nieuwbouw in de kern in plaats van aan de randen uitgesproken. Bestaande bebouwingskwaliteit Bij de bouw van nieuwe woningen moeten bestaande ruimtelijke kwaliteiten behouden blijven. Specifiek gaat het daarbij om behouden van de beschermde dorpsgezichten en de losstaande monumenten. Meer in het algemeen gaat het om een passende bouwhoogte in aansluiting op bestaande wijken. Verkeersveiligheid, fietsverbindingen en parkeren Verkeersveiligheid van voetgangers en fietsers moet voorop staan. Op sommige plekken is de verkeersveiligheid nu matig, zoals op de Stompwijkseweg, de Westvlietweg, de A12 en in de spoorzone. Ook is er veel verkeersdrukte, vooral rondom De Mall. Op meerdere plekken spelen er parkeerproblemen. Als suggesties worden geopperd: een autoluw Leidschendam centrum, meer fietsstraten waar de auto te gast is en vaker het fietspad scheiden van de autoweg. Tot slot wordt er aandacht gevraagd voor een betere toegankelijkheid voor mindervaliden en mensen in rolstoel of scootmobiel.

Toekomst van agrarische erven in het buitengebied Inwoners van Stompwijk uitten de wens om boeren de mogelijkheid te bieden nevenactiviteiten te ontplooien. Voorbeeld zijn het ontwikkelen van woningen, kinderopvang en theehuizen op hun erven. Regelgeving vormt nu vaak een belemmering voor deze initiatieven. De inwoners benadrukten de rol van de gemeente om deze initiatieven mogelijk te maken met aandacht voor zowel vernieuwd gebruik van de erven als het behoud van agrarische activiteiten. Daarnaast is er behoefte aan meer of bredere ontwikkelmogelijkheden die bijdragen aan de economische levensvatbaarheid van bestaande agrarische bedrijven. Vlietland Inwoners van Leidschendam-Noord uiten zorgen over te intensieve ontwikkelingen op het gebied van recreatie in recreatie- en natuurgebied Vlietland. Ze geven aan dat dit ten koste kan gaan van natuur, landschap en rust. Goede, duurzame bereikbaarheid Duurzame bereikbaarheid binnen de 15 minutenstad vonden veel deelnemers aan de participatiebijeenkomsten essentieel. Daarbij wordt gevraagd om vooral veel ruimte voor fietsers, maar ook om goede OV-verbindingen bij nieuwe wijken. Voor Stompwijk is het belangrijk dat er een goede bereikbaarheid is naar Leidschendam en met de bus via de N206 naar Leiden en Zoetermeer. Verder zijn suggesties gedaan voor 39

een maximumsnelheid van 30 km/u voor auto’s en bredere fietsstroken en -straten, eenrichtingsverkeer en wachttijdvoorspellers bij verkeerslichten. Informatietechnologie kan daarbij, bijvoorbeeld door een slimme stad, een rol spelen. Ook het opstellen van regels voor elektrische fietsen en controle daarop is als belangrijk benoemd. Ruimte voor ondernemers Er werd aandacht gevraagd voor de positie van ondernemers. Vooral in het Damcentrum. Er is met name een behoefte aan ruimte

4.3

Klimaat

Duurzaamheid en klimaat Voor het onderwerp duurzaamheid en klimaat werd er met name gepleit voor het vergroten van de biodiversiteit. Dit betreft het toevoegen van divers groen, dat verder gaat dan alleen het planten van bomen. Er zijn ideeën geopperd om tuineigenaren te stimuleren om hun tuinen groener en biodiverser te maken en gevels en daken te vergroenen. Waterkwaliteit Inwoners maken zich zorgen om de kwaliteit van het water. Ze vinden dat gemeente en inwoners hier samen meer aan moeten doen. Met name in Leidschendam is dit een aandachtspunt.

Van Wijnenpark (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg) 40

Status: vast te stellen

5. Visie Leidschendam-Voorburg 2050 De kenmerken en kwaliteiten die onze gemeente bijzonder maken (hoofdstuk 2) willen we koesteren en verder versterken. Daarbij spelen we in op wat er vanuit de regio op ons af komt en op de maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op de leefomgeving (hoofdstuk 3). Ook kijken we goed naar wat onze inwoners en andere belanghebbenden belangrijk vinden (hoofdstuk 4). Zo zorgen we ervoor dat we in 2050 nog steeds over een hoogwaardig verblijfsklimaat beschikken, goed verbonden zijn met onze omgeving en een plek bieden aan iedereen. We maken waar dat onze woongemeente ook economisch vitaal is met arbeidsplaatsen en voorzieningen die meegroeien met het inwonertal. Dit alles landt in een groene en aantrekkelijke leefomgeving die we duurzaam en toekomstbestendig inrichten en waarin het unieke, historische en onderscheidende karakter van onze drie kernen: Stompwijk, Voorburg en Leidschendam onverminderd herkenbaar is.

5.1

Een plek van en voor iedereen

Algemeen Om onze gemeente een plek van en voor iedereen te laten zijn, willen we een eerlijke bijdrage leveren aan de woningbehoefte van de regio en voor al onze inwoners passende woonruimte beschikbaar hebben. Met al onze inwoners bedoelen we nadrukkelijk óók de aandachtsgroepen en ouderen in onze gemeente. Onze aandachtsgroepen zijn uitstromers (uit beschermd wonen, maatschappelijke opvang en jeugdzorg), statushouders, arbeidsmigranten,

Status: vast te stellen

woonwagenbewoners, studenten en ouderen van 75+ met en zonder zorg- of ondersteuningsvraag. Maar een plek van en voor iedereen betekent ook dat we de leefomgeving en de openbare ruimte zien als plek waar iedereen zich thuis moet voelen. We willen een inclusieve en sociale samenleving zijn waarin iedereen op een gelijkwaardige manier welkom is en dezelfde kansen krijgt om mee te doen. Een samenleving waarin inwoners elkaar en de gemeente volop vertrouwen. Een samenleving waarin ieder kind ook in 2050 veilig, gezond en kansrijk kan opgroeien en zich kan ontwikkelen. Tot slot vinden we een hoogwaardig voorzieningenaanbod een belangrijk onderdeel om met recht een plek van en voor iedereen te kunnen zijn. Aandachtsgroepen wonen Binnen de aandachtsgroepen is de huisvesting van uitstromers en sociaal/medisch urgenten verplicht. In lijn met het wetsvoorstel ‘Versterking regie volkshuisvesting’ en de regionale afspraken daarover sturen we op een evenwichtige verdeling van de aandachtsgroepen door middel van gemixt wonen. Binnen deze aandachtsgroepen hebben de urgente groepen voorrang op een woning. We werken actief aan het realiseren van voldoende betaalbare woningen voor alle aandachtsgroepen. Deze geven we zo nodig de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding. Ook stimuleren we collectieve woonvoorzieningen en initiatieven en gaan we soepel om met aanvragen voor mantelzorgwoningen.

Nieuwbouw Gezien het grote en urgente tekort aan betaalbare woningen is het nodig om extra woningen te bouwen. Dit leeft ook erg breed onder onze inwoners. Om sneller en goedkoper te bouwen staan we open voor flexibele, conceptuele en modulaire bouwconcepten. Met het Rijk, de provincie, de gemeenten in de regio Haaglanden en Sociale Verhuurders Haaglanden hebben we afgesproken om minimaal 2/3 betaalbaar, waarvan minimaal 30% sociale huur, te bouwen. We willen extra aandacht geven aan passende woningen voor mensen met een laag inkomen. Daarom maken we afspraken met de woningcorporaties over de bouw en toewijzing van (on)zelfstandige woonruimten voor deze groepen en de begeleiding daarbij. We werken toe naar meer balans in onze woningvoorraad en naar 30% sociale huurwoningen binnen onze totale woningvoorraad, evenwichtiger verdeeld over de wijken in de gemeente maar met behoud van de bestaande identiteit van de wijk. Om te zorgen dat er voor iedereen zo veel mogelijk een passende woning beschikbaar komt bouwen we zo’n 6.000 nieuwe woningen ten opzichte van 2025. Oplopend van circa 2.300 woningen tot 2030, circa 5.000 woningen tot 2040 en circa 6.000 woningen tot 2050. Bij het realiseren van deze woningbouwopgave spelen de sociale verhuurders een essentiële rol. Duidelijk is dat de woningnood in de gemeente en de regio groot is. Een reële inschatting op basis van de 41

“Ik ben een geboren en getogen Voorburger, net als mijn ouders die hier nog steeds wonen. Hopelijk willen en kunnen mijn kinderen hier ook nog wonen in 2050.”

“Een muziekfestival in de buurt zou leuk zijn voor jongeren. Inwoners zouden graag meehelpen organiseren.” Figuur 7: Een plek voor iedereen (bron: Buro SRO) 42

Status: vast te stellen

Leidschendam-Voorburg Gewenste woningvoorraad 2050

42.400

Huidige woningvoorraad 2025

38.200

Opgave woningproductie 20252050 Fair share regionale opgave LV

4.200 7.600

bij huishoudensgroei LV volgens Primos 2024

om te voorzien in woningbehoefte LeidschendamVoorburg aandeel LV in regionale voorraad x uitbreiding woningvoorraad

Toevoeging aan de woningvoorraad (bron: ABF - Primos Demografie 2024)

ontwikkellocaties, de ruimte voor optoppen, splitsen en inbreiding en de ambitie om passend bij de bestaande context te ontwikkelen leidt tot circa 6.000 woningen van 1-1-2025 tot 2050. De effecten daarvan worden onderzocht in de OER (omgevingseffectrapportage). We gaan in 2025 en 2026 behoefteonderzoek doen om een scherper beeld te krijgen van de exacte behoefte aan aantallen en typen woningen.

voor kleinere huishoudens. Grondgebonden woningen liggen minder voor de hand in verband met schaarste en hoge grondprijzen. Met deze sturing op woningtypen proberen we doorstroming te stimuleren en in de bestaande woningvoorraad grondgebonden woningen voor gezinnen vrij te spelen. Voor aandachtsgroepen en ouderen zetten we in op innovatieve, betaalbare woonzorgconcepten.

We sturen actief en gebiedsgericht op het woningbouwprogramma (prijs, typologie en doelgroep) dat tot stand komt. Zo werken we naar een evenwichtige bevolkingsopbouw en gedifferentieerde, levensloopbestendige woonwijken met voldoende betaalbare woningen. Het accent leggen we duidelijker op woningen voor jongeren en gezinnen, maar ook op ouderen. We sturen via een brede aanpak gebiedsgericht op de woningen die deze doelgroepen nodig hebben. Dit betekent veel betaalbare woningen

Bestaande woningvoorraad Naast nieuwbouw vervult de bestaande woningvoorraad een belangrijke rol om te komen tot passende woningen. We streven ernaar dat bestaande woningen bewoond worden door doelgroepen waar die woning geschikt voor is of geschikt voor wordt gemaakt. Dit doen we door het stimuleren van collectieve woningaanpassingen en het faciliteren van collectieve scootmobiel stallingen. We sturen op uitbreiding van de bestaande woningvoorraad door het faciliteren

Status: vast te stellen

van optopping, kamerverhuur en woningsplitsing en nemen daarbij een flexibele houding aan ten aanzien van parkeeroplossingen om dit mogelijk te maken. Voor kavels waarbij het maximaal aantal vierkante meters vergunningsvrij bouwen is toegestaan willen we per kavel maximaal 1 ondergeschikte woning in een van de bijgebouwen toestaan. Deze woning is ruimtelijk ondergeschikt aan de hoofdwoning en beschikt dan ook niet over eigen buitenruimtes. Langer zelfstandig wonen Het aantal inwoners vanaf 75 jaar en ouder neemt de komende jaren toe en het aantal inwoners met beperkingen verdubbelt de komende 10 jaar. Daarnaast is de verwachting dat het aantal mensen met dementie de komende 30 jaar vrijwel zal verdubbelen. Ouderen met een zorgvraag vormen in Leidschendam-Voorburg de grootste groep binnen de doelgroep die langer zelfstandig of weer thuis wil of moet wonen. We willen onze zorgafhankelijke inwoners de mogelijkheid bieden om zelfstandig in Leidschendam-Voorburg te blijven wonen. Dit om meer mensen zo lang mogelijk zelfstandig te laten functioneren en de regie over hun eigen leven te houden. Er is echter een groot tekort aan geschikte zelfstandige woonruimte in een leefomgeving die de zelfstandigheid stimuleert. Dit leidt tot wachttijden en heeft grote financiële en maatschappelijke consequenties. We nemen als gemeente 43

Een plek van en voor iedereen

Ruimte voor ontmoeting en Samen leven aan collectieve ruimte

samenkomst

Toegankelijke openbare ruimte Stimuleren verenigingsleven

44

voor iedereen

Status: vast te stellen

onze verantwoordelijkheid om de benodigde voorzieningen en geschikte woningen voor langer zelfstandig thuis wonen beschikbaar te maken. Daarom werken we aan het realiseren van geschikte woningen voor ouderen en aandachtsgroepen en mensen met een zorgvraag en maken we ruimte voor extra huisartsenpraktijken. We willen woningen en woongebouwen toegankelijk maken voor senioren en mindervaliden. Ook willen we werken aan innovatieve woonzorgvormen voor inwoners met een zorgvraag met daarbij de juiste ondersteuning. Binnen de bestaande woningvoorraad hebben de sociale verhuurders een belangrijke rol om geschikte woonvormen te realiseren. Als gemeente ondersteunen we dat door te zorgen voor aanvullende begeleiding thuis, doorstroommakelaars en flatcoaches te faciliteren en door ons in te zetten in het vergroten van de zelfredzaamheid. Leefomgeving met kansen voor iedereen We zijn geen slaapstad; onze omgeving is een levendige omgeving waar inwoners zich veilig, welkom en thuis moeten voelen en zich kunnen ontplooien. Waar het voor onze jeugd fijn, veilig en gezond is om op te groeien. Waar het voor ouderen en kwetsbaren ook in de toekomst prettig wonen is. Een hoogwaardig aanbod aan voorzieningen is daarbij essentieel. Zeker voor de basisvoorzieningen. Dit zijn basisscholen, ontmoetingscentra (buurt- en wijkcentra), huisartsenpraktijken en supermarkten.

Een plek voor iedereen (bron The Bassin de la Villette, Archdaily, August 15, 2024)

Status: vast te stellen

45

Hier willen als gemeente prioriteit aan geven, meer de regie nemen en zorgen dat er een kwalitatief en kwantitatief goed aanbod blijft of komt. Onder een kwantitatief goed aanbod verstaan we: • 1 basisschool per 2320 woningen; • 125 m2 vloeroppervlakte voor ontmoetingscentra per 1.000 woningen; • 1 huisarts per 2095 inwoners; • 1 (kleine) supermarkt per 4.000 inwoners. Maar ook andere maatschappelijke voorzieningen, bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs, sport en gezondheid zijn belangrijk. Daarnaast zijn er voor specifieke kwetsbare groepen voorzieningen nodig zoals verpleeghuizen, zorginstellingen, ggz-instellingen en een werkleerbedrijf. Voor al dit soort voorzieningen werken we voortaan met richtlijnen voor de omvang en hoeveelheid per inwoner. Deze richtlijnen zijn aangegeven in de bijlage bij deze omgevingsvisie. Zo willen we, mede in verband met de vergrijzing en toenemende gezondheidsproblemen, zorgdragen voor extra huisartsenpraktijken of gezondheidscentra. Wijkgebouwen, scholen, religieuze gebouwen en gebedshuizen, verenigingsgebouwen, parken, pleinen en speelplekken, voorzieningen voor kunst en cultuur en bijvoorbeeld een koffiezaakje met een terras zijn essentieel voor ontmoeting en ontplooiing. We zorgen er dan ook voor dat dit aanbod beschikbaar is in onze gemeente.

Dit aanbod willen we evenwichtig verdelen, mee laten groeien met het inwonertal en toegankelijk en inclusief houden en 46

maken. Als een wijk erom vraagt, bijvoorbeeld als deze sociaal achterblijft of veel 75-plussers herbergt, zetten we in op extra voorzieningen. Als indicator voor een sociale leefomgeving hanteren we de vitaliteitsprofielen op basis van onze wijkatlassen. Dit vraagt om ruimte die schaars is. Als gemeente nemen we onze rol om maatschappelijke en nietcommerciële activiteiten te ondersteunen en hier waar nodig actief op te sturen. Dit zit deels in de richtlijn voor 5% ruimte voor economische en maatschappelijke voorzieningen die we bij nieuwbouw hanteren. Maar ook zullen we bij herbestemming van kerken altijd voorkeur geven aan een maatschappelijke bestemming. Daarnaast zullen we onze scholen verbreden. Voor te stellen is dat in 2050 de kinderopvang een publieke voorziening is, gericht op de ontwikkeling van alle kinderen en ter bevordering van kansengelijkheid. De gemeente zal structureel ruimte moeten reserveren voor kinderopvang en zet daarom nog meer in op de vorming van integrale kindcentra (IKC’s) waarin opvang, onderwijs en andere functies onder één dak samenkomen. In Leidschendam en Voorburg ontwikkelen we de bibliotheek van de toekomst als culturele en sociale huiskamer van de gemeente. Een hoogwaardig cultureel veld draagt bij aan talentontwikkeling, verrijkt het voorzieningenniveau en het welzijn van de inwoners. Dit zorgt voor sociale cohesie. .

Tot slot erkennen we de belangrijke waarde van het verenigingsleven en sportfaciliteiten.

Hiervoor willen we, ook bij toename van het aantal inwoners, voldoende faciliteiten beschikbaar houden. We zetten in op intensiever gebruik van bestaande sportvoorzieningen en -complexen door meervoudig ruimtegebruik. Met meer schaduwrijke kunstgrasvelden, multifunctionele, vitale sportparken als ontmoetingsplek voor de wijk, meervoudig gebruik en bijvoorbeeld sporten op daken kunnen we dit mogelijk maken in onze gemeente. Daarnaast is er een belangrijke rol weggelegd voor sporten en bewegen in de groene openbare ruimte. Tot slot komt er bij de ontwikkeling van de Vlietzone, net over de grens van onze gemeente, extra ruimte voor sportvelden, waar ook de inwoners van onze gemeente van kunnen profiteren. Met bovenstaande beleidslijn en bijbehorende voorbeelden geven we gehoor aan het signaal van onze inwoners over het behoud van vitaliteit

5.2

Economisch vitale woongemeente

Algemeen Als woongemeente dragen we bij aan de werkgelegenheid met onze aantrekkelijke woonomgeving voor werknemers in de regio en daarmee aan een goed vestigingsklimaat voor bedrijven. Maar we zijn zeker niet alleen een woongemeente. We koesteren ook de bedrijvigheid en overige economische activiteiten. Om een levendige gemeente te blijven, zetten we in op het faciliteren van een kwalitatief uitstekend en divers

Status: vast te stellen

“De vitaliteit van het dorp is belangrijk en hangt af van kleinschalige ondernemers. Er is in Stompwijk behoefte aan maatwerk per ondernemer.”

Figuur 8: Economisch vitaal, passend bij een woongemeente (bron: Buro SRO)

Status: vast te stellen

47

Economisch vitale woongemeente Duurzame melkveehouderij in de polder, combineren Benutten dynamische stedelijke werkgebieden

met recreatie, streekproducten, landschap en natuur

net over onze gemeentegrenzen

met boeren als rentmeesters van het buitengebied. Vlietland als regionale, economische en Stationsomgevingen intensiveren tot

toeristische trekker met ruimte voor intensieve

stedelijke brandpunten met ruimte voor

recreatie

ontwikkelingen

Intensieve, duurzame bedrijventerreinen voor stadsverzorgende, ambachtelijke bedrijven en circulaire economie

Levendige centrumgebieden, hoogwaardige verblijfskwaliteit, focus op retail, horeca en historische kwaliteit, verbinding met Vliet

Behoud en versterking duurzame, innovatieve glastuinbouw Meeslouwerpolder

Publiekstrekker The Mall; verminderen overlast,

48

verbeteren duurzame bereikbaarheid

Status: vast te stellen

aanbod aan economische functies en aantrekkelijke winkelgebieden met een divers aanbod. Zo zorgen we voor werkplekken voor zowel praktisch als theoretisch opgeleiden en voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hierbij streven we naar 2.000 extra banen tot 2030. Daarna willen we het voorzieningenniveau en de werkgelegenheid in gelijke tred mee laten groeien met het inwoneraantal. We gaan uit van circa 1% groei van het aantal banen per jaar, wat leidt tot circa 3.000 tot 4.000 extra banen in 2050. We gaan vooral voor een structurele en kwalitatieve groei in de sectoren waarin we nu al sterk zijn: dienstverlening, retail en zorg in combinatie met stadsverzorgende, ambachtelijke diensten en met een sterke agrarische sector in de vorm van melkveehouderij in het buitengebied en glastuinbouw in de Meeslouwerpolder. Met een breed aanbod aan opleidingen stimuleren we praktische beroepen. Zo koppelen we onderwijs en bedrijfsleven zo goed mogelijk aan elkaar. We spelen in op innovatieve ontwikkelingen, bijvoorbeeld op het gebied van automatisering en kunstmatige intelligentie waar dit kansen biedt voor doelmatigere bedrijven en kwalitatieve verbeteringen.

Niet alles hoeft binnen onze eigen gemeente te liggen: we hebben net buiten onze gemeente met CID, Binckhorst, Westvlietweg en Forepark ook gebieden binnen handbereik waar veel werkplekken en stedelijke voorzieningen aanwezig zijn of ontwikkeld worden. Hier profiteren we ook van.

Status: vast te stellen

Sector

Aantal banen

gezondheid en welzijnszorg

4.820

groot- en detailhandel en reparatie van auto's

4.680

advisering, onderzoek en overige specialistische zakelijk dienstverlening

2.860

onderwijs

2.020

logies-, maaltijd en drankversterking

1.410

landbouw

190

Ruimte voor nieuwe bedrijvigheid en voorzieningen op de juiste plek Voor vitale en circulaire economische activiteiten en dynamiek is het zaak om ruimte te geven aan bedrijvigheid en in te zetten op een zekere groei die meebeweegt met de bevolkingsontwikkeling. Die ruimte willen we bieden, verspreid over de gemeente. Daarbij blijft een eigen rol weggelegd voor: • Zes toekomstbestendige bedrijventerreinen; • Vier levendige kernwinkelgebieden; • Ondersteunende buurtcentra (winkels en maatschappelijke voorzieningen) in de wijken, die we multifunctioneel willen gebruiken; • Een vitaal buitengebied met daarin het glastuinbouwgebied en vitale (voormalige) erven; • Dynamische nieuwe ontwikkellocaties met wonen, werken en voorzieningen. • Ruimte voor bedrijfsverzamelgebouwen voor startups en scale ups. En ruimte voor kleinschalige zelfstandige kantoorruimte conform de regionale afspraken op basis van de Kantorenvisie MRDH 2025-2030.

We zorgen voor ruimte voor voorzieningen en werk, óók in de buurt, door hierover afspraken te maken met elkaar. Zo is onze gemeente niet alleen prettig om in te wonen, maar ook om er te werken en er gebruik te maken van de diensten en voorzieningen. We zorgen er voor dat de ruimte voor nietwoonfuncties (werken en voorzieningen) in de gemeente met 5% van het oppervlak meegroeit met de woningbouw. Ruimte is schaars in onze gemeente, dus om ervoor te zorgen dat er genoeg plek is voor niet-woonfuncties, stellen we een richtlijn van gemiddeld 5% ruimtereservering hiervoor in. Bij grote ontwikkelingsprojecten is deze 5% het minimale uitgangspunt. Met name in de plinten (de begane grond van gebouwen) zien we goede kansen hiervoor omdat deze functies op die manier bijdragen aan de leefbaarheid en sociale veiligheid van de omgeving. We maken gebiedsgerichte afspraken hierover bij het programmeren van toekomstige ontwikkellocaties in de gemeente. We maken ook gebiedsgerichte 49

“Stop met bebouwen van groene gebieden, daar zijn de bewoners in 2050 dankbaar voor.”

“Het is noodzakelijk dat de gemeente groeit maar het is ook belangrijk om groen en het historische karakter te behouden.” Figuur 9: Een hoogwaardig verblijfsklimaat (bron: Buro SRO) 50

Status: vast te stellen

afspraken over behoud van solitaire werklocaties in de gemeente. Ook dit soort locaties, zoals het kantoor van de AIVD die weer naar Leidschendam komt en de transformatie van Vlietland, zijn belangrijk in het kader van nieuwe arbeidsplaatsen. Recreatie en toerisme Een niet te onderschatten onderdeel van onze economische waarde is recreatie en toerisme. Op dat vlak hebben we veel te bieden, maar willen we ons sterker en duidelijker profileren. Onze historie, ons netwerk van wandel, fiets- en vaarverbindingen, onze landschaps- en natuurbeleving en onze ‘shopping’ faciliteiten zetten we hiervoor in. We verbeteren de toegankelijkheid en beleefbaarheid. Ook dragen we zorg voor een goede zonering van de recreatieve en toeristische activiteit in onze gemeente. Evenementen op de daarvoor bestemde locaties laten we bijdragen aan onze aantrekkingskracht voor inwoners en bezoekers

5.3

Een hoogwaardig verblijfsklimaat

Algemeen Met de ambitie ‘een hoogwaardig verblijfsklimaat’ streven we naar een prettige, gezonde, kwalitatieve en veilige leefomgeving om in te verblijven. Voor de inwoners, ondernemers, werknemers en bezoekers van onze gemeente. Maar ook voor de planten en dieren die hier leven. Dit bereiken we met de inrichting van onze leefomgeving en met aandacht voor beheer, onderhoud en handhaving.

Status: vast te stellen

Groene leefomgeving voor mens, plant en dier We behouden en versterken onze groene leefomgeving voor zowel mens, plant als dier. Beleefbaar en kwalitatief groen en water is essentieel voor een hoogwaardig verblijfsklimaat. Het zorgt voor een betere kwaliteit van leven en versterkt de positieve gezondheid doordat het uitnodigt tot bewegen, sporten, ontspannen en ontmoeten. Een groene omgeving draagt bij aan een grotere biodiversiteit, het verminderen van hittestress, het voorkomen van wateroverlast en heeft het een rol bij het vastleggen van CO2. We leveren naar vermogen een bijdrage aan de doelen van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn en Natuurherstelwet. Met ons groenactieplan 20242026 doen we nu al een aanzet. Dit blijven we zo doen omdat vergroenen van de openbare ruimte de grootste impact heeft. We werken daarbij aan een kwalitatieve toename van ons groen. We streven naar 10% meer biodiversiteit in 2035 en 50% meer stadsnatuur in 2050 en dragen hier als gemeente substantieel aan bij in de gebieden waar we zelf aan zet zijn. Bij de grote ontwikkellocaties hanteren we de 3-30-3001 richtlijn. Het streven is binnen de locatieontwikkeling invulling te geven aan de 3-30300 richtlijn.

Als partijen gezamenlijk concluderen dat dit niet mogelijk is, zal achtereenvolgens in de omliggende buurt, wijk, kern en de rest van de gemeente vanuit de locatie-ontwikkeling een bijdrage worden geleverd aan realisatie van de 3-30-300 richtlijn. We denken en ontwikkelen zoveel

mogelijk natuurinclusief. Bij kleinere ontwikkelingen en in de bestaande omgeving kijken we per gebied wat wenselijk en haalbaar is. Bij projecten waarbij de openbare ruimte wordt heringericht zetten we in op vergroening. Meer groen vraagt meer water in een droge hete zomer en levert ook verkoeling. De toenemende watervraag door vergroening betekent een opgave voor de hoogheemraadschappen. We beschermen onze hoofdgroenstructuur en richten deze in met het oog op sociale veiligheid. Daar waar het kan geven we meer ruimte en meer kwaliteit aan de natuur. Als indicatoren hiervoor kijken we naar de vijf v’s; voedsel, voortplanting, veiligheid, verbinden en variatie. Daarbij zetten we in op onze 10 icoonsoorten (huismus, scholekster, driedoornige stekelbaars, glassnijder, weidehommel, gewonepad, egel, rosse vleermuis, kattenstaart, gewoon biggenkruid). Dit vanuit de wetenschap dat als het met deze soorten goed gaat, het met heel veel soorten goed gaat. Daarnaast willen we overal minimaal voldoen aan de condities voor de basiskwaliteit natuur2 en waar mogelijk beter. We zorgen in samenwerking met de hoogheemraadschappen voor meer natuurvriendelijke oevers, zorgen voor donkere zones in delen van onze parken en groenzones, voor slimme verlichting in het buitengebied en de ecologische verbindingen in de stad.

Ook verbeteren we de verbindingen tussen het groen onderling én tussen het groen en de bebouwde omgeving. In de Loozone en de Centrale 51

Groenzone zijn we al gestart met verbetering van de doorgaande ecologische en recreatieve structuur door het wegnemen van barrières en het steviger maken van de zone door aanhechting en robuuster maken. We onderzoeken actief concrete projecten die bijdragen aan vergroening. Zo maken we van de Parkweg ook echt een PARKweg door hier substantieel te ontharden en ruimte te maken voor langzaam verkeer en groen. Hetzelfde geldt voor de Koningin Julianalaan en het tracé Heuvelweg – Monseigneur van Steellaan. We kijken samen met onze buren naar groene initiatieven in het buitengebied, zoals het versterken van de landschappelijke waarde van de Landscheidingsdijk en de Schenkzone.

“De 3-30-300 richtlijn”: De 3-30-300 richtlijn

1

houdt in dat elke woning op minimaal 3 bomen uitkijkt, dat de buurt minstens 30% bedekking met boomkronen heeft en dat er binnen 300 meter van iedere woning een parkje is. Zie ook vastgestelde Bomenbeleidsplan 2026 2036 Basiskwaliteit Natuur is de set van condities

2

(abiotiek, inrichting en beheer) die algemene soorten nodig hebben om algemeen te blijven of worden. Zonder deze condities zullen de algemene soorten achteruitgaan. Basiskwaliteit Natuur richt met name zich op het landelijk en stedelijk gebied, waar natuur niet de primaire functie is. 52

Koesteren van historische en ruimtelijke kwaliteiten Onze geschiedenis maakt ons uniek. Daarom willen we onze historische kwaliteiten behouden en nog beter dan nu beschermen. Ook willen we dit beter herkenbaar maken en als leidende kernwaarde hanteren bij ruimtelijke initiatieven en als onderlegger benutten bij andere thema’s. We willen het erfgoed beter zichtbaar maken in de stedelijke structuur, zowel het ondergrondse, archeologische erfgoed als het zichtbare erfgoed bovengronds. Op basis van ons erfgoedbeleid beschermen we ons ondergrondse en bovengrondse erfgoed. We maken ook het ondergrondse erfgoed zichtbaar. Dit door middel van interactieve informatievoorziening en door het herkenbaar maken van het ondergrondse erfgoed in de inrichting van de buitenruimte, zoals bij het kanaal van Corbulo. We spelen daarnaast in op erfgoed met de inrichting van de openbare ruimte en met de routes tussen de historische iconen en gebieden, zoals de beschermde stadsgezichten, de buitenplaatsen en het sluiscomplex. Door dit te combineren met routes en activiteiten op het gebied van winkelen, recreatie en natuurbeleving maken we de historie beter beleefbaar. Bijvoorbeeld met een wandelroute in het stedelijk gebied evenwijdig aan de Vliet. We werken aan gericht beleid en richtlijnen om het behoud en de bescherming van archeologische waarden en ander erfgoed te verzekeren.

Maar onze identiteit bestaat niet alleen uit erfgoed en historische kenmerken. Ieder gebied heeft haar

eigen kenmerken, haar eigen karakter en haar eigen ruimtelijke kwaliteiten. Zowel de bebouwde omgeving als het landschap. Die identiteit en ruimtelijke kwaliteit laten we leidend zijn bij de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving. Gezonde leefomgeving Een hoogwaardig verblijfsklimaat betekent ook een gezonde en veilige leefomgeving voor mens en dier. We zetten ons in voor verbetering van de waterkwaliteit (KRW), bodemkwaliteit, luchtkwaliteit en zo min mogelijk geluidsoverlast. Doel is om hierbij te voldoen aan wettelijk kwaliteitsnormenen richtlijnen. Dit is al een grote uitdaging voor onze gemeente. Hoewel we dus geen strengere milieunormen vaststellen zullen we daar waar we nog betere en nog schonere waarden kunnen bereiken dit zeker niet nalaten. Onze ambitie is een stand-still voor geluid, waar mogelijk de geluidssituatie verbeteren en nieuwe knelpunten voorkomen. Bij een geluidbelasting boven 53dB nemen we maatregelen of doen we onderzoek. De maatregelen hebben we uitgewerkt in ons Actieplan geluid 2024 – 2028. Als gemeente hebben we minder invloed op het geluid van rijkswegen, provinciale wegen en spoorwegen. De bronbeheerders daarvan hebben op hun beurt echter ook een stand-still verplichting op basis van het Bkl. Bij nieuwbouw van voorzieningen voor kwetsbare groepen zoals kinderen en ouderen houden we zo

Status: vast te stellen

Een hoogwaardig verblijfsklimaat

Historie beter herkenbaar en beleefbaar Landschap als uitloopgebied voor de stad

Natuurlijke inrichting parken en groen, vergroten biodiversiteit

Gezonde dagelijkse leefomgeving

Vergroenen bebouwde omgeving

Bewegen en ontmoeten in het groen