210105 Bijlage 5 Verzamelde inspraakreacties (geanonimiseerd)

Inspraakreactie 1

Inspraakreactie nota of plan indienen voor inwoners Inspraakreactie Wat is de naam van het plan/concept beleidsnota? Wat is het zaaknummer? Inspraakreactie

Conceptnota visie bezoekerseconomie 3276865 Het lijkt erop dat er aandacht is voor bewoners van de binnenstad en balans. Dat is 1 van de eerste keren dat ik dat zo duidelijk terugzie. Compliment. Want meestal is er meer aandacht voor ondernemers en horeca. En vraag is wat het de stad zelf oplevert die horeca en evenementen. Hoogwaardige bezoekers trekken voor congressen, erfgoed en cultuur/musea is heel goed. En minder feestende groepen die de binnenstad zien als feestlokatie en vergeten dat er ook nog mensen wonen. De horecavisie en de nota evenementenbeleid mogen nog meer deze waarden gaan aanhangen; niet zomaar bepalen hoeveel evenementen op welke lokatie maar meer bekijken welke lokatie waarvoor beschikbaar is. En koppelen aan de visie bezoekers; congres, erfgoed, cultuur. Zorgen voor het nog verder verminderen van geluidsnivo’s is hierin belangrijk. Verder is handhaving van groot belang om mensen aan te spreken op geluidsoverlast (ook van bootjes) maar ook parkeren van auto’s en fietsen en afval, etc. Desnoods commerciele partijen inhuren of ondernemers zelf verantwoordelijk maken voor handhaving. En welke ruimte is waarvoor bedoeld; wandelaars vs fietsers op straat.

Documenten toevoegen Documenten toevoegen

Uw gegevens Uw gegevens Voornaam* Voorvoegsel(s) Achternaam*

Adresgegevens

Straatnaam* Huisnummer* Huisletter Huisnummertoevoeging Postcode* Woonplaats*

Contactgegevens E-mailadres*

11-07-2021 11:09:48

pagina 1 van 2

Inspraakreactie nota of plan indienen voor inwoners Telefoonnummer

Controleren en verzenden

11-07-2021 11:09:48

pagina 2 van 2

Inspraakreactie 2

Inspraakreactie nota of plan indienen voor inwoners Inspraakreactie Wat is de naam van het plan/concept beleidsnota? Wat is het zaaknummer? Inspraakreactie

Conceptnota visie bezoekerseconomie 3276865 Ik stoor mij aan de oppervlakkige marketingverhalen van Leiden Marketing en de pogingen om zoveel mogelijk bezoekers naar Leiden te trekken. Zie ook een pakkend artikel over dit thema eerder dit jaar met Ilja Pfeijffer: https:// www.leidschdagblad.nl/cnt/dmf20210311_87517830? utm_source=google&utm_medium=organic. Ik begrijp goed dat Leiden Marketing en de lokale horeca het liefst zoveel mogelijk bezoekers naar de stad halen (dit levert de horeca meer inkomsten op en levert Leiden Marketing meer budget op, aangezien alle toeristenbelasting-ontvangsten direct naar Leiden Marketing gaan). Maar als inwoner heb ik hier minder begrip voor. Leiden is een schitterende stad die vanwege haar vele musea, mooie binnenstad en het Singelpark sowieso wel door bezoekers gevonden wordt. Daar hoeft geen marketingcampagne meer overheen. Mijn oplossing: haal de perverse prikkel bij Leiden Marketing weg (meer bezoekers = hogere toeristenbelasting opbrengsten = meer budget voor Leiden Marketing) door de toeristenbelasting-systematiek te herzien en vergroot de democratische controle op Leiden Marketing. Ik heb nooit begrepen waarom een stad als Leiden een eigenstandige private marketing organisatie heeft, die wel indirect in stand wordt gehouden met publiek geld (opbrengsten lokale toeristenbelasting).

Gezien er met mijn reactie bij het participatietraject niets gedaan is of op is gereageerd, lever ik graag een inspraakreactie.

Documenten toevoegen Documenten toevoegen

Uw gegevens Uw gegevens Voornaam* Voorvoegsel(s) Achternaam*

Adresgegevens

Straatnaam* Huisnummer* Huisletter Huisnummertoevoeging

09-07-2021 13:54:51

pagina 1 van 2

Inspraakreactie nota of plan indienen voor inwoners Postcode* Woonplaats*

Contactgegevens E-mailadres* Telefoonnummer

Controleren en verzenden

09-07-2021 13:54:51

pagina 2 van 2

Inspraakreactie 3

Inspraakreactie nota of plan indienen voor inwoners Inspraakreactie Wat is de naam van het plan/concept beleidsnota? Wat is het zaaknummer? Inspraakreactie

Bezoekerseconomie 210361 Stop de Singelparkroute over de 5e Binnenvestgracht z.s.m.!! Bezoekers die in grote getale komen ( op een mooie zondag 900 per uur!) hebben bezit genomen van onze leefomgeving. Alle bewoners hebben inmiddels hun ramen moeten bedekken vanwege gluurders en foto's nemen; we kunnen niet meer voor ons huis zitten; de gracht is een openluchtmuseum/attractiepark geworden. Het gedrag van de bezoekers is hier ook naar; luid pratend/bellend, loslopende honden enz. Aangezien de verwachting is dat het Singelpark de komende jaren steeds meer bezoekers gaat ontvangen. willen wij graag actie voordat onze leefomgeving echt onleefbaar wordt! 5e Binnenvestgracht Leiden email:

Documenten toevoegen Documenten toevoegen

Uw gegevens Uw gegevens Voornaam* Voorvoegsel(s) Achternaam*

Adresgegevens

Straatnaam* Huisnummer* Huisletter Huisnummertoevoeging Postcode* Woonplaats*

Contactgegevens E-mailadres* Telefoonnummer

11-07-2021 10:55:25

pagina 1 van 2

Inspraakreactie nota of plan indienen voor inwoners Controleren en verzenden

11-07-2021 10:55:25

pagina 2 van 2

Inspraakreactie 4

Inspraakreactie nota of plan indienen voor inwoners Inspraakreactie Wat is de naam van het plan/concept beleidsnota? Wat is het zaaknummer? Inspraakreactie

Visie Bezoekerseconomie Leiden 213276 Het beleid van Leiden op het gebied van de bezoekereconomie komt uit de koker van Leiden Marketing (LM) , dat in eerste instantie een onderdeel was van de gemeente maar om onduiidelijke reden is verzelfstandigd. LM stuurt vooral op het werven van de welgestelde bezoeker die gebruik maakt van hotel-overnachtingen. Het is dan ook niet onlogisch om de Universiteit als samenwerkingspartner de volle ruimte te geven. Leiden moet zich profileren in Congressen. In dit alles zit het grote gevaar van een eenzijdig beleid. Zodra het dure congres wegvalt moet men wellicht terugvallen op een andere leverancier van bezoekers, de dagjesmens die vaak al elders (bijv. Amsterdam) is aangemeld.Als dit het geval is heeft Leiden plotseling veel minder te bieden omdat de retail wellicht nte past in de snelle in- en uitstap die deze vorm van bezoeken typeert. Leiden gooit wel op meer plaatsen al heel lang alles op 1 kaart met een groot geloof dat bijv. de BioScience een eeuwig leven heeft en de expats ook in de omgeving van Leiden hun werk zullen vinden. Dat is er niet. Leiden wordt een stad van vele bedrijfjes die vrolijk meehobbelen in de economoie. Mijn advies: diversificeer naar vele richtingen en breng Leiden Marketing weer onder bij de Gemeente

Documenten toevoegen Documenten toevoegen

Uw gegevens Uw gegevens Voornaam* Voorvoegsel(s) Achternaam*

Adresgegevens

Straatnaam* Huisnummer* Huisletter Huisnummertoevoeging Postcode* Woonplaats*

Contactgegevens E-mailadres*

09-07-2021 15:01:15

pagina 1 van 2

Inspraakreactie nota of plan indienen voor inwoners Telefoonnummer

Controleren en verzenden

09-07-2021 15:01:15

pagina 2 van 2

Inspraakreactie 5

Inspraakreactie nota of plan indienen voor inwoners Inspraakreactie Wat is de naam van het plan/concept beleidsnota? Wat is het zaaknummer? Inspraakreactie

visie bezoekerseconomie 3276865 zie document

Documenten toevoegen Documenten toevoegen

Inspraakreactie op visie bezoekerseconomie zaaknummer Z213276865.pdf impact op buurt 5e Binnenvestgracht.pdf

Uw gegevens Uw gegevens Voornaam* Voorvoegsel(s) Achternaam*

buurt 5e Binnenvestgracht

Adresgegevens

Straatnaam* Huisnummer* Huisletter Huisnummertoevoeging Postcode* Woonplaats*

Contactgegevens E-mailadres* Telefoonnummer

Controleren en verzenden

02-08-2021 22:52:57

pagina 1 van 1

Inspraakreactie 5

Aan: het college van Burgemeester & Wethouders gemeente Leiden Betreft: Inspraak op visie bezoekerseconomie

Inspraakreactie zaaknummer Z/21 /3276865.

Datum: juli 2021 Van: buurt 5• Binnenvestgracht e-mail: Geacht college, Dank voor het presenteren van deze heldere leesbare visie bezoekerseconomie voor inspraak en voor het hieraan verbonden participatieproces. Wij waarderen de inzet om keuzes te maken op dit thema, en hierbij te zoeken naar balans in levendigheid en leefbaarheid. Het uitgangspunt dat bezoekers in Leiden te gast zijn (p. 11), onderschrijven wij. Wij herkennen de beschreven toename van drukte in Leiden over de afgelopen jaren (p. 5); de Burcht bijvoorbeeld was een plek in Leiden waar je als inwoner fijn naartoe kon gaan, nu is het er eigenlijk altijd druk. In de onderbouwing van het belang van de bezoekerseconomie zien wij gerommel met getallen en begrippen. In het begin (p. 5) wordt een heldere definitie van 'bezoeker' gegeven van iemand die een reis onderneemt naar een destinatie buiten zijn of haar gewoonlijke omgeving. Voor de economische relevantie van de bezoekerseconomie (p. 9) worden opeens de uitgaven van de Leidenaren zelf en regio-inwoners hierin meegeteld, die ook nog eens het leeuwendeel (75-80%) daarvan uitmaken. Dan komen we op ons pijnpunt. De enorme overlast die ons buurtje ervaart door een stuk van de Singelparkroute die momenteel door onze leefruimte loopt; met dagelijks 1.000-en passanten binnen 1 meter van ons.

Hier pakt het uitgangspunt bezoekersactiviteiten met een hoge economische waarde en een lage negatieve impact op de leefbaarheid (p. 10) omgekeerd uit: de economische meerwaarde is 0 en de impact op de leefbaarheid overweldigend.

Illustratief is dat wij hiervoor vaak te horen kregen: "je woont op de mooiste plek van Leiden"; en nu: "gaan jullie vertrekken met deze drukte?" Het klinkt heel innemend en positief dat het Singe/park met, voor en door inwoners van de stad gevormd wordt {in alle pr rond het Singelpark doorklinkend), maar de werkelijkheid is hier tegenovergesteld: de complete buurt vraagt dringend om deze route over de s e Binnenvestgracht te stoppen {zie de bijlage: brief van mei 2021 aan wethouder). Tot nu toe zijn de reacties niet verder gekomen dan: "we moeten wennen aan de drukte op het Singelpark" (wethouder), "je mag toch in de stad wandelen" (voorzitter Vrienden van het Singelpark), "we kunnen bordjes plaatsen om mensen bewust te maken dat ze vlak langs woningen wandelen" en "voor pr moet je bij de visie bezoekerseconomie zijn" {projectmanager Singelpark). Waardering voor de kleinschaligheid van onze stad {p. 8) is ver te zoeken met 1 miljoen bezoekers in het eerste jaar (p. 22 Bijlage 2a) door dit verstilde buurtje.

Ondanks de goed onderbouwde keuzerichtingen voor Erfgoed & Cultuur, de Congressenmarkt, en Regio versterking, zullen deze allemaal op hun beurt verder bijdragen aan de aantasting van de leefbaarheid hier, omdat de congresbezoekers natuurlijk ook op het Singelpark geattendeerd zullen worden, evenals de museumbezoekers, en de regio bezoekers, die dan toegevoegd worden aan de hondenuitlaters, de hardlopers, de Leidenaren die elke dag hun Singelparkrondje lopen, de dagjesmensen die via NS hier lopen, de bedrijfsuitjes die over het Singelpark gaan, familie gezelschappen die een gezonde wandeling maken over een uniek stadspark, de vrouwenclub, de izi app gebruikers, de puzzelaars, de studenten, de lezers van nu.nl/advertorial-leiden-marketing, de door het streekhuisje geïnspireerden Past het niet bij een Stad van Ontdekkingen dat mensen zelf rondsnuffelen en mooie plekjes ontdekken, en dan, ja, bij verrassing op de s e Binnenvestgracht terecht komen, en daar onder de indruk van zo'n unieke stille plek midden in de stad in verwondering op adem komen?

Inspraakreactie 5

Aan: Cc: Van: Datum:

Wethouder Gemeente Leiden Stichting Vrienden van het Singelpark Bewoners en omwonenden s• Binnenvestgracht Mei 2021

Betreft:

Impact afsnij-route van Singelpark op leefbaarheid buurt

Beste wethouder, Het Singelpark is in veel opzichten een mooi en verrijkend initiatief. Bij het realiseren van het Singelpark volgens de vermelde uitgangspunten "Inwoners en de gemeente hebben hiervoor de handen ineen geslagen" "De stad is nauw betrokken bij de ontwikkeling van het Singelpark. In alle projecten denken inwoners mee over het ontwerp, het gebruik en het beheer van het park" lijkt alleen een belangrijke groep overgeslagen te worden: ... de bewoners .... Het staken van de uitvoering van het Witte Singel deel van het Singelpark heeft grote impact op onze buurt: het aantal bezoekers hier is toegenomen met minimaal een factor 100. Hier ontbreekt de menselijke maat in het kleine buurtje, dat zich laat karakteriseren als een hof, met stille en smalle doorgangen, dat helemaal niet bestand is tegen de drommen mensen die er nu doorheen geleid worden.

We schetsen effecten in onze buurt: - raambedekking wordt dicht gehouden; de hoeveelheid bezoekers passeert binnen 1 meter van de binnenleefruimte - bewoners die normaal voor hun huisje buiten zitten, trekken zich binnen terug; de hoeveelheid mensen die langs komt is overweldigend - de ruimte ontbreekt om 1½ meter afstand te bewaren, waardoor het in deze tijd ook onveilig wordt - puzzelroutes, allerlei apps leiden door onze leefruimte; attributen worden in onze plantenbakken verstopt - dode planten door hondenplas ontmoedigt bewoners om hun planten aan de gracht te onderhouden - een gesprek met een buurman, het elkaar herkennen en groeten, vriendelijkheid, gaan ten onder in de drukte; een sfeer van anonimiteit ontstaat - na zonsondergang stopt de luidruchtigheid niet Onze leefruimte blijkt onderdeel van een chronisch evenement, een attractie te zijn geworden ...

-

In de actuele adviezen met betrekking tot ontwikkelingen in de stad wordt benadrukt om onderscheid te maken tussen drukke plekken en stille plekken in de stad 1 . Met de hordes mensen die in de huidige route over de s e Binnenvestgracht worden geleid, wordt deze stille plek verkwanseld tot een ordinaire winkelstraat waar groepen mensen luid passeren, telefoneren, zonder eerbied voor de rust die dit unieke stukje stad karakteriseert; vergelijkbaar met een hofje waar opeens een route doorheen aangelegd wordt. Met regelmaat betuigen ook langslopende wandelaars hun spijt over de ontstane situatie: de verborgen, intieme parel, waar mensen midden in de stad van de stilte genoten, wordt teniet gedaan. Hoe kan het succes van de Singelparkroute niet ten koste gaan van bewoners? Ons verzoek is om het Singelpark zoals bedoeld langs de Singel te realiseren: met uitzicht op de Sterrewacht en inkijk in de Hortus Botanicus over een pad langs het water van de Witte Singel. Op korte termijn zijn meer alternatieve routes mogelijk: - langs het Rapenburg en over de Kaiserstraat - over het Rapenburg naar het vernieuwde Van der Werf park en vervolgens Garenmarkt park Naast het verzoek om in elk geval niet te stimuleren over de s e Binnenvestgracht te gaan, vragen wij: - om respect voor de stilte van de plek - respect voor de bewoners - tegengaan van overlast door honden

Ondertekening: Bewoners s e Binnenvestgracht en omwonenden

Inspraakreactie 6

Inspraakreactie nota of plan indienen voor inwoners Inspraakreactie Wat is de naam van het plan/concept beleidsnota? Wat is het zaaknummer?

Conceptnota Visie Bezoekerseconomie 3276865

Inspraakreactie

Documenten toevoegen Documenten toevoegen

110721 Reactie Concept Visie Bezoekerseconomie.pdf

Uw gegevens Uw gegevens Voornaam* Voorvoegsel(s) Achternaam*

Adresgegevens

Straatnaam* Huisnummer* Huisletter Huisnummertoevoeging Postcode* Woonplaats*

Contactgegevens E-mailadres* Telefoonnummer

Controleren en verzenden

18-08-2021 13:01:06

pagina 1 van 1

Inspraakreactie 6

1

DE CONCEPT VISIE BEZOEKERSECONOMIE NIET DEMOCRATISCH, NIET GROEN EN NIET LINKS

bezwaren tegen de ‘Concept Visie Bezoekerseconomie’ en de ‘Conceptnota Toeristische verhuur van woonruimte’ van de Gemeente Leiden (of hoe de plannen van B&W van Leiden onze stad dreigen te verzieken)

door

een geboren, getogen en verontrust Leidenaar

2

EEN PAAR JAAR GELEDEN … …. was de Vijfde Binnenvestgracht nog een verstild, tamelijk onbekend stukje Leiden. Daarin is verandering gekomen toen er onder het P.J. de Vethgebouw een doorgang is gemaakt naar de Hortus en ons grachtje onderdeel werd van de Singelparkroute. Aan de zuidkant sluit de gracht aan op een fraai aangelegde wandelstrook langs de Wittesingel die uitzicht geeft op de prachtig gerestaureerde Sterrenwacht. Omdat de bewoners – al lang voor de komst van het Singelpark – bloempotten en plantenbakken hebben geplaatst is de omgeving extra opgefleurd. Kleurrijke geveltuintjes doen de rest. FILELOPEN Maar sinds de komst van het Singelpark is het druk geworden. Vooral tijdens de weekenden persen zich honderden mensen – soms hele gezelschappen – door de smalle straat langs de gracht. Vanwege het ingluren (en zelfs naar binnen fotograferen!) hebben zowat alle bewoners raambedekking opgehangen om hun privacy nog enigszins te beschermen. Omdat vrijwel niemand een achtertuin heeft, zijn we gewend om voor deur te zitten. Dat is nog steeds mogelijk, maar leuk is anders. Luid pratende en telefonerende passanten, stadspuzzelaars, maar ook fietsers, hardlopers en wandelaars met wel of niet aangelijnde honden beheersen het straatbeeld. Nu en dan vinden vervelende discussies plaats met bezoekers die de plantenbakken als zitbank gebruiken.

Links een beeld uit het gemeentelijke propagandafilmpje; een idyllisch en verstild plaatje van de Vijfde Binnenvestgracht waarop twee hoveniers van de Hortus planten vervoeren. Rechts een beeld van de dagelijkse werkelijkheid. Drommen wandelaars die zich door het grachtje persen. En dan moet de echte ‘bezoekerseconomie’ nog op gang komen….

Het Singelpark is een mooi project, maar het filelopen op de gracht roept dubbele gevoelens op. Ergernis en begrip strijden om voorrang. Ergernis om het gedoe voor je deur, maar je wilt ook niet van verwend nimbygedrag (‘not in my back yard’) worden beschuldigd. Er zijn immers geen goede argumenten om anderen te misgunnen waarvan je zelf geniet. En misschien wordt er ooit een alternatieve wandelroute langs de Wittesingel aangelegd; tot dan zullen we met de drukte moeten leven. Misschien wel voor altijd. Om misverstanden te voorkomen: ik heb geen hekel aan bezoekers, of ze nu wel of niet uit Leiden komen. Als rasechte Leidenaar voel ik mij gestreeld als ‘vreemdelingen’, of het nu landgenoten of buitenlanders zijn, de loftrompet steken over mijn stad. En per slot van rekening zijn we in onze geglobaliseerde wereld zelf reizigers; ook Leidenaars bezoeken bezienswaardige steden.

3 GRENZEN WORDEN OVERSCHREDEN Maar net zoals elders zijn er grenzen aan de binnenstedelijke leefbaarheid. Die grenzen dreigen in Leiden ver te worden overschreden door de plannen van B&W om in te zetten op nóg meer bezoekersstromen. Na de eerdere presentatie van de Ontwikkelingsvisie 2030 – Leiden Stad van Ontdekkingen 1 zorgt de Concept Visie Bezoekerseconomie 2 er opnieuw voor dat de alarmbellen rinkelen. Het gaat daarbij niet meer alleen om de drukte op de Vijfde Binnenvestgracht, maar om toenemende drukte en overlast in de hele binnenstad. Bovendien hebben binnenstadbewoners geen enkel voordeel van het massatoerisme – of het nu om dagjesmensen of congresbezoekers gaat. Daarbij moet worden bedacht dat Leiden de op één na dichtst bevolkte stad is van Nederland. De Concept Visie ontkent of bagatelliseert de overlast die de ‘bezoekerseconomie’ met zich meebrengt. Holle frasen worden afgewisseld door vage en geruststellende bespiegelingen. Wel wordt duidelijk dat vooral de horeca-, de evenementen- en de congressectoren gouden dagen tegemoet kunnen zien. En mogelijk de cultuursector, al zal dat in hoofdzaak beperkt blijven tot meer museumbezoek. Echte argumenten voor een opgeblazen bezoekerseconomie ontbreken. Ja, het belang van de werkgelegenheid wordt tot vervelens toe onderstreept.

Maar dat wordt slecht onderbouwd en verschilt in wezen niet van de argumenten waarmee de KLM tijdens de coronacrisis miljarden belastinggeld in de wacht sleepte. Dat beeld dringt zich vooral op omdat in Leiden de toeristenbelasting grotendeels wordt ingezet om onder het zelfde voorwendsel van werkwerk-werk het stedelijk toerisme te promoten. Terwijl er op dit moment meer vraag is naar arbeidskrachten dan dat er vacatures zijn. INSPRAAK IS IN LEIDEN GEEN HALF EI, MAAR EEN LEGE DOP Of deze gang van zaken zal leiden tot andere inzichten is twijfelachtig. Leidenaars weten dat de boven hun gestelden doorgaans hun goddelijke gang gaan. Zoiets als ‘inspraak’ – laat staan medezeggenschap – is in Leiden geen half ei maar een lege dop. Zoals we nog zullen zien geldt dat ook voor de wijze waarop de Concept Visie tot stand is gekomen. Niet voor niets weigeren de wijkverenigingen in de binnenstad om het ‘inspraakspelletje’ nog langer mee te spelen en wordt er al anderhalf jaar niet meer met de gemeente gepraat. ONTOEGANKELIJK, VERHULLEND EN ONDEMOCRATISCH TAALGEBRUIK In aansluiting daarop wil ik nog aandacht te vragen voor iets anders dat mij stoort. In navolging van veel gemeentelijke beleidsdocumenten bevat de Concept Visie Bezoekerseconomie bij vlagen ondoorgrondelijk jargon.

Zo begint de inleiding met het citeren van een slecht uit het Engels vertaalde definitie: ‘Een bezoeker is een reiziger die een reis onderneemt naar een destinatie buiten zijn of haar gewoonlijke omgeving. Deze reis is korter dan een jaar en kan verschillende motieven hebben (zaken, leisure of andere persoonlijke doelen), maar niet dat hij of zij in dienst is bij een entiteit in het bezochte land of de bezochte plaatsen.’ Je ogen doen pijn als je dit leest. Andere voorbeelden van moeilijke, maar gemakkelijk te vervangen woorden en begrippen in fatsoenlijk en begrijpelijk Nederlands zijn: expertmeetings, focusgroepen (pag. 2), retail (pag. 6), inclusie (pag. 11), zero emissie stadslogistiek (pag. 13), 1 Leiden-Stad-van-Ontdekkingen-ontwikkelingsvisie.pdf (leidenkennisstad.nl) 2 De Concept Visie kan worden gedownload via https://gemeente.leiden.nl/bestuur/denk-en-doe-mee/inspraak/

4 free publicity (pag. 18), relatiemanager (pag. 19), datagedreven werken, adaptief beleid (pag. 22) en klimaatadaptatie (pag. 23). Het gaat daarbij niet alleen om slecht Nederlands, maar ook om ontoegankelijk, vaak verhullend, maar bovenal ondemocratisch taalgebruik. Op die manier wordt – bewust of onbewust? – een hindernis opgeworpen voor burgers die niet gewend zijn om beleidsdocumenten te lezen en daardoor moeilijker in staat zijn om die kritisch te doorgronden. Zo worden inspraak en meedenken al bij voorbaat een wassen neus. EEN NETWERK VAN POLITIEK, AMBTENAREN EN INGEHUURDE ‘DESKUNDIGEN’ Misschien dat er in de aanloop naar de raadsverkiezingen in 2022 iets verandert. Maar dat is twijfelachtig omdat de regerende coalitie van D66, GroenLinks en PvdA bij monde van de wethouders vastbesloten lijkt om haar zin door te drijven. Daarbij kan de coalitie bij voorbaat rekenen op de onvoorwaardelijke steun van de VVD die – zoals iedereen kan weten – is uitgevonden om ondernemersbelangen te dienen. Samen vormen deze partijen een grote meerderheid in de gemeenteraad die vooral steunt op een netwerk van ambtenaren, ingehuurde ‘deskundigen’, belanghebbende ondernemers, universiteitsbobo’s en marketeers. Zou het ooit veranderen? Hoop doet leven, maar juich in Leiden nooit te vroeg. LEESWIJZER In het hierna volgende loop ik de hoofdstukken van de Concept Visie door.

De geciteerde tekst wordt na een ● gecursiveerd weergegeven, gevolgd door commentaar in standaardletter. Tussen de commentaren zijn tekstkaders ingelast waarin aan specifieke onderwerpen aandacht wordt besteed. Aan het slot komt het zogenoemde Participatieverslag ter sprake. Helaas val ik regelmatig in herhaling. Maar dat is onvermijdelijk, omdat de Concept Visie dat (vaak bij gebrek aan argumenten) in de verschillende hoofdstukken ook doet. INHOUD ‘Een paar jaar geleden….’ Over het Voorwoord Hoofdstuk 1. ‘Aanleiding en noodzaak’ Tekstkader: ‘De universiteit en ‘Leiden prachtstad’

Hoofdstuk 2. ‘Profiel van de stad en regio voor de bezoekerseconomie’ Hoofdstuk 3. ‘Belang van bezoekerseconomie nu en in de toekomst’ Tekstkader: ‘Van het kastje naar de muur’ Tekstkader: ‘Verkopers en makelaars ruiken hun kansen’

Hoofdstuk 4. ‘Toekomstbeeld, ambities en doelen’ Tekstkader: ‘Toeristenbelasting’ Tekstkader: ‘Rembrandt trakteert’

Hoofdstuk 5. ‘Naar een keuze’ Tekstkader: ‘Ilja Pfeijffer: zuinig zijn op de stad en haar inwoners’ Tekstkader: ‘Gesubsidieerde belangenverstrengeling’ Tekstkader: ‘Geld voor marketing en bezuinigingen voor minima’ Tekstkader: ‘Over ecologische ‘voetstappen’ en de coronacrisis’ Tekstkader: ‘Je vaart Leiden makkelijk in met je eigen boot’

Hoofdstuk 6. ‘Manier van werken’ Het Participatieverslag Tekstkader: ‘De oppervlakkige verhalen van Leiden Marketing’ Tekstkader: ‘De rolkoffereconomie’

Nawoord: ‘Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald’

pagina 2 5 6 7

8 8 9

10 12 13 14 14 15 16

18 19

20 20 21 22 24 25

5

OVER HET VOORWOORD Het Voorwoord getuigt van grote vooringenomenheid. B&W zijn vast besloten om het aantal bezoekers aan de stad te vergroten. Van een kritische afweging tussen de voor- en nadelen is geen sprake. • ’De mensen die onze stad bezoeken, zorgen voor een toename van de werkgelegenheid en houden onze voorzieningen in stand. Levendigheid en leefbaarheid versterken elkaar.’ Deze beweringen worden niet toegelicht. Dat is begrijpelijk, want afgezien van de horeca is er geen reden om aan te nemen dat bezoekers hier spullen kopen die ze in hun eigen woonplaats kunnen aanschaffen. En welke ‘voorzieningen’ worden in stand gehouden? Of welke ‘voorzieningen’ zullen verdwijnen wanneer het aantal bezoekers kleiner van omvang is? (zie ook pag. 8, 10, 16 van deze reactie) •

‘…. een bezoekerseconomie die past bij het DNA van Leiden als stad van internationale kennis en historische cultuur: veelzijdig, kleinschalig en uniek’. Over het veronderstelde Leidse DNA kan je veel zeggen. Maar alle universiteitssteden kunnen bogen op het keurmerk ‘stad van internationale kennis’. De combinatie met ‘historische cultuur’ is ook niet uniek; denk aan steden als Amsterdam, Delft, Maastricht, Utrecht, Nijmegen en Groningen. Of anders gezegd: veelzijdig, kleinschalig en uniek zijn holle, niet ter zake doende clichés (zie ook pag. 3, 5, 16).

•

‘Door de gevolgen van de COVID-19-pandemie en de maatregelen ter bestrijding van het virus, was het voor een groot deel van 2020 en 2021 stil in de stad. Leiden was in mineurstemming. De covid-pandemie (en het eind lijkt nog niet in zicht) had en heeft voor veel mensen inderdaad rampzalige gevolgen. Horeca, winkels en musea waren maandenlang gesloten. Velen, vooral zelfstandigen met en zonder personeel en werknemers met nulurencontracten, zijn in hun bestaanszekerheid bedreigd. Maar deze ramp heeft zich overal voorgedaan en de gevolgen in Leiden waren niet erger dan elders; eerder minder omdat de doorbetaalde overheidssector (gemeente, zorg en onderwijs) hier ter stede groot is. Het is dus een vreemd, zo geen kwalijk gelegenheidsargument om de pandemie aan te grijpen om de bezoekersstroom naar Leiden te vergroten (zie ook pag. 9, 17)

•

‘We hebben gemerkt wat de afwezigheid van bezoekers doet met de levendigheid en hoe onze musea, winkels en horeca de bezoekers nodig hebben om zelfstandig voort te bestaan. Nu we voorzichtig weer naar een open samenleving gaan, is het belangrijk om dit toekomstbestendig te doen.’ Dat het voortbestaan van musea, winkels en horeca afhankelijk is van bezoekers, is het intrappen van een open deur. Maar er is alle reden om aan te nemen dat wanneer de pandemie op haar retour is, het bezoek aan horeca, winkels en musea zich herstelt op het niveau van 2019. Natuurlijk hebben de twee wethouders dat ook bedacht en nemen zij hun toevlucht tot het begrip ‘toekomstbestendig’. Wat zij daaronder verstaan komt neer op het streven om vooral te mikken op cultuurminnende bezoekers en congresgangers met een volle beurs. Plus de loze (want onuitvoerbare) belofte om dagbezoek in ‘grootschalig’ groepsverband te weren (zie ook pag. 7, 11, 20)

6 •

‘We kiezen voor een focus op Erfgoed & Cultuur, de Congresmarkt en regionale versterking, omdat dit leidt tot een bezoekerseconomie die aansluit bij het DNA van de stad, de lokale economie steunt en voor alle inwoners van Leiden en de regio positief bijdraagt aan beleving, werkgelegenheid of ondernemerschap.’ Opnieuw een lange volzin met overspannen frasen, vooral de laatste zinsnede waarin wordt beweerd dat een bezoekerseconomie ‘voor alle inwoners van Leiden en de regio positief bijdraagt aan beleving, werkgelegenheid of ondernemerschap.’ Vooralsnog bestaat die ‘positieve beleving’ nu al vaak uit overlast in de toch al volle binnenstad, veroorzaakt door asociaal gedrag van inwoners en/of bezoekers. Bovendien is het onzin te beweren dat alle inwoners van de stad en regio in termen van werkgelegenheid en ondernemerschap voordeel hebben bij grote bezoekersstromen. Dat zal wellicht gelden voor de horeca die steunt op laagbetaald personeel-op-afroep. Leuk voor jongeren en studenten die een bijbaan zoeken – kijk maar naar de bediening op de overvolle terrassen. Maar voor hoogwaardige werkgelegenheid moet je niet in deze sector zijn. Kortom, verreweg de meeste Leidenaars genieten niet de lusten van de bezoekerseconomie, maar dragen wel de lasten (zie ook pag. 3, 5, 7, 10, 11, 15, 16,19)

•

‘Deze visie is tot stand gekomen met de inbreng vanuit de stad. Diverse stadsbijeenkomsten, expertmeetings, focusgroepen en inbreng via het online participatieplatform DoeMee hebben bijgedragen aan deze visie. Verschillende partijen wisselden ideeën uit en benoemden kansen voor samenwerking.’ Het Voorwoord eindigt met listig verpakte misleiding. B&W doen het voorkomen alsof een grote schare van Leidenaars betrokken is geweest bij visieontwikkeling. In werkelijkheid en in hoofdzaak gaat het om een relatief beperkt aantal belanghebbende ondernemers, ambtenaren, ingehuurde ‘deskundigen’ en niet te vergeten de sliert van belangenbehartigers en marketeers. Afgezien van een beperkt aantal burgers waren andere belanghebbenden – zoals de wijkverenigingen in de binnenstad – niet formeel bij de visieontwikkeling betrokken. De zogenaamde ‘stadsgesprekken’ waren die naam nauwelijks waard en hadden meer het karakter van persconferenties die hooguit gelegenheid boden voor het maken van opmerkingen en stellen van vragen. Ik kom daar uitgebreider op terug wanneer aan het slot het zogenaamde Participatieverslag ter sprake komt (pag. 20).

OVER HOOFDSTUK 1. ‘AANLEIDING EN NOODZAAK’ •

Er wordt verwezen naar de Horecavisie 2020-2026 (RV 20.0104, 28 januari 2020), de Evenementennota (RV 20.0008, 23 april 2020) en het Programmaplan Binnenstad (RV 19.0148, 23 oktober 2019) – gevolgd door de mededeling dat de samenhang van deze beleidsdocumenten en de richting die we op willen, belangrijke dragers zijn van deze visie op de bezoekerseconomie. Op zich is met deze uitvoerige vermelding niets mis, maar wel als je daar in het woud van beleidsdocumenten lang naar moet zoeken. Dat zou geen probleem zijn door een paar digitale linkjes te plaatsen.

‘HET DOEL’ • ‘Deze visie geeft aan waar we naartoe gaan met de vastgestelde beleidsdocumenten

7 en biedt keuzerichtingen voor nieuw beleid voor de retail en markt en voor toeristisch verhuur van woonruimten. De visie kadert een toekomstbestendige bezoekerseconomie die zowel economische als maatschappelijke meerwaarde heeft voor Leiden. Een bezoekerseconomie die past bij Leiden als stad van internationale kennis en historische cultuur en die zich richt op versterking van zowel de levendigheid als de leefbaarheid.’

DE UNIVERSITEIT EN ‘LEIDEN PRACHTSTAD’ De Leidse universiteit legt een steeds groter beslag op de krappe stedelijke leefruimte en schuwt geen middel om dat te bereiken. De voorgenomen sloop van 58 relatief nieuwe en sociale woningen (het Doelencomplex) is daar een triest voorbeeld van. Maar er is meer. In 2019 bedroeg het aantal ingeschreven studenten 33.827 waarvan er 18.297 in Leiden woonachtig waren, terwijl van de resterende 15.530 studerenden een groot deel de stad frequent bezoekt. Omdat de meeste studenten passanten zijn, draagt deze groep al veel bij aan de ‘bezoekerseconomie’. En dan zijn er nog duizenden HBO-studenten. Daarbij moet worden bedacht dat de studentenpopulatie tussen 2009 tot 2019 met maar liefst 73 % is toegenomen – en het eind is nog niet in zicht. Zodoende is Leiden na Wageningen de snelst groeiende universiteitsstad van Nederland (bron: https://vsnu.nl/studentengroei.html ). De universiteit die zich steeds meer als een commerciële ondernemer gedraagt, is vooral tuk op studenten van buiten de EU. Die betalen immers veel collegegeld. Dat streven wordt helaas door het stadsbestuur gefaciliteerd. Terwijl de Leidse regio 112.019 woningzoekenden telt, staat de bouw van 2.700 studentenwoningen op het programma. Het is niet verrassend dat de Visie Bezoekerseconomie met geen woord rept over deze cijfers.

Die passen immers niet in het mooie plaatje van de bezoekerseconomie. Bovendien draagt de studentenpopulatie door het gebruik van de openbare ruimte, de verkamering en de vele verwaarloosde panden die zij bewonen niet altijd bij aan het beeld van ’Leiden Prachtstad’..…

Waarom de ‘toekomstbestendige bezoekerseconomie’ grote economische en maatschappelijke meerwaarde voor Leiden zou hebben, wordt niet duidelijk gemaakt. Dat geldt nog meer voor de opmerking dat de bezoekerseconomie zich zou richten op de versterking van levendigheid en leefbaarheid. Waarom de ‘levendigheid’ van de op een na dichtstbevolkte stad van Nederland versterking behoeft, blijft gissen. En dat daardoor de stedelijke ‘leefbaarheid’ een oppepper krijgt al helemaal.

8 ‘DE TOTSTANDKOMING VAN DE VISIE’ Hierbij wordt verwezen naar twee bijlagen, t.w. 1. Analyse en keuzerichtingen van het onderzoeksbureau ZKA, juni 2021) en 2. Participatieverslag Visie Bezoekerseconomie, 21 juni 2021). Beide stukken zijn echter moeilijk vindbaar in het woud van gemeentelijke beleidsdocumenten; even googlen levert geen resultaat op. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik door de projectmanager Bezoekerseconomie op mijn wenken werd bediend toen ik er om vroeg. Maar burgers die niet thuis zijn in de krochten van de gemeentelijke informatievoorziening zullen vaak vergeefs naar deze stukken zoeken. HOOFSDTUK 2. PROFIEL VAN DE STAD EN DE REGIO VOOR DE BEZOEKERSECONOMIE. •

‘De binnenstad biedt - met de vele steegjes en de 28 kilometer aan grachten en singels – een unieke beleving. Je kunt er je historische hart ophalen, bijzondere winkels bezoeken of een wandeling maken door het (mede door Leidenaren zelf onderhouden) Singelpark. De verschillende wijken hebben stuk voor stuk hun eigen karakter. Dit draagt bij aan de liefde die veel Leidenaren voor hun stad voelen en de betrokkenheid die ze tonen.’ Het is waar dat – met name de bewoners aan de Singelparkroute – veel moeite doen om hun straten en grachten te verfraaien. Zo telt de ca. 200 meter lange Vijfde Binnenvestgracht afgezien van aangelegde geveltuintjes maar liefst 230 beplante potten en bakken. Een klein deel is door de gemeente geschonken, met dien verstande dat de bewoners schriftelijk hebben moeten beloven dat zij de bakken beplanten en onderhouden. Voorbeelden van soortgelijke bewonersinitiatieven treft men ook elders aan in de binnenstad. Maar de keerzijde van deze mooie medaille is dat het met de rust is gedaan (zie het tekstkader ‘Van het kastje naar de muur’, pag. 9), vooral omdat de gemeente en clubs als Leiden Marketing niets nalaten om door promotieactiviteiten de aandacht op het ‘unieke’ Singelpark te vestigen. Dat geldt eveneens voor de tientallen hofjes waar de bewoners dagelijks worden gestoord door glurende en fotograferende bezoekers.

Het is zeker dat de daarmee gepaard gaande bezoekersoverlast nog meer zal toenemen wanneer de door B&W gewenste bezoekerseconomie volledig gestalte krijgt.

HOOFDSTUK 3. ‘BELANG VAN BEZOEKERSECONOMIE NU EN IN DE TOEKOMST’ ‘ECONOMISCHE EN MAATSCHAPPELIJKE WAARDE’ •

‘Bezoekers geven kleur aan de stad en zorgen voor reuring. Ze zijn belangrijk voor de levendigheid in Leiden, dragen bij aan het voorzieningenniveau en leveren op die wijze een maatschappelijke meerwaarde die we lang hebben moeten missen. Door de maatregelen ter bestrijding van het coronavirus in 2020 en 2021 overheerste er in de stad lange tijd in een sombere stemming en belandden ondernemers in zwaar weer.’ Dat ‘bezoekers kleur geven aan de stad en zorgen voor reuring’ is geen constatering, maar een mening. En waarom méér bezoekers (want dáár gaat het om) bijdragen aan het ‘voorzieningenniveau’ ontgaat mij geheel. Betekent dat een rem op de verkamering en het winstbejag van huisjesmelkers? Een verbod op het plaatsen van rijen

9 fietswrakken voor studentenhuizen? Streng toezicht op het naleven van de onderhoudsplicht van verwaarloosde, soms monumentale panden? Of komen er nog meer kroegen, terrassen, evenementen en b&b’s? Ik vrees het laatste. Zoals gezegd is het kwalijk om de covid-pandemie te gebruiken om de geesten rijp te maken voor het doel om nóg meer bezoekers aan te trekken. Dat (veel, maar niet alle) ondernemers door de corona zijn getroffen is triest, maar dat geldt voor heel Nederland. Er is alle reden om aan te nemen dat wanneer de pandemie voorbij is, de situatie van voor 2020 en daarmee de bestedingen zich zullen herstellen. Of anders gezegd: de bezoekers die Leiden voor de pandemie wisten te vinden, zullen dat straks weer doen. Campagnes om de stad te promoten zijn onnodig en schadelijk voor het leefklimaat.

VAN HET KASTJE NAAR DE MUUR Hoe de gemeente omgaat met bezoekersoverlast blijkt uit de volgende ervaring. Al in de wintermaanden van dit jaar (tijdens het hoogtepunt van de pandemie!) nam de bezoekersdrukte aan de Vijfde Binnenvestgracht langs de Hortus enorm toe. De gracht is immers onderdeel van de Singelparkroute. Van voldoende afstand houden was (en is nog steeds) geen sprake. Door het gegluur en inkijken van passanten besloten diverse bewoners om raambedekking op te hangen. Enkele bewoners waren de aantasting van hun privacy zo zat dat zij in mei j.l. een door alle grachtbewoners ondertekende klachtbrief aan B&W verzonden. Daar werd op gereageerd door de dhr., projectmanager Singelpark. Begin juli vond een gesprek met de bewoners plaats. Er viel weinig aan te doen; omleiding van de singelroute was niet haalbaar. Voor kritiek op de gemeentelijke plannen om meer toeristen, dus nog meer bezoekers aan te trekken, verwees naar de projectmanager Bezoekerseconomie. Laatstgenoemde is nauw betrokken bij de Visieontwikkeling, maar voor de bezoekersoverlast op de Vijfde Binnenvestgracht verwees zij op haar beurt naar de projectmanager Singelpark. Van het kastje naar de muur. Voor alle duidelijkheid: beide projectmanagers is niets te verwijten; zij voeren hun taken uit. Tot eer van mevr. moet zelfs worden gezegd dat zij het initiatief nam voor een gesprek.

Verwijtbaar zijn hun opdrachtgevers, de wethouders die verantwoordelijk zijn voor deze bureau-cratische en verkokerde werkwijze. En dat terwijl het lopen van de Singelpark-route in de propaganda van Leiden Marketing een prominente plaats inneemt. Overigens wordt in het zogenaamde Participatieverslag met geen woord over de Vijfde Binnenvestgracht en haar bewoners gerept. Dat bevestigt opnieuw de ervaring dat de ‘burgerparticipatie’ in Leiden bar weinig voorstelt. Inwoners kunnen praten tot ze een ons wegen, maar er wordt niets mee gedaan. •

‘Bezoekers zorgen tegelijkertijd voor een indrukwekkende economische meerwaarde voor de stad. Zo zijn de bestedingen in 2019 geraamd op zo’n 450 miljoen Euro. Deze bestedingen leveren een belangrijke bijdrage aan de lokale economie, werkgelegenheid, culturele instellingen en voor het behoud van monumenten. Bezoekers investeren met hun uitgaven ook in het onderhouden en ontwikkelen van

10 onze stad en al haar voorzieningen. Daarnaast is de bezoekerseconomie met ruim 10.000 banen ook een belangrijke werkgever in Leiden’. Volgens raming zou de bezoekerseconomie jaarlijks 450 miljoen opleveren. Dat is nogal wat en maakt nieuwsgierig hoe dit cijfer is onderbouwd. Daarvoor wordt verwezen naar de (eerdergenoemde ontbrekende) bijlage ‘Analyse en keuzerichtingen’. Dit document verwijst op haar beurt – in een voetnootje! – naar een (zeven jaar oud!) onderzoek van NBTC Holland Marketing. Verder worden er twee tabellen gepresenteerd. In het eerste tabelletje (pag. 23 van de Visie) worden de bezoekerspercentages per sector vermeld. Zo komt 42% van de bezoekers bij de horeca terecht, 40% bij de detailhandel en 11% bij de sector erfgoed & cultuur. Maar deze percentages zijn weinigzeggend omdat de concrete bezoekersaantallen waarvan ze zijn afgeleid niet worden vermeld.

Verkopers en makelaars ruiken hun kansen. Recent werd het hierboven afgebeelde Rapenburg 54 tegenover het Academiegebouw voor € 919.000 te koop aangeboden met de aankondiging: ‘Eigen bed en breakfast beginnen?’

De tweede tabel betreft een raming van inkomsten uit de bezoekerseconomie. Die is gebaseerd op onderzoeken uit 2018 of eerder – dus van vóór de pandemie – en al even duister. Volgens deze tabel zou de Leidse horeca goed zijn voor 42% (113,6 miljoen euro) van de bezoekersinkomsten. Erfgoed & Cultuur brengen 7% (32,3 miljoen euro) in het laadje. Opmerkelijk is dat de ‘detailhandel’ met 54% (240,2 miljoen euro) de lijst aanvoert. Te meer, omdat zelfs (eigenaar van twee boutiquehotels en bij uitstek belanghebbend bij een grote toestroom van toeristen en congresgangers) meent dat de winkelstand nauwelijks profiteert van de bezoekers-economie. Het ligt immers voor de hand dat bezoekers buiten de regio Leiden, laat staan buitenlandse toeristen, geen spullen kopen die ze elders en overal kunnen aanschaffen. Voor de aankoop van een nieuw bankstel hoef je niet naar Leiden af te

11 reizen. Het percentage van 54% kan best kloppen, maar dan gaat het niet om ‘bezoekers’, maar om aankopen door inwoners van de Leidse regio. Of anders gezegd: de Leidse detailhandel is wel gebaat bij bevolkingsgroei, maar niet of nauwelijks bij ‘bezoekers van buiten’. En wanneer B&W zo begaan zijn met het lot van de door de pandemie getroffen winkelstand zouden ze er beter aan doen om een streep te zetten door het marketingbudget van de ‘bezoekerseconomie’. Om vervolgens het geld in te zetten voor een campagne waarbij de Leidenaars wordt gevraagd om zo min mogelijk online te kopen (‘Koop Leidse waar, dan helpen we elkaar’). Dát zou pas een opsteker zijn voor de noodlijdende winkeliers in de binnenstad. Plus het voordeel dat minder foutparkerende pakketbezorgers de weg versperren. De inkomsten van bijna 450 miljoen euro berusten zoals gezegd op een raming. Volgens de tabel gaven de bezoekers in 2018 per persoon resp. € 15,40 en € 17,08 uit in de horeca en aan Erfgoed & Cultuur. Samen is dat € 32,48 per bezoeker. Wanneer je dat deelt op de omzet van die twee sectoren (bijna 146 miljoen euro) gaat het om 4.500.000 bezoekers per jaar. Weliswaar is een groot deel van deze bezoekers afkomstig uit de Leidse regio – maar de al bestaande drukte in de overvolle binnenstad is er niet minder om.

Bovendien is de bezoekersstroom niet netjes gespreid en zal ze zich vooral in de weekenden en gedurende evenementen concentreren. Maar wanneer het aan B&W ligt is dat allemaal niet genoeg en kunnen er nog best een paar miljoen bezoekers bij. GroenLinks[!] wethouder Van Delft heeft het over reuring en levendigheid, maar het is een recept voor nog meer overlast en aantasting van de leefbaarheid in de binnenstad. Het argument dat de ‘toekomstbestendige bezoekerseconomie’ goed is voor maar liefst 10.000 banen wordt nergens toegelicht of beargumenteerd. Of het zou moeten zijn dat men ook de bevolking in de Leidse regio als bezoekers aanmerkt – maar de eigen inwoners zijn er nu eenmaal en zullen de (binnen- en buiten)stad so wie so bezoeken. Daar is geen ‘Visie’ voor nodig. Bezoekers ‘van buiten’ zijn hooguit goed voor de werkgelegenheid in de horeca. Ik beweer niet dat die onbelangrijk is, maar we moeten niet doen alsof het hier om hoogwaardige banen gaat. De sector staat immers bekend om deeltijdbanen en nulurencontracten. Zoals eerder opgemerkt is dat belangrijk voor jongeren en studenten die zo wat kunnen bijverdienen, maar het is geen duurzame, kwalitatieve werkgelegenheid. Dat tijdens de coronacrisis veel werkers in de horeca door gedwongen werkloosheid een andere baan vonden en niet zijn teruggekeerd in hun oude, vaak slecht betaalde en hectische beroep, spreekt boekdelen.

‘LEEFBAARHEID EN LEVENDIGHEID VERSTERKEN ELKAAR’ •

‘Leefbaarheid en levendigheid versterken elkaar. Een leefbare en aantrekkelijke stad werkt als een magneet op bezoekers. Dankzij de bestedingen van bezoekers kan de gemeente investeren in de leefbaarheid van de stad.’ Hoezo versterken leefbaarheid en levendigheid elkaar? In de overbevolkte (binnen)stad is het al ‘levendig’ genoeg en als de twee wethouders daar een andere mening over hebben, mag men steekhoudende argumenten verwachten – maar die geven zij niet.

12 Ook sta ik er van te kijken dat ‘dankzij de bestedingen van bezoekers de gemeente kan investeren in de leefbaarheid van de stad’. O ja? Betalen de bezoekers ook WOZbelasting en reinigingsrechten? Of krijgt de gemeente een deel van de BTWopbrengsten? Nee dus. Wellicht dat de toeristenbelasting voldoende oplevert om de ‘leefbaarheid’ te vergroten? Ook dat niet, want het gaat hier om geoormerkte belastingopbrengsten die grotendeels in de zakken van Leiden Marketing en soortgelijke clubs belanden (zie het tekstkader op pag. 16). ‘AANDACHT VOOR BALANS’ •

‘Binnenstadsbewoners lijken de meeste overlast van evenementen, horeca en dronken mensen op straat te ervaren’ Let op het woordje lijken. Alsof het niet bewezen en zeker is dat de genoemde overlast bestaat!

4. TOEKOMSTBEELD, AMBITIES EN DOELEN ‘HERSTEL BEZOEKERSECONOMIE EN SELECTIEF ONTWIKKELEN’ •

‘De ambitie voor de korte termijn is: herstel van het aantal bezoeken naar het oude peil van voor de coronacrisis. Toen waren levendigheid en leefbaarheid in balans, zo blijkt uit de landelijke Leefbaarometer. De ambitie voor de middellange termijn is: het ontwikkelen van de bezoekerseconomie binnen een selectief aantal deelmarkten die passen bij het profiel van de stad en met de grootste positieve economische en maatschappelijke impact.’ Kijk eens aan: B&W geven toe dat vóór de coronacrisis levendigheid en leefbaarheid in balans waren. ‘Houden zo’ zullen velen met mij zeggen. Met het streven naar een herstel van het bezoekersvolume van voor de coronacrisis is dus niets mis. Maar daar blijft het helaas niet bij, want het geneuzel over ‘selectieve deelmarkten die bij het profiel passen met de grootste positieve economische en maatschappelijke impact’ kan niet verhullen dat wordt afgekoerst op meer-meer-meer bezoekers.

‘DUURZAAMHEID EN INCLUSIE’ •

‘De bezoekerseconomie kan als motor dienen voor het stimuleren van duurzaamheid en kan een bijdrage leveren aan inclusie. Kansen hierin verzilveren lukt alleen samen met bezoekers, inwoners, ondernemers en de gemeente. Daarom jaagt de gemeente duurzame en inclusieve initiatieven van ondernemers en inwoners aan binnen de bezoekerseconomie. Voorbeelden hiervan zijn: • inzameling van horeca-afval in het project ‘Afvalhelden’, • plastic-vrije terrassen • statiegeldbekers • voorzieningen die toegankelijk zijn voor gehandicapten, • emissievrije stadslogistiek en • samenwerkingsprojecten voor vergroening van de stad.’ Dit onderdeel en de daaraan gekoppelde opsomming slaan nergens op en worden er met de haren bijgesleept. Eigenlijk is het nog erger. Want door de beleidsonderdelen nadrukkelijk aan de bezoekerseconomie te verbinden, erkent het stadsbestuur dat ze

13 daar zonder de bezoekerseconomie in tekort schiet. Het gaat immers in alle gevallen om zaken waarvan je als burger mag verwachten dat ze – wel of geen bezoekers – met het oog op duurzaamheid en ‘inclusie’ standaardbeleid zijn. De bewering dat de bezoekerseconomie als ‘motor kan dienen voor het stimuleren van duurzaamheid en kan bijdragen aan ‘inclusie’ is gezwatel. Sterker nog: het is een ontkenning van het feit dat meer bezoekers meer ecologische ‘voetafdrukken’ achter-

TOERISTENBELASTING Leiden berekent bovenop de hotelprijs van een overnachting € 2,50 p.p. Het voornemen is om de toeristenbelasting tot € 3,50 te verhogen. Maar daarmee is Leiden nog altijd beduidend goedkoper dan andere steden zoals onderstaand staatje toont: • • • • • • • •

Amsterdam Rotterdam Zaanstad Utrecht Haarlem Maastrcht Delft Leiden

€ 10,80 € 7,24 € 7,00 € 6,69 € 5,00 € 4,21 € 3,00 € 2,50

(bron: https://www.bungalowparkoverzicht.nl/nieuws/toeristenbelasting )

Hoewel er ook veel gemeenten zijn waar minder of zelfs geen toeristenbelasting wordt geheven, staat Leiden in dit rijtje onderaan. Maar dat is nog niet alles. Toeristenbelasting wordt in andere gemeenten steeds minder als bijdrage aan toeristische voorzieningen gebruikt en steeds meer als dekkingsmiddel van de gemeentelijke begrotingen. Uit onderzoek van de Kamer van Koophandel blijkt dat het aantal gemeenten dat de opbrengsten geheel of gedeeltelijk besteedt aan toeristisch-recreatieve voorzieningen tussen 2008 en 2011 is gedaald (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Toeristenbelasting . In Leiden gebeurt zelfs dat laatste niet. De belastingopbrengst – jaarlijks ruim een miljoen euro – wordt grotendeels uitgekeerd aan het Ondernemersfonds Leiden die het geld weer overhevelt naar Leiden Marketing. Hoe meer promotie, hoe meer bezoekers, hoe meer toeristenbelasting. Dat geeft mogelijkheden voor nog meer promotie, nog meer bezoekers – enzovoort. Weliswaar willen B&W de afdracht aan Leiden Marketing in de komende jaren met 15 tot 30% verminderen, maar dat neemt niet weg dat wanneer de bezoekerseconomie gestalte krijgt en het toeristisch verhuur van woonruimte een ‘succes’ wordt, Leiden Marketing een gouden toekomst tegemoet gaat. Feitelijk is het belachelijk dat de promotieactiviteiten worden gefinancierd door belastinggeld.

Het gaat niet aan dat met name de horecasector op die manier wordt ondersteund; ondernemers horen hun eigen broek op te houden. Ten eerste dient de toeristenbelasting tot minimaal € 7,00 te worden verhoogd. Ten tweede behoort de belastingopbrengst voor algemene middelen te worden aangewend, dus voor zaken waar alle Leidenaars belang bij hebben.

14 laten. Waar in dat verband – zelfs op internationaal niveau – wordt gewezen op de belasting van het milieu door toerisme en grote bezoekersstromen, doet GroenLinks [!] wethouder Van Delft of er niets aan de hand is (zie ook het tekstkader op pag. 19).. ‘NAAR EEN INCLUSIEVE BEZOEKERSECONOMIE’ •

‘Inclusie is volgens ons tot slot ook het leggen van verbindingen tussen de onderdelen van de bezoekerseconomie en de bewoners. Een voorbeeld daarvan ligt in het verlengde van de Visie internationalisering 2020 (Visie internationalisering 2020, september 2020, pagina 38) waarin (inter)nationale bezoekers verbonden worden met (internationale) bewoners. Onze ambitie is om de dialoog gaande te houden en de betrokkenheid te vergroten.’ Waarom is het belangrijk dat (inter)nationale bezoekers worden ‘verbonden’ met (internationale) bewoners? Wat moeten we ons daar bij voorstellen? Is dat een taak van gemeentelijk beleid? En wat wordt hier verstaan onder ‘een dialoog’? Kom op zeg – dergelijke bespiegelingen zijn interessant voor een pastorale brief, maar horen niet thuis in een gemeentelijk beleidsdocument.

REMBRANDT TRAKTEERT ….. Deze peperdure, verkleinde maar in werkelijkheid paginagrote advertentie verscheen op 10 juli j.l. in de landelijke dagbladen. Dat Rembrandt op jonge leeftijd zijn geboortestad voorgoed verliet en al ruim 350 jaar morsdood is, mag de pret niet drukken. Leiden Marketing grijpt de Rembrandtgekte gretig aan om er aan te herinneren dat de grote schilder op 15 juli ‘jarig’ is. Vandaar dat ‘Rembrandt trakteert op Leiden’. Maar de onderliggende boodschap is natuurlijk: bezoek de Sleutelstad. ‘Leuke kortingen, aanbiedingen en arrangementen!’ Daaruit blijkt dat men zich wel degelijk op dagjesmensen richt – of dat nu groepen of individuele bezoekers zijn.

HOOFDSTUK 5. ‘NAAR EEN KEUZE’ INHOUDELIJKE UITGANGSPUNTEN VOOR HET BELEID

•

‘Bezoekersactiviteiten met een hoge economische en maatschappelijke waarde en een lage negatieve impact krijgen prioriteit. Zo houden we de meerwaarde voor Leiden zo hoog mogelijk en de negatieve effecten zo laag als kan. Erfgoed & Cultuur, de Congressenmarkt en regionale versterking dragen het meeste bij aan de bezoekerseconomie en hebben de kleinste negatieve impact. Daarom willen we hierop flink inzetten. Grootschalig waterbezoek en grootschalige dagbezoeken horen niet bij de stad en kunnen tot overlast leiden: dit willen we voorkomen. De voorwaarden van

15 vergunningverlening en de handhaving daarop kunnen gebruikt worden om overlast tegen te gaan.’ Feitelijk bedoelen B&W dat men ‘nette’ cultuurliefhebbers en congresgangers naar Leiden wil lokken. Dat zijn overigens niet de cultuurminnaars die geen cent te makken hebben, maar bij voorkeur overnachtende bezoekers die voor minimaal € 100 p.p. met of zonder ontbijt aankloppen bij hotels en andere beddenverhuurders.

ILJA PFEIJFFER: ZUINIG ZIJN OP DE BINNENSTAD EN HAAR BEWONERS De dichter, classicus, schrijver en Leidenaar Ilja Leonard Pfeijffer verhuisde in 2008 van Leiden naar het Italiaanse Genua. Toch heeft hij zijn huis vlakbij de Burcht aangehouden en bezoekt hij de Sleutelstad nog geregeld. Een van zijn laatste boeken, Grand-Hotel Europa, werd bekroond tot Roman van het jaar 2018. In dat boek beschrijft Pfeijffer de exploitatie van het verleden door het massatoerisme in Venetië. In het Leidsch Dagblad van 11 maart j.l. waarschuwt hij dat Leiden dezelfde weg dreigt op te gaan. Het stadsbestuur zou terughoudend moeten zijn om steeds maar meer bezoekers en toeristen naar de binnenstad te willen trekken. ‘Je moet zuinig zijn op de binnenstad en haar bewoners. De bewoners zijn de binnenstad. Als je het centrum op een platte manier te gelde maakt, dan jaag je alle bewoners tegen je in het harnas. Dat lijkt mij politiek niet houdbaar. Kijk naar Venetië. Dat had in de veertiende eeuw 200.000 inwoners en nu woont er nagenoeg niemand meer.’ Het Rembrandtjaar 2019 vindt Pfeijffer een voorbeeld van foute aanpak: ‘Die kop van Rembrandt werd alleen maar gebruikt om toeristen te lokken. Geen moment ging het om de inhoud, om zijn schilderkunst. Dat is zo ergerniswekkend. Gelukkig heeft Museum De Lakenhal het nog een beetje goedgemaakt met een mooie tentoonstelling.

De rest van het Rembrandtjaar had weinig met Rembrandt te maken. Het was een speeltje van marketingjongens. Die oppervlakkigheid staat mij enorm tegen.’ Het is allemaal tegen dovemansoren gezegd, want het door de gemeente gefinancierde Leiden Stad van Ontdekkingen krijgt maar niet genoeg van haar geleur met Rembrandt (zie het vorige tekstkader).

De mededeling dat men grootschalig water- en dagbezoek wil voorkomen is bedrieglijk. Wanneer groepen varende- en dagbezoekers in Leiden de bloemetjes buiten willen zetten, houdt niemand ze tegen. Of willen de wethouders boa’s inschakelen die de toegangen bij de Vliet, Rijn en Haarlemmertrekvaart voor de eindeloze stroom van plezierboten blokkeren? Of een compleet vaarverbod in de Leidse grachten verordonneren? Ongeloofwaardig – zelfs al zouden ze het willen, dan kan of gebeurt het niet (zie ook het tekstkader op pag. 20).

16

GESUBSIDIEERDE BELANGENVERSTRENGELING Hoewel niet altijd duidelijk is in hoeverre onderstaande organisaties met elkaar zijn verbonden, blijkt uit hun websites duidelijk sprake te zijn van nauwe samenwerking tussen ondernemers, universiteit en marketing. Eigenlijk gaat het om door de gemeente gesubsidieerde belangenverstrengeling. In alle gevallen ontlenen de organisaties een belangrijk deel van hun bestaansrecht om zoveel mogelijk bezoekers naar Leiden te trekken en te faciliteren. Leiden Marketing schrijft over zichzelf verantwoordelijk te zijn voor de citymarketing van Leiden. ‘Ons doel is naast het gastheerschap van de stad het merk ‘Leiden’ op de kaart te zetten, om groei te realiseren in het aantal bezoekers, het aantal congressen, het aantal studenten en het veroorzaken van investeringen, maar ook om een verbinding te leggen tussen de vitale stad en haar bewoners’. European City of Science 2022 (ESOF). De door de universiteit en gemeente ondersteunde club rekent volgend jaar op de komst van 4.500 wetenschappers en technologische leiders.

‘Het thema wetenschap, de onuitputtelijke bron van ontdekkingen sluit naadloos aan op het stadsmotto Leiden, Stad van Ontdekkingen.’ Directeur van Leiden Marketing (door het lokale zaken-magazine Into Businessclub uitgeroepen als ‘machtigste man van Leiden’) benadrukt ervan overtuigd te zijn dat het congres bijdraagt aan de positionering van Leiden. ‘Naast naamsbekendheid als internationale kennisstad, kunnen we in 2022 ook een grote economische spin-off verwachten, zo leert de ervaring in andere steden,’ aldus. De gemeente subsidieert het congres met zeven ton. Het Leiden Convention Bureau richt zich in bredere zin op de ‘congresmarkt’. Manager geeft aan dat de komst van ESOF Leiden als congres-stad een enorme impuls geeft. ‘Een uitgelezen kans voor ons Leiden Convention Bureau’. Het Centrummanagement Leiden is de belangenbehartiger van Leidse binnenstadondernemers. ‘We zetten ons in voor het vergroten van de economische vitaliteit van de Leidse binnenstad, door het verhogen van het aantal bezoekers aan de binnenstad en het vergroten van de belevingswaarde van de Leidse winkelstraten.’ ‘We onderhouden contacten met (landelijke) media en regelmatig worden berichten in uitgaven geplaatst over het bezoeken van Leiden. Zo wordt er bijvoorbeeld door de NS in het SPOOR magazine aandacht besteed aan een stedentrip naar Leiden ‘.

Daarin wordt (‘gratis en voor niets!’) opgeroepen om de Singelparkroute te lopen. Leiden Stad van Ontdekkingen is een promotievoertuig van Leiden Marketing: ‘Een dag in Leiden is simpelweg te kort, daar kom je al snel achter! Met al die musea, sfeervolle winkelstegen, stadswandelingen of met een sloepje vanaf het water wil je zeker langer vertoeven in deze gezellige stad. Maak je ontdekking compleet en boek een overnachting in een knus hotel of bed & breakfast. Niets is lekkerder toch om een lekkere dag af te sluiten en jezelf te verwennen met een comfortabel nachtje?’

17

ZERO EMISSIE STADSLOGISTIEK IN DE BINNENSTAD •

‘Wij streven een inclusieve bezoekerseconomie na. Dit betekent dat we bezoekersaanbod toegankelijk willen maken voor iedereen en dat we verbindingen willen leggen tussen de onderdelen van de bezoekerseconomie zelf (het beleven) en tussen de bewoners (het leven). Een andere belangrijke verbinding is die tussen de gemeente Leiden en Leidse ondernemers.’ Je moet wel goed opletten, maar soms ligt in de Visie de humor voor het oprapen. ‘We willen verbindingen leggen tussen de onderdelen van de bezoekerseconomie zelf (het beleven) en tussen de bewoners (het leven)’. Het doet mij zeer denken aan het gefleem van Mémien Holboog, een onvergetelijk typetje van Kooten & De Bie. https://www.youtube.com/watch?v=K10n2SXxYgI Minder humoristisch (maar wat meer hout snijdt) is de opmerking over de verbinding tussen de gemeente en (een handvol) Leidse ondernemers – lees: de geliefde horecasector. Dat klopt als een bus.

‘ERFGOED EN CULTUUR VERSTERKEN’ •

‘Het huidige cultuur- en erfgoedbeleid is gericht op het behouden, benutten en versterken van de historische stad en de beleefbaarheid van erfgoed enerzijds en op het in stand houden en uitbouwen van de voorzieningen en kwaliteiten van de binnenstad anderzijds. Met het beleid willen we het bezoek bevorderen en geïnteresseerden van binnen- en buitenland aantrekken. Ook willen we via kunst, cultuur en erfgoed meer mensen in Leiden laten genieten van schoonheid. We willen blikken verbreden, talenten en vaardigheden ontwikkelen en bezoekers kennis laten maken met andere werelden. De cultuursector speelt hierin een belangrijke rol door haar cultuuraanbod (nog) diverser en inclusiever te maken.’ Het is een prijzenswaardig voornemen om ‘via kunst, cultuur en erfgoed meer mensen in Leiden te laten genieten van schoonheid’. Maar de bezoekers die daarop uit zijn weten Leiden al jaren te vinden. En laten we ook eens ophouden met overdrijven. Leiden is een middelgrote provinciestad, te midden van grote steden die op het gebied van cultuur (afgezien van een aantal Leidse musea) veel meer te bieden hebben. Leiden kan daar niet mee concurreren en moet dat ook niet willen.