2481_bijlage 1 - Eindverslag van de inspraak inzake LES en TVW.pdf

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte Nummer: 2481

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

Inhoudsopgave Inleiding

3

Algemeen beeld

4

Beantwoording van de vragen en inspraakreacties

5

Bijlage Overzicht inspraakreacties LES en TVW

10

2

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

Inleiding In de raadscommissie omgeving van 29 juni jl. is ingestemd met het vrijgeven voor inspraak van de concept-bouwsteen Lokale Energiestrategie (LES) en de Transitievisie Warmte (TVW). Beide stukken hebben van 1 juli – 15 september 2021 ter inspraak gelegen. In dit eindverslag en de bijbehorende bijlage, wordt ingegaan op de gestelde vragen – suggesties en opmerkingen die zijn in gebracht en worden van antwoord voorzien. Om een adequaat

overzicht te geven zijn de meer algemenere vragen, veel gestelde vragen en opmerkingen geclusterd weergegeven in dit eindverslag. De meer specifieke vragen zijn in een overzichtslijst opgenomen en beantwoord, zie bijlage. De beiden stukken worden, na vaststelling, toegezonden naar alle indieners met dank voor hun inbreng en reacties.

3

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

Algemeen beeld Tijdens de inspraakperiode zijn 37 reacties ingediend. De reacties variëren van een meer sceptische houding ten aanzien van de energietransitie zelf, suggesties voor ambitieuzer doelen, aandacht voor de betrokkenheid van inwoners, aandacht voor betaalbaarheid en haalbaarheid en tempo, algemene en zeer specifieke vragen en een enkele inhoudelijke opmerking op beide stukken. Een deel van de reacties heeft betrekking op de ambities uit het Klimaatakkoord of wensen tot hogere ambities. Als gemeente stellen wij niet het Klimaatakkoord ter discussie, noch achten wij een versnelling van de ambities uit het Klimaatakkoord erg realistisch gezien de enorme opgave waar we nu voor staan. Op die meer strategische punten zijn beide nota’s daarom niet aangepast. Wel zijn een aantal verduidelijkingen opgepakt en verwerkt in beide documenten, net als een meer technische zienswijze over de aan te houden afstanden tussen mogelijke warmtenetten en drinkwatervoorzieningen. Verder zijn er vragen gesteld die in een latere fases aan de orde komen. Een ander deel van de reacties zijn aanleiding om blijvend met alle belanghebbenden nauw in contact en overleg te zijn en blijven. De behoefte aan duidelijke informatie is groot merken wij. Logisch omdat aan de start van deze langdurige transitie nog niet alles uitontwikkeld is en ook de betaalbaarheid nog verder invulling gaat krijgen.

Maar welke energie oplossing het ook wordt, bouwwerken goed isoleren is altijd een belangrijke goede eerste stap die genomen kan worden ongeacht of een wijk al aan de beurt is.

4

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

Beantwoording van de vragen en inspraakreacties Hierna de beantwoording van de meer algemene vragen:

draagvlak en ruimtelijke inpassing. In de LES sluiten we aan op de RES van de energieregio en vertalen we de opgaven naar onze gemeente. De RES wordt elke twee jaar herzien op grond van technologische ontwikkelingen, nieuwe regelgeving – financiering en (inter-)nationale afspraken. Zodra dit effect heeft op lokale schaal, passen we de LES aan. De TVW wordt sowieso elke vijf jaar geactualiseerd. Dit borgt de mogelijke bijstelling en het halen van de tussentijdse opgaven. Daarnaast achten wij het niet erg realistisch om hogere ambities te formuleren, daar deze nu al zo groot zijn.

1) Wat is het belang en nut van de energietransitie? Duizenden wetenschappers over de hele wereld zijn het met elkaar eens dat de menselijke uitstoot van broeikasgassen sinds het begin van de industriële revolutie, de huidige opwarming van het klimaat veroorzaakt. Daarom hebben bijna alle landen in Parijs passende afspraken gemaakt om de gevolgen van klimaatverandering zoveel mogelijk te beperken. De rijke landen moeten hun uitstoot in 2050 terugbrengen naar nul. Dat betekent dat we - ook in Nederland - moeten stoppen met het gebruik van benzine en diesel als autobrandstof en met het gebruik van aardgas voor de verwarming van woningen. Als we nu beginnen hebben we dertig jaar de tijd en kunnen we het op een verantwoorde manier doen. Nederland zorgt jaarlijks voor 0,5% van alle CO2-uitstoot ter wereld. Dat lijkt op het eerste gezicht misschien heel weinig, maar gezien de grootte van ons land, is dat een hele grote bijdrage.

4) Hoe ziet de uitvoering en realisatie van de plannen eruit? Om de plannen om te zetten naar nieuwe zon- en warmteprojecten en een impuls inzake isoleren, moet de focus nu meer richting de uitvoering. Wij zullen de ‘doeners’ in de energietransitie, zoals de netbeheerder, inwoners, bedrijven, woningcorporaties en energiecoöperaties actief blijven vragen om van de LES en de TVW een succes te maken. In de wijkuitvoeringsplannen gaan we verder concretiseren en zal ook aandacht worden besteed aan de technische en financiële uitvoerbaarheid. Dit doen we nadrukkelijk samen met de inwoners van de wijk. Naast de beschikbare gemeentelijke middelen is financiële ondersteuning van het Rijk nodig om maatschappelijk opgaven mogelijk te maken.

2) Wat betekent de energietransitie voor ons als inwoner? Met de energietransitie wordt de overgangsfase bedoeld waarin we van fossiele brandstoffen volledig overgaan op hernieuwbare energiebronnen. Dit betekent dat we in Nederland de kolencentrales gaan sluiten, stoppen met het winnen van aardgas en uiterlijk in 2050 geen aardgas meer gebruiken voor het verwarmen van onze huizen. Daarnaast betekent dit ook dat we minder energie moeten gaan verbruiken, bijvoorbeeld door woningisolatie en het weren van onzuinige auto’s die op diesel of benzine rijden.

5) Waarom gaan wij van het aardgas af terwijl in andere landen men er juist aan gaat? Andere landen gebruiken vaak verwarmings­ bronnen, zoals bijvoorbeeld aardolie of bruinkool met een veel hogere CO2-uitstook dan aardgas. De overgang naar aardgas is een tussenoplossing naar een niet fossiele verwarmingsbron die veel CO2-besparing oplevert. Nederland heeft ook CO2reductieafspraken gemaakt en dat houdt in dat wij van het aardgas overgaan naar een niet fossiele en hernieuwbare energiebron.

3) Zijn de plannen wel ambitieus genoeg? En gaan wij de tussentijdse opgaven halen? Zowel de LES als de TVW tonen een gezamenlijke visie met oog voor lokaal

5

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

6) Wat zijn de alternatieven voor gas en hoe worden wij daar bij betrokken, ook gelet op de kosten die e.e.a. met zich gaan meebrengen? Om het stoppen met aardgas in de toekomst mogelijk te maken voor alle huishoudens in Leidschendam-Voorburg zijn in de Lokale Energiestrategie verschillende opties verkend. Eén daarvan is om gezamenlijk met de wijk over te stappen naar een collectief alternatief in plaats van ieder voor zich. Om te kijken of dit voor uw buurt mogelijk is, is de ‘Transitievisie Warmte’ opgesteld. Daarin staat beschreven rond welke tijd en met welk waarschijnlijk alternatief uw wijk van het aardgas af gaat. Daarna maken we samen met u als bewoner, per wijk een ‘wijkuitvoeringsplan’, een WUP dus. Het voordeel van een collectieve (wijk) aanpak is dat de kosten uiteindelijk flink omlaag kunnen gaan voor u als bewoner. Voor een wijk gezamenlijk warmtepompen en isolatie inkopen is bijvoorbeeld veel voordeliger dan wanneer van u als bewoner verwacht wordt dat u dit zelf regelt.

in woningen. Waterstof is namelijk erg geschikt om hoog temperatuur warmte te leveren. Het is dan ook het meest logisch om het in te zetten waar ook echt een hoog temperatuur nodig is. Voor sommige sectoren is hoog temperatuur essentieel, bijvoorbeeld voor de industrie en het verduurzamen van de luchtvaartsector. Waterstof kan ook een belangrijke rol spelen in het balanceren van het elektriciteitsnet, wanneer er meer zon- en windenergie op aangesloten wordt. Woningen liggen minder voor de hand om met zulke schaarse hoog temperatuur warmte te verwarmen, omdat dit ook op andere manieren kan. Mocht waterstof in de (verre) toekomst voor woningen toch goedkoop en grootschalig beschikbaar komen, dan wordt hier zeker naar gekeken. Voor de komende tien jaar kiezen we oplossingen, die nu beschikbaar zijn en bewezen zijn. 9) Hoe gaan we de energieopgaven halen? De uitvoering van de opgaven inderdaad een hele uitdaging. Om tot onze opgaven in 2030 en 2050 te komen, zetten we stappen via parallelle sporen: isoleren, elektrisch koken en een andere verwarmingsinstallatie in de woningen, passende infrastructuur aanleggen of versterken in de wijk (warmtenet, verzwaard elektriciteitsnet of een aangepast gasnet) en verduurzaming van de bronnen (elektriciteit, warmte én duurzaam gas).

Ook zal er ondersteuning door rijksregelgeving en financiële ondersteuning nodig zijn om de hele transitie te laten slagen. Ook voldoende vakmensen is een probleem, dat landelijk speelt en erkend wordt. Om in 2050 alle energieopgaven op tijd te hebben gerealiseerd, moeten we nu al investeren in goed opgeleide mensen die de transitie kunnen uitvoeren.

7) Er worden anno 2021 nog soms huizen opgeleverd met aardgasaansluiting. Er worden dagelijks talloze nieuwe aardgasvrije woningen gebouwd. Dat de woningen aan het Molenpad nog een aardgasaansluiting hebben, komt doordat de bouwaanvraag zelf verleend is, voordat de verplichting tot aardgasvrij bouwen gold. De bouwer mag in dat geval nog woningen met een aardgasaansluiting opleveren. 8) Waarom zetten we niet nu al waterstof in voor verwarmen en koken? Over de inzet van waterstof is veel te doen. Het lijkt een eenvoudige oplossing, waarbij weinig aanpassingen in de woning en aan de infrastructuur nodig zijn. Helaas kleven er nog een aantal nadelen en beperkingen aan het gebruik ervan. Zo is er veel elektriciteit nodig om groene waterstof te produceren. Dit is grofweg vijf keer minder efficiënt dan het verwarmen met een warmtepomp. Met andere woorden: er zijn op termijn ongeveer vijf keer meer windmolens of zonnepanelen nodig om huizen met waterstof te verwarmen, dan bij verwarmen met een warmtepomp. De elektriciteit die nodig is voor de productie van waterstof wordt nu voornamelijk uit fossiele energiebronnen zoals kolen en aardgas gemaakt. Groene waterstof is nog duur en schaars, en de verwachting is dat dit voorlopig zo zal blijven. De verwachting is dat waterstof een belangrijke rol zal spelen in de energietransitie, maar in eerste instantie niet

10) Wat is de motivatie achter de wijkvolgende ten aanzien van de Amstelwijk? De constatering van indiener dat de warmtevraag per wooneenheid relatief laag is klopt. Dat is echter niet het enige aspect dat is meegewogen in bepaling van de wijkvolgorde. Ook de warmtevraagdichtheid (hoeveelheid woningen en warmtevraag per gebied), de hoeveelheid aan corporatiebezit, renovatieplannen van corporaties en wooneenheden spelen een rol. Zo is voor de Heuvel een ontwikkeling van een warmtenet met Aquathermie kansrijk en zou de Amstelwijk daar ook van kunnen profiteren. Zeker omdat de woningen in de Amstelwijk al voldoende geïsoleerd zijn voor zo’n oplossing.

6

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

11) Zijn wij een experimenteerwijk met aardgasvrij? En lopen we daardoor risico’s? Er is geen sprake van experimentwijken of grote onzekerheden en risico’s voor inwoners. Er wordt gezocht naar aardgasvrije oplossingen, die goed toepasbaar zijn – betaalbaar en bewezen. Uit de landelijke proeftuinen kunnen voldoende lessen geleerd worden om in onze wijken tot de goede keuzes te komen. Daarnaast hebben een heleboel woningen al bijvoorbeeld warmtepompen (circa 700.000) die ook goed functioneren in de praktijk. Deze bestaande technieken en bewezen oplossingen nemen wij mee en leggen deze voor aan de inwoners in een wijk. Zo kunnen we – stap voor stap – verantwoord aan de slag.

verschillende risico’s op de loer. Een vergunning alleen is vaak nog niet voldoende om te kunnen starten met de bouw. Allereerst moet voor de aanleg van een dakopbouw doorgaans toestemming worden gegeven. Ontbreekt toestemming, maar wordt de dakopbouw toch gerealiseerd, kan bij de rechter verwijdering van het bouwwerk vorderen. Om dat te voorkomen, is het zaak om elkaar tijdig op de hoogte te stellen van de bouwplannen en om instemming te verzoeken. In de tweede plaats kan een dakopbouw schade toebrengen aan één van de (directe) buren. Zelfs wanneer het bouwwerk is gebouwd in overeenstemming met de verleende omgevings-vergunning. Het is in Nederland sinds 1972 vaste rechtspraak dat een vergunning niet vrijwaart tegen aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad. Met andere woorden: de woningeigenaar kan van de gemeente een vergunning krijgen, maar alsnog onrechtmatig handelen jegens een derde - bijvoorbeeld de buurman. Echter, het ondervinden van hinder alleen is niet zonder meer onrechtmatig. Of hiervan sprake is, is sterk afhankelijk van de omstandigheden van het geval en de ernst van de hinder. Om juridische conflicten te voorkomen, is het raadzaam om vooraf met uw buren in overleg te treden over uw voorgenomen (bouw)plannen.

12) Wat gaan deze plannen voor mijn huis – wijk en portemonnee betekenen? Specifiek per huishouden en persoon kunnen wij niet aangegeven wat de energietransitie gaat kosten en opbrengen. Wel weten we dat al veel mensen zijn aan de slag met energie besparen en isoleren. Dit levert meer comfort op in uw woning en gaat de maandelijkse energierekening naar beneden, zeker als je aardgas vrij kunt zijn. De energietransitie en een aantal investeringen in uw huis gaan geld kosten, maar het is nog onduidelijk hoeveel dat exact zal zijn. Het is evident dat het Rijk flink zal moeten bijspringen. De raad heeft een deel van de Enecogelden bestemd voor de energietransitie en daarvoor is een specifiek bestedingsplan vastgesteld. Via de gemeentelijke subsidieregeling en voordelige duurzaamheidsleningen biedt de gemeente een mooi pakket aan in verhouding tot andere gemeenten, die helemaal geen middelen hebben. Zo streven wij ernaar als gemeente om de energietransitie voor iedereen mogelijk en betaalbaar te houden. Dat kunnen wij echter niet alleen zoals hiervoor aangegeven.

14) Voorburg-Midden is een gemengde wijk met ook oude huizen, kunnen die wel uit de voeten met een warmtepomp? Uw woning isoleren en zonnepanelen plaatsen is een goede eerste stap richting aardgasvrij wonen. Wij realiseren ons dat woningen in Voorburg midden nog wat meer tijd nodig hebben en daarom is die wijk niet opgenomen als een van de startwijken. Er komen steeds meer betere warmteoplossingen die ook voor oudere woningen geschikt zijn dus wij verwachten dat ook uw woning op termijn aardgasvrij kan worden. Samen met de wijken die aan de beurt zijn zoeken wij naar de beste oplossingen voor die wijk. Tot die tijd kan bijvoorbeeld een hybride warmtepomp een goede tussenstap zijn.

13) Ik overweeg zonnepanelen, maar ben bang dat toekomstige verbouwingen de opbrengst verminderen. Wat is al of niet mogelijk? Fijn dat u zonnepanelen overweegt! Als buren in de toekomst een dakopbouw overwegen, zullen zij in de regel een omgevingsvergunning moeten aanvragen bij de gemeente. Als de vergunning wordt verleend, heeft de aanvrager in beginsel groen licht om het bouwwerk te realiseren. Daarmee lijkt de kous op het eerste oog misschien af, maar toch liggen er nog

7

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

15) Wat zijn de subsidiemogelijkheden voor isolatie – zonnepanelen en warmtepompen en kan het subsidieplafond worden verhoogd? De huidige subsidieregelingen richten zich op het isoleren van woningen en groene daken. We hebben hiervoor gekozen omdat we eerst in willen zetten op besparen van energie en klimaatadaptatie. We zetten nu (nog) niet in op het opwekken van energie op een duurzame manier. Wel zijn er vanuit het Rijk al enige subsidies en leningen beschikbaar, de ISDEsubsidie voor meerdere duurzame maatregelen, waaronder bijvoorbeeld de warmtepomp. Voor de komende vier jaar is er extra geld beschikbaar voor de stimuleringsregeling isolatie en groen dak, zodat de continuïteit beter gewaarborgd blijft.

wijkverenigingen, VvE’s, Stichting Duurzaam LV, Energy Common, huurderscommissies en huurdersverenigingen. 18) Hoe worden wij als inwoners straks verder betrokken? We staan aan de start van een langdurige opgave waar we naar verwachting nog heel veel moeten bijeenkomen, overleggen, afstemmen en informatie verzamelen, afwegen en besluiten. We hebben alle bewoners nodig om onze opgaven te realiseren. We communiceren daarom inclusief, divers en sluiten niemand uit. Als er groepen bewoners niet in de gelegenheid zijn om deel te nemen, dan zorgen we ervoor dat de belangen van deze bewoners op een andere manier zijn vertegenwoordigd. In de fase van het wijkuitvoeringsplan gaan we de wijze van participatie, communicatie en vertegenwoordiging van bewoners verder uitwerken. Hierbij staan we open voor iedere bewoner en groepen bewoners die als voorlopers een aanjaagfunctie kunnen vervullen. Ook de wijze van besluitvorming is nog niet vastgelegd. Hierbij hebben we alle inzichten, professioneel en niet professioneel, nodig om gedragen plannen te maken waar verschillende belangen zorgvuldig zijn afgewogen.

16) Kan het aanvraagformulier worden versimpeld en de vereiste voor de subsidie worden verlaagd? Het aanvraagformulier proberen we zo eenvoudig mogelijk te houden zodat het toegankelijk is voor de meeste mensen. We stellen inderdaad een aantal voorwaarden aan de maatregelen, waaronder het aantal m2. De gemeente stelt een bepaald minimum hoeveelheid isolatie als voorwaarde voor de subsidie. Dit omdat de administratieve kosten voor afhandeling van een subsidie wel in verhouding moeten staan tot de gevraagde subsidie.

19) Kan ik nu al aan de slag? U hoeft niet te wachten op wijkuitvoeringsplannen om aan de slag te gaan. Dit is bedoeld in de LES onder de omschrijving van “natuurlijk tempo”. Het is juist logisch om natuurlijke verbouwingsmomenten te benutten, om de stappen richting aardgasvrij te zetten. We hebben daarvoor een subsidieregeling en voordelige duurzaamheidsleningen. Wilt u met een wijk of buurt aan de gang? dan proberen wij dat zo goed mogelijk te ondersteunen.

17) Zijn inwoners voldoende op de hoogte en of bewust van de energietransitie? Wij zien dat inwoners uiteenlopende wensen en mogelijkheden hebben om in de energietransitie stappen te zetten. Sommige bewoners zijn zich goed bewust van de opgave en wat dit mogelijk kan betekenen voor hun woning in de toekomst. Anderen zijn zich nog nauwelijks bewust van deze opgave. De gemeente zoekt steeds in presentaties, zoals filmpjes en bijeenkomsten naar manieren om deze verschillende groepen inwoners te informeren en betrekken. Het doel is hen mee te nemen in de ontwikkelingen om draagvlak en bewustwording te creëren en een handelingsperspectief te bieden. Bij het opstellen van de huidige plannen hebben we veel meningen en andere informatie verzameld tijdens bewonersbijeenkomsten en andere bewonerscontacten, zoals Webinars voor VvE’s maar ook enquêtes en polls. Ook hebben we de verschillende (wijk) bijeenkomsten georganiseerd, waarbij bewoners vertegenwoordigd zijn door bijvoorbeeld

20) Is een warmtenet met restwarmte wel zo duurzaam? De inzet van warmtenetten zoals restwarmte uit Rotterdam is inderdaad complex en in bepaalde mate minder duurzaam. Dat hebben wij in de LES ook zo verwoord en daarom zijn we terughoudend met de aanleg van grootschalige warmtenetten. Wij zien wel mogelijkheden voor kleinschalige warmtenetten met duurzame lokale bronnen.

8

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

21) Hoe zit het met het balanceren tussen vraag en aanbod en zon en wind? Het balanceren en creëren van een stabiel energieaanbod is essentieel. Zeker omdat wind en zon niet over alle seizoenen heen een even constant aanbod geven om in alle elektriciteitsbehoefte te voorzien. We zullen moeten zoeken naar methoden om energie op te slaan en het verbruik over de dag zo goed mogelijk te verdelen. De batterij technologie volgen wij dan ook op de voet. Overigens zijn in Nederland de netbeheerders eindverantwoordelijk voor een stabiel netwerk en dus levering. Als gemeente kijken we nadrukkelijk naar energieoplossingen die zo min mogelijk vergen van het elektriciteitsnet. Zo is een bodem warmtepomp bijvoorbeeld gunstiger voor het netwerk dan een lucht warmtepomp qua (piek) belasting. 22) Graag rekening houden met de nieuwe tech­ nische inzichten inzake afstanden tussen drinkwaternetten en warmtenetten. Dank voor het delen en aanreiken van de nieuwste inzichten op dit vlak ten aanzien van de afstand tussen warmtenetten en drinkwaternetten. Dit om de drinkwaterkwaliteit te kunnen waarborgen. Wij nemen dit punt op in de definitieve Transitievisie Warmte en zal op dit punt worden aangepast. Tenslotte, Veel inwoners hebben de moeite genomen om gebruik te maken van de inspraakmogelijkheid op de Lokale Energie Strategie en de Transitievisie Warmte.

Alle indieners van zienswijzen worden daarvoor hartelijk bedankt en krijgen dit eindverslag met bijlage toegezonden.

9

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

Bijlage Overzicht inspraakreacties LES en TVW Inspraakreactie

Antwoord

1

Graag wil ik de gemeente erop wijzen dat een discussiestuk met datum 30 juni, openbare publicatie in voorlichtingsrubrieken op 21 juli, een langere reactietermijn moet bieden. Juridisch zijn deze termijnen ongetwijfeld correct, maar publicatie aan de start van 6 weken zomervakantie houdt met inspraak en meedenken weinig rekening. Graag uw reactie!

De stukken zijn op 1 juli jl. ter inzage gelegd. De zomervakantie is inderdaad een ongunstige tijd voor inspraak. Om de planning te kunnen halen en te kunnen voldoen aan de rijksverplichting, die zegt dat de warmtevisie in dit kalenderjaar moet worden vastgesteld, hebben we hier toch voor gekozen. Om aan dit ongemak tegemoet te komen is de inspraakperiode 2 weken verlengd tot 15 september.

2

De plannen van de gemeente zien er goed uit. De aanpak zal gaan volgens een logische volgorde. Ik ben blij dat er geen plannen zijn voor windturbines binnen de gemeentegrenzen en dat men zonnepanelen uitsluitend op daken plaatst (en parkeerplaatsen en eventueel langs de snelweg) en geen zonneparken wil in het groen. Het gaat tot nu toe echter wel alleen over plannen en het papier is geduldig. Hoe straks de verduurzaming in LV werkelijk gaat verlopen moeten we nog zien. Er zijn voorbeelden van projecten in het land die (tijdelijk) zijn stilgelegd (Purmerend) en ook in Amsterdam zijn er problemen genoeg. Maar vertragingen moeten worden voorkomen, er is haast geboden met het terugdringen van de CO2-uitstoot. Omdat het nu in de hele wereld snel erger wordt met het klimaatprobleem en een catastrofe dreigt moet er zelfs geprobeerd worden nog iets ambitieuzer te zijn met de verduurzaming.

De uitvoering is een hele uitdaging. Uiteraard gebruiken wij de lessen die geleerd zijn uit de reeds uitgevoerde proefprojecten elders in het land. Ook zal er nog een stuk ondersteuning door rijksregelgeving en financiële ondersteuning nodig zijn om de hele transitie te laten slagen.

3

Aardgas is duurzaam. In andere landen gaat men met subsidie over op gas. En wij willen ervan af. Waarom zijn er zoveel tegenstellingen in Europa. En waarom willen wij het braafste jongetje van de klas zijn? Stop het bomen verbranden dan verminder je de CO2 uitstoot al genoeg.

Het is een lastig dilemma voor Nederland. Andere landen stoken nu nog vaak op verwarmingbronnen met een nog veel hogere CO2-uitstoot dan aardgas. Dan is de overgang naar aardgas een hele stap, maar nog wel een tussenoplossing naar een niet fossiele verwarmingsbron. Nederland heeft ook CO2 reductieafspraken gemaakt. Dat houdt in dat wij van aardgas overgaan naar een niet fossiele en hernieuwbare energiebron. In de LES staat vermeld dat wij het verbranden van biomassa niet zien als een goede en duurzame warmteoplossing.

4

Het beëindigen van gas in 2050 is niet onafwendbaar, voortschrijdend inzicht kan tot het intrekken van dit besluit leiden. Waterstof kan een deel van de oplossing worden, met gebruikmaking van het bestaande gasleidingnet. Nieuwe wijken niet meer op gas aansluiten, bestaande wijken, en dan vooral de hoogbouw, kunnen en moeten nog jaren vooruit met het gas. De inzet van warmtenetten is risicovol, denk aan de afvalverwerker in Rotterdam die wellicht minder aanbod gaat krijgen als gevolg van het steeds effectiever scheiden van afvalstromen (circulaire economie). De jongste inzichten blijken achteraf nogal eens te kunnen worden gekarakteriseerd als de waan van de dag.

Zie voor uw reactie over waterstof de beantwoording van vraag 23. De inzet van warmtenetten zoals restwarmte uit Rotterdam is inderdaad complex en in bepaalde mate risicovol. Dat hebben wij in de LES ook zo verwoord en daarom zijn we terughoudend met de aanleg van grootschalige warmtenetten. Wij zien wel mogelijkheden voor kleinschalige warmtenetten met lokale bronnen.

10

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

5

Als China en India de komende jaren meer dan duizend kolencentrales bouwen voor energieopwekking, met als gevolg wereldwijd enorme hoeveelheden uitstoot aan CO2 , wat zitten we dan in Nederland te zeuren over CO2beperking? Worden we betoverd door de groene wappies, die ons willen laten geloven, dat we in Nederland een bijdrage kunnen leveren aan een beperking van CO2-uitstoot? Trouwens CO2 is broodnodig voor de groei van de plantenen bomenwereld. En als bewoners in Duitsland (nog geen 200 km van ons vandaan) subsidie krijgen op de aansluiting op het aardgasnet, zijn wij dan als groene wappies de weg kwijt? En wat te denken van de biomassacentrales van de groene wappies, waar hele bossen doorheen worden gejast met enorme uitstoot aan CO2? Waar is het gezonde verstand van bestuurders en ambtenaren, die met door burgers afgedragen belastinggeld worden betaald? Allemaal slachtoffer van de groene sprookjes? Er is een duidelijke transitie nodig naar normaal denken. Nederland heeft één van de beste netten ter wereld voor de distributie van aardgas. En dat willen de groene wappies om zeep helpen? Binnenkort stroomt er aardgas door Nord Stream Nederland binnen. Voor de kust van Israel liggen zeer, zeer grote aardgasvelden, die ná ontsluiting eeuwenlang aardgas kunnen leveren aan Europa, Nederland.

Weten de groene wappies dat? Of willen ze dat niet weten? Lees de columns van Ronald Plasterk in De Telegraaf over energie. En word wakker.

Fossiele brandstoffen zijn niet schoon. Bij de verbranding komt CO2 vrij, met klimaatverandering tot gevolg. Daarom gaan we stoppen met het verbranden van álle fossiele brandstoffen, ook met aardgas. Alle landen ter wereld hebben te maken met klimaatverandering. Daarom hebben bijna alle landen in Parijs passende afspraken gemaakt om de gevolgen van klimaatverandering zoveel mogelijk te beperken. De rijke landen moeten hun uitstoot in 2050 terugbrengen naar nul en dat geldt ook voor de genoemde landen. Nederland zorgt jaarlijks voor 0,5% van alle CO2-uitstoot ter wereld. Dat lijkt op het eerste gezicht misschien heel weinig, maar gezien onze grootte is dat een hele grote bijdrage. Dit betekent dat we - ook in Nederland - moeten stoppen met het gebruik van benzine en diesel als autobrandstof en met het gebruik van aardgas voor de verwarming van woningen. Als we nu beginnen hebben we dertig jaar de tijd en kunnen we het op een verantwoorde manier doen.

6

Ben tegen energietransitie. Waarom moeten wij in Nederland van het gas af. In Duitsland willen ze juist iedereen aan het gas en dat wordt nog gesubsidieerd ook. We zijn weer lekker bezig binnen Europa.

Ook Duitsland heeft – net als Nederland – de ambitie om in 2050 een CO2-neutrale energie­ voorziening te hebben en dus ook te stoppen met aardgas voor de verwarming van woningen. De startsituatie en de aanpak zijn alleen wat anders. Terwijl in Nederland 93 procent van de woningen een aardgasaansluiting heeft, wordt in Duitsland een kwart van de huizen nog verwarmd met een olieketel. Het grootste deel is ouder dan twintig jaar. In andere gebieden in Duitsland wordt ook nog bruinkool gebruikt; een megavervuiler! Omdat Duitsland zo snel mogelijk af wil van olieketels is er een forse premie voor de vervanging van deze ketels door een hr-ketel of een warmtepomp, met name in gebieden waar al een gasnet ligt. Het is een tussenstap die snel veel kan opleveren. Het is vergelijkbaar met de subsidie in Nederland voor hybride warmtepompen, die ook deels op gas werken. Maar het is echt veel te kort door de bocht om de Duitse aanpak samen te vatten als van olieketels naar aardgas.

7

Van het gas af vind ik onzin. Gas is schoon. De apparatuur maakt ook geen herrie, dit in tegenstelling tot windmolens en warmtepompen. Maar het blijkt te moeten. Het gemeentebestuur moet helder zijn: laat u voor 2035 een nieuwe CV-ketel plaatsen, dan kunt u die gegarandeerd tot 2050 gebruiken. Verder moeten zowel kopers (altijd al duurder uit) als huurders niet op kosten worden gejaagd. Met andere woorden de kosten blijven hetzelfde als voor "van het gas af". P.S. in Duitsland gaat men veel meer gas gebruiken. Dat kan dus wel?

Om het stoppen van aardgas in de toekomst mogelijk te kunnen maken voor alle huishoudens in Leidschendam-Voorburg zijn in de Lokale Energiestrategie verschillende opties verkend. Eén daarvan is om gezamenlijk met de wijk over te stappen naar een collectief alternatief in de vorm van een zogenaamde ‘wijkaanpak’ in plaats van ieder voor zich. Om te kijken of dit voor uw buurt mogelijk is, is de ‘Transitievisie Warmte’ opgesteld. Daarin staat beschreven rond welke tijd en met welk mogelijk alternatief uw wijk van het aardgas af gaat. Daarnaast maken we samen met u als bewoner, per wijk een ‘wijkuitvoeringsplan’, een WUP. Het voordeel van een collectieve (wijk) aanpak is dat de kosten uiteindelijk flink omlaag kunnen gaan voor u als bewoner. Voor een wijk gezamenlijk warmtepompen en isolatie inkopen is bijvoorbeeld voordeliger én effectiever dan wanneer van u als bewoner verwacht wordt dat u dit zelf regelt. Met zijn allen overschakelen naar een warmtenet kan soms ook voordeliger zijn.

11

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

8

Door te denken, dat aardgasvrij wonen een oplossing is voor het energieprobleem is men volkomen fout bezig. Zolang er in Europa nog meer dan voldoende aardgas is en je in Duitsland zelfs een premie krijgt als je overstapt op aardgas, zijn wij hier knettergek bezig in dit kleine land. De bevolking wordt op hoge kosten gejaagd en de prijzen van energie stijgen hier de pan uit. Het is te gek, dat wij hier in Nederland zo veel moeten betalen voor de eerste levensbehoefte n.l. het verwarmer en verlichten van je woning. Daar bovenop komt nog eens een krankzinnige BTW en belastingtoeslag. Als niet Europees dezelfde maatregelen genomen worden kunnen wij natuurlijk het braafste jongetje van de klas spelen, maar er is maar één iemand de klos en dat is de burger, die weer uitgekleed wordt. Het is om te kotsen. Met vriendelijke groet

9

Wij moeten helemaal niet van het aardgas af, stelletje Zie antwoorden 5-7 idioten! Biomassa direct afschaffen niks groen, ook weer een onzin en geldverslindende maatregel. In Europa zijn ze echt totaal gestoord. De huiseigenaar krijgt de rekening gepresenteerd. Geld lenen tegen laag %. Weet u wat het kenmerkvan een lening is? Die moet je terugbetalen. Stelletje idioten. Vergeet vooral niet het aan extra energie gaat kosten om al die idiote maatregelen door te voeren! Alleen al een elektrische auto daar moet je eerst 120.000km mee hebben gereden voordat deze zich gaat terugverdienen en zo kan ik nog wel even door blijven gaan. Ophouden met aardgasvrij! Wij hebben Groningen niet nodig er is voldoende aardgas en de leidingen naar Delfzijl liggen er al!!!

10

"Beste ambtenaren, laten we svp direct stoppen met deze waanzin. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. We moeten vooral niet van het gas af. Gas is een hele schone, betrouwbare energiebron en Nederland heeft een fantastische gas infrastructuur. Nederlandse burgers krijgen straks een veel hogere energierekening en minder leveringszekerheid. Duitsers en Belgen stimuleren gasgebruik en wij zijn "gekke Henkie" en willen van het gas af. We moeten ook helemaal geen energietransitie nastreven waarbij onrendabele windmolens en zonnepanelen en laat staan biomassa een rol spelen. Totale groene waanzin. We hebben kerncentrales nodig in Nederland en tot die tijd moeten we het gewoon doen met fossiele brandstoffen De natuur en leefbaarheid wordt vernietigd door die ellendige vogelhakselaars en zonneakkers en "het klimaat" schiet er niets mee op, want India en China gaan de komende jaren honderden kolenmijnen bouwen. Warmte netten, warmte pompen en electrificatie van mobiliteit zijn belachelijke onzin, ons electriciteitsnetwerk kan al die vraag en aanbod van stroom helemaal niet aan, er zouden miljarden geïnvesteerd moeten worden. En zolang grootschalige stroomopslag nog niet mogelijk is zullen bedrijven, instellingen en particulieren straks gedwongen zijn om dieselgeneratoren achter de hand te houden voor als de stroom uitvalt.

De akkoorden van Parijs moeten door de shredder en de Green Deal van Timmermans en Samson moeten we gewoon negeren. En Urgenda moeten we uitlachen."

Deze reactie hebben wij voor kennisgeving aangenomen.

11

Waarom moet Nederland weer "het beste jongetje van de klas" zijn, als het om deze materie gaat. In de hele wereld hebben de nodige landen maling aan het milieu. Die gaan rustig door met zwaar vervuilende activiteiten, zonder dat onze wereldleiders daar iets aan doen. Ik denk niet, dat onze maatregelen enige bijdragen leveren aan een beter milieu in de hele wereld. Waarom van het gas af, als bewezen is, dat gas een "goede" brandstof is. Wie gaat al die extra kosten van omschakelen e. d. betalen? Mag nooit op de inwoners worden afgerekend, omdat een kleine (linkse) minderheid hun zin willen doordrijven, zonder goed naar bestaande alternatieven te hebben gekeken. Ik ben dus tegen!

Zie antwoorden 5-7

12

Zie antwoorden 5-7

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

12

Geheugenverlies schijnt aan de orde van de dag te zijn, onze premier heeft er last van, maar ook andere uit het kabinet en nu ook de voorstanders van deze LES en TVW plannen. Jaren geleden heeft men in Nederland alles op alles gezet om de huizen te voorzien van gas, en nu dat we overzichtelijke problemen in Groningen e.o. hebben, besluit men ineens om maar van gas af te gaan, echter Duitsland gaat over op gas en zelfs subsidies geven, wat een rare wereld. Nu wordt ook het klimaat gebruikt om het verlangen van die LES en TVW plannen van een paar politieken partij gasten door onze strotten te duwen, zonder maar ook enig kennis van techniek noch klimaat ontwikkelingen te hebben. Hoelang hebben die gasten nodig om zich bekend te maken met de werkelijke klimaat veranderingen of heeft het meer met het milieu te maken? In beide gevallen zijn die gasten verkeerd bezig en kijken ze alleen wat hun partij voor ogen heeft, niet wat belangrijk is voor Nederland of de wereld. Want wie gaat dat betalen, zeker nu met al die gezondheidsuitgaven, geld groeit helaas niet aan de bomen. Er moet gewerkt kunnen worden om al die belastingen die nodig zijn om dit alles te kunnen betalen, maar als men niet kan werken kan men ook geen belasting heffen, en kan men al die fijne zogenaamde beste plannen voor ons, wel in de ijskast zetten.

Ben 75 jaar op deze aarde, heb de halve wereld bereisd, in 3 continenten gewoond en gewerkt, maar het is overal het zelfde, niets nieuws onder de zon. Wordt wakker!

Duizenden wetenschappers over de hele wereld zijn het met elkaar eens dat de menselijke uitstoot van broeikasgassen sinds het begin van de industriële revolutie, de huidige opwarming van het klimaat veroorzaakt. Verder nemen wij kennis van uw opvattingen.

13

Ik ben tegen de plannen zoals voorgesteld, betreft aardgasvrij wonen.

Wij nemen kennis van uw opvatting.

14

Ik ben tegen aardgasvrij zolang er geen goed alternatief is. Warmtepompen zijn geen oplossing.

Voor veel woningen zijn er voldoende alternatieve verwarmingsmogelijkheden. Warmtepompen vormen daar één van. Alleen al in Nederland staan inmiddels al 700.000 warmtepompen, dus dat dat geen oplossing zou zijn is niet juist. Daarnaast bekijkt de gemeente - iedere vijf jaar - in de Transitievisie Warmte welke wijken van het aardgas kunnen overstappen. Voor de wijken die overstappen komt er een wijkuitvoeringsplan. Dit doen we samen met de bewoners van de wijk, de netbeheerder en andere partijen in de wijk.

15

Graag zou ik willen vernemen hoe het komt dat de aanvliegroute naar Schiphol veranderd is. We horen nu het lawaai van veel vliegtuigen. Wie beslist over aanvliegroutes?

Deze vraag valt buiten het kader van de Lokale Energiestrategie en de Warmtetransitievisie. Meer informatie is te vinden op: https:// luchtvaartindetoekomst.nl/herziening-luchtruim/ default.aspx

16

Op zich allemaal hele mooie en duidelijke plannen. Maar bij alles heb je commitment van de bewoners nodig. Ik denk dat veel mensen best mee willen werken aan het groener (temperatuur omlaag, water vasthouden) maken van Leidschendam. Begin dan met het vereenvoudigen van subsidie. Als je nu subsidie aanvraagt moet je een woud aan administratie door. Dan krijg je het toegewezen, mits je meerdere zaken laat uitvoeren. Niet iedereen heeft veel liggende gelden maar wel de intentie om iets kleins te doen. Dan laat je je muren isoleren en dien je de nota in en krijg je te horen dat het bedrag onder het minimum is. M.a.w. Subsidie is voor beter bedeelden en mensen met grote villa’s, die niet hoeven te bezuinigen, hebben toch geld zat. Bezuinigen op energienota is veel aanlokkelijker voor de kleine portemonnee. Maar moeten ze wel iets krijgen voor de kleine projecten. Zo sla je de plank mis. Als alle Leidschendammers, al is het maar 4 vierkante meter groen dak aanleggen, neem je al een grote stap. Zorg dat subsidie ook voor kleine projecten bereikbaar is. Dan gaan meer mensen een kleine stap zetten.

Het aanvraagformulier proberen we zo eenvoudig mogelijk te houden zodat het toegankelijk is voor de meeste mensen. We stellen inderdaad een aantal voorwaarden aan de maatregelen, waaronder het aantal m2. De gemeente stelt een bepaald minimum hoeveelheid isolatie als voorwaarde omdat de administratieve kosten voor afhandeling van een subsidie wel in verhouding moeten staan tot de gevraagde subsidie.

13

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

17

Beste gemeente, goed dat de energievisie er ligt. Ik woon in Essesteijn in een kwadrantwoning met plat dak. Ik zou graag zonnepanelen plaatsen maar heb een probleem. Als mijn buren over een paar jaar besluiten dat ze een dakopbouw willen, dan staat mijn dak in de schaduw van hun opbouw. Is er iets aan te doen? Bij voorbeeld een schadeloosstelling door de buren of door de gemeente, overnemen van de panelen door de gemeente om ergens anders in te zetten of op een andere manier het financiële risico wegnemen? Als de gemeente daar iets op kan verzinnen dan zou dat voor meer mensen relevant zijn.

18

In figuur 3 van de LES staat de huidige energiebehoefte per wijk in kleuren aangegeven. De Amstelwijk staat hierin licht geel gekleurd wat betekent dat de energiebehoefte laag is te weten minder dan 25. Figuur 5 laat de toekomstige warmtevraag en utiliteit zien (2050). Ook in dit plaatje staat de Amstelwijk licht geel gekleurd. In hoofdstuk 6.4 staat dat wijken die diep rood gekleurd zijn als eerste voor transitie in aanmerkingen komen. Verbazingwekkend is dan ook dat onder andere de Amstelwijk genoemd staat als wijk waarin het het logisch is dat deze wijk als eerste zal worden aangepakt. Hier zou ik graag een verklaring voor hebben. Opvallend is wel dat het vooral de wijken zijn waar veel sociale woningbouw is die als experiment mogen dienen. Begin daadwerkelijk met de wijken die een hoge energiebehoefte hebben en belast niet de wijken met experimenten waar een kostenplaatje aanhangt die zwaar zullen drukken op vaak financieel kwetsbare bewoners. Het heeft er alle schijn van dat deze wijken bewust zijn uitgekozen om wijken zonder sociale woningbouw te behoeden voor de “wet op de remmende voorsprong”. Landelijk zijn er al zeer slechte ervaringen opgedaan met vergelijkbare transities en zijn er zelfs wijken die weer terug op het gasnet zijn aangesloten. Bewoners zijn letterlijk in de kou komen staan. Ook de energiekosten vielen vele malen hoger uit de geraamd.

14

Voor een dakopbouw moet in de regel een omgevingsvergunning worden aangevraagd bij de gemeente. Als de vergunning wordt verleend, heeft de aanvrager in beginsel groen licht om het bouwwerk te realiseren. Daarmee lijkt de kous op het eerste oog misschien af, maar toch liggen er nog verschillende risico’s op de loer. Een vergunning alleen is vaak nog niet voldoende om te kunnen starten met de bouw. Allereerst moet voor de aanleg van een dakopbouw doorgaans toestemming worden gegeven door - indien aanwezig - de Vereniging van Eigenaars (VvE). Ontbreekt toestemming, maar wordt de dakopbouw toch gerealiseerd, kan de VvE bij de rechter verwijdering van het bouwwerk vorderen. Om dat te voorkomen, is het zaak om de VvE tijdig op de hoogte te stellen van de bouwplannen en om instemming te verzoeken. In de tweede plaats kan een dakopbouw schade toebrengen aan één van de (directe) buren. Zelfs wanneer het bouwwerk is gebouwd in overeenstemming met de verleende omgevingsvergunning. Het is in Nederland sinds 1972 vaste rechtspraak dat een vergunning niet vrijwaart tegen aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad. Met andere woorden: de woningeigenaar kan van de gemeente een vergunning krijgen, maar alsnog onrechtmatig handelen jegens een derde – bijvoorbeeld de buurman. Echter, het ondervinden van hinder alleen is niet zonder meer onrechtmatig.

Of hiervan sprake is, is sterk afhankelijk van de omstandigheden van het geval en de ernst van de hinder. Om juridische conflicten te voorkomen, is het raadzaam om vooraf met uw buren en, indien van toepassing, de VvE in overleg te treden over uw voorgenomen (bouw)plannen. Uw constatering dat de warmtevraag per wooneenheid relatief laag is klopt. Dat is echter niet het enige aspect dat is meegewogen in het bepalen van de wijkvolgorde. Ook de warmtevraagdichtheid (hoeveelheid woningen en warmtevraag per gebied), hoeveelheid corporatiebezit, renovatieplannen van corporaties en logische woningeenheden spelen een rol. Zo is voor de Heuvel een ontwikkeling van een warmtenet met Aquathermie kansrijk en zou de Amstelwijk daar ook van kunnen profiteren. Zeker ook al omdat de woningen in de Amstelwijk al voldoende geisoleerd zijn voor zo'n oplossing. Er is geen sprake van experimenteerwijken, er wordt gezocht naar aardgasvrije oplossingen die goed toepasbaar zijn. Uit de landelijke proeftuinen kunnen voldoende lessen geleerd worden om hier niet dezelfde fouten te maken als die u noemt.

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

19

Het idee om de Amstelwijk als eerste aan te merken om van het gas af te gaan is onbegrijpelijk. Het is een wijk met een lage energievraag en er is geen directe noodzaak gezien de leeftijd of isolatiegraad van de woningen. De reden voor deze keuze is niet onderbouwd en ook de VvE's in deze wijk zijn hier niet bij betrokken geweest. Mijn grootste zorg is dat er ingrijpende isolerende maatregelen nodig zijn waardoor individuele bewoners zullen worden opgescheept met een aanzienlijke schuldenlast waar zijn nog decennia aan moeten afbetalen. Gezien de al hoge VvE-bijdragen en de leeftijd van veel bewoners zit niemand daarop te wachten. Een andere zorg is dat gekozen gaat worden voor een systeem dat wel hoge maandelijkse kosten met zich meebrengt (te betalen aan 1 enkele gedwongen leverancier) maar dat dat niet het comfort en de vrijheid gaat bieden dat de bewoners van woningen nu hebben.

Voor het eerste deel van uw vraag zie de beantwoording van vraag 18. Wat betreft de keuze van een warmteoplossing geldt dat er een keuzevrijheid is voor woningeigenaren. U kiest dus zelf als VvE of u wilt meedoen met een collectieve (wijk)oplossing of een eigen oplossing. De gekozen oplossing bepaalt min of meer welke isolerende maatregelen aan het complex noodzakelijk zijn hoewel er ook mogelijkheden zijn om bijvoorbeeld warmte uit een laag temperatuur warmtenet op gebouwniveau verder te verwarmen naar hogere temperaturen. In het wijkuitvoeringsplan worden de mogelijkheden verder uitgewerkt

20

Beste gemeente,Voor de energietransitie is het belangrijk dan men van elektrisch vervoer gebruik maakt. In veel gemeenten worden daarom vervuilende brommers verboden dan wel ontraden. Het is echter in mijn complex niet mogelijk om een elektrische brommer (of fiets) op te laden in de kelder. De elektra daar is niet aangesloten op een individuele (stroom)meter. Eenvoudig gezegd: er is geen stopcontact! Een accu van een elektrische brommer weegt meer dan 20 kilo, als deze al uit is te nemen om op te laden in huis. Ik vind daarom dat de gemeente de corporaties moet verplichten om en individuele stroom-meter te plaatsen in kelders als de huurder daar om vraagt. En dat de corporaties verplicht worden om hierover voorlichting te geven (folders, website). Dit is waarschijnlijk redelijk goedkoop te regelen als de huurder belooft netjes om te gaan met de meter.

Bij nieuwbouw van appartementencomplexen moeten corporaties voorbereidingen treffen voor elektrisch rijden. Bij renovatie of andere natuurlijke momenten (trekken van kabels, aanpassing groepenkasten) is het verstandig dat de woningcorporatie voorbereidingen treft op de toekomst, maar is geen verplichting. Vanwege veiligheidseisen is aansluiting op een individuele meter vaak lastig; aansluiting op een collectieve meter is afhankelijk van de lokale situatie technisch beter mogelijk. Dit nemen wij mee in onze overleggen met de woningbouwcorperaties.

21

Dit is een verkorte weergave van de reactie van wijkvereniging Oud Voorburg. ALGEMEEN: De documenten bevatten veel waardevolle informatie en beschrijven een beleid dat in hoofdlijnen prima is. Niettemin zijn er enige punten die verbeterd kunnen worden. VERBETERPUNTEN: 1. M  eer ambitie voor Voorburg Oud voor de komende jaren waarin er nog aardgas is. 2. T  erugdringen warmtevraag tot tenminste schillabel C bij zoveel mogelijk woningen en winkels. 3. T  erugdringen aardgasgebruik met hybride warmtepompen en andere nieuwe technieken. 4. Ontwikkeling kleine warmtenetten. 5. O  ok voor Voorburg Oud binnen 5 jaar besluiten of de aardgasvrije warmtevoorziening collectief zal zijn of een eventueel HT-warmtenet ruim voor 2040 gereed zal zijn. 6. B  innen 5 jaar bepalen welke verzwaring van het elektriciteitsnet nodig is en waar het gasnet gerenoveerd wordt. 7. Koeling van woningen als belangrijk onderdeel van de transitie toevoegen. 8. Verbeteren ondersteuning huurders, huiseigenaren en kleine bedrijven.

Dank voor uw waardering en wij nemen uw punten mee in de verdere uitwerking. Voor Oud Voorburg zal de strategie inderdaad bestaan uit het zo goed mogelijk isoleren van de bebouwing en waar mogelijk voorbereiden op aardgasloze of aardgasarme verwarmingsvormen door bijvoorbeeld te beginnen met hybride warmtepompen. De kans dat er een (hoog temperatuur) warmtenet gaat komen is erg klein. Het gebrek aan ondergrondse ruimte voor warmtenetten en de aanwezigheid van archeologie maken dit lastig haalbaar. Voordeel is wel dat bij individuele of klein collectieve oplossingen ook koeling mogelijk is want bij een warmtenet kan dat niet. Oud Voorburg is in de wijkplanning gezet op de laatste transitieperiode vanaf 2040. Dat houdt in dat er nog veel tijd is voor innovatieve oplossingen. Dat houdt echter ook in dat nog onduidelijk blijft of en wanneer het elektriciteitsnet verzwaard moet worden. De ondersteuning van huurders, huiseigenaren en kleinen bedrijven heeft de volle aandacht. Naast generieke informatie voor alle wijken gaan we in de wijkgesprekken dieper in op de benodigde ondersteuning van de transitiewijk die dan aan de beurt is.

22

Het is belangrijk de energietransitie ook betaalbaar te houden. Grote cash-outs voor individuen dienen vermeden te worden. Een goed idee is om subsidie te geven bij bijv vervanging van CV ketel. Als die het begeeft, kan subsidie net de tipping point zijn om de gas-CV naar elektra-CV te veranderen.

De subsidieregeling zet zich in voor het isoleren van woningen en groene daken. We hebben hiervoor gekozen omdat we eerst willen inzetten op besparen van energie en klimaatadaptatie. We zetten nu (nog) niet in op het opwekken van energie op een duurzame manier. Wel is er vanuit het Rijk al subsidie beschikbaar, de ISDE subsidie voor meerdere maatregelen, waaronder bijvoorbeeld de warmtepomp.

15

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

23

Ter voorbereiding van de bewonersavonden in 2019 over de energietransitie, zond ik mijn commentaar, waarop mevr. Schönau als volgt reageerde: "Wij delen het beeld dat we nog niet alles weten en dat we dat niet op de korte termijn ook duidelijk krijgen. Ondanks dit zullen we wel een plan ontwikkelen hoe we voor deze gemeente de energietransitie denken aan te gaan pakken. In dit plan zullen we zeker ruimte houden voor de technische innovaties en andere ontwikkelingen". Het plan ligt er nu, maar helaas constateer ik dat sindsdien een belangrijke innovatie in uw 10 puntenplan niet is meegenomen, nl. waterstof. Met waterstof kunnen de huidige aardgasleidingen behouden blijven, leidend tot een enorme kostenbesparing. Ook kunnen dan in één keer (zoals in de jaren '60) alle huizen op het reeds bestaande leidingennet worden aangesloten en hoeft er niet per wijk of bewoner te worden gekozen. In een aantal gemeenten, zoals Hoogeveen, is gestart met een proeftuin met een rijksbijdrage voor het gebruik van waterstof. Waarom worden de resultaten hiervan niet afgewacht? De opties die er nu liggen, resulteren in een lappendeken. Velen worden voor keuzes geplaatst waarvan zij de financiële en praktische implicaties niet of nauwelijks kunnen overzien. Zij worden overgeleverd aan de lobby van installateurs en energieleveranciers. Negatieve ervaringen (achteraf) met o.a.

biomassacentrales geven te denken. Kortom, geef waterstof een prominente plaats in de plannen. Starten in 2022 is te vroeg.

Over de inzet van waterstof is veel te doen. Het lijkt een eenvoudige oplossing, waarbij weinig aanpassingen in de woning en aan de infrastructuur nodig zijn. Helaas kleven er veel nadelen en beperkingen aan het gebruik ervan. Zo is er veel elektriciteit nodig om groene waterstof te produceren. Dit is grofweg vijf keer minder efficiënt dan het verwarmen met een warmtepomp. Met andere woorden: er zijn op termijn ongeveer vijf keer meer windmolens of zonnepanelen nodig om huizen met waterstof te verwarmen, dan bij verwarmen met een warmtepomp. De elektriciteit die nodig is voor de productie van waterstof wordt nu voornamelijk uit fossiele energiebronnen zoals kolen en aardgas gemaakt. Groene waterstof is nog duur en schaars, en de verwachting is dat dit voorlopig zo zal blijven.De verwachting is dat waterstof een belangrijke rol zal spelen in de energietransitie, maar in eerste instantie niet in woningen. Waterstof is namelijk erg geschikt om hoog temperatuur warmte te leveren. Het is dan ook het meest logisch om het in te zetten waar ook echt een hogere temperatuur nodig is. Voor sommige sectoren is hoge temperatuur essentieel, bijvoorbeeld voor de industrie en het verduurzamen van de luchtvaartsector. Waterstof kan ook een belangrijke rol spelen in het balanceren van het elektriciteitsnet, wanneer er meer zon- en windenergie op aangesloten wordt.

Woningen liggen minder voor de hand om met zulke schaarse hoog temperatuurwarmte te verwarmen, omdat dit ook op andere manieren kan. Mocht waterstof in de (verre) toekomst toch goedkoop en grootschalig beschikbaar komen, dan wordt hier zeker naar gekeken. Voor de komende tien jaar kiezen we oplossingen die nu slim zijn.

24

De ontwikkelingen t.a.v. toepassing van waterstof verdienen alle aandacht en duidelijk de voorkeur omdat daarmee het bestaande gasnet gehandhaafd kan blijven. Daardoor hoeven hele woonwijken niet op zijn kop. Wel van harte stimuleren dat iedereen elektrisch gaat koken (ook uit veiligheidsoverwegingen) en zonnecollectoren toe gaat passen met teruglevering aan energiebedrijf. Uitsluitend de bestaande CV-ketels dienen aangepast te worden op gebruik waterstof.

Zie eerdere beantwoording van vraag 23 over waterstof

25

Ik moet als alleenverdiener een gezin van 4 personen onderhouden. In deze financieel zware tijden beschik ik niet over financiële middelen om mijn huis duurzaam te maken. Ik heb al mijn geld nodig om rond te komen en te sparen voor de toekomst. Ik ben niet tegen duurzaamheid, maar wil hier niet in investeren. Ik kan mijn geld maar 1x uitgeven. Bovendien weet ik niet hoelang ik in Leidschendam wil blijven wonen. Het wordt hier steeds voller met nieuwbouw projecten en de Mall of the Netherlands! In de weekends is het bijna onmogelijk om mijn woonwijk in/uit te rijden door de toegenomen files.

We begrijpen dat de wensen en mogelijkheden van ieder huishouden uiteenlopend zijn. In de plannen moeten we rekening houden met al deze individuele verschillen en tegelijk met het collectieve belang voor de lange termijn. Bij de verdere uitwerking van de plannen zal de gemeente ervoor moeten waken dat de kosten en baten eerlijk verdeeld worden. Wellicht ziet u toch een mogelijkheid om kleine aanpassingen te doen aan uw woning, die tegelijk gaan bijdragen aan het (be)sparen voor uw toekomst.

16

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

26

We wonen sedert december 2018 in een nieuwgebouwd huis met alle toen al verplichte voorzieningen op dit gebied (zonnepanelen, uitstekende isolatie, HR+++glas, warmtepomp hybride). Goede isolatie is absolute voorwaarde en prioriteit. In de zomer gebruiken we nauwelijks gas meer en zijn we qua stroom gebruik al nagenoeg energieneutraal. Ben niet overtuigd dat we geheel van het gas af zouden “moeten” (gezien de subsidie in buurlanden die juist overgaan op aardgas en gezien de recente aanleg voor vele miljarden van de Nordstream die gas vanuit Rusland gaat aanvoeren). Uit ervaring weet ik dat zonne- en windenergie niet voldoende kan zijn in winterseizoenen (bij bewolkt weer wordt er nauwelijks energie opgewekt; evenzo als het windstil is). Er zal dus aanvulling nodig zijn in koude seizoenen. Gezocht moet worden naar goede alternatieven. We kunnen toch niet de hele Noordzee vol zetten met windmolens die na 15-20 jaar afgeschreven worden en vervolgens niet te recyclen zijn (ook niet erg duurzaam dus met veel restschroot wat niet meer te gebruiken is) Verder ben ik van mening dat transitie geleidelijk zal moeten plaatsvinden en zeker niet onder ‘dwang’ van bepaalde lobbyisten.

Fijn dat u al in een modern en goed geisoleerd huis woont, dat maakt de overstap naar een gasloze oplossing makkelijker. Het is inderdaad zo dat wind en zon niet over alle seizoenen heen een constant aanbod geven om in alle elektriciteisbehoefte te voorzien. We zullen moeten zoeken naar methoden om energie op te slaan en het verbruik over de dag zo goed mogelijk te verdelen. Als gemeenten kijken we nadrukkelijk naar energieoplossingen die zo min mogelijk vergen van het elektriciteitsnet. Zo is een bodemwarmtepomp bijvoorbeeld energetisch gunstiger dan een luchtwarmtepomp.

27

Ik woon in een jaren 30 woning in Voorburg Midden. Volgens mijn onderhoudsmonteur van de cv-ketel is in oude huizen een warmtepomp geen haalbaar alternatief voor gas. Ik wil best beter isoleren en eventueel zonnepanelen installeren, mits dit financieel haalbaar is, maar ik vind dat er veel overhaaste beslissingen dreigen te worden genomen. Ik begrijp dat er iets moet gebeuren, maar in oude huizen is gas toch nog het prettigste. In ieder geval heb ik geen zin om met een plaid om te moeten zitten, wat je wel eens hoort bij warmtepompen, omdat het huis er niet geïsoleerd genoeg voor is. Ik heb dus nog erg mijn twijfels.

Uw woning isoleren en zonnepanelen plaatsen is een goede eerste stap richting gasloos wonen. Wij realiseren ons dat woningen in Voorburg Midden nog wat meer tijd nodig hebben en daarom is die wijk niet opgenomen als een van de startwijken. Er komen steeds meer en betere warmteoplossingen die ook voor oudere woningen geschikt zijn dus wij verwachten dat ook uw woning op termijn gasloos kan worden. Samen met de wijken die aan de beurt zijn zoeken wij naar de beste oplossingen voor die wijk.

17

Eindverslag van de inspraak inzake Lokale Energie Strategie en transitievisie Warmte

28

1 Het document “Alternatieve bronnen voor aardgas in Voorburg” staat voor de in 2008 / 2010 nieuw gebouwde wonningen aan de Rodelaan niet aangegeven welke alternatieve aardgasbron wordt nagestreefd. Waarom is dat niet aangegeven? 2 Voor welke periode zou de gepresenteerde LES en TVW moeten gelden? Wanneer mogen de burgers een update van de LES en TVW verwachten? 3 TVW pagina 32 geeft visie op waterstof en groen gas. Groen gas wordt bestempeld als interessant voor grootverbruikers, maar niet voor huishoudens. 4 De gemeente geeft aan dat waterstof een hogetemperatuuroplossing biedt die niet interessant zou zijn voor woningen. Is de gemeente soms vergeten dat aardgas ook een hogetemperatuuroplossing biedt die woningen de afgelopen decennia prima heeft kunnen verwarmen. Wel met als nadeel CO2-uitstoot. Maar dat nadeel heeft groene waterstof niet. Weliswaar gaat het maken van groene waterstof gepaard met (nu nog) veel energieverlies (ca. 30%), maar dat nadeel in de toekomst misschien een stuk kleiner worden doorgaande innovaties. Een groot bijkomend voordeel is dat de inzet van waterstof voor huishoudens de onbalans tussen vraag en aanbod van duurzame energie met zonnepanelen en windmolens helpt herstellen.

En het zou zomaar kunnen zijn dat de (maatschappelijke) kosten voor herstel van de onbalans van vraag en aanbod bij duurzame energie door zonnepanelen en windmolens een stuk hoger uitpakken dan het energieverlies bij het genereren van groene waterstof. Dat pleit ervoor om in LES en TVW een open blik te houden op toekomstige technologische ontwikkelingen die de huidige voor- en nadelen van de op dit moment voorhanden zijnde energieoplossingen te kunnen heroverwegen en beleidsbijstellingen te kunnen maken. De Gasunie gaat met prioriteit een landelijk waterstofprogramma uitrollen om grote industriële complexen in staat te stellen mbv (groene?) waterstof aan haar energiebehoefte te kunnen voldoen. Ontwikkelingen op dit gebied kunnen snel gaan. Wat begint als onderdeel van een Nationale Energiestrantegie (NES) kan al relatief snel impact hebben op een of meer Regionale Energiestrategieën (RES), die op hun beurt relatief snel een impact kunnen krijgen op bepaalde Lokale Energiestrategieën (LES).

Houdt de gemeente in haar LES en TVW de optie open dat een uitrol van (groene) waterstof op (iets langere) termijn een reële kans biedt om huishoudens relatief goedkoop in staat te stellen een transitie van aardgas naar (groene) waterstof mogelijk te maken? Of wordt die optie al relatief snel geblokkeerd, zodat burgers min of meer gedwongen worden om uit de overgebleven transitiemogelijkheden te kiezen die niet tot hun voorkeursoptie behoort? Wat als burgers die overgebleven mogelijkheden minder interessant vinden en daar niet aan mee willen doen, maar juist de waterstof optie als de meest kansrijke bestempelen? Hoe gaat de gemeente die burgers in hun energiebehoefte faciliteren? Mogen bewoners van woningen in wijken die in de periode 2040-2050 staat ingepland voor een energietransitie erop vertrouwen dat zij tot die tijd kunnen blijven beschikken over aardgas als energiebron?