1955 stukken commissievergadering 11 november 2020

11 12

Zie SER Energieakkoord 2013 Zie Staatscourant 2019 (8650) van 5 maart 2019

Adromi B.V.

M201944

Pagina 21 van 31

Toezicht & handhaving Energiebesparingsplicht

gelden beschikbaar gesteld waarmee toezicht op energiebesparing bij bedrijven verder vorm heeft gekregen13.

Afbeelding 2: Erkende maatregelen lijsten energiebesparing

Het energietoezicht op grond van artikel 2.15 richt zich daarbij voornamelijk op zogenaamde prioritaire sectoren. Dit zijn sectoren waar vanwege de beperkte milieurelevantie slechts in een lage frequentie reguliere milieucontroles plaatsvinden. Juist bij deze branches, zoals kantoren, detailhandel en onderwijsinstellingen is vaak een relatief fors energiebesparingspotentieel aanwezig. Omdat energiebesparing geen afwegingscriterium is voor het bepalen van de bezoekfrequentie en capaciteitsinzet bij toezicht en handhaving (het model van risicoanalyse is leidend voor de keuzes en prioriteiten van milieutoezicht), zouden bij deze branches anders niet of nauwelijks controles plaatsvinden. Energietoezicht kan plaatsvinden als onderdeel van een reguliere controle, waarbij een inspecteur een controle uitvoert op alle relevante milieuaspecten. Omdat energie een relatief nieuw werkveld is dat veelal vraagt om specialistischte kennis en maatwerk van de inspecteur, wordt energietoezicht vaak uitgevoerd in thema- of aspectcontroles. Informatieplicht energiebesparing Om energiebesparing in het algemeen en uitvoering van artikel 2.15 in het bijzonder een extra impuls te geven, heeft de Minister de Informatieplicht energiebesparing in het leven geroepen.

Per 1 juli 2019 geldt, naast de energiebesparingsplicht, de Informatieplicht energiebesparing voor alle type A en Bbedrijven die meer dan 50.000 kWh en/of meer dan 25.000 m3 aardgasequivalenten gebruiken. Op deze datum moesten bedrijven via mijn.rvo.nl doorgeven welke energiebesparende maatregelen ze hebben getroffen.. Door de introductie van de Informatieplicht komt informatie vrij waarmee handhaving en prioritering beter mogelijk wordt. Tegelijkertijd moedigt de Informatieplicht bedrijven en instellingen aan om actief met energiebesparing aan de slag te gaan. De Informatieplicht energiebesparing geldt niet voor:

13

Omgevingsdienst NL (de vereniging van de 29 Omgevingsdiensten/regionale uitvoeringsdiensten in Nederland) heeft namens het Ministerie van I&M hiervoor 3 miljoen euro verdeeld.

Adromi B.V.

M201944

Pagina 22 van 31

Toezicht & handhaving Energiebesparingsplicht

− Type C - bedrijven volgens artikel 1.2 Activiteitenbesluit milieubeheer (bedrijven met een vergunning); − Bedrijven in de glastuinbouw die deelnemen aan het CO2-vereveningssysteem zoals is omschreven in artikel 15.51 Wet Milieubeheer; − Deelnemers aan de EU Emissions Trading System, ETS-bedrijven (artikel 16.5 Wm); − Deelnemers aan het convenant Meerjarenafspraken energie-efficiëntie (MJA3). Bovenstaande bedrijven zijn vrijgesteld van deze regeling omdat ze al andere afspraken hebben gemaakt met de overheid. Bedrijven moeten door middel van de Informatieplicht actief gaan aantonen dat zij aan de energiebesparingsverplichting voldoen. Hiervoor moesten zij voor 1 juli 2019 via het E-loket van RVO hun energiegebruik indienen en per erkende maatregel (hierbij gebruik makend van de erkende maatregellijst die het best op het bedrijf van toepassing is) aangeven of deze maatregel reeds uitgevoerd is binnen het bedrijf, en zo niet wanneer deze maatregel getroffen zal worden. Indien een bedrijf een bepaalde maatregel niet wil treffen, dient dit onderbouwd te worden met behulp van alternatieve maatregelen die reeds getroffen zijn. De Informatieplicht zorgt voor de unieke situatie dat bedrijven op datum van inwerkingtreding ook meteen aan de nieuwe regelgeving moeten voldoen.

Daarbij worden gedane meldingen verzameld en gecategoriseerd door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Vervolgens komen deze in een online omgeving waar gemeenten en omgevingsdiensten deze kunnen inzien en afhalen. Hierdoor krijgen omgevingsdiensten energiegegevens van relevante bedrijven op een presenteerblaadje. De Informatieplicht energiebesparing geeft een extra uitvoeringstaak voor de omgevingsdiensten. Voor de uitvoering van deze nieuwe verplichting heeft de minister van Binnenlandse Zaken in 2018, 3 miljoen euro beschikbaar gesteld.14 In 2020 is door het Ministerie van Economische Zaken nog eens ruim 4 miljoen euro beschikbaar gesteld voor extra (externe) invulling van de taken voortkomend uit deze verplichting. Exacte cijfers betreffende het aantal bedrijven en instellingen dat onder de nieuwe verplichting valt zijn niet beschikbaar. In de onderstaande tabel 7 is de schatting van het CBS betreffende het aantal meldings-plichtige bedrijven weergegeven. Er is tevens weergegeven hoeveel meldingen er waren ingediend op 13 januari 2020. Gemeente

Aantal bedrijven/instellingen15

Informatieplicht meldingen ingediend16

150 85 85 255

39 40 38 100

Wassenaar Voorschoten Oegstgeest Leidschendam-Voorburg

Bedrijven die aangeven niet te voldoen aan de energiebesparingsplicht 56% 56% 44% 47%

Tabel 7: Overzicht aantal bedrijven en instellingen gemeld ten opzichte van het geschat aantal met meldings-plichtig

14 Deze is volgens de gemeenteverdeelsleutel vergeven met de decembercirculaire gemeentefonds en provinciefonds 15 Betreft het aantal met een met grootverbruik aansluiting. Vergunnings-plichtige bedrijven en bedrijven die onder de MJA

vallen zijn hierbij inbegrepen. 16 Bron: RVO, peildatum 13-01-2020

Adromi B.V.

M201944

Pagina 23 van 31

Toezicht & handhaving Energiebesparingsplicht

Vergunningen - LAP3 actualisatie Op grond van het Besluit omgevingsrecht moeten aan omgevingsvergunningen milieuvoorschriften worden verbonden indien bedrijven een relevant energiegebruik hebben. Deze voorschriften bevatten vaak de verplichting tot het uitvoeren van een energiebesparingsonderzoek en de verplichting tot het uitvoeren van rendabele energiebesparende maatregelen. Omdat bedrijven met een omgevingsvergunning milieu specifieke voorschriften krijgen voorgeschreven zijn de in de vorige paragrafen beschreven regelingen op deze bedrijven niet van toepassing.

Adromi B.V.

M201944

Pagina 24 van 31

Toezicht & handhaving Energiebesparingsplicht

Bijlage 2. Geraadpleegde documentatie Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van de volgende documentatie. Coalitieakkoorden en andere gemeentelijke documentatie Gemeente Leidschendam-Voorburg: SamenaanZet–Coalitieakkoord Leidschendam-Voorburg 2018 -2022 Gemeente Voorschoten: Coalitieakkoord 2018-2022 – Duurzaam vooruitstrevend. Samenwerken aan slimme oplossingen voor een sterk Voorschoten Gemeente Oegstgeest: Groen, Sterk en Betrokken. Coalitieakkoord 2018-2022 Gemeente Wassenaar: Coalitieakkoord 2018-2022 Wassenaar: Zelfstandig en Verantwoordelijk Gemeente Wassenaar: Informatiebrief aan de Raad, Decembercirculaire Gemeentefonds 2018 en verwachte onderuitputting rijksbegroting 2018, 29 januari 2019

Omgevingsdienst Haaglanden Werkplan 2018 Gemeente Wassenaar Werkplan 2019 Gemeente Wassenaar Jaarrapportage 2018 Gemeente Wassenaar Jaarrapportage 2019 Gemeente Leidschendam-Voorburg Omgevingsdienst Haaglanden Zaaktypecatalogus Realisatie werkplan T&H 2019 Wassenaar Rapportage 2019 periode 1 T&V (Leidschendam-Voorburg) Werksessies Duurzaamheid

Omgevingsdienst West-Holland Periodieke rapportage januari – juni 2009 Gemeente Oegstgeest Eindrapportage 2018 Gemeente Oegstgeest Eindrapportage 2018 Gemeente Voorschoten Werkplan 2019 Gemeente Oegstgeest Memo Wettelijke energiebesparingsplicht en informatieplicht gemeentelijke gebouwen

Werkplan 2018 Gemeente Leidschendam-Voorburg Werkplan 2019 Gemeente Leidschendam-Voorburg Jaarrapportage 2018 Gemeente Leidschendam-Voorburg Jaarrapportage 2019 Gemeente Wassenaar Koersplan 2018-2021 Rapportage 2019 periode 1 T&V (Wassenaar) Realisatie werkplan T&H 2019 Leidschendam-Voorburg

Periodieke rapportage januari – juni 2009 Gemeente Voorschoten Eindrapportage 2018 Gemeente Oegstgeest Producten- en dienstencatalogus omgevingsdienst WestHolland Werkplan 2019 Gemeente Voorschoten Product-dienst-catalogus 2019 versie 2.3

Algemene informatiebronnen Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) (2019). Aantal adressen niet-woningen naar energielevering 2018. Provincie Zuid-Holland (2013): PRODUCTEN- EN DIENSTENCATALOGUS OMGEVINGSDIENSTEN ZUID-HOLLAND, versie 1.0 9 september 2013 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (2019). Aantal ingediende Wet milieubeheer-inrichtingen per gemeente, provincie en omgevingsdienst januari 2020 Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Decembercirculaire gemeentefonds 2018 Rijkswaterstaat, Kenniscentrum Infomil (2020). Versterkte uitvoering energiebesparings-en informatieplicht. Website geraadpleegd: 05-02-2020 Websites en raadverslagen van de betrokken gemeenten

Andere dan de hierboven opgesomde communicatie tussen de gemeenten en Omgevingsdiensten over het onderwerp energie (inclusief de energiebesparingsplicht is niet aangetroffen).

Adromi B.V.

M201944

Pagina 25 van 31

Toezicht & handhaving Energiebesparingsplicht

Bijlage 3. Gehouden interviews en betrokkenen Datum 11-11-2019

Gemeente / Dienst Voorschoten & Wassenaar

14-11-2019

Omgevingsdienst West-Holland

15-11-2019

Omgevingsdienst Haaglanden

15-11-2019 11-12-2019

Oegstgeest Voorschoten

16-12-2019

Leidschendam-Voorburg

06-01-2020 08-01-2020

Oegstgeest Wassenaar

22-01-2020

Leidschendam-Voorburg

Adromi B.V.

Betrokkenen Dhr. Havenaar, Senior Beleidsadviseur Ruimtelijke Ontwikkeling, werkorganisatie Duivenvoorde Dhr. Boelders & dhr. Van Putten, Accounthouders gemeenten Mevr. R. Noë, Afdelingshoofd Toezicht & Handhaving Dhr. D. Van Hooijdonk, Toezichthouder energie Dhr. Troost, Handhavingsjurist, team Ruimte Burgemeester Bouvy Dhr. Zeeman, afdelingshoofd publiekszaken Dhr. Van den Hoonaard, Teamleider Handhaving & Openbare Orde Wethouder Glasbeek Burgemeester De Lange Dhr. Zeeman, Afdelingshoofd publiekszaken Wethouder Van Eekelen De heer Van den Hoonaard, Teamleider Handhaving & Openbare Orde

M201944

Pagina 26 van 31

Toezicht & handhaving Energiebesparingsplicht

Bijlage 4 Interviewvragen (gemeente) Tijdens gespreken met de gemeente, zowel ambtelijk als bestuurlijk zijn de onderstaande vragen gesteld Beleid en opdrachtformulering 1. In hoeverre is energiebesparing een thema binnen de gemeente? 2. Hoe uit zich dat in jullie beleid t.o.v. bedrijven en richtingen? 3. Welke beleidsprioriteiten worden door de gemeenten meegegeven aan de omgevingsdiensten? 4. Is het treffen van energiebesparende maatregelen bij bedrijven hier onderdeel van? 5. Hoe staat het college tegenover toezicht en handhaving op energiebesparing? Stimuleren vs. handhaven? 6. Hoe is de opdrachtformulering van de gemeente aan haar omgevingsdienst geeft omtrent toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht van bedrijven? Rapportage en sturing 7. a. In hoeverre worden jaarplannen (werkplannen) van de Omgevingsdienst vooraf besproken met de gemeente? b. In hoeverre kunnen de gemeente hierop sturen? 8. In hoeverre zijn colleges en raden op de hoogte van de inhoud van jaarplannen? 9. Zit daarin verschil ten opzichte van andere regelingen? 10. Ontvangt de gemeente inhoudelijke rapportages van de omgevingsdienst over dit toezicht en handhaving? Zo ja, wat doet de gemeente hier verder mee? Zo nee, waarom niet? 11.

Wat doen de gemeenten met de bestuurlijke rapportages van de omgevingsdienst? In het algemeen en specifiek over de verplichting tot treffen van energiebesparende maatregelen door bedrijven? 12. a. In hoeverre zijn colleges op de hoogte van de inhoud van bestuurlijke rapportages over dit onderwerp b. en op welke wijze de gemeenten sturen op deze informatie? Slotvragen 13. Er u bekend of er in de afgelopen jaren raadsvragen of moties zijn geweest over energiebesparing (bij bedrijven)? 14. Zijn de gelden voor de Informatieplicht afkomstig uit de Decembercirculaire overgeheveld? 15. Heeft de gemeente alle taken met betrekking tot toezicht en handhaving weggelegd bij de omgevingsdiensten (dus zowel basistaken als niet basistaken)? 16. Hebben de gemeenten in kaart welke bedrijven energierelevant zijn? 17. Wat is voor het college een wenselijke bestuurlijke rapportage vorm. Welke onderdelen zijn hierin opgenomen: − Kosten en uren vs. Aantallen en overtredingen − Cijfermatig vs. Verhalend (wat heeft de OD betekend voor de gemeente). − Gerealiseerde besparing? 18. Wat voor vragen zou de raad kunnen stellen vanuit haar: a. Kaderstellende rol? b. Controlerende rol? Adromi B.V.

M201944

Pagina 27 van 31

Toezicht & handhaving Energiebesparingsplicht

Bijlage 5 Interviewvragen (omgevingsdienst) Tijdens gespreken met de omgevingsdiensten zijn de onderstaande vragen gesteld. Deze vragen zijn door de diensten, na afloop tevens schriftelijk beantwoord. 1. Hoeveel bedrijven verbruiken jaarlijks vanaf 25.000 m3 aardgas of 50.000 kWh elektriciteit en vallen niet onder het Europese emissiehandelssysteem, het CO₂vereveningssysteem (glastuinbouwbedrijven), of Meerjarenafspraken energie-efficiëntie en zijn geen inrichtingstype C? 2. Hoeveel van deze bedrijven worden door de omgevingsdienst per jaar bezocht of gecontroleerd op energie? Hoe is het verloop in de jaren? 3. Bij hoeveel bedrijven is vastgesteld dat artikel 2.15 worden overtreden? 4. Hoeveel energiebesparende maatregelen zijn bij hoeveel bedrijven opgelegd en hoeveel zijn er geadviseerd? 5. Hoeveel energiescans zijn er in het afgelopen jaren uitgevoerd en hoeveel energiescans hebben geresulteerd in toezicht of handhaving? 6. Is het (geraamde) energiebesparende effect van energietoezicht inzichtelijk gemaakt? Zo ja, wat is het energiebesparende effect per jaar? 7. Bij hoeveel bedrijven is geconstateerd dat geen energiebesparende maatregelen nodig zijn (er volledig wordt voldaan aan artikel 2.15)? 8. Bij hoeveel bedrijven met geadviseerde en/of opgelegde energiebesparende maatregelen is achteraf gecontroleerd of deze zijn uitgevoerd? 9.

Bij hoeveel bedrijven is geconstateerd dat de energiebesparende maatregelen niet zijn uitgevoerd? Welke gevolgen heeft de omgevingsdienst hieraan verbonden (sanctiestrategie)? 10. Is er sprake van een door de omgevingsdienst uitgevoerde risicoanalyse? In hoeverre is energie en met name energietoezicht een onderdeel van deze analyse? En hoe vaak wordt de risicoanalyse uitgevoerd en bijgesteld? 11. Hoe bepalen de omgevingsdiensten welke bedrijven jaarlijks gecontroleerd worden op energie? Welke prioriteiten worden hierbij gekozen, en waarom? 12. Hoeveel % van het budget besteden de omgevingsdiensten per jaar aan het toezicht op de verplichting tot treffen van energiebesparende maatregelen door bedrijven? Hoeveel van deze kosten zijn toerekenbaar aan welke gemeente, uitgaande van een algemene verdeelsleutel zoals het aantal inwoners of het aantal bedrijven? 13. In hoeverre zijn de gelden voor de Informatieplicht uit de decembercirculaire 2018 overgeheveld en ingezet. En welke werkzaamheden zijn hiervoor uitgevoerd? 14. Hoe gaat de Omgevingsdienst verdere invulling geven aan de werkzaamheden voorkomend uit het Informatieplicht energiebesparing en de koppeling die daaruit te maken is naar de Energiebesparingsplicht? 15. Gaat de Omgevingsdienst gebruik maken van de ondersteuningsregeling ‘Versterkte uitvoering energiebesparings- en informatieplicht’.

En zo ja op welke producten van de menukaart ligt hierbij de focus?

Adromi B.V.

M201944

Pagina 28 van 31

Toezicht & handhaving Energiebesparingsplicht

Bijlage 6 Artikel NRC Next Uit: NRC Next van 27 mei 2016 Auteur: Jos Verlaan

‘Eén ambtenaar bespaarde net zo veel als 6 windmolens ’ Dat zei Kamerlid Stientje van Veldhoven in een Kamerdebat over de klimaattop in Parijs

De aanleiding Eén ambtenaar van de gemeente Den Bosch bespaarde net zo veel energie als zes windmolens op jaarbasis opbrachten, betoogde het Tweede Kamerlid Stientje van Veldhoven (D66) tijdens het debat in de Tweede Kamer over de uitkomsten van de klimaattop in Parijs. „In Den Bosch heeft men met één fte inzet evenveel energie bespaard als zes windmolens in een heel jaar kunnen opwekken”, zei ze letterlijk. Staatssecretaris Sharon Dijksma knikte instemmend: „Met een kleine inzet is het mogelijk om enorme energiebesparing te realiseren.” Klopt het dat één ambtenaar zo’n resultaat kan behalen?

Waar is het op gebaseerd? Van Veldhoven ijvert al jaren voor strenger toezicht op bedrijven om energiebesparende maatregelen te nemen. Ze wil boetes laten opleggen aan bedrijven die er niet in slagen ieder jaar 7 procent minder energie te verbruiken. Dat stelde ze in 2013 voor in de initiatiefnota Energiebesparing in één oogopslag. De verplichting om dergelijke maatregelen te nemen, was al vastgelegd in het Energieakkoord, maar wordt in de praktijk nauwelijks gehandhaafd. Daarom werd in de D66-nota bepleit om een artikel in de Wet Milieubeheer nieuw leven in te blazen. Het geeft energie-inspecteurs de bevoegdheid bedrijven te controleren op genomen energiebesparingsmaatregelen die binnen vijf jaar kunnen worden terugverdiend. De gemeente Den Bosch, een van de weinige steden die met zulke energie-inspecteurs werkt, presenteerde eerder dit jaar op een D66-bijeenkomst de resultaten van die controles. In vijf jaar tijd zijn daar 440 grote energiegebruikers gecontroleerd: scholen, bejaardentehuizen, kantoren, maar ook supermarkten, tankstations en fitnesscentra, zo blijkt uit een begin dit jaar gepresenteerde evaluatie. Daaruit blijkt ook dat die controles werkten. Bedrijven die de norm niet dreigden te halen, kregen waarschuwingen en hercontroles. In het uiterste geval konden de inspecteurs zelfs boetes opleggen.

De optelsom van het jaarlijkse besparingspotentieel als gevolg van die controles bedraagt in totaal 19.300.722 kilowattuur en 2.000.000 kubieke meter aardgas, zo rekende zelfstandig milieuadviseur Carolien Hendrix, betrokken bij het project, de aanwezigen op het D66-congres voor. Ze ging daarbij uit van het energieverbruik van de in vijf jaar gecontroleerde 440 bedrijven bij aanvang en de besparing die gerealiseerd werd, gemiddeld 7 procent.

En, klopt het? Hendrix heeft de besparing van de gecontroleerde bedrijven afgezet tegen de jaaropbrengst van een windmolen op Treurenburg in Den Bosch. Die leverde vorig jaar 5,1 miljoen miljoen kilowattuur groene stroom op. Alleen al de elektriciteitsbesparing als gevolg van het Bossche project staat gelijk aan de productie van bijna vier windmolens. Daar komt de besparing van het gas nog bovenop. Hendrix heeft de CO2-uitstoot van het bespaarde gas afgezet tegen de CO2-reductie van de windmolen. Dat levert een totale Adromi B.V.

M201944

Pagina 29 van 31

Toezicht & handhaving Energiebesparingsplicht

besparing op die gelijk staat aan de jaarproductie van 5,3 windmolens.

Conclusie Door erop toe te zien dat bedrijven hun energieverbruik ieder jaar met 7 procent lieten dalen, is in Den Bosch net zoveel bespaard als de jaaropbrengst van 5,3 windmolens. Dat was niet het werk van één ambtenaar, zoals parlementariër Stientje van Veldhoven stelde: uit de gemeentelijke stukken blijkt dat het Bossche handhavingsteam uit 1,2 fte’s bestaat – drie functionarissen werken er parttime. Zij hebben het besparingsresultaat in een periode van vijf jaar geboekt. Omdat het eindresultaat dicht in de buurt van de jaaropbrengst van zes windmolens komt, beoordelen we de stelling als grotendeels waar.

Adromi B.V.

M201944

Pagina 30 van 31

Toezicht & handhaving Energiebesparingsplicht

Figuren & tabellen: Figuur 1: Nationale baten/kosten verscherpte handhaving Wet milieubeheer Figuur 2: Aantal bedrijven met energiebesparingsplicht volgens de omgevingsdienst en het CBS Figuur 3: Aantal energiecontroles per jaar per gemeente Figuur 4: Aantal bedrijven met Informatieplicht en het aantal daadwerkelijk gemeld

4 8 9 14

Tabel 1: Weergave percentage budget voor energietoezicht per gemeente Tabel 2: Weergave uit het Werkplan 2019 Gemeente Voorschoten [p. 19] Tabel 3: Beschikbaar gestelde gelden voor energietoezicht door het Rijk per gemeente

13 13 14

Adromi B.V.

M201944

Pagina 31 van 31

1 2020-05-14 Memo over berichten in media over onderzoek energiebesparingsplicht.pdf

Memo Onderwerp: Berichten in media over onderzoek energiebesparingsplicht Aan: Raadsleden en commissieleden in Wassenaar, Voorschoten, Oegstgeest en LeidschendamVoorburg Van: Rekenkamercommissie WVOLV Datum: 14 mei 2020

Dit memo bevat de berichten die vorige week in de media verschenen naar aanleiding van ons afgeronde onderzoek naar de energiebesparingsplicht. Hierover verstuurden wij op 4 mei 2020 een aanbiedingsbrief, een onderzoeksrapport en persbericht.

De onderzoeksresultaten worden op woensdag 20 mei 2020 besproken in de raadscommissievergadering Wonen, Ruimte & Groen in Voorschoten. Op dezelfde dag staan ze als ingekomen post op de agenda van de statencommissie Klimaat, Natuur & Milieu in Den Haag.

1

4 mei 2020, Oegstgeester Courant https://www.oegstgeestercourant.nl/nieuws/algemeen/57927/gemeenten-missenbelangrijke-kans-op-meer-energiebesparing

Gemeenten missen belangrijke kans op meer energiebesparing ma 4 mei 2020, 16:09

Foto: Cor de Mooy Energiebesparing is wettelijk verplicht voor veel bedrijven en instellingen. Maar deze verplichting wordt niet gehandhaafd in de gemeenten Wassenaar, Voorschoten, Oegstgeest en Leidschendam-Voorburg. Dit blijkt uit onderzoek, in opdracht van de Rekenkamercommissie voor de vier gemeenteraden. Bedrijven en instellingen met een bepaald jaarlijks energieverbruik behoren alle energiemaatregelen te treffen die rendabel zijn. Dit heet de 'energiebesparingsplicht' en geldt sinds 1993. Toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht vallen onder het takenpakket van omgevingsdiensten. Geen handhaving Het uitgevoerde toezicht door de omgevingsdiensten Haaglanden en West-Holland is vooral stimulerend van aard. Maar zij handhaven niet bij overtredingen van de energiebesparingsplicht. In een reactie stelt het college van Leidschendam-Voorburg dat "handhaving van de energiebesparingsplicht pas aan de orde is als er sprake is van pure onwil."

2

Effectief De Rekenkamercommissie adviseert om de energiebesparingsplicht wèl te handhaven. Want dat is een effectieve methode om het energieverbruik van bedrijven en instellingen te verminderen. Het leidt structureel tot minder CO 2-uitstoot en tot kostenbesparing voor de bedrijven en instellingen. Geen aansturing De gemeenten sturen de omgevingsdiensten aan. Maar uit het onderzoek blijkt dat zij dit niet actief doen op toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht. Daarnaast rapporteren omgevingsdiensten nauwelijks aan de gemeenten over de resultaten van controles en overtredingen van de energiebesparingsplicht. Daarom adviseert de Rekenkamercommissie om prioriteiten voor toezicht en handhaving vast te stellen en betere rapportages te vragen aan de omgevingsdiensten. Het advies is op 4 mei 2020 aan de gemeenteraden aangeboden.

3

6 mei 2020, Leidsch Dagblad https://www.leidschdagblad.nl/cnt/dmf20200507_69764459/controle-op-verplichteenergiebesparing-bij-bedrijven-is-onder-de-maat

Controle op verplichte energiebesparing bij bedrijven is onder de maat

© Archieffoto Ruud Sep, 6 mei 2020 Voorschoten / Oegstgeest Gemeenten in de regio schieten tekort bij de controle op de energiebesparingsplicht voor bedrijven. Dat blijkt uit onderzoek van de rekenkamercommissie van de gemeenten Voorschoten, Oegstgeest, Wassenaar en Leidschendam-Voorburg. Hoewel de commissie alleen keek naar de praktijk bij de vier gemeenten, zijn de conclusies algemener omdat de gemeenten de controle hebben uitbesteed aan de omgevingsdiensten Haaglanden en West-Holland. Die laatste omgevingsdienst is actief in de Leidse regio, de Alphense regio en de Duin en Bollenstreek.

4

De energiebesparingsplicht houdt in dat bedrijven die meer dan 25.000 kuub gas of 50.000 kWh elektriciteit per jaar gebruiken, verplicht zijn om alle energiebesparende maatregelen te nemen die zichzelf binnen vijf jaar terug verdienen. Die wettelijke verplichting bestaat al sinds 1993. De omgevingsdiensten controleren mondjesmaat. Gemiddeld worden bedrijven in Haaglanden of West-Holland voor wie de verplichting geldt eens in de vijftien tot twintig jaar bezocht. Daarbij moet worden aangetekend dat gemeenten niet precies weten voor welke bedrijven de plicht geldt, omdat de netbeheerders geen gebruiksgegevens verstrekken. Wanneer blijkt dat een ondernemer de boel niet op orde heeft, worden er afspraken gemaakt. Maar of de afspraken worden nagekomen, wordt vervolgens niet gecontroleerd, laat staan dat er dwangsommen worden opgelegd om de verplichte maatregelen daadwerkelijk af te dwingen.

Stimuleren De omgevingsdienst West-Holland geeft aan te overwegen om in de toekomst wel de soort zware middelen te willen gaan gebruiken. Haaglanden wil zich blijven beperken tot het stimuleren van goed gedrag. Vanuit de gemeenten worden de omgevingsdiensten ook niet aangespoord om harder te lopen. Er is sowieso weinig aandacht voor het werken van de diensten. In Voorschoten wordt de raad nog net aan geïnformeerd over het jaarplan van de omgevingsdienst, in Oegstgeest is zelfs dat niet het geval. Volgens de rekenkamercommissie is het zonde dat er hier zo weinig werk wordt gemaakt van de energiebesparingsplicht. ’Ervaringen elders laten zien dat handhaving van de energiebesparingsplicht een effectieve methode is om het energiegebruik van bedrijven en instellingen te verminderen’, schrijft de commissie in haar aanbiedingsbrief aan de gemeenteraden. De commissie adviseert de politiek om meer aandacht te besteden aan het onderwerp.

5

8 mei 2020, Binnenlands Bestuur https://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/nieuws/gemeenten-controlerennauwelijks-op.13170351.lynkx

Gemeenten controleren nauwelijks op energiebesparing

Michiel Maas 08 mei 2020 Gemeenten laten een grote kans liggen op het besparen van energie door niet of nauwelijks controleren of bedrijven en instellingen die veel energie gebruiken zich wel houden aan de energiebesparingsplicht. Dat stelt de gezamenlijke rekenkamer van de gemeenten Wassenaar, Leidschendam-Voorburg, Oegstgeest en Voorschoten. Energiebesparingsplicht Bedrijven en instellingen die jaarlijks meer dan 50.000 kWh stroom of 25.000 m3 aardgas gebruiken, moeten voldoen aan de energiebesparingsplicht: ze moeten investeringen doen in het terugbrengen van energie die binnen vijf jaar kunnen worden terugverdiend. Dat kan gaan om grote besparingssystemen, maar ook een plan zijn om licht niet onnodig te laten branden of om klimaatsystemen ’s nachts uit te zetten. De gemeenten moeten dat, via de Omgevingsdienst, controleren. Volgens de rekenkamer blijkt in verschillende regio’s dat een actieve handhaving van de besparingsplicht leidt tot forse besparingen. Interesse Maar in de vier gemeenten lijkt de interesse voor handhaving gering. Gemiddeld krijgt een ‘energierelevant bedrijf’ eens in de 15 of 20 jaar bezoek van een inspecteur, maar meestal helemaal niet. De rekenkamer concludeert dat het onderwerp in de gemeenten geen prioriteit heeft, en speelt ook nauwelijks een rol in de taakstelling voor de twee Omgevingsdiensten die in de gemeenten opereren.

‘De nadruk ligt bij de omgevingsdiensten vooral op het stimuleren van ondernemingen om rendabele energiebesparende maatregelen te nemen. Het uitgevoerde toezicht is daardoor veelal informatief van karakter.

6

Hoewel de omgevingsdiensten zijn uitgerust energietoezicht uit te voeren wordt er binnen de gemeenten slechts in beperkte mate toezicht op energie uitgevoerd. Hierdoor is sprake van zeer lage bezoekfrequenties.’ Vervolgbezoek Als bovendien blijkt dat niet alle verplichte maatregelen zijn genomen, dan wordt meestal niet handhavend opgetreden. Bedrijven krijgen de kans om, naar eigen inzicht, de plannen aan te passen. Maar van een vervolgbezoek om dat te controleren komt het meestal niet. De Omgevingsdiensten rapporteren ook nauwelijks terug naar de gemeente over de handhaving in rapportages. Ook de gemeenteraden controleren niet. Ze krijgen vaak nauwelijks inzicht in de cijfers of de stukken worden ter kennisgeving meegestuurd. ‘Raadsleden zien de omgevingsdiensten mogelijk als “ver van het bed show”. Dat zou kunnen verklaren waarom er bij geen van de gemeenten moties of raadsvragen over dit onderwerp zijn ingediend. Een andere verklaring zou kunnen zijn dat een passievere houding aangenomen wordt omdat er vertrouwen is in de werkzaamheden van de omgevingsdienst.’ In een reactie stelt het college van Leidschendam-Voorburg dat ‘handhaving van de energiebesparingsplicht pas aan de orde is als er sprake is van pure onwil.’ Duurzaamheid Het is opmerkelijk dat gemeenten deze kans laten liggen.

Duurzaamheid is wel degelijk een groot onderwerp in de gemeenten, maar dan gaat het veelal over woningbouw of het eigen vastgoed. Een gemiste kans, stelt de rekenkamer. ‘Toezicht op de energiebesparingsplicht levert naast het voldoen aan wet- en regelgeving, een directe bijdrage aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeenten. Energiecontroles zorgen voor energiebesparing en een vermindering van de uitstoot van CO2. Bijkomend voordeel is het kostenbesparende effect voor de bedrijven in de gemeenten zelf.’ Belangstelling De rekenkamer beveelt de gemeente aan om meer belangstelling te tonen voor energiebesparing bij bedrijven. Ook moet het handhaven om energiebesparing de zelfde zwaarte meekrijgen als de andere taken van de Omgevingsdiensten, zoals het controleren op bodembescherming of de opslag van gevaarlijke stoffen. Daarnaast moeten de werkplannen van de Omgevingsdiensten nadrukkelijker worden behandeld in de gemeenteraad en moet er meer worden geïnvesteerd in mankracht en middelen om de controles uit te voeren en actief te handhaven.

7

1 2020-06-10 Memo voor raads- en commissieleden over vragen en amendementen n.a.v. onderzoek energiebesparingsplicht.pdf

Memo Onderwerp: Vragen van volksvertegenwoordigers en amendementen naar aanleiding van onderzoek energiebesparingsplicht Aan: Raads- en commissieleden van gemeenteraden in Wassenaar, Voorschoten, Oegstgeest en Leidschendam-Voorburg Van: Rekenkamercommissie WVOLV Datum: 10 juni 2020

Dit memo bevat informatie over ingediende schriftelijke vragen en amendementen naar aanleiding van ons afgeronde onderzoek naar de energiebesparingsplicht. Hierover verstuurden wij op 4 mei 2020 een aanbiedingsbrief, een onderzoeksrapport en persbericht. • •

•

•

Op 12 mei 2020 heeft Tweede Kamerlid Tom van der Lee schriftelijke vragen gesteld over onderzoek. Op 18 mei 2020 kwam ons onderzoek aan de orde in de raadscommissie Regio in Oegstgeest: zie video tussen 2:40:57 uur en 2:42:10 uur, en tussen 2:43:20 uur en 2:43:47 uur. Op 20 mei 2020 stond ons rapport als ingezonden stuk op de agenda van de statencommissie Klimaat Natuur en Milieu. Het is ter informatie doorgeleid naar Gedeputeerde Staten. Op 20 mei 2020 gaven William en onderzoeker Jelle Kramer toelichting aan de raadscommissie WRG in Voorschoten. Vooraf had een D66-raadslid technische vragen gesteld. Uit de beantwoording van deze vragen blijkt dat direct actie is ondernomen: "Het college heeft ten tijde van het onderzoek door de rekenkamer direct geanticipeerd op de voorlopige uitkomsten. (...) Daardoor zal de Omgevingsdienst extra menskracht kunnen inzetten op naleving van de energiebesparingsbepalingen in de Wet milieubeheer”.

1

• • •

• •

Op 27 mei 2020 zijn in Noordwijkerhout schriftelijke vragen gesteld n.a.v. ons onderzoek en verschenen er berichten over op internet. In mei 2020 zijn er bijdragen geplaatst op onze website (webpagina Actueel, webpagina Onderzoeken) en op onze LinkedIn-pagina. Op 2 juni 2020 is in Zoetermeer een amendement aangenomen (met positief advies van wethouder) om de aanbevelingen uit ons rapport over te nemen en te implementeren. Zie video tussen 1:46:44 uur en 1:49:32 uur. Op 5 juni 2020 zijn de schriftelijke vragen van Tweede Kamerlid Tom van der Lee beantwoord door minister Wiebes. Op 9 juni 2020 is in Leidschendam-Voorburg een zienswijze vastgesteld die de Omgevingsdienst Haaglanden oproept "handhavend op te gaan treden bij overtreding door bedrijven van de energiebesparingsplicht."

2