3930 regiovisie monitor jeugd 2023

Gecertificeerde Instellingen (GI’s) uitgevoerd worden:: -

een Onder Toezicht Stelling (OTS):

Beweging naar nul

of er sprake is van een crisis. Zo ja, dan voert zij een crisisinter-

De Beweging naar nul is een landelijk en groeiend initiatief

ventie uit om de crisis te bezweren.

Het gezin wordt Onder Toezicht gesteld en krijgt een jeugdbe-

dat door een groep jeugdhulpprofessionals in 2019 is gestart

schermer toegewezen, ouders behouden nog het gezag maar

(zie beweging van nul) en tot doel heeft de jeugdhulp in brede zin

Een crisisinterventie kenmerkt zich doordat het CIT direct in actie

over belangrijke beslissingen die hun kinderen aangaan dienen ze

en op allerlei gebieden structureel te verbeteren. Leidend thema

komt en indien nodig binnen 2 uur op de plek van de crisis aanwe-

te overleggen met een jeugdbeschermer. Een jeugdbeschermer

en tegelijkertijd ook de ambitie is het optimaal opgroeien van de

zig is. De crisisinterventie is erop gericht de directe veiligheid van

kan besluiten dat er bepaalde vormen van hulp ingezet moeten

kinderen in Nederland, waarbij als ultiem doel voor de toekomst

kinderen en jongeren te realiseren.

worden en is verantwoordelijk voor de veiligheid van de jeugdi-

is gesteld: 0 kinderen die niet optimaal thuis opgroeien. De Be-

gen/in gezinnen. Een ots kan per jaar verlengd worden. Hiervoor

weging wil dat de jeugdhulp stapje voor stapje steeds meer gaat

Het CIT heeft een 24-uurs bereikbaarheid en beschikbaarheid

moet de jeugdbeschermer dan opnieuw een verzoek doen bij de

bereiken voor kinderen, ouders en samenleving, tegen een steeds

voor consult, advies en het ontvangen en beoordelen van crisis-

kinderrechter die het besluit dan toetst.

rendabeler kosten-baten-verhouding.

meldingen. Waar nodig wordt samengewerkt met de GGZ-crisis-

-

In de regiovisie (zie ook het hoofdstuk ‘zo thuis mogelijk op-

Huisverbod werkt het CIT samen met de politie, maatschappelijk

Van een voogdijmaatregel is sprake wanneer het gezag van

groeien’) is de Beweging naar 0 uithuisplaatsingen opgenomen.

werk, de volwassenenreclassering en Veilig Thuis. Het CIT draagt

ouders beëindigd wordt. Zij hebben dan GEEN zeggenschap

Uitgangspunt voor de regio, GI’s en ketenpartners is dat kinderen

bij aan de risicoanalyse en de eerste opvang van kinderen voor-

meer over hun kind(eren). Uiteraard blijven zij hun kinderen nog

thuis wonen en dat de passende hulp binnen de thuissituatie

afgaand aan het opleggen van het huisverbod of heeft de rol om

wel zien, indien mogelijk. Er is een onderscheid te maken tussen

wordt ingezet. Hiervoor is het nodig dat GI’s vroegtijdig samen-

na het huisverbod de analyse te doen van de ontwikkeling van de

burgervoogdij door bijvoorbeeld iemand uit het netwerk van de

werken met de lokale teams en de jeugdhulpaanbieders en ge-

kinderen.

jeugdige en instellingsvoogdij door de jeugdbeschermer van de GI.

lijktijdig optrekken. Zo kan er bij onveiligheid direct een interventie

dienst, LVB-expertise etc. Bij de uitvoering van de Wet Tijdelijk een voogdijmaatregel:

worden ingezet en wordt uithuisplaatsing voorkomen. -

een jeugdreclasseringsmaatregel:

Hierbij gaat het om jeugdigen die strafbare feiten hebben

Routekaart naar Veiligheid

gepleegd, maar ook om jeugdigen waarbij sprake is van school-

De Routekaart is in 2023 vanuit de Regiovisie aanpak Huiselijk

verzuim. Zij krijgen dan een zogenaamde jeugdreclasseerder

Geweld ontwikkeld en regionaal omarmd als praktisch hulpmiddel

toegewezen die hen ook kan verplichten hulp te accepteren.

bij Gefaseerd Samenwerken aan Veiligheid (GSAV). De bouwste-

REGIOVISIE MONITOR 2023

31

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Besluiten aan de JB tafel •

Start Raadsonderzoek: JBT waarbij het besluit wordt genomen om een onderzoek te starten. Dit is het meest voorkomende besluit aan de JBT.

•  Geen Raadsonderzoek: JBT waarbij het besluit wordt genomen om geen onderzoek in te zetten en er verder geen acties voortvloeien voor en naar het gezin. •  Uitgesteld Raadsonderzoek: JBT waarbij er afspraken worden gemaakt die als voorwaarde dienen om een Raadsonderzoek uit te stellen voor een bepaalde periode. Indien de afspraken niet worden nagekomen, vindt het uitgestelde Raadsonderzoek alsnog plaats. •

Reeds in onderzoek: Dit zijn de verzoeken voorlopige ondertoezichtstellingen (vots) en de verzoeken tot hulpverlening (VTH). Bij een vots is de situatie dermate onveilig dat er gekozen wordt om direct een Raadsonderzoek te starten (spoedverzoek). De melder dient haar verzoek dan direct in bij de Raad en informeert de JBT hierover. Een VTH is een verzoek vanuit de Raad aan de Jeugdbeschermingstafel om te bemiddelen in het inzetten van een casusregiehouder ten tijde van hun lopende onderzoek..

•

Overig: Hier is bijvoorbeeld sprake van als een ingediend VTO voordat de jeugdbeschermingstafel plaats vindt alsnog teruggetrokken wordt. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen als er in het gezin sprake is van een crisis waar direct op gehandeld moet worden.

REGIOVISIE MONITOR 2023

32

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

5

Aanpak wachttijden Het is een gegeven dat er niet altijd direct hulp beschikbaar is op het moment dat een hulpvraag zich voordoet en er dus wachttijd is. Naast ontwikkelingen in de afgelopen jaren zoals de coronapandemie en bezuinigingen, is er ook sprake van krapte op de arbeidsmarkt in de jeugdhulp sector. Jeugdhulpaanbieders hebben problemen om voldoende personeel te behouden en vacatures in te vullen. Door deze ontwikkelingen ontstaan er extra wachttijden. Ook in de regio Haaglanden zijn er wachttijden voor jeugdhulp. Hoeveel wachttijd acceptabel is, hangt af van de aard en ernst van de problematiek. Als problemen van jeugdigen verergeren tijdens de wachttijd, spreken we van schadelijk wachten. Dit willen de gemeenten in de jeugdhulpregio Haaglanden voorkomen. In de Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden 2021-2025 is daarom prioriteit gegeven aan kinderen en gezinnen in kwetsbare omstandigheden. Zoals de ambitie dat kinderen tijdig passende hulp krijgen in een duurzaam veilige situatie. Vanuit de aanpak wachttijden wordt invulling gegeven aan deze ambitie.

REGIOVISIE MONITOR 2023

33

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Inleiding Dit hoofdstuk gaat over de belangrijkste ontwikkelingen ten aanzien van wachttijden in de jeugdhulp in 2023. Wachttijden zijn een complex samenspel van preventie, instroom, doorstroom en uitstroom. In de Regiovisie monitor van 2022 is hier dieper op ingegaan. Binnen de scope van de aanpak wachttijden richten we de zorgstromen (instroom-doorstroom-uitstroom) in de keten zo efficiënt mogelijk in. De meerjarige en integrale aanpak van wachttijden legt de focus op jeugdigen met complexe problematiek voor wie passende (verblijfs-)hulp te lang uitblijft en het wachten schadelijk wordt. In de jeugdhulpregio Haaglanden is met de aanpak wachttijden zicht gekregen op schadelijk wachtenden bij de ambulante hulp (begeleiding en behandeling zonder verblijf). Als jeugdigen langer dan drie maanden op hulp moeten wachten, dan is er sprake van een schadelijke wachttijd. Dit sluit aan bij de definitie van de Inspectie in het kader van het verscherpt toezicht op de GI’s (jeugdbescherming). De wachttijden worden door het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden per kwartaal opgevraagd bij de regionaal gecontracteerde jeugdhulpaanbieders. Voor dit hoofdstuk zijn de gegevens uit de rapportage over het tweede kwartaal van 2023 benut. Een extra uitvraag bij jeugdhulpaanbieders over respijtzorg biedt inzicht in wachttijden bij deze zorgvorm.

De eerste paragraaf van dit hoofdstuk gaat over de aard en de omvang van wachttijden in de jeugdhulpregio Haaglanden. Vervolgens komen de langste wachttijden bij de J-GGZ (jeugd-

geestelijke gezondheidszorg), de KDC’s (Kinderdagcentra) en respijtzorg aan bod. De paragraaf daarna gaat over het afwegingskader schadelijk wachten en sluit af met een conclusie.

Aard en omvang van de wachttijden Sinds 2022 wordt er in de jeugdhulpregio Haaglanden steeds nauwkeuriger gerapporteerd op wachttijden, waardoor er een betrouwbaarder beeld van wachttijden is ontstaan. Dit is onder meer gedaan door de kwartaalrapportage over wachttijden uit te breiden. Onderstaande resultaten gaan over het tweede kwartaal van 2023 waarbij 156 jeugdhulpaanbieders informatie hebben aangeleverd. Daarnaast is er dit jaar een verdiepende uitvraag gedaan voor respijtzorg. Om de administratieve lasten bij jeugdhulpaanbieders te beperken is dit niet voor andere zorgvormen gedaan. Uit de rapportages komen soms verschillen naar voren in hoe jeugdhulpaanbieders de definities rond wachttijden hanteren en in de wijze van registreren. Om deze reden is gekozen om de aanpak te richten op jeugdigen die langer dan drie maanden wachten op hulp en daardoor schade oplopen gedurende de wachttijd.

Resultaten In figuur 8 (ambulant) en 9 (verblijf) is te zien wat de wachttijd is van het aantal unieke jeugdigen opgedeeld in soorten zorg. In figuur 10 (ambulant) en 11 (verblijf) is te zien hoeveel unieke jeugdigen langer dan negentig dagen wachten op een bepaalde

REGIOVISIE MONITOR 2023

34

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Figuur 8: Wachttijd op ambulante hulp van unieke jeugdigen per zorgvorm (Q2 2023) 150

150

140

140

130

130

Type jeugdhulp aanbieders

120 110

DYS GGZ J&O LVB Mix

100 90 80 70 60

110 90 80 70 60 50

40

40

30

30

20

20

10

10 0-14 dagen

15-28 dagen

29-42 dagen

43-56 dagen

57-70 dagen

71-84 dagen

85-98 dagen

99-112 dagen

>112 dagen

GGZ J&O LVB Mix

100

50

0

Type jeugdhulp aanbieders

120 Aantal aanbieders

Aantal wachtenden

Figuur 9: Wachttijd op verblijfshulp per zorgvorm (Q2 2023)

0

0-14 dagen

15-28 dagen

29-42 dagen

57-70 dagen

> 112 dagen

Op de y-as het aantal aanbieders (ingedeeld in de zorggebieden: kinderen met dyslexie (DYS), met een licht verstandelijke beperking (LVB), Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ), Jeugd en Opvoedhulp (J&O) en een mix van twee of meer zorggebieden (Mix) en dit aantal is afgezet tegen de totale wachttijd per zorggebied.

REGIOVISIE MONITOR 2023

35

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

zorgvorm. De respons van de jeugdhulpaanbieders is 83% en daarmee hoog te noemen. Ten opzichte van vorig jaar is er beter gerapporteerd door de jeugdhulpaanbieders. Dat maakt het lastig om te concluderen of er meer jeugdigen wachten, of dat de hogere cijfers een gevolg zijn van de hogere respons. Er is dus een stijging in het aantal jeugdigen dat wacht, maar het is niet zeker of en in hoeverre dat een gevolg is van een betere rapportage.

Figuur 10: Unieke jeugdigen dat langer dan 90 dagen12 wacht op ambulante hulp per zorgvorm

Figuur 11: Unieke jeugdigen dat langer dan 90 dagen12 wacht op verblijfshulp hulp per zorgvorm

650

130

600

120

550

110

500

100

450

90

400

80

350

70

300

60

250

50

200

40

150

30

100

20

50

10

0 GGZ

J&O

LVB

Mix

Voor Jeugd & Opvoedhulp valt op dat het aantal jeugdigen dat langer dan negentig dagen wacht aanzienlijk minder is dan bij andere zorgvormen (figuur 10). Dit kan erop wijzen dat er voor deze zorgvorm minder knelpunten zijn op de in- en doorstroom. De wachttijd voor LVB-zorg is hoog. Behalve jeugdhulp bieden LVB-aanbieders vaak ook zorg vanuit de Wlz. Omdat de doorstroom op Wlz minimaal is komt het regelmatig voor dat jeugdigen met jeugdhulp lang wachten op een Wlz-plek.

Omvang wachttijden KDC

0 DVS

In het tweede kwartaal van 2023 is er een stijging te zien van het aantal cliënten dat langer dan negentig dagen wacht op ambulante zorg (figuur 10). Dit is ook een toename van de gemiddelde wachttijd ten opzichte van vorig jaar. Deze stijging is het sterkst bij de specialistische GGZ. Op LVB zorg wachten ook veel cliënten langer dan negentig dagen, een deel daarvan zijn wachtenden op een KDC. In de volgende paragraaf wordt hier dieper op ingegaan.

DVS

GGZ

J&O

LVB

Mix

Uit de kwartaalrapportages blijkt dat het aantal jeugdigen dat wacht op een Kinderdagcentrum (KDC) in 2023 verder is toegenomen. In het tweede kwartaal van 2023 wachtten 342 jeugdigen langer dan drie maanden op KDC-zorg en bij de semi KDC-aanbieders zijn er nog eens 94 wachtenden. In totaal zijn er in 2023 436 wachtenden op een plek op een KDC. Dat is een stijging van 170% ten opzichte van 2022, toen en 160 wachtenden waren. De gemiddelde wachttijd voor KDC-zorg bedraagt één tot twee jaar. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat kinderen steeds worden aangemeld in verband met lange wachttijden.

Het aantal van 90 dagen sluit aan bij de definitie van de Inspectie in het kader van het verscherpt toezicht op de GI’s (jeugdbescherming). Voor jeugdigen die langer dan drie maanden op hulp moeten wachten, is er sprake van een schadelijke wachttijd.

12

REGIOVISIE MONITOR 2023

36

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Figuur 12: Aantal wachtend op KDC-zorg 500 400

436

300 200 100 0

160 2022

2023

Om het schadelijk wachten zoveel mogelijk te voorkomen is in 2023 een pilot gestart. Deze pilot levert een bijdrage aan het verminderen van het acute probleem van jonge kinderen in de leeftijd van 4-7 jaar die lang op de wachtlijst staan voor een KDC. Deze kinderen zijn vanaf juni 2023 opgevangen. In totaal biedt deze pilot plek aan vijftien tot twintig kinderen. Afhankelijk van de resultaten van deze pilot wordt bezien of en hoe een mogelijk vervolg eruit gaat zien. Knelpunten bij de instroom en uitstroom van KDC-zorg In 2023 heeft de jeugdhulpregio Haaglanden meer zicht gekregen op de wachttijden van KDC-zorg. De doelgroep voor KDC-zorg is breed en daarom is hier specifiek aandacht voor geweest. Bijvoorbeeld of de zorgvraag van deze kinderen op de KDC’s wel passend is. Uit de rapportages blijkt dat voor 442 van de 552 kinderen qua problematiek een plek op een KDC wel degelijk

passend is. Voor 86 kinderen (20%) op een KDC geldt echter dat zij kunnen uitstromen naar het speciaal onderwijs. Verder zijn er kinderen op een KDC die met een lichtere hulpvorm ook geholpen zijn, zoals een combinatie van kinderopvang of buitenschoolse opvang aangevuld met (ambulante) jeugdhulp. Een andere mogelijke verklaring voor de toegenomen instroom naar KDC’s is de geleidelijke afbouw van het aanbod aan Daghulp in de regio. Dit wordt ook bevestigd door Integrale Vroeghulp13, een multidisciplinaire aanpak gespecialiseerd in jonge kinderen met een ontwikkelingsachterstand. Met bovengenoemde knelpunten ten aanzien van de instroom en uitstroom gaat de werkgroep in 2024 verder aan de slag. Het lange wachten heeft een nadelig effect De KDC-aanbieders geven aan dat het lange wachten op KDC-zorg een nadelig effect heeft op jonge kinderen met een ontwikkelingsachterstand. Zij hebben deze zorg juist nodig om deze achterstand niet verder te laten oplopen. Vroeg beginnen met het aanleren van praktische en cognitieve vaardigheden vergroot de mogelijkheid op het volgen van (speciaal of passend) onderwijs. Hoe later het kind op een KDC start, hoe kleiner de kans is op onderwijs en hoe groter de kans op doorstroom naar Wlz.

Omvang wachttijden respijtzorg met verblijf Een ander knelpunt dat de werkgroep wachttijden in 2023 heeft onderzocht betreft respijtzorg. Hierbij wordt de zorg tijdelijk

REGIOVISIE MONITOR 2023

37

13

Integrale vroeghulp.

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

overdragen, zodat ouders, verzorgers of mantelzorgers ontlast worden. Voor dit zorgtype is er vooral een lange wachttijd voor jeugdigen die wachten op respijtzorg met verblijf14. Dit kan een dag(deel) duren, maar ook een weekend, een schoolvakantieperiode of langer. Professionals nemen dan de zorg van de (pleeg)ouders of verzorgers over. In de jeugdhulp bestaan er twee vormen van respijtzorg: dagbesteding en logeeropvang. In de regio Haaglanden zijn er veertien jeugdhulpaanbieders gecontracteerd voor respijtzorg met verblijf. Vanwege de lange wachttijden bij deze zorgtypen heeft de werkgroep wachttijden een extra uitvraag gedaan bij deze jeugdhulpaanbieders. Deze paragraaf gaat in op de resultaten van dit onderzoek. In de afgelopen jaren was er een duidelijke afname in het aanbod van respijtzorg met verblijf zichtbaar. In 2019 waren er driehonderd jeugdigen in zorg voor kortdurend verblijf, in 2023 zijn dit er nog maar honderd. Op het moment van de uitvraag staan er 59 jeugdigen langer dan drie maanden op de wachtlijst voor respijtzorg met verblijf. De wachttijd voor respijtzorg met verblijf is overigens geen absoluut gegeven omdat sommige jeugdhulpaanbieders cliënten afwijzen en de wachttijd hierdoor kort lijkt. Bij andere aanbieders lijkt de gemiddelde wachttijd juist lang. In sommige gevallen moeten kinderen een tot twee jaar wachten voordat er een plek beschikbaar is.

Ook andere verschillen vallen op, zoals dat de wachttijd voor logeren doordeweeks korter is dan voor het 14

Deze zorgvorm wordt ook kortdurend verblijf genoemd.

REGIOVISIE MONITOR 2023

38

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Figuur 13: Aantal jeugdigen wachtend op ambulante J-GGZ 800 700 600 561

500 400 300 200

425

408

340

278

100

638

624

558

Door het onderzoek is er meer zicht op de wachttijd voor dit type hulp ontstaan en is er een analyse van een afnemend aanbod in de regio. In 2024 volgt op basis van deze inzichten een nadere duiding.

475

476

2023 Q1

2023 Q2

215

135

weekend. Naast de 59 wachtenden zijn er ook nog 54 jeugdigen geplaatst voor een kortdurend verblijfvoorziening bij een jeugdhulpaanbieder die niet door de regio is gecontracteerd. De hulp wordt dan op basis van een pgb of maatwerkovereenkomst ingezet.

0 2022 Q1

2022 Q2

2022 Q3

2022 Q4

Aantal wachtenden langer 90 dagen Aantal wachtenden langer dan wenselijk volgens de jeugdhulpaanbieder

In de landelijke media ging in 2023 veel aandacht uit naar de lange wachttijden in de GGZ. Daarbij is geregeld het effect van de coronapandemie op het persoonlijke welzijn van jongeren benoemd. Door een toename van psychische klachten bij jongeren ontstond er meer vraag naar GGZ-behandeling. Zowel het hoge aantal jeugdigen dat wacht als de duur van de wachttijd wordt landelijk zowel bij de specialistische als basis J-GGZ aanbieders als knelpunt ervaren.

Figuur 14: Aantal jeugdigen wachtend op klinische behandeling 60 50

51

40 30 20

27

52

48 34

31

10 0 2022 Q1

2022 Q2

2022 Q3

25

23

22 11

9

2022 Q4

2023 Q1

Aantal wachtenden langer 90 dagen Aantal wachtenden langer dan wenselijk volgens de jeugdhulpaanbieder

Wachten op behandeling in de J-GGZ

15 2023 Q2

In de figuren hiernaast is de ontwikkeling te zien van het aantal wachtenden op ambulante hulp en verblijfszorg (in een kliniek) bij de J-GGZ in de regio Haaglanden. Hierbij vallen de volgende punten op: • Bij ambulante J-GGZ lijkt de stijging vooral veroorzaakt te worden doordat kleinere praktijken de rapportage beter

REGIOVISIE MONITOR 2023

39

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Interventies verkorten wachttijden Opgehaald vanuit werktafels ambulante JGGZ

Startpunt Jeugdhulp Haaglanden Triage • Verwijzers;  Voldoende expertise in teams • Aanbieder; Tijdige triage bij elke aanmelding

Versterking lokaal team • Kennis / expertise • POH • Juiste inzet van eerstelijnszorg

Samenwerking tussen SGGZ en BGGZ versterken

• Consultatie en advies vanuit SGGZ voor BGGZ • Kortdurende verwijzing voor specifieke interventie (convenant Curium/vrijgevestigden)

• BGGZ/SGGZ • Welke zorgaanbieders passend • Bij afwijzing doorverwijzen naar andere zorgaanbieder

Zicht op wachtlijst • Wachtlijstcoach / screenen • Digitale behandelgroep ter overbrugging Effect: - zicht op zorgelijk wachtenden - vervallen zorgvraag

SOEPELE IN- EN DOORSTROOM

Verkorten behandelduur • Digitale behandelgroep / E-health • Doel realisatie • Signaleringsplan / borging (voorkomen heraanmelding)

Personele bezetting • Groepstrainingen ontwikkelen • E-health

REGIOVISIE MONITOR 2023

40

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

hebben ingevuld ten opzichte van 2022. Het is daarmee onduidelijk of de vraag groter is geworden of dat er nauwkeuriger gerapporteerd is. • Voor verblijfshulp J-GGZ is er een duidelijke afname zichtbaar van het aantal jeugdigen dat langer dan 90 dagen15 wacht vanaf einde 2022. In het tweede kwartaal van 2023 staan er 25 jeugdigen langer op een wachtlijst dan de jeugdhulpaanbieder wenselijk acht voor de jeugdige. Ook valt op dat er weliswaar minder jeugdigen wachten, maar de gemiddelde wachttijd in deze zelfde periode wel weer is opgelopen. • De gemiddelde wachttijd voor verblijf bij J-GGZ is tussen de vijftig tot vijfenzeventig dagen. Echter valt voor één specifieke aanbieder op dat de wachttijd in het tweede kwartaal 2023 gemiddeld anderhalf jaar was. In samenspraak met aanbieders voor ambulante J-GGZ zijn in 2023 diverse acties ondernomen om de wachttijden te verkorten. Deze ‘Interventies verkorten wachttijden J-GGZ’ zijn ook besproken met andere aanbieders om hen te inspireren om actiever met wachtlijstbeheer om te gaan. Het doel is om hiermee de door-en uitstroom te verbeteren. In de figuur op pagina 40 zijn deze interventies weergegeven. In 2023 werd het project Lover Your Mind gelanceerd, waarin ervaringsdeskundigheid ingezet wordt als overbruggingshulp in de J-GGZ. Hierover is meer te lezen in het hoofdstuk over cliëntparticipatie.

Prioriteren is nodig Diverse landelijke ontwikkelingen leidden ertoe om scherper te gaan prioriteren en triageren bij de inzet van jeugdhulp. De hulp moet snel bij jeugdigen en gezinnen in kwetsbare situaties terechtkomen. Het verscherpte toezicht van de Inspectie op de GI’s maakte duidelijk dat ook jeugdigen met een maatregel wachten op jeugdhulp. De ministers van JenV en VWS stellen in 2022 in een brief aan de Tweede Kamer16 dat afwegingen in de voorrang op jeugdhulp noodzakelijk zijn. De Hervormingsagenda Jeugd sluit hierop aan door te stellen dat de jeugdhulp bestemd is voor jeugdigen in de meest kwetsbare situaties. Het NJi publiceerde in oktober 2023 de handreiking Afwegingen bij de inzet van schaarse jeugdhulp17. De werkgroep Wachttijden en de werkgroep Doorbraakaanpak GI’s hebben het afgelopen anderhalf jaar gewerkt aan een afwegingskader. Het doel is om de schaarse jeugdhulp op basis van de inhoud en zwaarte van de problematiek te prioriteren en versneld in te zetten en hiermee schadelijk wachten te voorkomen. Dit afwegingskader is in gezamenlijkheid in de regio opgesteld en inhoudelijk besproken in diverse gremia zoals werktafels J-GGZ, ontwikkeltafel jegdhulp Haaglanden, overleg GI’s, CIT, ECZ en de stuurgroep Experttafel/Zorglogistiek.

Met het ‘Regionaal afwegingskader schadelijk wachten op jeugdhulp’ doet de regio een niet vrijblijvende oproep aan jeugdhulpaanbieders en de jeugdteams van gemeenten in de regio om voorrang voor jeugdhulp toe te passen bij jeugdigen in de meest kwetsbare situaties.

REGIOVISIE MONITOR 2023

41

Deze termijn geeft conform de norm van de inspectie de termijn voor schadelijk wachten aan. 16 Kamerbrief verbetering jeugdbeschermingsketen. 17 Afwegingen bij de inzet van schaarse jeugdhulp. 15

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Het afwegingskader geeft aan hoe triage op urgentie van de ernst van de problematiek moet plaatsvinden, ook bij een kinderbeschermingsmaatregel. Het is aan professionals om de individuele casuïstiek te wegen.

Conclusie In de afgelopen periode is er vanuit de werkgroep wachttijden focus geweest op jeugdigen die schadelijk wachten, zoals jeugdigen die wachten op een KDC of J-GGZ. Dit heeft niet alleen geleid tot meer inzicht, maar ook tot gerichte voorstellen. Bij de J-GGZ is er actief gestuurd op wachtlijstbeheer, zodat er met alternatieven (de interventies verkorten wachttijden) gewerkt kan worden. Er is daarnaast meer zicht verkregen op de wachtenden op respijtzorg. Er zullen hoe dan ook jeugdigen wachten op hulp. Met de krappe arbeidsmarkt en toenemende vraag is het nog belangrijker dat met een regionaal afwegingskader afgewogen wordt welke jeugdigen het snelst zorg krijgen.

REGIOVISIE MONITOR 2023

42

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Begrippenlijst Expertiseteam Complexe Zorg (ECZ)

KDC

Integrale Vroeghulp

Het Expertiseteam Complexe Zorg (ECZ) bestaat uit

Kinderdagcentra of kinderdienstencentra (KDC) bieden zorg

Integrale Vroeghulp is een multidisciplinair team dat zich inzet

gespecialiseerde medewerkers die ondergebracht zijn bij

aan jeugdigen tussen de 2 en 18 jaar met een achterstand

ten behoeve van jonge kinderen met (een vermoeden van)

Jeugdbescherming west en heeft als doel consult en advies te

in hun ontwikkeling en aan kinderen met een verstandelijke

ontwikkelingsproblemen. Er kunnen zorgen zijn rondom de

bieden bij zorgbehoeftebepaling, complexe zorgvragen en te

of meervoudige beperking. In een KDC krijgt een kind

emotionele, verstandelijke en/of lichamelijke ontwikkeling. Maar

bemiddelen en ondersteunen bij de toeleiding naar specialistische

dagbehandeling, dagbesteding en persoonlijke begeleiding.

ook met vragen over het gedrag van hun kind kunnen ouders

jeugdhulp. Het ECZ voorziet in één centraal aanspreekpunt voor

Kinderen en jongeren die gebruikmaken van KDC’s hebben

terecht bij Integrale Vroeghulp. Integrale Vroeghulp voorziet zo

alle jeugdzorgprofessionals in de keten. Het ECZ is gecontracteerd

een (vermoedelijk) psychiatrische stoornis, beperking of

in een behoefte van ouders om duidelijkheid te krijgen over een

door de gemeenten en dus onafhankelijk en voor iedereen

ontwikkelingsachterstand. Het doel van een KDC is dat zij zich

eventuele diagnose en/of waar zij met hun kind terecht kunnen

beschikbaar.

daar maximaal kunnen ontwikkelen. Kinderen en jongeren kunnen

voor passende hulp. De verbinding met dit multidisciplinair team

zowel vanuit de Jeugdwet als vanuit de Wet langdurige zorg

en de gemeenten vindt plaats via een lokale trajectbegeleider die

Zorglogistiektafel en Experttafel

(Wlz) toegang krijgen tot dit type voorziening (Ministerie van

schakelt met lokale structuur (o.a. JGZ en lokale teams) van alle

De complexe logistieke verblijfsvragen voor in- en doorstroom

Volksgezondheid, z.d.).

gemeenten.

Daarnaast is er een experttafel voor inhoudelijk advies bij een

Semi KDC-aanbieders

Daghulp

casus. Beide tafels vallen onder het Expertiseteam Complexe

Aanbieders die zorg bieden aan jeugdigen waar er een vermoeden

Daghulp is een specialistisch integraal behandelprogramma

Zorg.

is van een ontwikkelstoornis. De ontwikkelachterstand of

voor kinderen in de leeftijd 0 t/m 12 jaar. Daghulp wordt

beperking is minder zwaar als bij de KDC-doelgroep. Deze

ingezet bij zorgen over de ontwikkeling van kinderen. Het

aanbieders bieden geen uitstroom naar de Wlz.

gaat hierbij om kinderen die moeilijk met anderen omgaan,

worden in Haaglanden behandeld op de tafel voor zorglogistiek.

Doorbraakaanpak GI’s De doorbraakaanpak GI’s houdt in dat voor jeugdigen met

emotionele problemen hebben of moeite hebben met luisteren.

een jeugdbeschermingsmaatregel zo snel mogelijk de hulp

Respijtzorg/ Logeren/ Logeeropvang/ Logeerhuis

Deze problemen spelen niet alleen thuis, maar ook op het

wordt gestart door intensief samenspel van GI’s, aanbieders

Respijtzorg betekent letterlijk ‘onderbreking van de zorg’ oftewel

kinderdagverblijf, de peuterspeelzaal, school of de sportclub.

en gemeenten. Jeugdigen die langer dan 3 maanden moeten

op adempauze komen. Die onderbreking kan een dag(deel)

Daghulp wordt in overleg met ouders en school, kinderdagverblijf

wachten worden geregistreerd en de casuïstiek wordt sinds de

duren, maar ook een weekend, een schoolvakantieperiode of

of sportclub afgestemd en op maat gemaakt voor het kind.

zomer van 2022 elk kwartaal doorgesproken met de GI’s om zicht

langer. Professionals nemen dan de zorg van de (pleeg)ouders/

te krijgen op de actuele lacunes in het aanbod. Tot de zomer 2022

verzorgers over. In de jeugdhulp bestaan er twee vormen van

was dat eenmaal per maand.

respijtzorg: dagbesteding en logeeropvang.

REGIOVISIE MONITOR 2023

43

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

6

J eugdhulp en onderwijs werken effectief samen Het is de gezamenlijke missie van de samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs en de gemeenten dat ieder kind of jongere zich veilig en optimaal ontwikkelt op een passende plek in het onderwijs. In de regiovisie is de ambitie geformuleerd dat jeugdhulp en onderwijs effectief samenwerken. Hoe staat het daarmee in de regio Haaglanden? Op basis van data is er in 2023 inzicht verkregen in het grensverkeer van leerlingen in Haaglanden. Grensverkeer van leerlingen wil zeggen: leerlingen die buiten de eigen woonplaats naar school gaan. Dit grensverkeer beïnvloedt de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp. Onderwijs en jeugdhulp zijn grotendeels gescheiden werelden. In de praktijk blijkt dat waar jeugdhulp wordt ingezet op scholen er een stap wordt gezet om deze werelden bij elkaar te brengen. De eerste ervaringen laten zien dat hierdoor breder wordt gekeken naar wat er nodig is voor de leerling, en de school en thuissituatie dichter bij elkaar komen. Om de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp verder te versterken zijn in 2023 door de samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs, gemeenten en zorgaanbieders leidende principes geformuleerd. Deze principes vormen de basis voor verdere samenwerking in 2024.

Het doel hierbij is om duurzame oplossingen te vinden om de nu nog gescheiden werelden van onderwijs en jeugdhulp bij elkaar te brengen.

REGIOVISIE MONITOR 2023

44

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Inleiding In 2022 is onderzoek gedaan door de jeugdhulpregio Haaglanden naar nut en noodzaak van samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp in de regio. Toen is besloten dat het alleen noodzakelijk is om samen te werken tussen onderwijs en jeugdhulp waar het gaat om grensverkeer van leerlingen. Grensverkeer van leerlingen wil zeggen het verkeer van leerlingen dat buiten de eigen woonplaats naar school gaat en soms ook met leerlingenvervoer naar school wordt gebracht. Dit zorgt ervoor dat het afhankelijk is waar de jeugdige woont of naar school gaat in hoeverre onderwijs en jeugdhulp effectief samenwerken. Wat betekent dit in de praktijk? Hierover gaat dit hoofdstuk. In 2023 is inzicht, overzicht en uitzicht gecreëerd om de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp te versterken. Dit is gebundeld in de ‘Achtergrondnotitie onderwijs en jeugdhulp. Grensverkeer van leerlingen in Haaglanden. Inzicht, overzicht en uitzicht’18.

Inzicht grensverkeer van leerlingen Op basis van een nadere data-analyse is in 202319 inzicht ontstaan in het grensverkeer van leerlingen op regioscholen in Haaglanden. Dit zijn scholen met een regionale functie: het speciaal basisonderwijs (sbo), speciaal onderwijs (so) cluster 3

Deze notitie is begin 2024 verschenen. De analyse van grensverkeer van leerlingen is gebaseerd op open data van DUO over leerlingen naar woon- en schoolgemeente, peildatum oktober/november 2022. Het gaat om leerlingen die in het schooljaar 2020-2021 in Haaglanden naar sbo (speciaal basisonderwijs), so (speciaal onderwijs) cluster 3 en 4, vso (voortgezet speciaal onderwijs) cluster 3 en 4 of praktijkonderwijs naar school gaan.

18 19

REGIOVISIE MONITOR 2023

45

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Gezamenlijke leidende principes • Van individueel naar collectief. Gelijke kansen, inclusie en thuisnabij; • Van curatief naar preventief, waarbij curatief beschikbaar moet zijn; • Goed is goed genoeg’. Niet elke kwetsbaarheid vraagt om ondersteuning; • Samenwerking jongere, ouders, docenten en hulpverleners staat centraal; • Leren van en met elkaar; • Eenvoudige administratie • Fte-financiering, niet op basis van individuele beschikkingen; • Toewerken naar één budget van gemeenten en samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs.

en 4 en voortgezet speciaal onderwijs (vso) cluster 3 en 4 en het praktijkonderwijs. Er is vooral sprake van grensverkeer van leerlingen bij leerlingen op vso cluster 4 en so en vso cluster 3. Leerlingen die praktijkonderwijs en sbo volgen kunnen vaker in de eigen woonplaats naar school. Overzicht van inzet van jeugdhulp op regioscholen in Haaglanden In 2023 bleek dat er onvoldoende overzicht is op welke regioscholen jeugdhulp wordt geboden, wat deze hulp inhoudt en wat dat oplevert in de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp. Door diverse ontwikkeltafels met jeugdhulpaanbieders en tijdens de regionale conferentie Bewogen en bevlogen op 5 oktober 2023 is overzicht ontstaan van het huidige aanbod aan jeugdhulp op de regioscholen in Haaglanden. Op het so en vso scholen cluster 3 en 4 is de beweging van individuele naar collectieve jeugdhulp in volle gang. Binnen het sbo en het praktijkonderwijs is deze beweging nog minder in ontwikkeling. Uit de praktijkvoorbeelden van regioscholen waar jeugdhulp wordt geboden blijkt dat het inzetten van jeugdhulp op school de effectiviteit van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp ten goede komt. Vanuit de praktijk blijkt bijvoorbeeld dat: • schooluitval en thuiszitten hierdoor wordt voorkomen; • een betere verbinding ontstaat tussen school en thuis; • en dat professionals breder leren kijken.

ervaren knelpunten in de wijze van bekostiging van jeugdhulp op scholen. Ook ervaren professionals een ‘harde knip’ tussen onderwijs en jeugdhulp. Beiden werken bijvoorbeeld met verschillende financieringsvormen. Binnen het onderwijs wordt dit een toelaatbaarheidsverklaring of een individueel arrangement genoemd en bij jeugdhulp moet er een gezinsplan of verwijzing zijn. Door deze verschillen in organisatie ontstaat er weinig gecombineerd aanbod van onderwijs en jeugdhulp. Dit bemoeilijkt ook het breder kijken naar een jeugdige zowel in de context van de thuissituatie als op school. Dit was de reden om in 2023 een gezamenlijke opgave voor de samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs, gemeenten en zorgaanbieders in Haaglanden te formuleren. Met als doel dat onderwijs en jeugdhulp effectiever kunnen samenwerken. Een vraag die hierin beantwoord moet worden is: wat is onze gezamenlijke missie en visie voor jeugdhulp op scholen? En wat is ons gezamenlijke uitzicht voor 2024 en verder? Uitzicht: wat is de gezamenlijke visie en missie van onderwijs en jeugdhulp voor 2024 en verder? De werkagenda inclusief onderwijs 2035 en de hervormingsagenda jeugd liggen in het verlengde van elkaar.

Door deze met de samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs, gemeenten en zorgaanbieders naast elkaar te leggen, zijn vanuit het werkveld de leidende principes geformuleerd zoals in het kader hiernaast weergegeven.

Toch blijkt dat de praktijk van het combineren van jeugdhulp op school weerbarstig is. Jeugdhulpaanbieders en scholen

REGIOVISIE MONITOR 2023

46

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Hoe verder in 2024? Samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs, gemeenten en jeugdhulpaanbieders willen zich niet alleen richten op jeugdhulp op de regioscholen, maar dit in samenhang met de inzet vanuit passend onderwijs bezien. Hiervoor is een gezamenlijke visie en missie geformuleerd als basis voor de verdere samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp. In 2024 gaan gemeenten en samenwerkingsverbanden verkennen wat duurzame oplossingen zijn aan de hand van de gezamenlijk geformuleerde leidende principes.

Een opbrengst is verder de samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs in Haaglanden elkaar ook regelmatig hebben ontmoet in 2023 tijdens de ontwikkeltafels en de regionale conferentie Bewogen en bevlogen. Hierdoor is bij hen het besef ontstaan dat zij zich ook gezamenlijk willen ontfermen over het grensverkeer van leerlingen en met gemeenten en zorgaanbieders een volgende stap willen zetten. In 2024 wordt verder gewerkt aan het overbruggen van systeemverschillen die de effectiviteit van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp in de weg staan.

Conclusie In 2023 zijn verschillende resultaten bereikt ten aanzien van de effectiviteit van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp. Op basis van data is er inzicht verkregen in grensverkeer van leerlingen in de regio Haaglanden. Vanuit praktijkvoorbeelden is er overzicht van jeugdhulp op de regioscholen in de regio Haaglanden en wat deze inzet oplevert in de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp. Ook is er een gezamenlijk uitzicht geformuleerd met de samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs, gemeenten en jeugdhulpaanbieders in Haaglanden. Er ligt een gezamenlijke visie, missie en er zijn leidende principes afgesproken voor versteviging van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp voor 2024 en verder.

REGIOVISIE MONITOR 2023

47

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Begrippenlijst sbo - speciaal basisonderwijs Het speciaal basisonderwijs is voor leerlingen met lichte problematiek waarvoor de reguliere basisschool onvoldoende ondersteuning kan geven.

(v)so-(voortgezet) speciaal onderwijs Het (voortgezet) speciaal onderwijs is er voor leerlingen die specialistische ondersteuning nodig hebben, dat het regulier onderwijs niet kan bieden. Het speciaal (voortgezet) onderwijs is verdeeld in clusters: • Cluster 3: Scholen voor zeer moeilijk lerende kinderen (zmlk), kinderen met een ernstige meervoudige beperking, kinderen die langdurig ziek zijn en kinderen met fysieke beperkingen. • Cluster 4: Scholen voor kinderen met psychische stoornissen en gedragsproblemen. Wmo – Wet maatschappelijke ondersteuning. Gemeenten ondersteunen mensen (vanaf 18 jaar) met een ziekte of beperking.

Praktijkonderwijs Praktijkonderwijs is een vorm van voortgezet onderwijs voor leerlingen met een lager IQ, die veel begeleiding nodig hebben in kleine klassen. Deze leerlingen worden voorbereid op praktisch en eenvoudig werk of om verder te leren op het mbo-2.

Samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs Scholen zijn vanuit passend onderwijs verantwoordelijk om alle leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben een goede onderwijsplek te bieden. Hiervoor werken reguliere en speciale scholen samen in samenwerkingsverbanden.

Regioscholen Scholen met een regionale functie.

REGIOVISIE MONITOR 2023

48

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

7

Jongeren en ouders aan het woord over jeugdhulp Dat jongeren en ouders die te maken krijgen met jeugdhulp mee moeten kunnen praten en denken over verbeteringen in de jeugdhulp, is een van de kernwaarden van de Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden. Deze samenwerking tussen mensen met persoonlijke ervaring in de jeugdhulp en de professionele wereld van jeugdhulporganisaties en gemeenten heet cliëntparticipatie. Het belang van het luisteren naar de inbreng van cliënten wordt steeds onderstreept door ouders en jongeren in de verschillende cliëntervaringsonderzoeken die de regio de afgelopen jaren heeft laten doen. Ook vanuit de wetenschap en landelijke kaders zoals de Hervormingsagenda Jeugd wordt steeds gewezen op het organiseren van het gesprek met cliënten. Voor de gemeenten uit de jeugdhulpregio Haaglanden is dit al jaren een speerpunt en zijn er twee door de gemeenten ondersteunde platformen: de Oudersraad en JONG doet mee! Deze cliëntvertegenwoordigers geven -gevraagd en ongevraagd- advies aan professionals, beleidsmakers en andere stakeholders uit de sector, zoals het onderwijs. Deze inzichten van cliënten zijn enorm waardevol en onmisbaar bij het verder ontwikkelen van de jeugdhulp. Hierdoor kan de jeugdhulp beter aansluiten bij de leefwereld van jeugdigen en hun ouders.

REGIOVISIE MONITOR 2023

49

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Inleiding In de Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden is een doorlopend proces van leren en ontwikkelen vastgelegd om daarmee de jeugdhulp te verbeteren. Het ophalen van ervaringen bij cliënten in de vorm van cliëntervaringsonderzoeken is hier een onderdeel van. Daarnaast hoort ook het op verschillende niveaus in gesprek zijn met jongeren en ouders die ervaring hebben in de jeugdhulp bij dit doorlopende leerproces. Bij het innoveren van de jeugdhulp kan het leren van casuïstiek en de dialoog met cliënten en ervaringsdeskundigen niet ontbreken. Dit gebeurt in de regio op verschillende manieren. Er zijn jeugdhulpaanbieders met een cliëntenraad, er zijn getrainde ervaringsdeskundige jongeren en ouders en er bestaan platforms voor jongeren en ouders die mee praten met organisaties in de jeugdhulp en gemeenten. Ervaringsdeskundige jongeren fungeren ook soms als maatje voor andere jongeren in de jeugdhulp. Vooral door persoonlijke ervaringskennis kan deze andere jongeren steun geven. Professionals baseren zich op kennis die is opgedaan in opleiding en werk. Een ervaringsdeskundige weet zelf hoe het is om -bijvoorbeeld- psychische problemen te hebben of om bepaalde zorg te krijgen. Deze ervaringskennis en informele steun is laagdrempelig en kan zeker tijdens het wachten op professionele hulp heel nuttig zijn.

Dit hoofdstuk geeft eerst inzicht in de rode draden uit de cliëntervaringsonderzoeken die afgelopen jaren zijn gedaan door de regio. Vervolgens gaat het hoofdstuk in op de verschillende

vormen van cliëntparticipatie en biedt het enkele inzichten uit de wetenschap. Ten slotte gaat het hoofdstuk over hoe cliëntparticipatie er in de jeugdhulpregio Haaglanden uitziet.

Inzichten uit cliëntervaringsonderzoeken In de jeugdhulpregio Haaglanden zijn afgelopen jaren verschillende cliëntervaringsonderzoeken uitgevoerd20. Deze onderzoeken geven vaak vergelijkbare inzichten en enkele van deze rode draden worden in deze paragraaf toegelicht. Een voorbeeld hiervan is dat cliënten die tevreden zijn over de ontvangen hulp, aspecten van goede communicatie met de professional benoemen. Cliënten vinden goed contact met de hulpverlener heel belangrijk en dat ze zich door hen echt gehoord voelen. Ook dat afspraken worden nakomen en dat professionals niet-veroordelend handelen wordt vaak genoemd. Daarnaast is voor een positieve waardering van de jeugdhulp ook de snelle inzet van hulp belangrijk en dat er deskundige professionals zijn. Aan de andere kant benoemen ontevreden cliënten vaak dat er onvoldoende transparantie is in de hulpverlening, dat er te weinig aandacht is voor het kind, dat er onvoldoende afstemming plaatsvindt of er te weinig vooruitgang merkbaar is. Ook als er veel wisselingen zijn van hulpverlener of kinderen naar verschillende locaties moeten, zijn cliënten vaak ontevreden over de geboden hulp. Een veelgehoorde klacht uit cliëntervaringsonderzoeken gaat over de verslaglegging in dossiers van cliënten. Als er bijvoorbeeld foutieve informatie in staat of bij overdracht niet goed

REGIOVISIE MONITOR 2023

50

20

 liëntervaringsonderzoeken regionaal C 2019, 2020, Delft 2021-2022, Professional-ervaringsonderzoek 2022.

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

omgegaan wordt met privacyregels. Of als er onvoldoende aan waarheidsvinding wordt gedaan. Ouders (en jongeren) moeten toestemming geven voor overdracht van informatie naar een andere organisatie, maar willen dit niet altijd. Dit bemoeilijkt het samenwerken tussen organisaties. In 2022 liet de jeugdhulpregio Haaglanden onderzoek doen naar de ervaringen van professionals in de jeugdhulp. Ondanks de hoge werkdruk die vaak werd benoemd, geven de meeste professionals uit het onderzoek aan dat zij veel werkplezier ervaren in hun werk. Een van de aanbevelingen uit dit onderzoek ging over de ruimte die professionals willen krijgen om ‘te doen wat nodig is voor cliënten’ en om te kunnen investeren in de alliantie met cliënten. Dergelijke onderzoeken laten zien dat de wensen en behoeften van cliënten en professionals op elkaar aansluiten. Zaken als personeelsverloop, hoge werkdruk en administratieve lasten zijn belemmerende factoren voor deze gedeelde behoeften. Gemeenten laten regelmatig cliëntervaringsonderzoeken uitvoeren. Hierbij gaat het over het hele hulptraject waarbij verschillende organisaties betrokken kunnen zijn. Daarnaast doen jeugdhulpaanbieders ook outcome metingen naar cliënttevredenheid op basis van door het NJi vastgestelde indicatoren. Dit geeft de regio ook waardevolle informatie waarop gestuurd kan worden.

De verwachting is dat deze inzichten in de monitor van 2024 gepresenteerd kunnen worden.

REGIOVISIE MONITOR 2023

51

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Cliëntparticipatie In de jeugdhulpregio Haaglanden is cliëntparticipatie verankerd in de platforms JONG doet mee! en de Oudersraad. Hierin praten en denken cliëntvertegenwoordigers en ervaringsdeskundigen in de jeugdhulp mee over hun ervaringen en waar zij verbeteringen in de jeugdhulp zien. Cliëntparticipatie organiseren vraagt tijd, aandacht en inzet van alle betrokkenen. Er is ook vertrouwen nodig, voordat jongeren en ouders bereid zijn om zich in hun vrije tijd kwetsbaar op te stellen in een professionele setting. Cliëntvertegenwoordigers vertellen vaak een persoonlijk verhaal en willen niet alleen dat daar zorgvuldig mee wordt omgegaan, maar ook dat hun bijdrage nuttig was. Om deze reden is het goed om mensen die hun ervaringskennis in willen zetten, te trainen. De inmiddels landelijk beproefde werkwijze van ExpEx is hier een mooi voorbeeld van. In samenwerking met verschillende jeugdhulpaanbieders zijn in de afgelopen jaren ruim tachtig jongeren uit de jeugdhulpregio Haaglanden getraind. In een groep met andere jongeren leren zij hun ervaring in de jeugdhulp functioneel in te zetten als ervaringsmaatje of als adviseur voor voogden, begeleiders en beleidsmakers. Hierbij leren zij onder andere om hun boodschap goed over te brengen, actief te luisteren en hoe om te gaan met reacties van anderen en met meningsverschillen.

Pas als (oud-) cliënten een dergelijke training hebben gevolgd, spreken we van ervaringsdeskundigheid. Ook aan de kant van organisaties vraagt cliëntparticipatie voorbereiding. Vooraf moeten zij duidelijk formuleren waarom en

voor welk doel cliënten worden betrokken. En vervolgens vraagt dit een veranderproces om de inzichten en tips daadwerkelijk door te voeren in veranderingen in beleid en organisatie. In de regio Haaglanden zijn er verschillende jeugdhulporganisaties die hier echt in investeren. Weliswaar is cliëntparticipatie wel een onderwerp van gesprek tussen jeugdhulporganisaties en contractmanagers, toch ontbreekt het totaaloverzicht op dit onderwerp. De regio heeft geen onderzoek gedaan naar het aantal organisaties en de mate waarin jeugdhulporganisaties aan cliëntparticipatie doen. Het belang van cliëntparticipatie werd ook in de wetenschap, landelijke media en rijksbeleid onderstreept. In 2023 werd de Hervormingsagenda vastgesteld waarin het rijk de contouren van de jeugdhulp tussen 2023-2028 schetst. Hierin is veelvuldig aandacht voor het betrekken van ervaringsdeskundigheid en informele netwerken bij de verbeteropgaven in het jeugdhulpstelsel. Bijvoorbeeld bij het implementeren van het Toekomstscenario Jeugd- en Gezinsbescherming of het versterken van lokale teams. Dit sluit ook aan bij het pleidooi van emeritus-hoogleraar Micha de Winter in zijn artikel dat in de inleiding van deze Regiovisie monitor al werd aangehaald.

Lector jeugdzorg aan de Hogeschool van Amsterdam Leonieke Boendermaker publiceerde in 2023 een artikel over de werkzame elementen in de omgang tussen hulpverlener en cliënt. Hierin komt naar voren dat als hulpverlener en cliënt samen doelen opstellen, deze samen monitoren, de onderlinge verhoudingen evalueren, dit de onderlinge band versterkt. Dit is ook het geval als de hulpverlener zich openstelt voor cliënten, echt weet

REGIOVISIE MONITOR 2023

52

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

te luisteren naar diens verhaal en behoeften en daar de tijd voor neemt. Jongeren die jeugdhulp krijgen, hebben daarnaast ook veel behoefte aan autonomie die bij hun ontwikkeling past. De samenwerking tussen professional en cliënt blijkt in de praktijk niet vanzelf te gaan, maar wel essentieel te zijn voor een positief resultaat van de jeugdhulp. Dit komt ook in de verschillende cliëntervaringsonderzoeken die de regio liet doen als aandachtspunt naar voren.

JONG doet mee! Jongeren met ervaring in de jeugdhulp kunnen in de regio Haaglanden participeren in JONG doet mee!. Hiermee biedt de regio Haaglanden een platform aan jongerenraden en jongeren met ervaring in de jeugdzorg, (gesloten) jeugdzorg, jeugd-GGZ, LVBzorg en/of dak- en thuisloosheid. JONG doet mee! werkt samen met getrainde ervaringsdeskundige jongeren vanuit de ExpEx methodiek. Met JONG doet mee! zorgt de regio dat de kennis en ervaring van jongeren benut worden om de jeugdhulp te verbeteren. In 2023 organiseerde JONG doet mee! twee regionale werkconferenties voor zo’n 70 ervaringsdeskundigen, professionals, beleidsmedewerkers en bestuurders in de regio Haaglanden. Een van de workshops die tijdens deze conferenties is georganiseerd ging over verslaglegging in de jeugdhulp. Hiermee werd ingespeeld op een onderwerp dat vaak in regionale cliëntervaringsonderzoeken naar jeugdhulp naar voren kwam. Onder de titel ‘Schrijf niet over maar naar mij’ werd door ervaringsdeskun-

REGIOVISIE MONITOR 2023

53

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

digen toegelicht dat het best confronterend kan zijn wanneer jongeren rapportages over zichzelf lezen. Jongeren geven aan dat zij willen meedenken en -praten over hun eigen doelen en dat ze regie willen hebben over hun proces. Jongeren zien hun mening graag opgenomen in het verslag van de jeugdhulpaanbieder. Andere onderwerpen die in deze bijeenkomsten van JONG doet mee! aan de orde kwamen waren bijvoorbeeld: wachttijden, jongerendakloosheid en gender. Door dergelijke workshops te organiseren wordt het doorlopend leren en ontwikkelen in de jeugdhulp in de praktijk uitgevoerd. In 2022 gaf JONG doet mee! een advies over signalen waaraan professionals al vroeg kunnen herkennen dat het niet goed gaat met een jongere. Door hierop in te spelen kunnen professionals eerder steun en hulp geven aan jongeren. In 2023 verwerkte JONG doet mee! dit advies in de Signalenkaart20 en gaf hierover presentaties op verschillende bijenkomsten met professionals en beleidsmakers. De signalenkaart is in de vorm van een flyer in 2023 breed verspreid onder jeugdhulpaanbieders, jeugdgezondheidszorg, jongerenwerk, samenwerkingsverbanden en sportverenigingen. Een ander advies dat JONG doet mee! in 2023 uitbracht gaat over wachttijden. Jongeren hebben hierover concrete tips opgeschreven en met de gemeenten en jeugdhulpaanbieders gedeeld. Jongeren willen bijvoorbeeld graag inzicht in hun wachttijd.

En als zij wachten op hulp, zou af en toe een vraag over hoe het gaat helpen. Ook kan er tijdens het wachten op hulp andere ondersteuning ingezet worden, bijvoorbeeld lotgenoten contact, groepstrainingen of een vorm van e-health.

Love Your Mind Een mooi initiatief waar ervaringsdeskundigheid een positieve bijdrage biedt in de regio Haaglanden is Love Your Mind (LYM). Dit project voor en door jongeren gaat over mentale gezondheid en werd in 2023 gelanceerd21. Het primaire doel is om jongeren die op een wachtlijst staan voor jeugdhulp steun te geven. Zodat de wachttijd dragelijker wordt en zwaardere zorg mogelijk voorkomen wordt. Inmiddels is een team van 25 jongeren getraind als MindMaatje. Zij kunnen andere jongeren ondersteunen door informatie, advies en voorlichting te geven, maar ook (h)erkenning is een wezenlijk onderdeel van deze werkwijze. Love Your Mind is er voor iedere jongere die wel of niet op een wachtlijst staat bij een behandelaar in de leeftijd tot 23 jaar.

Oudersraad Een ander platform voor ervaringsdeskundigheid in de regio Haaglanden is de Oudersraad. Dit zijn ouders met ervaring in de jeugdhulp die zich als ervaringsdeskundigen inzetten voor het verbeteren van de jeugdhulp. Zij geven advies over vragen vanuit de jeugdhulpregio, gemeenten en jeugdhulporganisaties. De Oudersraad was in 2023 bijvoorbeeld betrokken bij de aanbesteding van de jeugdhulp in Den Haag, waar ze participeerden in dialoogtafels. Ook gaven zij speerpunten aan voor het thema onderwijs-jeugdhulp en leverden zij input voor de bestuurlijke werkagenda jeugdhulp.

Signalen kaart jongeren en onderwijs. Love Your Mind is tot stand gekomen met behulp van het Bovenregionaal expertise netwerk (BREN).

20 21

REGIOVISIE MONITOR 2023

54

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Conclusie Cliëntparticipatie is vastgelegd in de Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden en zowel wetenschappers als het rijk roepen gemeenten op om cliënten meer te betrekken bij de doorontwikkeling van de jeugdhulp. Door te investeren in en te luisteren naar ervaringsdeskundigen van JONG doet mee!, de Oudersraad en getrainde ExpEx jongeren, nemen de regio Haaglanden deze oproep serieus. In de regio Haaglanden wordt ervaringskennis verwerkt in beleid en besproken met jeugdhulpaanbieders en andere stakeholders. Hiermee wordt invulling gegeven aan de ambitie in de Regiovisie. Toch is er nog veel te winnen op dit terrein. Er is bijvoorbeeld nog onvoldoende zicht op de mate waarin jeugdhulporganisaties cliëntparticipatie en de inzichten uit cliëntervaringsonderzoeken toepassen in hun organisatie. En er zijn nog tal van gesprekken over wijzigingen in de jeugdhulp waar cliënten niet in worden betrokken. Ook in 2024 zal de regio daarom doorgaan met het betrekken van ervaringskennis van jongeren en ouders. Door de inzichten uit cliëntervaringen te verwerken in beleid en de praktijk van jeugdhulp, wordt de cyclus van leren en ontwikkelen mogelijk.

REGIOVISIE MONITOR 2023

55

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

8. Conclusie Deze monitor geeft een jaarlijks beeld van waar de regio staat ten aanzien van de ambities uit de Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden 2021- 2026. Op sommige ambities is al veel bereikt, andere verdienen de komende jaren nog meer aandacht. De monitor is een momentopname en schetst de belangrijkste ontwikkelingen in de jeugdhulp van 2023 in de regio Haaglanden. Na de inleiding wordt in het hoofdstuk over de regionale jeugdhulp op hoofdlijnen de stand van zaken weergegeven. Hoewel de groei van het aantal jeugdigen met jeugdhulp afvlakt, stijgen de kosten per cliënt nog steeds. Ook wordt opnieuw duidelijk dat een klein deel van 1,5% van de jeugdigen met jeugdhulp een ondersteuningsvraag heeft die leidt tot bijna 14% van de totale kosten voor de jeugdhulp in de regio. Een stijging van het aantal cliënten is met name te zien in de Jeugd-GGZ. Een belangrijke ambitie van de jeugdhulpregio Haaglanden is dat kinderen zo thuis mogelijk opgroeien. In de hele jeugdhulpsector ontstaat er steeds meer terughoudendheid bij het uithuisplaatsen van kinderen. En als dit toch onvermijdelijk lijkt, wordt eerst een plek binnen het eigen netwerk gezocht of een kleinschalig alternatief zoals een pleeggezin of gezinshuis. Hoewel er voor een kleine groep kinderen voorzieningen zoals JeugdhulpPlus nodig zullen blijven, zijn met de transformatie van de gesloten jeugdhulp grote stappen gezet.

Vrijheidsbeperkende

maatregelen zoals een separatie of kameropsluiting worden sinds 2023 steeds minder toegepast. Ook zijn er kleinere groepen en hybride plekken gerealiseerd. De verdere afbouw naar kleinschalige alternatieven blijft echter een uitdaging. Veilig opgroeien is niet voor alle kinderen de realiteit. De overheid kan in dat geval ingrijpen met een jeugdbeschermingsmaatregel. Dit gebeurt in onze regio de laatste jaren steeds minder. In 2023 nam het aantal jeugdbeschermingsmaatregelen in de regio Haaglanden fors af. Uit onderzoek dat dit jaar is gedaan, blijkt dat er in de hele sector steeds vaker twijfels zijn bij de legitimiteit van dergelijke maatregelen. De jeugdbescherming is qua personele bezetting nog steeds kwetsbaar. De landelijk

REGIOVISIE MONITOR 2023

56

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

ingevoerde caseloadverlaging en kwaliteitsverbeteringen moeten leiden tot een afname van de werkdruk en verloop van personeel. Ook de jeugdreclassering liep in 2023 verder in aantal terug, hoewel de zwaarte van problematiek verergerde.

de jeugdhulp te transformeren verder te verbeteren. In de Hervormingsagenda Jeugd, verschillende wetenschappelijke artikelen en in de media wordt het belang hiervan verder onderstreept.

Wachttijden hebben voortdurend aandacht in de regio Haaglanden. De aanpak van wachttijden heeft zich in 2023 geconcentreerd op de J-GGZ, de KDC’s en respijtzorg. Om kinderen in de meest kwetsbare situaties tijdig passende zorg te kunnen bieden, is in 2023 een afwegingskader ontwikkeld.

Jeugdhulp lijkt in veel opzichten een antwoord geworden op allerlei knelpunten die in onze samenleving spelen. Zoals emeritus-hoogleraar Micha de Winter bepleitte in zijn (in de inleiding genoemde) artikel, zal dit antwoord veel meer in de alledaagse context van jongeren gezocht moeten worden. De oplossing voor de toegenomen vraag naar jeugdhulp zal ook in gesprek met jongeren en gezinnen gezocht moeten vinden. De Winter bepleit dat jongeren meer tegenwicht nodig hebben, van ouders, vrienden, sportclubs en het onderwijs. Deze ‘maatschappelijke basiszorg’ is belangrijk om zo samen met jongeren na te denken over het vormgeven van hun toekomst. Deze basiszorg vanuit de samenleving moet hen ondersteunen in de kansen en belemmeringen die zij tegenkomen in het vormgeven van hun leven.

Op het gebied van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp zijn in 2023 belangrijke stappen gezet. Zo zijn er gezamenlijk leidende principes geformuleerd die de basis vormen voor verdergaande samenwerking in 2024 en verder. Ook is er een beter beeld ontstaan van het aanbod van jeugdhulp op regioscholen. Hieruit komt onder meer naar voren dat schooluitval hiermee voorkomen kan worden en er meer verbinding ontstaat tussen school en thuis. De verschillende wijzen van financiering beperkt echter het combineren van onderwijs en jeugdhulp. Een beperkte groep jeugdigen heeft hier baat bij zodat zij naar school kunnen blijven gaan. In de regio Haaglanden zijn er verschillende platforms georganiseerd om jongeren en ouders actief mee te laten praten en denken in beleid en het verbeteren van de jeugdhulp. De verschillende cliëntervaringsonderzoeken die de regio de afgelopen jaren liet doen en de gesprekken met ervaringsdeskundigen geven veel aanknopingspunten om

In deze editie van de Regiovisie monitor 2023 zijn de stappen geformuleerd die zijn gezet met de Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden als vertrekpunt. Hierdoor is er ook meer inzicht ontstaan in de belangrijkste knelpunten, zoals de wachttijden en de samenwerking rond onderwijs en jeugdhulp. Bovendien is er ook een beter beeld van de oplossingsrichtingen zodat daar in 2024 verder aan kan worden gewerkt. Deze Regiovisie monitor was de derde versie van een reeks. Uiteraard zijn vragen of suggesties over deze monitor welkom.

REGIOVISIE MONITOR 2023

57

INHOUD

VOLGENDE

VORIGE

Colofon Deze regiovisie monitor is opgesteld door de samenwerkende gemeenten in de regio Haaglanden, met inbreng van jeugdhulpaanbieders, professionals, ouders en jongeren, samenwerkingsverbanden, beleidsmakers en lokale teams. Vormgeving: Lexenzo, Voorburg Foto’s: Adobe Stock en iStockfoto www.jeugdhulphaaglanden.nl