3696 Boekwerk Jaarstukken 2023

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .........................................................................................................................................2 1 Algemeen...............................................................................................................................................4 1.1 Bestuurlijke samenvatting...............................................................................................................5 1.2 Jaarcijfers 2023 in 1 oogopslag ................................................................................................... 15 1.3 Leeswijzer .................................................................................................................................... 16 2 Jaarverslag ......................................................................................................................................... 17 3 Programma's ...................................................................................................................................... 18 Programma 0. Bestuur en Ondersteuning ......................................................................................... 20 Programma 1. Veiligheid ................................................................................................................... 30 Programma 2.

Verkeer en Vervoer ................................................................................................... 38 Programma 3. Economie ................................................................................................................... 50 Programma 4. Onderwijs ................................................................................................................... 60 Programma 5. Sport, cultuur en recreatie ......................................................................................... 69 Programma 6. Sociaal domein .......................................................................................................... 84 Programma 7. Volksgezondheid en milieu ...................................................................................... 115 Programma 8. Bouwen en wonen (VHLOSV) ................................................................................. 129 Programma Algemene dekkingsmiddelen ....................................................................................... 140 Programma Overhead ..................................................................................................................... 151 Programma Vennootschapsbelasting .............................................................................................

156 Programma Onvoorzien .................................................................................................................. 159 4 Paragrafen ........................................................................................................................................ 162 Lokale Heffingen .............................................................................................................................. 163 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................................................... 171 Onderhoud Kapitaalgoederen ......................................................................................................... 187 Financiering ..................................................................................................................................... 196 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................. 202 Verbonden Partijen .......................................................................................................................... 208 Grondbeleid .....................................................................................................................................

223 Duurzaamheid ................................................................................................................................. 229 Wet open overheid .......................................................................................................................... 233 5 Jaarrekening ..................................................................................................................................... 234 5.1 Waarderingsgrondslagen .......................................................................................................... 235 5.2 Overzicht van baten en lasten ................................................................................................... 239 5.3 Begrotingsrechtmatigheid .......................................................................................................... 241 5.4 Financiële resultaten per programma ........................................................................................ 243 5.5 Balans met toelichting ............................................................................................................... 269 5.6 Realisatie investeringsplan ........................................................................................................ 305 5.7 Verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SISA-Bijlage) ............................................

316 5.8 Overzicht gerealiseerde baten en lasten per taakveld .............................................................. 332 5.9 Wet Normering Topinkomens (WNT) ........................................................................................ 334 5.10 Overige jaarrekening gegevens .............................................................................................. 337 5.11 Rechtmatigheidsverantwoording ............................................................................................. 363 Rechtmatigheidsverklaring college van burgemeester en wethouders ........................................... 363

6 Bijlagen ............................................................................................................................................. 364 6.1 Subsidielijst ................................................................................................................................ 365 6.2 Kostendeclaratie college ........................................................................................................... 366 6.3 Integriteit .................................................................................................................................... 367 6.4 Kerngegevens ........................................................................................................................... 368

1 Algemeen

4

1.1 Bestuurlijke samenvatting Voorwoord Ondersteunen en investeren om te groeien Met trots presenteren wij u het jaarverslag 2023. Een jaar waarin we samen met inwoners, ondernemers, partners en organisaties verder zijn gegaan met het creëren van een bereikbare, veilige, duurzame en groene omgeving voor al onze inwoners. Het eerste volledige jaar van dit college. Een jaar ook waarin een nieuwe burgemeester en een nieuwe griffier aantraden en de ambtelijke organisatie een nieuwe gemeentesecretaris kreeg. Gezamenlijk werken we aan een gemeente waar het prettig wonen, werken en recreëren is. Een van de meest tastbare resultaten van onze inzet zijn de opgeleverde woningen in onze woonkernen Leidschendam, Stompwijk en Voorburg. Omdat we hebben gekozen voor woningen in diverse prijsklassen, komen we tegemoet aan de behoeften van onze inwoners. Ook werkten we aan duurzaamheid en leefbaarheid van onze gemeente. Hiervoor is onder andere met het Groenactieplan en het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid een grote stap gezet. Onze trots reikt verder dan alleen de fysieke infrastructuur. We zijn er ook voor de mensen die onze hulp echt nodig hebben. Met ons beleid ondersteunen we mensen zodat ze volwaardig deel kunnen uitmaken van onze samenleving. Onze inwoners kunnen op de gemeente rekenen; juist als het tijdelijk minder goed gaat.

Zo hebben we in 2023 duizenden mensen geholpen met de hoge energiekosten. Voor de korte termijn met een toeslag en voor de langere termijn met verduurzamingsmaatregelen voor het huis. We investeren ook aanzienlijk in bereikbaarheid, in kansengelijkheid, talentontwikkeling en inclusie. Het programma Sterk voor Noord is daarvan het beste voorbeeld. Door te zorgen voor goede fysieke en sociale infrastructuur en een veilige leefomgeving, creëren we een basis waardoor onze gemeenschap kan bloeien en groeien. We weten dat onze inwoners een waardevolle bron van kennis en ervaring zijn en dat hun mening telt. Daarom betrekken we hen actief bij ontwikkel- en besluitvormingsprocessen die hen aangaan. Dat moet goed zijn geregeld. Daarom is de participatieverordening vastgesteld en zijn we gestart met het opstellen van een experimenteerprogramma voor vormen van participatie. We gaan nog leren wat werkt. Dat zorgt ervoor dat we stappen kunnen zetten in de gewenste democratische en transparante bestuursstijl waarin iedere stem gehoord wordt en participatie geen loze kreet is. Met het Kindervragenuur en Jong in LV hebben ook kinderen en jongeren een stem in onze gemeente gekregen. Leidschendam-Voorburgheeft 2023 financieel gezond afgerond.

Ondanks uitdagende economische omstandigheden zoals inflatie, energieprijzen en stijging van kosten van arbeid en grondstoffen, zijn we erin geslaagd om ons budget op orde te houden en verantwoordelijk om te gaan met de beschikbare middelen. Door bijvoorbeeld personeelsgebrek en processen die langer duurden dan gepland, hebben we zelfs minder geld uitgegeven dan de bedoeling was. De financiële situatie stelt ons nu nog in staat om te kunnen blijven investeren in de ontwikkeling en groei van onze gemeente. Natuurlijk zijn er uitdagingen, met name door de onzekere financiële verhoudingen met het Rijk. Maar zoals altijd staan we klaar om deze uitdagingen aan te gaan en te werken aan oplossingen die onze gemeente sterker maken. Dat doen we samen met andere gemeenten en daar maken we ons landelijk hard voor. Dit jaarverslag biedt een gedetailleerd inzicht in de vooruitgang die we hebben geboekt, maar het is ook een momentopname. We blijven werken aan onze toekomst, in samenwerking met de gemeenteraad, onze inwoners en partners. Dank voor uw vertrouwen en betrokkenheid. Het college van burgemeester en wethouders, Martijn Vroom

5

Astrid van Eekelen Bianca Bremer Marcel Belt Philip van Veller Jeffrey Keus Samenvatting: wat hebben we gedaan in 2023 Het jaarverslag bevat de verantwoording over alle bereikte resultaten in 2023 en de baten en lasten die daarmee te maken hebben. De financiële resultaten zijn dat er een voordelig resultaat van €8,1 miljoen is behaald ten opzichte van het verwachte begrotingsresultaat ten tijde van de 2e tussentijdse rapportage. We geven met deze samenvatting uitleg bij de resultaten en cijfers. Hiermee kan iedereen een algemeen beeld vormen van het inzet van de gemeente voor haar inwoners. Ook vindt u een samenvatting van de financiële resultaten, oftewel ons huishoudboekje.

Voor en met inwoners Inwoners, ondernemers, verenigingen en organisaties maken de gemeente Leidschendam-Voorburg. De gemeente heeft hen gesteund, richting gegeven waar nodig en de juiste randvoorwaarden geschapen om te kunnen wonen, werken en recreëren. Met de participatieverordening, die in cocreatie is opgesteld. Met inwoners, raadsleden, collegeleden en ambtenaren gaven we invulling aan hoe we met elkaar samenspraak willen organiseren en zijn we gestart om hieraan in de uitvoering een goede invulling te geven met een experimenteerprogramma. We gaan we hier de komende jaren van leren. Met Jong in LV organiseerden we bijeenkomsten om jongeren te vragen wat zij belangrijk vinden en wat zij anders zouden willen. In november is het eerste Kindervragenuur georganiseerd. In de raadzaal vroeg onze jeugd het college het hemd van het lijf. We hebben afgesproken dat we dit ook in 2024 organiseren. We zijn verder aan de slag gegaan om onze dienstverlening nog beter en toegankelijker te maken. Zo introduceerden we een nieuwe (digitale) manier om meldingen te maken over de openbare ruimte. Hierdoor kunnen problemen eenvoudiger gemeld en sneller opgelost worden. Afgelopen jaar hebben vele vrijwilligers samen met de ambtelijke organisatie maar liefst 2 verkiezingen georganiseerd, voor de Provinciale Staten & Waterschappen, en de landelijke verkiezingen.

Ook het onderzoek naar een geschikte plek voor een nieuwe raadzaal is afgerond, waarna de gemeenteraad ervoor koos om de optie van een nieuwe zaal in het raadhuis in Leidschendam verder te laten uitwerken.

Wonen, werken en recreëren in een aantrekkelijke omgeving Woningbouw is een opgave waar we ook in 2023 goede stappen vooruit hebben gezet. In Vlietvoorde is deelplan De Coulissen opgeleverd aan de bewoners, evenals het Voorburgs Kwartier, het eerste deelplan van ontwikkellocatie Klein Plaspoelpolder. Er wordt gebouwd aan de Leidsekade, Leytsche Hof Damcentrum, Veurse Achterweg, Westeinderweg, Parkweg en Vliethaven. In 2023 is ook de verkoop van woningen gestart voor de Boomgaard, Waterweide en Triadome. Met het afsluiten van de anterieure overeenkomst kan er gebouwd gaan worden aan de Dr. Van Noortstraat. Het Diakonessenhuis is verkocht aan Woonhave voor de conversie naar woningen en de grondexploitatie

6

voor De Star is gestart, zodat daar veel sociale woningbouw kan worden gerealiseerd. En goed zichtbaar voor iedereen: de sloop van het Total-gebouw is begonnen. Er wordt nu ook al gewerkt aan de woningbouw verder in de toekomst, zoals de Appelgaarde met circa 500 woningen. We hebben bovendien betere kaders en randvoorwaarden gecreëerd met het vaststellen van de Woonagenda 2024-2027 en de regeling Opkoopbescherming. Het college de gemeenteraad en de organisatie hebben grote stappen gezet om ons voor te bereiden op de komst van de Omgevingswet waarvan de invoeringsdatum steeds concreter werd gesteld op 1 januari 2024. Werkprocessen en systemen zijn aangepast op het nieuwe digitale omgevingsloket. Daarnaast is er een proces ingericht voor initiatieven waarin het voortraject meegedacht wordt met de initiatiefnemers. Ook zijn eind 2023 diverse verordeningen aangepast op de Omgevingswet. Uit gesprekken over de omgevingsvisie zijn 5 concept perspectieven naar voren gekomen die we gaan gebruiken in het proces van vaststelling van de definitieve omgevingsvisie. Ondertussen hebben we samen met omliggende gemeenten de ruimtelijke puzzel aangeboden aan de provincie. Het is mooi dat we met elkaar beter inzicht kunnen geven in alle ruimtelijke uitdagingen de komende jaren.

Naast de concrete stappen richting de nieuwe Omgevingswet, dachten we na over de vraag wat voor gemeente Leidschendam-Voorburg in de toekomst wil zijn. Dit komt terecht in de nieuwe omgevingsvisie, die de basis vormt voor de ruimtelijke plannen in de toekomst. Veel inwoners en een fors deel van de ambtelijke organisatie werden hierbij betrokken. Uit deze gesprekken en sessies over de omgevingsvisie is een aantal perspectieven ontwikkeld waarlangs de visie verder gestalte krijgt. Ondertussen speelden we ook een stevige rol in de totstandkoming van een beeld op regionaal niveau. Dat leidde tot een ‘Handreiking ruimtelijke puzzel’ die we samen met omliggende gemeenten van de Haagse regio aanboden aan de provincie. Het is mooi dat we samen beter inzicht kunnen geven in alle ruimtelijke uitdagingen en dilemma’s die bij ons spelen. Wij hebben ons in 2023 ingezet om buurtvoorzieningen en ruimte voor bedrijvigheid te behouden en waar nodig te creëren. We zijn gestart om diverse werklocaties te herontwikkelen tot gemengde woonconcepten, waarbij ontwikkelaars gevraagd is om ruimte te maken voor kleinschalige bedrijfsactiviteiten, ontspannen en ontmoeten. Denk hierbij aan Overgoo, Vlietweg, van Ruysdaellaan en het Diakonessenterrein. In het Huygenskwartier zijn we begonnen met de ontwikkeling van een kleinschalig bedrijfsverzamelgebouw.

Voor inwoners en bezoekers van onze gemeente willen we Leidschendam-Voorburg op de kaart zetten. De promotie van onze gemeente is voortgezet met LV verrast, bestaande uit een magazine, bioscoopreclames en een Engelstalige versie van LV verrast en met het faciliteren van mooie evenementen. Het nieuwe terrassenbeleid geeft meer duidelijkheid en ruimte aan horeca om een gezonde bedrijfsvoering te hebben en een positieve bijdrage te leveren aan een bruisend Leidschendam-Voorburg.Met het helpen bij de oprichting van de vereniging van eigenaren Huygenskwartier dragen we bij aan de bekendheid en levendigheid van dit karakteristieke winkelgebied. Voor het andere winkelgebied in Voorburg – De Julianabaan – zijn stappen gezet in de herontwikkeling in samenspraak met belanghebbende en omwonenden. Sport, kunst, cultuur en recreatie geven het leven en wonen in Leidschendam-Voorburg kleur en smaak. Met het Sportakkoord 2.0 zijn afspraken gemaakt over het actiever krijgen van inwoners. Dit akkoord is al volop in uitvoering. De inzet van rolmodellen in Leidschendam-Noord draagt hier aan bij. Sinds oktober 2023 maken leden van de rugbyclub volop scrums, offloads en tries op het prachtige kunstgrasveld. Verder zijn veel sportvelden gerenoveerd en zijn er akoestische verbeteringen uitgevoerd in de binnensportaccommodaties. Van sport maken we een sprong naar cultuur.

Het ontwikkelen van een cultuurvisie met onze cultuurpartners loopt op schema, de erfgoeddag was goed bezocht en succesvol, wat ook geldt voor de Open Monumentendag die in het teken stond van Levend

7

Erfgoed. De gemeenteraad heeft de ontwikkeling van de bibliotheek Fluitpolderplein vastgesteld en we voeren deze nu uit. In 2023 is het GroenActiePlan door de gemeenteraad vastgesteld en zijn al de eerste acties uitgevoerd zoals ontharding van het pleintje aan de Burgemeester Roeringlaan, extra plantvakken op de Overburgkade, en extra bomen op diverse locaties. Waterkwaliteit en -kwantiteit staan onder druk in onze regio. Daarom werken we met de waterschappen actief aan klimaatadaptatie, waterveiligheid, waterkwaliteitsverbetering en duurzaamheid. Met waterbedrijf Dunea en andere gemeenten wordt samengewerkt aan een lange termijnaanpak voor een robuuste en duurzame watervoorziening. We gaan door met investeren in modernisering van schoolgebouwen. Voor de Vijverhof, Maartenscollege, RKBS Maria Bernadette zijn we verder met herontwikkelen. Het kindcentrum De Telescoop is in gebruik genomen. Conform wens van de raad is het haalbaarheidsonderzoek naar een onderwijslocatie op Kleinpolderplein uitgevoerd.

Steun voor wie het nodig heeft Dankzij de sociale voorzieningen van de gemeente kunnen inwoners meedoen en weten zij ook waar zij hulp kunnen vragen als dat nodig is. In 2023 hebben we hard gewerkt aan inkomensondersteuning, zorg, huishoudelijke hulp en het faciliteren van jeugdzorg voor onze jongste inwoners. De raad stelde een nieuw beleidsplan re-integratie en participatie vast waarmee meer aandacht komt voor mensen om te participeren naar vermogen. Maatwerk en meedoen staan hierin centraal. De implementatie van het beleidsplan is begonnen. Ook zijn in 2023 de eerste welzijnsgesprekken gevoerd om in gesprek te komen en te blijven met alle bewoners die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. Daar gaan we mee door in 2024. Bovendien is er meer ingezet op vroegsignalering van schuldenproblematiek en, de ondersteuning van gedupeerden van de toeslagenaffaire. De samenwerking tussen huisartsen, het voorveld en vrijgevestigde psychologen is verbeterd. We hebben samen met maatschappelijke organisaties gewerkt aan de bestrijding van eenzaamheid, zorg voor dementie, hulp aan Oekraïense inwoners, het wegwerken van taalachterstanden, inburgeren, het opvangen van verwarde personen, sociale werkvoorziening en beschut werk, re-integratie, vrouwenopvang en de opvang van inwoners met meervoudige problematiek.

Verder spreken we ouderen tijdens speciale bijeenkomsten en voeren we goede gesprekken met de adviesraad sociaal domein en de adviesraad Stompwijk. Dit netwerk van ondersteuning voor wie het nodig heeft, functioneerde ook in 2023 als krachtig vangnet met oog voor de eigen zelfstandigheid van onze inwoners. Onze gemeente kent een enorme maatschappelijke kracht! Van hieruit werken we door aan effectiever beleid en een betere uitvoering. In 2023 zijn de subsidietafels geëvalueerd. Dit heeft geleid tot herontwikkeling van de subsidiesystematiek. Ook werken we na een evaluatie aan een nieuw minimabeleid. Vanwege veranderde wetgeving, kostenstijgingen en de wens om passende zorg te blijven leveren, is in 2023 gestart met nieuw WMO beleid opstellen. Het nieuwe WMO-beleid wordt samen met partners en inwoners gemaakt en zal in 2024 worden vastgesteld. De invoering van de Wet Aanpak Meervoudige Problematiek is uitgesteld. Deze wet regelt dat gemeenten de wettelijke mogelijkheid krijgen om tot een gecoördineerde aanpak te komen voor mensen of gezinnen met meerdere problemen. Ondanks deze uitstel zijn we wel aan de slag gegaan met een goede voorbereiding op de aanpak van multi-problematiek in het sociaal domein. Eind 2023 is duidelijk geworden dat het COA op Overgoo circa 80 alleenstaande minderjarige vreemdelingen wil huisvesten.

De gemeenteraad is hiermee akkoord gegaan en in nauw overleg met

8

COA en inwoners kijken we hoe we zo goed mogelijk opvang, zorg, onderwijs en ondersteuning kunnen bieden aan deze asielkinderen. Hiervoor benutten we uiteraard de opgedane ervaring met het opvangen van de Oekraïense ontheemden. In 2023 is de opvang en ondersteuning van deze groep voortgezet en uitgebouwd in lijn met de landelijke ontwikkelingen. Het versterkingsprogramma Sterk voor Noord blijft een belangrijk programma om de wijken De Heuvel/Amstel en Prinsenhof te verbeteren. De uitvoeringsprogramma’s zijn vastgesteld en we zijn met partners en bewoners aan de slag gegaan. Op De Waterlelie is een brugfunctionaris gestart, wiens primaire taak het is om ouders meer te betrekken bij het onderwijs. Daarnaast blijft het taalonderwijs op school voor de ouders bestaan, dat als doel heeft ouders mee te nemen in de informatievoorziening van school. Inwoners in de bijstand met een indeling in de zgn. participatiedoelgroep 2A zijn inmiddels in beeld bij de participatieconsulenten en worden begeleid zodat zij verder kunnen werken aan participatie in de samenleving. Om de problematiek van afval en ongedierte op te pakken in, samen én door de wijk, is er een werkgroep ingericht met professionals en inwoners. De werkgroep werkt aan een gemeente brede communicatiecampagne tegen plaagdieren en aan een evaluatie van het plaatsen van netten en prikkers tegen broedende meeuwen.

We zijn verheugd dat het Sportfonds per september 2023 in de sporthallen de kantine, een vergaderruimte en een kleine sportzaal overdag beschikbaar stelt voor de buurt. Dat biedt kansen voor doelgroepen die wel een activiteit willen starten maar vanwege ruimtegebrek geen gebruik kunnen maken van de huidige ruimten in de wijk. Ook biedt het mogelijkheden voor nieuwe initiatieven. De eerste ronde van de moedertraining is afgerond en van de 6 aangemelde moeders hebben 5 het traject afgemaakt. Al deze moeders zijn getraind in opvoedvaardigheden en gespreksvaardigheden en zijn zich aan het ontwikkelen als sleutelfiguren in de wijk. Studenten van Inholland Den Haag gingen in september 2023 van start met het vraagstuk: hoe kunnen de wijkagent en handhaving op een laagdrempelige manier contact maken met ouders. Er lopen wervingscampagnes om in Leidschendam-Noord buurtpreventieteams in te gaan zetten.

Bereikbaar te voet, fiets, ov en auto Om een goed bereikbare en verkeersveilige gemeente te zijn en te blijven, werden ook in 2023 belangrijke stappen gezet. In augustus is de passantenhaven Plaspoelhaven feestelijk geopend, is gestart met de herinrichting van de Dr. Van Noortstraat en is daar al eenrichtingsverkeer ingesteld. De EV-kabelgoot is mogelijk gemaakt, waarvan er inmiddels aardig wat zijn aangevraagd en aangelegd. Ook zetten we stappen op het gebied van verkeersveiligheid: we hebben voorbereidingen getroffen voorhet asfalteren van diverse fietspaden, de aanleg van een fietsstraat in de Parnashofweg en het realiseren van extra snelheidsremmende maatregelen in combinatie met rioolvervanging. Er is een start gemaakt met het opstellen van een plan van aanpak voor het Damcentrum en na een uitgebreid participatietraject is de Velostrada tussen Voorburg Noord en de Binckhorst vastgesteld. Met het Trekfietstracé (Westvlietweg-Binckhorst) zijn we nog bezig. In mei is de voorkeursvariant bereikbaarheid CID Binckhorst aan de gemeenteraad voorgelegd en in november is de bestuursovereenkomst Bereikbaarheid CID Binckhorst getekend. Door het nemen van dit besluit en het sluiten van deze overeenkomst is € 575 miljoen beschikbaar gekomen voor de verdere planontwikkeling en realisatie van het Masterplan Bereikbaarheid CID Binckhorst.

Omdat gemeente Leidschendam-Voorburg mede opdrachtgever voor dit project is en financieel bijdraagt, is er binnen dat projectbudget geld beschikbaar voor het verbeteren van de leefbaarheid en de verkeersveiligheid in heel Voorburg-West. De nota parkeernormen is vastgesteld. Deze nota biedt een duidelijke houvast voor inwoners en ontwikkelaars. Het Rijk heeft helaas de ontwikkeling van de A4/N14 stilgelegd. Samen met de regio zijn we in gesprek over de consequenties en verdere acties.

9

De verkenningsgesprekken voor de Huygenstunnel lopen, waarbij we als gezamenlijke overheden ook de samenwerking hebben gevonden met de kenniswereld, met ruimtelijke ontwerpers en met de InitiatiefGroep Huygenstunnel.

Veiligheid, een gezamenlijke verantwoordelijkheid We hebben in 2023 fors geïnvesteerd in veiligheid. Het aantal BOA’s is op sterkte gebracht, de regionale visie op crisisbeheersing heeft een lokale invulling gekregen en we zijn begonnen met opleiden en trainen van de mensen. Samen met de scholen is het hackshield programma uitgevoerd om jongeren bewust te maken van digitale gevaren. Ook is onderzoek gedaan naar de juiste methodiek voor het opstellen van een wijkgerichte benadering van veiligheid. Er zijn ook twee themasessies georganiseerd voor de buurtpreventieteams.

Duurzame toekomst en goede leefomgeving voor iedereen In 2023 vernieuwden we samen met inwoners en partners het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid. Het programma werd verbreed nar de thema's circulariteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit en geïntensiveerd op energie. In het 2e kwartaal is het door de gemeenteraad unaniem vastgesteld en zijn we direct overgegaan tot uitvoering hiervan. In de wijken De Heuvel en Amstelwijk hielpen we de VVE’s om verduurzamingsscans uit te voeren. Zo kunnen deze woningen straks meedoen aan de overgang naar een aardgasvrije wijk. Een belangrijke bijdrage om te komen tot het Lokaal Klimaatakkoord was de Green Challenge Deal van Stichting Duurzaam LV die veel waardevolle duurzame initiatieven heeft opgeleverd. Met energiebesparingstips en energiecoaches hebben we al veel inwoners geholpen om deel te worden van de duurzame toekomst. Ook het raadsbesluit om een duurzame bibliotheek te realiseren, draagt bij aan een duurzaam LV. Vanuit het vastgestelde GroenActiePlan zijn al verschillende plekken vergroend. Tegelijkertijd zijn we, met de nieuwe aanbesteding van ons maai- en slootbestek per 1 januari 2024, overgeschakeld naar een nieuw maaibeheer. In 2023 was het de 25ste keer dat de Christiaan Huygenswetenschapsprijs is uitgereikt.

Ter ere hiervan is de Christiaan Huygens Jeugdprijs in het leven geroepen, een wedstrijd tussen de VMBOscholen in onze gemeente. De leerlingen kregen de opdracht om met duurzame materialen iets creatiefs te maken, voor de wijk rondom de school. De uitreiking van de Jeugdprijs, met de presentatie van de resultaten, vond plaats tijdens het Techniekfestival in het Corbulo college in Voorburg.

Het huishoudboekje 2023 Financiële resultaat 2023 Het jaarrekeningresultaat is € 11,4 miljoen voordelig. Ten opzichte van de begroting is dit een voordeel van € 8,6 miljoen. Een toelichting op hoofdlijnen is hieronder opgenomen. Onder de financiële toelichtingen per programma zijn meer gedetailleerde toelichtingen te vinden.

10

In de tabel hieronder staat per programma welk bedrag was begroot, wat is uitgegeven en wat het verschil tussen beiden is. Een min in de kolom ‘Begroting’ en de kolom ‘Jaarrekening’ staat voor een last. Een min in de kolom ‘Verschil’ betekent een nadelig verschil: er is meer uitgegeven of minder ontvangen dan begroot. Een plus betekent een voordelig verschil: er is minder uitgegeven dan begroot of meer ontvangen dan begroot. Programma

Begroting na wijz. 2023 -6.936

Jaarrekening 2023 -6.695

Verschil

Veiligheid

-9.835

-9.937

-102

Verkeer en Vervoer

-12.791

-11.590

1.201

Economie

-1.500

-1.381

119

Onderwijs

-6.521

-5.924

598

Sport, cultuur en recreatie

-18.391

-17.294

1.097

Sociaal domein

-81.007

-78.249

2.758

833

279

-554

-5.013

-5.608

-594

Algemene Dekkingsmiddelen

171.207

175.550

4.343

Overhead

-38.000

-37.759

242

Vennootschapsbelasting

-50

-59

-9

Onvoorziene uitgaven

-70

0

70

Totaal van lasten en baten

-8.074

1.334

9.408

Mutaties reserves

10.872

10.102

-770

Totaal

2.798

11.437

8.638

Bestuur en Ondersteuning

Volksgezondheid en milieu VHLOSV

241

Bedragen x € 1.000

De grootste afwijkingen worden veroorzaakt door extra ontvangsten voor activiteiten die nog in 2024 uitgevoerd worden of in de toekomst tot extra lasten zullen leiden, zoals de vluchtelingenopgave. Daarnaast zijn er ook werkzaamheden en projecten die nog niet in 2023 uitgevoerd of afgerond konden worden. Bij de wettelijk bepaalde open-einde regelingen zien we een nadeel op de jeugdzorg terwijl de kosten voor Wmo en inkomensregelingen juist meevallen ten opzichte van de prognoses ten tijde van de 2e tussentijdse rapportage. Ten slotte levert de herziening van de grondexploitaties een voordeel op. De grootste afwijkingen (voor- en nadelen) zijn in de onderstaande tabel opgenomen. Samenvatting afwijkingen

Totaal

Vluchtelingenopvang

3.473.000

Nog te realiseren activiteiten uit 2023 in 2024

4.051.000

Inkomensregelingen

700.000

Herziening Grondexploitaties

650.000

Treasury

962.000

Onderwijsbeleid

320.000

Kleinschalige Verkeersmaatregelen

300.000

Wmo

270.000

Wachtgeld wethouders

240.000

11

Leges

120.000

Bouwleges

-545.000

Herenstraat 42-44

-1.500.000

Jeugdzorg

-900.000

Overige kleinere afwijkingen (per saldo)

497.000

Totaal

8.638.000

Bedragen x € 1 Vluchtelingenopvang (€3.473.000 voordeel) In 2023 heeft de gemeente kosten gemaakt rondom het organiseren van de opvang van de vluchtelingen uit Oekraïne, waaronder huur-, personeels- en energiekosten, kosten voor beveiliging en leefgeld. Het Rijk vergoedt in 2023 via normbedragen waar de gemeente per saldo een voordeel van € 3,21 miljoen op heeft gerealiseerd. Ook is er voordeel op de afwikkeling van de bekostigingsregeling Oekraïne opvang 2022 van circa € 260.000. Voorgesteld wordt om dit saldo te storten in een nieuw te vormen bestemmingsreserve 'Vluchtelingenopvang’. Hiermee wordt een buffer gecreëerd voor toekomstige ontwikkelingen rond de vluchtelingenopvang die op de gemeente afkomen en de doorgevoerde verlaging van het normbedrag per 2024. Nog te realiseren activiteiten uit 2023 in 2024 (€ 4.051.000 voordeel) Een aantal geplande werkzaamheden heeft nog niet (volledig) kunnen plaatsvinden in 2023. Het betreft lopende projecten die vertraging hebben opgelopen of waarvan de uitvoering pas laat door het Rijk is aangekondigd, waardoor deze niet konden worden afgerond in 2023.

Enkele voorbeelden hiervan zijn de (uitvoerings)kosten voor de energietoeslag, de afronding van welzijnsgesprekken, voortdurende werkzaamheden met betrekking tot de implementatie van de Omgevingswet, het groene actieplan, deelmobiliteit, het resterende budget voor versterkingsgelden, het resterende budget voor mobiliteitsmaatregelen rondom de Mall. Ook de verhuiskosten voor de huisvesting van Stadsbeheer worden pas in 2024 gemaakt. In de bijlage bij de jaarstukken vindt u een gedetailleerd overzicht van de overhevelingen van budgetten van 2023 naar 2024 Inkomensregelingen € 700.000 (voordeel) In 2024 zijn minder verzoeken geweest voor leenbijstand en er is een klein voordeel op de kosten voor bijstandsuitkeringen (1%) ten opzichte van de prognose bij de 2e tussentijdse rapportage 2023. Overigens is er bij de bijstandsuitkeringen nog altijd sprake van een tekort ten opzichte van het bedrag dat het Rijk hiervoor aan onze gemeente uitkeert. Herziening Grondexploitaties € 650.000 (voordeel) Bij de herziening van de grondexploitaties is gebleken dat de Verliesvoorziening van Vlietvoorde verlaagd kan worden omdat de opbrengstverwachting hoger is en er planoptimalisatie heeft plaatsgevonden door middel van 2 extra woningen. Dit levert een voordele van €650.000 op.

Treasury € 962.000 (voordeel) Door de hogere rentetarieven in 2023 is er een hogere rentevergoeding gerealiseerd over het saldo schatkistbankieren. Tevens is de bespaarde rente op eigen financieringsmiddelen hoger dan begroot. "Bespaard" geeft aan dat door het beschikbare eigen vermogen, rentekosten bij het aantrekken van een lening wordt voorkomen. Onderwijsbeleid € 320.000 (voordeel) De subsidie inkomsten voor zowel het Nationaal Programma Onderwijs als Onderwijsachterstandenbeleid (OAB) zijn hoger waardoor inzet van de begrote gemeentelijke

12

middelen niet nodig was. Ook vallen de kosten voor leerlingenvervoer iets lager uit doordat afgerekend wordt op daadwerkelijk gereden kilometers. Verkeer en Vervoer € 300.000 (voordeel) Door capaciteitsgebrek is het regulier budget voor kleinschalige verkeersmaatregelen en fietsdepots niet volledig ingezet. Ook konden, vanwege de natte weersomstandigheden in het laatste kwartaal, de werkzaamheden aan de belijningen niet uitgevoerd worden. Wmo € 270.000 (voordeel) Het aantal cliënten dat in 2023 huishoudelijke ondersteuning ontving is, ten opzichte van de tweede tussentijdse rapportage, enigszins afgezwakt eind 2023. Daarnaast leidt een tekort aan arbeidskrachten bij de zorgaanbieders tot verminderde inzet op de afgegeven indicaties. Bij Wmo begeleiding is juist sprake van een iets hogere kosten door zwaardere indicaties die worden afgegeven aan bewoners die langer zelfstandig blijven wonen. Per saldo ontstond een voordeel ten opzichte van de begroting. Wachtgeld wethouders € 240.000 (voordeel) De voorziening wachtgeld wethouders is gebaseerd op de loonsom en resterende maanden waarin voormalig wethouders recht hebben op wachtgeld waarop de hoogte van de voorziening wordt bepaald. De hoogte fluctueert jaarlijks en zorgt in 2023 voor een vrijval uit de voorziening.

Legesopbrengsten € 120.000 (voordeel) Als gevolg van het verlengen van de geldigheid van paspoorten en rijbewijzen van 5 naar 10 jaar ontstaat er een golfbeweging in de legesopbrengsten. Dit leidt tot een voordeel in 2023 ten opzichte van de begroting. Ook de legesopbrengsten van naturalisatie zijn hoger dan begroot. Bouwleges € 540.000 (nadeel) In 2023 zijn er minder inkomsten voor bouwleges dan begroot. De gemeente maakt een prognose van de vergunningaanvragen op basis van toekomstige ruimtelijke initiatieven en projecten, maar heeft geen invloed op welk moment een ontwikkelaar een aanvraag daadwerkelijk indient. Tegenover de lagere bouwlegesopbrengsten zijn er minder kosten dan begroot doordat er minder vergunningaanvragen zijn afgehandeld. Per saldo levert dit een nadeel van € 545.000 op. Herenstraat 42-44 € 1.500.000 (nadeel) Eind 2023 bleek dat de overdracht van het pand aan de Herenstraat 42-44 pas in 2024 plaatsvindt. Jeugdzorg € 900.000 (nadeel) Door een stijging van het aantal cliënten en een stijging van de gemiddelde kosten per cliënt, zijn de kosten voor jeugdzorg 3% hoger dan begroot. Deze stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door een toename in de psychische problematiek onder jeugdigen.

Daarnaast zijn jeugdigen langer in zorg, wat wordt veroorzaakt door de toename van de complexiteit van de problematiek en knelpunten in het opschalen en afschalen van zorg als gevolg van wachtlijsten bij zorgaanbieders. Het aantal cliënten met een jeugdbeschermingsmaatregel is in 2023 afgenomen.

Realisatie investeringsplan 2023 Voor 2023 stond een bedrag van € 22,3 miljoen aan investeringsuitgaven gepland. In werkelijkheid is dat € 11,2 miljoen geworden. Dit betekent dat in 2023 circa 50% van het totaal beschikbare investeringsbedrag is uitgegeven. Dit is lager dan we tijdens de tussentijdse prognose in de tweede helft van 2023 hadden voorzien (verwachting was 70%) en is met name te wijten aan onderstaande grotere investeringen waarbij een bedrag niet in 2023 maar in 2024 of later wordt uitgegeven: • Maartenscollege (€ 1,3 miljoen) • ICT-investeringen (€ 0,6 miljoen)

13

• • • • •

Verkeersregelinstallaties (VRI's) (€ 1 miljoen) Parkeergarage Rijnlandstraat Noord (€ 0,5 miljoen) Bouwkosten Dokter van Noortstraat (€ 1,1 miljoen) Bibliotheek Leidschendam (€ 1,8 miljoen) Nieuwbouw pand SB (€ 1,3 miljoen)

De vertragingen in investeringsprojecten worden veroorzaakt door verschillende factoren, waaronder lopende bezwaarprocedures en vertraagde realisatie van woningbouwplannen. Ook het integraal aanpakken van projecten zoals rioolvervanging en afhankelijkheden van andere partijen spelen een rol. Verder werd de uitvoering van ICT-investeringen uitgesteld vanwege het volgen van het tempo van de landelijke transitie van de basisregistraties (SOR). Daarnaast zijn voortschrijdende ontwikkelingen en capaciteitstekorten voor duurzaamheidsmaatregelen van invloed, evenals langere aanbestedingstrajecten die de afronding van projecten naar 2024 verplaatsen. Tegelijkertijd zijn sommige investeringsprojecten juist eerder afgerond dan verwacht, zoals de rugbyaccommodatie bij Westvliet. Overprogrammering heeft onze blijvende aandacht, maar blijkt ook vaak niet te voorkomen. Overigens leidt een onderschrijding van het investeringsvolume op jaarbasis niet automatisch tot uitstel/afstel van gehele investeringsprojecten. Deze vertragingen leiden alleen tot lagere kapitaallasten in komende jaren als de einddata van de projecten ook opschuiven. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is het vermogen van de gemeente om financiële tegenvallers op te kunnen vangen en haar taken te kunnen voortzetten.

Het weerstandsvermogen is afhankelijk van de weerstandscapaciteit (het totaal van algemene reserves en de post onvoorzien) en van het risicoprofiel (totaal van risico’s). Het risicoprofiel is € 586.000 lager ten opzichte van de jaarrekening 2022. De totale weerstandscapaciteit is in 2023 met afgerond € 6 miljoen afgenomen met name de onttrekkingen ten behoeve van het vormen van bestemmingsreserves voor het vormen van bestemmingsreserves CID Binckhorst Velostrada en Leefbaarheid (respectievelijk ( € 3 miljoen en € 5,7 miljoen). De weerstandscapaciteit is 8,5 maal zo groot als het risicoprofiel. Dat betekent dat het weerstandsvermogen, gemeten aan de algemene norm van de NAR, uitstekend is.

14

1.2 Jaarcijfers 2023 in 1 oogopslag

15

1.3 Leeswijzer De jaarstukken 2023 bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. In het jaarverslag wordt verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid op de door de raad vastgestelde programma’s. Er wordt antwoord gegeven op de vragen: Wat hebben wij daarvoor gedaan en Wat heeft het gekost? De mate waarin we de beleidsactiepunten, zoals opgenomen in de programmabegroting 2023, hebben gerealiseerd, brengen we tot uitdrukking met de volgende kleuren:

Actiepunt gerealiseerd in 2023 Vertraging in de voorbereiding/uitvoering, actiepunt wordt afgerond in 2024 Knelpunten in de voorbereiding/uitvoering, actiepunt wordt niet gerealiseerd

Bij de programmaverantwoordingen wordt per actiepunt een toelichting gegeven op de status per 31 december 2023. Het jaarverslag bevat ook de paragrafen die vanuit een dwarsdoorsnede een aantal specifieke thema’s uitwerken. De jaarrekening vormt het financiële gedeelte van de jaarstukken 2023. In de jaarrekening is een overzicht van de baten en lasten over 2023 opgenomen. Het bevat een toelichting op het overzicht van baten en lasten evenals de balans met toelichting. Door afrondingsverschillen kan het voorkomen dat de optelling van het bedrag (de totaaltelling) opgenomen in een tabel afwijkt met een bedrag van +1 of -1.

16

2 Jaarverslag

17

3 Programma's De programmaverantwoording bevat de verantwoording over de realisatie van de programma's en overzichten van de algemene dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en de post onvoorzien. De programmaverantwoording biedt per programma inzicht in: • de wijze waarop is getracht om de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken - Wat gaan we ervoor doen? Dit betreft de letterlijke tekst uit de begroting. • de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd - Wat hebben wij daarvoor gedaan? • de gerealiseerde baten en lasten - Wat heeft het gekost?

18

19

Programma 0. Bestuur en Ondersteuning Omschrijving Dit programma gaat over het bestuur, de ondersteuning daarvan en de relatie tussen de burger en het bestuur. Betrokkenheid en dienstverlening zijn vanuit de gemeente uitgangspunt voor deze relatie. Het programma bevat de overkoepelende taakvelden van gemeenteraad en college op het terrein van het openbaar bestuur en de ondersteuning daarvan door de gemeentelijke organisatie.

Taakvelden per programma Dit programma bestaat uit de volgende taakvelden: Nr.

Naam taakveld

0.1

Bestuur

0.2

Burgerzaken

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

0.63 Parkeerbelasting 0.10 Mutaties reserves

Wat willen wij bereiken? Inwoners, ondernemers en andere organisaties weten zelf het beste wat goed is voor hun buurt of wijk. Daarom betrekken we inwoners van Leidschendam, Stompwijk en Voorburg bij gemeentelijke besluiten die invloed hebben op onze samenleving. De gemeente moet zich meer laten zien buiten het gemeentehuis en mensen opzoeken. Niet alleen richting mensen die zelf al goed zichtbaar zijn, maar ook richting mensen die zich minder laten zien of horen. Buiten de gemeente zoeken we actief de samenwerking op met (buur)gemeenten in de regio. Dat doen we onder meer door: • Inwoners centraal te stellen, en ervoor te zorgen dat we participatie in ons DNA hebben • Meer in de wijken en dichtbij de mensen te zijn • Open te staan voor signalen en door initiatieven vanuit de samenleving toe te juichen en serieus te beoordelen • Een sterkere visie op onze regionale positie en samenwerking te ontwikkelen, omdat we deel uitmaken van de regio; we zijn ervan afhankelijk, maar moeten er ook een actievere rol in spelen. Ook willen we bijdragen aan een visie op regio-niveau.

Indicatoren Conform de begroting zijn de landelijk verplichte indicatoren in het jaarverslag opgenomen bij de programma's. De vermelde cijfers zijn gebaseerd op de meest recente gegevens die door het CBS (www.waarstaatjegemeente.nl) zijn gepubliceerd. Nr. Naam

Eenheid

Peiljaar

Waarde

Bron

1

Formatie

Fte per 1.000 inwoners

2023

8,40 fte

Eigen gegevens

2

Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

2023

8,36 fte

Eigen gegevens

3

Apparaatskosten

Kosten per inwoner

2023

€ 1.024

Eigen gegevens

20

Toelichting op de indicatoren 1

Formatie

Het gaat hier om de toegestane formatie in fte van het ambtelijk apparaat van de organisatie op peildatum 1 januari. Uitgangspunt is het vastgestelde formatieplan, dus niet de werkelijke bezetting. Het gaat om formatieplaatsen ongeacht of die worden ingevuld door iemand met een vaste aanstelling, een tijdelijke aanstelling of nog openstaan in de vorm van een vacature. Fte is het equivalent van een 36urige werkweek. 2

Bezetting

Het gaat hier om het werkelijk aantal fte dat werkzaam is, dus niet om de toegestane formatieve omvang uit het formatieplan. Terugkijkend naar een begrotingsjaar wordt de werkelijke bezetting berekend. Conform de definitie van Vensters voor Bedrijfsvoering is berekend de gemiddelde bezetting in dat begrotingsjaar door het gemiddelde te nemen van de werkelijke bezetting op 1 januari en op 31 december. 3

Apparaatskosten

Apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken. Apparaatskosten zijn dus alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur.

Taakveld 0.1 Bestuur Tot dit taakveld behoort de facilitering van de bestuursorganen: • • • • •

College van burgemeester en wethouders (loonkosten, reiskosten en verblijfkosten e.d.) Gemeenteraad en raadscommissies (vergoedingen, excursies e.d.) De ondersteuning van de raad, de griffie Regionale, landelijke en internationale bestuurlijke samenwerking Lokale rekenkamer, lokale ombudsfunctie, accountantscontrole

Wat gaan we ervoor doen? Het college van burgemeester en wethouders, raad en raadscommissies, griffie, de regionale, landelijke en internationale bestuurlijke samenwerking, de regionale rekenkamercommissie en ombudsfunctie worden optimaal ondersteund. We gaan aan de slag met duidelijkheid, vroegtijdig betrekken, betrokkenheid, openheid, vertrouwen, eigenaarschap, regie, gelijkwaardigheid en transparantie. Dat zijn de kernwaarden van waaruit inwoners en gemeente met elkaar gaan samenwerken.

Wat hebben wij daarvoor gedaan? In het voorjaar en de zomer 2023 hebben raadsleden, inwoners, ambtenaren en collegeleden met elkaar bepaald welke afspraken belangrijk zijn voor participatie.. Dat is vastgelegd in de participatieverordening. Ook is een participatieleidraad voor ruimtelijke ontwikkelaars en initiatiefnemers opgesteld.

21

Met de adviesraden is regelmatige bestuurlijk en ambtelijk overleg. De varianten studie naar een toekomstbestendige huisvesting voor gemeenteraad en griffie is afgerond. Via diverse invalshoeken werden doelgroepen bevraagd op onder meer gewenst gebruik, belang van historische aspecten en multifunctionaliteit. Vervolgens zijn 3 referentieprojecten bezocht: het Scheepvaartmuseum in Amsterdam vanwege het bijzondere dak over de patio aldaar, en 2 recent verbouwde raadszalen (Oss en Gorinchem). Met de opgedane kennis en ervaringen is samen met de architect een variantenstudie uitgewerkt. De variantenstudie is geëindigd in een voorstel met opties, die begin van 2024 aan de gemeenteraad werd gepresenteerd. De Rekenkamercommissie voor Wassenaar, Voorschoten, Oegstgeest en Leidschendam-Voorburg (WVOLV) heeft ook in 2023 een aantal onderzoeken uitgevoerd: klachtenbehandeling, minimabeleid, onderhoud aan wegen, bruggen en onderdoorgangen. Deze onderzoeken hebben waardevolle inzichten opgeleverd en veel aanbevelingen zijn door het college overgenomen. Het landelijk onderzoek naar de ondersteuning van de raad is aan de werkgeverscommissie van de raad voorgelegd. In 2023 hebben de gemeenteraad en Rekenkamercommissie onderzocht hoe de Wet op de Versterking van de Decentrale Rekenkamers kan worden geïmplementeerd.

Acties Acties 2023 Ontwikkelen leidraad participatie

Status

Ontwikkelen participatieverordening Samen met inwoners, belangenorganisaties en lokale adviesraden de advieskracht verder versterken Toelichting acties: De participatieleidraad is opgesteld en later als instrument opgenomen in de participatieverordening. In september 2023 is in de raad de participatieverordening unaniem vastgesteld. In 2024 wordt verder aan de slag gegaan met een tweejaarlijks experimenteerprogramma om inwonersparticipatie te bevorderen

Wat heeft het gekost? Bestuur

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2023 2023 2023

Realisatie 2023

Verschil 2023

Lasten

3.479

424

3.902

4.057

-155

Baten

0

8

8

244

236

-3.479

-416

-3.894

-3.812

82

Saldo van lasten en baten Bedragen x € 1.000

De lasten betreffen: de vergoedingen voor raad- en commissieleden, de salarissen en wachtgelden van (voormalige) collegeleden, de kosten van de griffie en de accountantskosten voor de controle van de jaarrekening. De baten hebben betrekking op de actualisatie van de voorzieningen voor wethouderspensioenen en de voorziening wachtgeld in verband met het wettelijk recht op wachtgeld van voormalig wethouders.

22

Verbonden partij(en)

Taakveld 0.2 Burgerzaken Tot dit taakveld behoren o.a. de volgende producten: • • • •

Paspoorten, identiteitskaarten en rijbewijzen Uittreksels uit het bevolkingsregister Verkiezingen, referenda Burgerzaken leges opbrengsten

Wat gaan we ervoor doen? Inwoners en organisaties kunnen bij het Servicecentrum terecht voor rijbewijzen, reisdocumenten en vele andere producten en diensten. Een deel van de dienstverlening is tevens digitaal via de website beschikbaar. De gemeente is, naast het fysieke Servicecentrum, bereikbaar via de website, telefoon (14 070), sociale media (Twitter, Instagram en Facebook) en e-mail. Het is mogelijk om zelf of via de telefoon een afspraak te maken voor een bezoek aan het Servicecentrum Leidschendam. Wanneer een fysiek bezoek onmogelijk is, kan een huisbezoek geregeld worden.

Wat hebben wij daarvoor gedaan? Inwoners kunnen bij het Servicecentrum terecht voor rijbewijzen, reisdocumenten en vele andere producten en diensten. De gemeente is hiervoor bereikbaar via de website, telefoon (14 070), sociale media (Instagram, Facebook en X) en e-mail. Via de site of telefoon kan een afspraak gemaakt worden. Ook bestaat de mogelijkheid om een huisbezoek te regelen. In 2023 waren 22.759 bezoekers bij de gemeente die op afspraak langs zijn gekomen, dit is 1% meer dan in 2022. De belangrijkste producten binnen burgerzaken zijn: • Rijbewijzen, 6.817 aanvragen in 2023, -1,8% minder aanvragen dan in 2022 • Paspoort en ID kaarten, 6.857 aanvragen in 2023, -17,9% minder dan in 2022 • Uittreksels BRP, 3.092 aanvragen in 2023, 8,8% meer dan in 2022. In 2023 werden 101.636 telefonische klantcontacten afgehandeld en 75.000 klantcontacten per email. We ontvingen circa 13.440 inwoners aan onze balie in het Servicecentrum. We werkten aan het uitbreiden van de mogelijkheden om digitaal transacties met de gemeente te doen. In 2022 is er een start gemaakt met het digitaal aanvragen van rijbewijzen, waarbij in 2023 uiteindelijk 1.143 digitale aanvragen geweest zijn van het rijbewijs.

Er zijn bovendien 3.100 aanvragen geheel of gedeeltelijk digitaal verwerkt, zonder dat een bezoek aan het Servicecentrum nodig was, hierbij lijkt de trend over het afgelopen jaren dat de inwoner zijn zaken digitaal wenst af te handelen. Zo maken we het voor onze inwoners steeds eenvoudiger om zaken digitaal te regelen. Op 15 maart 2023 waren de gecombineerde verkiezingen van Provinciale Staten en de Waterschappen. De opkomst in Leidschendam-Voorburg was 59,9%. Er zijn 33.821 stemmen uitgebracht. Dit jaar is de nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen van toepassing. Dit betekent dat het Gemeentelijk stembureau (GSB) de andere dag in een openbare zitting alle processen-verbaal van de stembureaus moet natellen en de uitslag officieel moet vaststellen. Ook is de keuze voor decentraal tellen (DSO) en centraal tellen (CSO) in de wet opgenomen. Bij de verkiezing van 15 maart is decentraal geteld en heeft het GSB de dag erna alles nageteld en vastgesteld. In de weken daarop zijn er op verzoek nog wel enkele hertellingen geweest.

23

Op 22 november was de verkiezing van de Tweede Kamer. De opkomst was 78,4% en er is 44.078 gestemd. Door de slechte ervaring van maart met decentraal tellen in combinatie met de zitting van het GSB is besloten bij de Tweede Kamerverkiezing centraal te gaan tellen. Op de verkiezingsavond is op de stembureaus het aantal stemmen per partij geteld. De andere dag zijn in sporthal de Kastelenring alle stemmen gecontroleerd en op kandidaat niveau geteld door circa 120 medewerkers van de gemeente Leidschendam-Voorburg onder toezicht van het GSB.

Acties Acties 2023 Opstellen uitvoeringsplan om de dienstverlening te verbeteren en toegankelijker te maken. Starten met het toegankelijker maken van de dienstverlening. Heldere communicatie en aansluiten op de Direct Duidelijk campagne maakt hier onderdeel van uit. Aansluiten van openingstijden van het Servicecentrum op de vraag van onze inwoners. Opstellen van een plan op om flexibel in te spelen op het effect van de volumeontwikkeling van reisdocumenten en rijbewijzen. Implementeren van de maatregelen die voortvloeien uit de aandacht van het Rijk voor het voorkomen van fraude bij reisdocumenten. Ontwikkelen van een methode om de telefonische bereikbaarheid en de kwaliteit van onze dienstverlening meetbaar te maken en zo te verbeteren. Begin 2023 maakt de gemeente het weer mogelijk om contant te betalen in het Servicecentrum. De maatregelen realiseren die voortvloeien uit de nieuwe wet en regelgeving voor verkiezingen. In 2023 zorgen we ervoor dat iedereen zijn stem kan uitbrengen bij de verkiezingen van de provinciale staten en waterschapsbestuur.

Status

Toelichting acties: De raad heeft bij de behandeling van de begroting 2023 op d.d. 9 november 2022 besloten om het contant betalen niet door te voeren (amendement 'Schrappen investering invoeren contant betalen in de programmabegroting', nummer 242).

Wat heeft het gekost? Burgerzaken

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2023 2023 2023

Realisatie 2023

Verschil 2023

Lasten

3.487

268

3.755

3.686

69

Baten

1.030

0

1.030

1.150

120

Saldo van lasten en baten

-2.457

-268

-2.724

-2.536

188

Bedragen x € 1.000

De baten betreffen legesopbrengsten voor de gemeentelijke dienstverlening (onder andere paspoorten, ID-kaarten, rijbewijzen, huwelijken). De lasten betreffen met name personele kosten voor het Servicecentrum.

Verbonden partij(en)

24

Taakveld 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden Tot dit taakveld behoren taken met betrekking tot onroerend goed dat niet in exploitatie is en niet aan een specifiek beleidsveld is toe te delen: •

beheer, verhuur, instandhouding van gebouwen, gronden en landerijen die de gemeente (al of niet tijdelijk) in bezit heeft en niet in exploitatie neemt

Wat gaan we ervoor doen? De gemeente Leidschendam-Voorburg draagt zorg voor een optimaal beheer, verhuur en instandhouding van haar gebouwen en gronden.

Wat hebben wij daarvoor gedaan? De onderhoudswerkzaamheden zijn uitgevoerd volgens de MeerJaren Onderhouds Prognose (MJOP), zie ook paragraaf onderhoud kapitaalgoederen onderdeel gebouwen.

Acties Acties 2023

Status

Toelichting acties:

Wat heeft het gekost? Beheer overige gebouwen en gronden

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2023 2023 2023

Realisatie 2023

Verschil 2023

Lasten

1.606

696

2.302

2.198

104

Baten

1.717

47

1.764

1.704

-60

111

-650

-539

-494

44

Saldo van lasten en baten Bedragen x € 1.000

De baten betreffen huur van gronden en panden, inkomsten benzineverkooppunten, retributie opstalrechten en canon erfpachten. Bij de lasten gaat het voornamelijk om de personele kosten, de zakelijke lasten, de verzekeringspremies, de kapitaallasten en de onderhoudskosten.

Verbonden partij(en)

Taakveld 0.63 Parkeerbelasting Tot dit taakveld behoren de lasten en baten met betrekking tot parkeren. •

De gemeente heft geen parkeerbelasting

25

Er zijn gebieden waar gratis of korte tijd geparkeerd kan worden met een parkeerschijf (blauwe zones). Inwoners of bedrijven die gevestigd zijn in een blauwe zone kunnen een parkeerontheffing aanvragen. Voor het aanvragen van een parkeerontheffing zijn leges verschuldigd.

Wat gaan we ervoor doen? De gemeente is verantwoordelijk voor het administreren en uitgeven van parkeerontheffingen.

Wat hebben wij daarvoor gedaan? Vanaf januari 2023 is de gemeente overgestapt op digitale afgifte van de parkeerontheffingen. Hierdoor is het afgeven van papieren ontheffingen totaal vervallen en hoeven inwoners en bedrijven geen papieren ontheffing meer achter de voorruit te plaatsen. De aanvraag gaat volledig digitaal via DigiD en betalen via IDEAL. In het afgelopen jaar zijn in totaal 4.109 parkeerontheffingen verstrekt (of verlengd) aan inwoners. In juni 2023 is locatie Leidschendam Centrum toegevoegd aan de blauwe zone waarvoor 566 ontheffingen zijn afgegeven.

Acties Acties 2023

Status

Toelichting acties:

Wat heeft het gekost? Parkeerbelasting

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2023 2023 2023

Realisatie 2023

Verschil 2023

Lasten

91

6

97

117

-19

Baten

318

0

318

264

-54

Saldo van lasten en baten

227

-6

221

148

-73

Bedragen x € 1.000

Tot dit taakveld behoort de opbrengst van de parkeerontheffing blauwe zones.

Verbonden partij(en)

Taakveld 0.10 Mutaties reserves Op dit taakveld worden alle toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves geraamd en verantwoord.

Wat gaan we ervoor doen?

26

Wat hebben wij daarvoor gedaan?

Acties Acties 2023

Status

Toelichting acties:

Wat heeft het gekost? Mutaties reserves

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2023 2023 2023

Realisatie 2023

Verschil 2023

Lasten

223

12.532

12.755

12.203

552

Baten

6.368

17.259

23.627

22.305

-1.322

Saldo van lasten en baten

6.145

4.727

10.872

10.102

-770

Bedragen x € 1.000

De lasten en baten betreffen de geraamde toevoegingen en onttrekkingen aan reserves. In het hoofdstuk 'Toelichting op de balans', onderdeel 'Reserves' worden de toevoegingen en onttrekkingen nader toegelicht.

Verbonden partij(en)

27

Financiële toelichting op hoofdlijnen Tabel van lasten en baten Programma Bestuur en Ondersteuning

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2023 2023 2023

Realisatie 2023

Voor- / nadeel

Lasten Bestuur

3.479

424

3.902

4.057

-155

Burgerzaken

3.487

268

3.755

3.686

69

Beheer overige gebouwen en gronden

1.606

696

2.302

2.198

104

91

6

97

117

-19

8.663

1.393

10.056

10.058

-1

0

8

8

244

236

Burgerzaken

1.030

0

1.030

1.150

120

Beheer overige gebouwen en gronden

1.717

47

1.764

1.704

-60

318

0

318

264

-54

Totaal baten

3.066

55

3.120

3.363

242

Saldo van baten en lasten

-5.597

-1.339

-6.936

-6.695

241

223

12.532

12.755

12.203

552

Onttrekkingen

6.368

17.259

23.627

22.305

-1.322

Saldo mutaties reserves

6.145

4.727

10.872

10.102

-770

548

3.388

3.936

3.408

-528

Parkeerbelasting Totaal lasten Baten Bestuur

Parkeerbelasting

Mutaties reserves Stortingen

Saldo na mutaties reserves Bedragen x € 1.000

Toelichting Financiën Het saldo van baten en lasten (exclusief mutaties reserves) van het programma Bestuur en Ondersteuning is ten opzichte van de begroting 2023 in totaal € 241.000 voordelig. Hieronder wordt voor de relevante taakvelden ingegaan op de grootste onder- en overschrijdingen. Lasten Taakveld Bestuur (€ 155.000 nadeel) Elke (oud) wethouder heeft bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd recht op een APPApensioen vanwege het wethouderschap. Daarom wordt door de gemeente hiervoor een voorziening gevormd ter dekking van deze toekomstige pensioenverplichting. Jaarlijks wordt op basis van individuele actuariële berekeningen het bedrag berekend dat moet worden toegevoegd aan de voorziening. Dit bedrag fluctueert jaarlijks en zorgt dit jaar voor een hogere aanvulling van de voorziening dan begroot. Tevens zijn binnen dit taakveld hogere kosten gemaakt dan begroot als gevolg van de inzet van externe inhuur op het project ‘onderzoek huisvesting raadzaal’ en door de tijdelijke invulling door externe inhuur op moeilijk invulbare vacatures. Ook vallen de (onkosten) vergoedingen van de

28

raadsleden hoger uit dan begroot en zijn er meer uitgaven op het onderzoekbudget van de raad dan was voorzien. Voorstel overheveling Het restantbudget doorontwikkeling gemeentelijke organisatie van € 387.000 wordt in 2024 ingezet om het capaciteitstekort tijdelijk terug te dringen en te investeren in het strategisch vermogen van de organisatie. Dit biedt de organisatie de ruimte om het werk anders en slimmer te organiseren. Het incidentele budget voor ons aandeel in de kosten van onderzoeken, die in opdracht van de provincie uitgevoerd worden in het kader van de Gebiedsontwikkeling Vlietzone (€ 25.000) wordt ingezet in 2024. Dit omdat de onderzoeken (onder andere verkeersonderzoek Westvlietweg) in 2024 afgerond is/uitgevoerd worden, en de gemeentelijke bijdrage hiervoor in 2024 wordt betaald. Taakveld Burgerzaken (€ 69.000 voordeel) Voorstel overheveling Vanuit het coalitieakkoord is incidenteel budget beschikbaar gesteld voor het uitvoeringsplan toegankelijke dienstverlening dat doorloopt voor de jaren 2023 t/m 2025. Het resterende budget van € 50.000 wordt in 2024 ingezet voor de verdere verbetering van de dienstverlening. In de begroting 2023 zijn extra middelen ter beschikking gesteld voor de implementatie van een nieuw zaaksysteem. Hiermee worden verschillende dienstverleningskanalen (balie, telefoon, website, app) beter op elkaar aangesloten.