210105 Bijlage 2 Analyse en keuzerichtingen ZKA (bijlage 1 van de visie)

ZUID-HOLLAND

AMSTERDAM

0,5 0,3 0,6 1,4

4,2 1,7 1,4 7,3

6 4 7 17

167 68 56 291

Door afrondingen tellen de categorieën niet altijd op tot het totaal. Bronnen: - Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, Erfgoedmonitor 2019 - Centraal Bureau voor de Statistiek, Professionele podiumkunsten; capaciteit, voorstellingen, bezoekers, regio 2019 - Nederlandse Vereniging van Bioscopen en Filmtheaters, Jaarverslag 2019 - Samenwerkende Amsterdamse Musea, Amsterdam Museum Monitor 2016. Er zijn geen recentere monitorgegevens voor Amsterdam beschikbaar. Musea als MOCO Museum en Micropia ontbreken in het overzicht, het gestelde aantal bezoeken per inwoner is daarom meer een ondergrens, ook gelet op de sectorale groei tussen 2016 en 2019 - Centraal Bureau voor de Statistiek, Bevolking - Centraal Bureau voor de Statistiek, Regionale kerncijfers Nederland - Voor bronnen Leiden zie voorgaande analyses

Spreiding bezoeken We stelden eerder vast dat met name de Leidse musea in staat zijn om bezoeken van verder weg aan te trekken. Deze instellingen zijn bovendien verantwoordelijk voor het merendeel van de bezoeken aan erfgoed en cultuur. Het is daarom vanzelfsprekend om bij de vaststelling van de spreiding in bezoeken met name aandacht te hebben voor deze instellingen. Uit de onderstaande figuur blijkt het volgende: •

De spreiding aan bezoeken was met name in 2018 gelijkmatig over het jaar verdeeld. In de tweede helft van het jaar liep het aandeel bezoeken iets terug door de sluiting van Naturalis, maar het effect was bescheiden. In 2019 nam in de tweede helft van het jaar het aandeel bezoeken juist toe, omdat Museum de Lakenhal en Naturalis na een verbouwing weer werden geopend en een stevige bezoekimpuls kregen.

•

De samenstelling van het Leidse museale aanbod draagt bij aan bezoekspreiding over het jaar. Landelijk trekken musea doorgaans in de zomermaanden minder bezoeken, maar voor aanbieders als

Bronnen: Nederlandse Vereniging van Bioscopen en Filmtheaters, Jaarverslag 2019; Centraal Bureau voor de Statistiek, Professionele podiumkunsten; capaciteit, voorstellingen, bezoekers, regio 2019; Centraal Bureau voor de Statistiek, Bevolking. 47

BEZOEKERSECONOMIE LEIDEN, ANALYSE EN KEUZERICHTINGEN

Hortus Botanicus Leiden en Naturalis is dit juist een belangrijke periode. Daarmee wordt automatisch spreiding gecreëerd ten opzichte van de andere musea, die op een meer traditioneel museumpubliek zijn gericht.

Figuur 1.2. Spreiding bezoeken musea Leiden

20% 10%

14% 13% 12% 11% 10% 10% 11% 8% 10% 9% 9% 7% 6%7% 7% 7% 9% 7% 7% 6% 6% 5% 5% 4%

0% J

F

M

A

M

J

J

A

2018

2019

S

O

N

D

Bron: Museumgroep Leiden, bewerking ZKA

De spreiding over het jaar van de andere typen bezoeken (aan bioscopen en podia/theaters) is ook te typeren op basis van nationale cijfers. Bioscoopbezoek is relatief gelijkmatig over het jaar verdeeld, met iets minder bezoeken in het voorjaar en een piek in de kerstperiode. Bezoek aan podia en theaters is met name in het zomerseizoen lager, dan zijn de meeste locaties gesloten. Figuur 1.3. Spreiding bezoeken bioscopen en podia en theaters

40% 30%

24,4%

28,5% 20,5%

26,4%

20%

28,7% 27,5%

26,3% 17,6%

10% 0% Januari-Maart

April-Juni Bioscopen

Juli-September

Oktober-December

Podia en theaters

Bronnen, beide gebaseerd op landelijke cijfers: - Nederlandse Vereniging van Bioscopen en Filmtheaters, Jaarverslag 2019 - NBTC-NIPO Research, Continu Vrijetijdsonderzoek 2018

Naast spreiding in de tijd is ook de geografische spreiding van de bezoeken vast te stellen. Op basis van de locaties van de individuele aanbieders geldt dat ongeveer 85% van de bezoeken in de Leidse binnenstad plaatsvonden in 2019. Bijdrage aan voorzieningenniveau •

Zoals eerder aangehaald, zijn podia en theaters en bioscopen in grote mate afhankelijk van bezoeken uit de eigen stad of direct omliggende gemeenten. Pas als de programmering een meer bovenregionaal of zelfs internationaal karakter krijgt, is ook terug te zien dat het voorzieningenniveau groter wordt. Bij de podia en theaters is het niveau van Leiden daarom vergelijkbaar met Haarlem, Den Haag en Utrecht, maar blijft het achter op Rotterdam en Amsterdam (die ook zeer grote zalen en zelfs stadions voor bijv. muziekvoorstellingen hebben). Bij de bioscopen is het voorzieningenniveau in

81

Leiden lager dan in Amsterdam en Utrecht, maar op een niveau vergelijkbaar met Haarlem, Den Haag en Rotterdam. •

Leiden is een stad van musea, met vier Rijksmusea heeft Leiden er relatief veel binnen haar gemeentegrenzen. Musea hebben bij uitstek de taak om, naast het beheer van collecties, meer inzicht te bieden in sociaal-maatschappelijke, wetenschappelijke en historische onderwerpen aan diverse bezoekersgroepen. Ook de Leidse musea beheren collecties en ontwikkelen educatieprogramma’s voor diverse groepen. Op deze manier dragen ze bij aan het voorzieningenniveau in Leiden.

Tabel 1.5. Publiekscapaciteit theaters en bioscopen, per 1.000 inwoners AMSTERROTTERDELFT DEN HAAG HAARLEM DAM DAM PODIA EN 152 13 21 30 77 THEATERS BIOSCOPEN

15

15

10

9

11

UTRECHT

LEIDEN

26

27

19

12

Bronnen: - CBS, Professionele podiumkunsten; capaciteit, voorstellingen, bezoekers, regio 2019 - Nederlandse Vereniging van Bioscopen en Filmtheaters, Jaarverslag 2019 - Database EM-Cultuur podia en theaters plus deskresearch ZKA Leisure Consultants met betrekking tot podia en theaters Leiden, Delft en Haarlem

Tevredenheid, incidenten en overlast •

De tevredenheid onder bewoners van Leiden ten aanzien van de kwaliteit van diverse culturele deelmarkten in de eigen stad is hoog (bijv. tentoonstellingen, theatervoorstellingen, films). Andere deelmarkten presteren minder goed, bijvoorbeeld popconcerten en culturele buitenactiviteiten. Daar beoordelen relatief veel bewoners de kwaliteit als slecht. Deze twee deelmarkten worden ook het vaakst benoemd als het gaat om te veel aanbod, in de figuur op de volgende pagina, al zijn deze cijfers niet bijzonder hoog.

•

Er zijn geen concrete cijfers over incidenten en overlast bekend die kunnen worden toegewezen aan erfgoed- en cultuurbezoeken. Wel hebben enkele bewoners aangegeven tijdens een panelonderzoek dat privacyschending of bezoekers die midden op straat of op een fietspad lopen bronnen van overlast zijn48. Dit heeft mogelijk te maken met stadswandelingen en/of bezoekers van verder weg die de stad minder goed kennen.

Figuur 1.4. Tevredenheid over kwaliteit Leids cultuuraanbod onder bewoners

Bron: Gemeente Leiden, De Kracht van Cultuur, in onze Stad van Ontdekkingen: inclusief, met groot bereik, januari 2020 48

Bron: Gemeente Leiden, LeidenPanel 2021, Bezoek aan de stad

BEZOEKERSECONOMIE LEIDEN, ANALYSE EN KEUZERICHTINGEN

Figuur 1.5. Tevredenheid over hoeveelheid Leids cultuuraanbod onder bewoners

Bron: Gemeente Leiden, De Kracht van Cultuur, in onze Stad van Ontdekkingen: inclusief, met groot bereik, januari 2020

Duurzaamheid en inclusie •

Ook in de bedrijfsvoering van de erfgoed- en cultuursector krijgt duurzaamheid steeds meer aandacht, maar concrete cijfers van gekozen vervoersmiddel tijdens de reis naar de culturele instelling zijn niet bekend. Wel is op de websites van onder meer Naturalis, Rijksmuseum van Oudheden, Museum de Lakenhal, Hortus Botanicus en Japanmuseum SieboldHuis aandacht voor duurzaam vervoer en/of het gebruik van de cityshuttle vanaf de parkeerplaats aan de Haagweg.

Inclusie heeft niet alleen betrekking op fysieke toegankelijkheid, maar ook op andere vormen van toegankelijkheid. Het bezoek aan het Leidse culturele aanbod heeft niet dezelfde diversiteit als de samenstelling van de Leidse bevolking. In de Cultuurvisie van de gemeente Leiden zijn daarom enkele aandachtspunten en projecten toegelicht: •

Er wordt ingezet op nieuwe vormen van cultuur: crossovers tussen kunstdisciplines, gebruik van verrassende locaties, nieuwe presentatievormen en meer aandacht voor niet-westerse cultuur.

•

Mensen ervaren soms ook een financiële beperking of een culturele beperking. De gemeente gaat met de cultuurpartners aan de slag om de toegankelijkheid voor deze doelgroepen te vergroten.

83

Onderdeel “Attracties, sportief en outdoor” FEITEN EN CIJFERS Attracties, sportieve en outdoor leisure in Leiden Leiden staat nog niet bekend als een stad van attracties. Het accent in het aanbod ligt op andere onderdelen van de bezoekerseconomie. Toch zijn er meerdere escaperooms (ook bij musea en in erfgoed), zijn er twee aanbieders van wellness en zijn er twee stadsbrouwerijen. Meerdere aanbieders zetten bovendien in op de groepsmarkt en bieden bijvoorbeeld arrangementen waarmee bedrijven, families en vriendengroepen op een leuke en laagdrempelige wijze de stad kunnen ontdekken. Dat gebeurt in de vorm van spellen, quizzen en speurtochten, soms in combinatie met vervoersmiddelen als steps of segways. De belangrijkste ontwikkeling op het vlak van attracties, sportieve en outdoor leisure in Leiden is echter het Singelpark. In de afgelopen jaren zijn verbindingen gecreëerd tussen delen van de binnenstad om een volledige groene wandeltocht rondom de historische binnenstad te kunnen maken. Daarnaast hebben diverse partijen in de binnenstad hun terreinen ten dele opengesteld om de bezoeker te ontvangen. Het Singelpark is met recht een attractie op zich in onze binnenstad. In de cijfers wordt het Singelpark echter buiten beschouwing gelaten, omdat deze betrekking hebben op het jaar 2019. In totaliteit komen we tot 27 aanbieders in de gemeente Leiden.

BEZOEKERSECONOMIE LEIDEN, ANALYSE EN KEUZERICHTINGEN

Attracties en sportieve en outdoor leisure op kaart Net als bij andere categorieën is het merendeel van het aanbod in de Leidse binnenstad te vinden, al zijn er enkele uitzonderingen. Sommige aanbieders zijn juist op locaties te vinden waar zij meer ruimte tot hun beschikking hebben, zoals bijvoorbeeld Boulderhal Kunststof. Daarnaast zijn er kleinschalige attracties die specifiek aan een groene locatie verbonden zijn, zoals Waterspeeltuin Cronestein. Op de kaart op de volgende pagina zijn de aanbieders afgebeeld die in de binnenstad actief zijn. In tegenstelling tot in andere onderdelen van de bezoekerseconomie is er geen gemeentelijk beleid op het vlak van attracties en sportieve en outdoor leisure.

Herkomst bezoek aan attracties, sportief en outdoor De herkomst van het bezoek aan de attracties en aanbieders van sportieve en outdoor leisure is vastgesteld aan de hand van een korte telefonische enquête en aan de hand van deskresearch van bestaande bronnen (Continu Vrijetijdsonderzoek 2018 van NBTC-NIPO Research). De combinatie van beide bronnen geeft een indicatie van de herkomst van bezoeken. Bijna de helft van de bezoeken (47%) is van Leidenaren afkomstig, resp. 24% en 29% van het bezoek komt uit de COROP-regio en van verder weg. Deze cijfers zijn exclusief het Singelpark, inclusief het Singelpark zou het aandeel bezoeken van bewoners van Leiden veel hoger zijn. Cross-overs met andere typen bezoeken Uit de onderstaande tabel blijkt dat het bezoek aan een wellnesscentrum relatief vaak een gericht bezoek is, en vaker als belangrijkste bezoekreden aan Leiden aangedragen wordt dan andersoortige attracties. Bij enkele van die andere attracties, met name diegene gericht op de groepsmarkt, wordt vaak gewerkt met arrangementen, waardoor cross-overs met andere onderdelen van de bezoekerseconomie (bijv. horeca) in

85

de hand wordt gewerkt. Enkele aanbieders zijn meer naar binnen gericht en zijn bovendien op locaties die geen cross-overs uitlokken. Al met al is de kans op cross-overs zeer divers in deze categorie. Tabel 2.1. Attracties, sportief en outdoor als bezoekreden aan Leiden BELANGRIJKSTE BEZOEKREDEN BEZOEK AAN EEN ATTRACTIE (DIERENTUIN, 1% ATTRACTIEPARK, SUBTROPISCH ZWEMBAD, ETC.) BEZOEK AAN WELLNESS-, SAUNA- OF 2% BEAUTTYCENTRUM Bron: NBTC-NIPO Research, Toeristisch bezoek aan steden 2020 (gegevens over 2019).

ONDERNOMEN ACTIVITEIT 3% 2%

BEOORDELING IMPACT Economie Bezoeken, bestedingen en werkgelegenheid •

Zoals gesteld is de markt van Attracties, sportief en outdoor in Leiden bescheiden maar divers. Op basis van diverse bronnen is het aantal bezoeken in 2019 op ruim 200.000 geraamd 49. In vergelijking met het onderdeel Erfgoed en cultuur is dit onderdeel dus relatief kleinschalig. Bezoeken aan het Singelpark blijven in deze raming buiten beschouwing50.

•

De bestedingen zijn geraamd deels aan de hand van het Continu Vrijetijdsonderzoek 2018 van NBTCNIPO Research en deels aan de hand van aanvullende deskresearch. Hoewel het onderdeel in aantallen bezoeken relatief bescheiden is, is de economische betekenis vrij behoorlijk. Dit heeft te maken met het relatief hoge prijsniveau van de diverse typen activiteiten (wellness, escaperooms, groepsactiviteiten) en de mogelijkheden tot aanvullende arrangementen (incl. eigen ondersteunende horeca). De totale bestedingen in 2019 zijn geraamd op € 5,0 mln., ofwel bijna € 25,- per bezoek.

•

Het aantal banen is hier lastig vast te stellen omdat het om een heel diffuse bedrijfstak gaat, een deel van de activiteiten onderdeel uitmaakt van een andere deelsector bijv. hotel of museum en/of omdat een deel van het werk gedaan wordt via outsourcing.

Overige spin-off •

Het onderdeel stelt met sommige activiteiten een doelgroep die wat minder goed past bij de twee pijlers van de stad Leiden (kennis en cultuur) toch in staat om de stad op een laagdrempelige en attractieve manier te ontdekken. Daarbij wordt de historie van de stad op een toegankelijke en interactieve manier ontsloten. Daarmee dragen zij op hun manier bij aan de profilering van de stad.

•

Sommige aanbieders in dit onderdeel van de bezoekerseconomie zijn in staat heel gericht bezoekers van verder weg te trekken. Daarmee kan ook het verblijfstoerisme worden gestimuleerd, wat automatisch bijdraagt aan de vergroting van de economische betekenis.

Bron: telefonische enquête plus raming op basis van kwaliteits- en schaalniveau aanbieders. Hiervoor is onder meer gebruik gemaakt van de bron Vastgoeddata, waarin kenmerken van de aanbieder (zoals het aantal banen) zijn opgenomen. 50 Uit berichten van Vrienden van het Singelpark is naar voren gekomen dat zij in het eerste jaar na volledige ontsluiting van het park circa 1 miljoen bezoeken verwachten. 49

BEZOEKERSECONOMIE LEIDEN, ANALYSE EN KEUZERICHTINGEN

Leefbaarheid Bezoekintensiteit en -densiteit •

De bezoekintensiteit als gevolg van attracties en aanbieders van sportieve en outdoor leisure is uitgedrukt in aantallen bezoeken per 100 inwoners per dag. Deze is op circa 0,45 bezoeken geraamd.

•

De bezoekdensiteit als gevolg van attracties en aanbieders van sportieve en outdoor leisure is uitgedrukt in aantallen bezoeken per km2 per dag. Deze is op circa 24 bezoeken geraamd.

Tabel 2.2. Bezoekintensiteit en -densiteit attracties, sportief en outdoor BEZOEKINTENSITEIT

0,45

BEZOEKDENSITEIT

24

Spreiding bezoeken •

De spreiding over het jaar is zeer afhankelijk van het type activiteit. De aanbieders van groepsactiviteiten ontvangen de meeste bezoeken in het zogenaamde schouderseizoen, ofwel de maanden april-juni en september-oktober. In deze periode van het jaar vinden bijvoorbeeld de meeste bedrijfsuitjes plaats. Wellnessbezoek daarentegen is juist wat meer geconcentreerd in de wintermaanden van het jaar. Onderstaande figuur toont het gewogen gemiddelde van de diverse typen aanbod.

•

Op dit moment vinden de meeste bezoeken aan dit onderdeel van de bezoekerseconomie in de binnenstad plaats, omdat de meeste activiteiten daar gevestigd zijn en vaak ook gebruik wordt gemaakt van het historische decor van de binnenstad.

Figuur 2.1. Spreiding bezoeken attracties, sportief en outdoor

40% 30% 20%

27%

27%

29%

Apr.-Jun.

Jul.-Sep.

Okt.-Dec.

17%

10% 0% Jan.-Mrt.

Bron: telefonische enquête plus NBTC-NIPO Research, Continu Vrijetijdsonderzoek 2018

Bijdrage aan voorzieningenniveau Het aanbod in dit onderdeel van de bezoekerseconomie draagt op meerdere manieren bij aan het voorzieningenniveau in de stad. Diverse aanbieders hebben een sportieve component (zoals Boulderhal Kunststof) of dragen bij aan de fysieke well-being (zoals aanbieders in de wellnessmarkt). Deze typen aanbieders bieden bewoners van Leiden en omgeving dus niet alleen een aanvullend tijdverdrijf, maar bevorderen ook de gezondheid. Andere typen aanbod brengen juist de historie van de stad Leiden op een toegankelijke en vaak interactieve wijze over het voetlicht. Tevredenheid, incidenten en overlast

87

•

Concrete gegevens over de mate van overlast door het onderdeel Attracties, sportief en outdoor zijn niet bekend bij de gemeente Leiden. De diversiteit in het aanbod maakt het tevens lastig om een algemeen beeld van dit onderdeel van de bezoekerseconomie te schetsen.

•

Wel geldt dat sommige activiteiten gekoppeld zijn aan de openbare ruimte in de binnenstad. In z’n algemeenheid ervaren bewoners van Leiden drukte in de binnenstad en worden aspecten als luidruchtig zijn en het niet naleven van verkeersregels als belangrijke bronnen van overlast ervaren 51. Het is op basis van de data niet te stellen dat deze activiteiten hiervoor verantwoordelijk zijn, maar door het karakter van het aanbod (in groepen, in de openbare ruimte, vaak met een spelelement) kan dit type aanbod potentieel wel een bron van overlast zijn.

Duurzaamheid en inclusie •

Er zijn geen gegevens bekend over de mate van duurzaamheid in dit onderdeel van de bezoekerseconomie.

•

Het is tevens niet bekend hoe dit onderdeel van de bezoekerseconomie op het vlak van inclusie presteert.

51

Bron: Gemeente Leiden, LeidenPanel 2021: Bezoek aan de stad

BEZOEKERSECONOMIE LEIDEN, ANALYSE EN KEUZERICHTINGEN

Onderdeel “Horeca” FEITEN EN CIJFERS De horeca in Leiden Horeca vormt samen met functies als retail en cultuur de economische motor van de Leidse binnenstad. De historische setting vormt samen met het water een uniek decor waarin deze motor draait. De kwaliteit van het horeca-aanbod in Leiden is goed: de stad neemt in een benchmark met de 50 grootste gemeenten een vijfde positie in wat betreft culinair aanbod52. De horeca wordt ook door zowel de bewoners als de toeristische bezoeker hoog gewaardeerd. Daarnaast ondersteunt de horeca overige bedrijfsfuncties in de stad, zoals kantoorfuncties, bedrijventerreinen en wijkwinkelcentra. Onderstaande tabel toont het horecaaanbod naar type in de binnenstad. Tabel 3.1. Horeca-aanbod gemeente Leiden TYPE

BINNENSTAD

DRANKEN

VESTIGINGEN

VLOEROPPERVLAK (IN M2)

79

12.354

FASTSERVICE

94

5.600

RESTAURANTS

119

15.146

TOTAAL

292

34.810

Bron: B@S Consultants, Actualisatie horeca Leiden: positie en perspectief horeca-aanbod, p.4

Net als in veel andere steden nam het aanbod in de afgelopen jaren toe. Op gemeenteniveau groeide het aantal vestigingen in Leiden tussen 2014 en 2019 harder (+10,8%) dan in steden als Delft (+4,7%), Haarlem (+4,1%), Den Haag (+5,3%) en Rotterdam (+5,9%). In Utrecht groeide het aanbod harder dan in Leiden (+14,4%)53. De horeca op kaart In de horecavisie is expliciet aandacht besteed aan enkele deelgebieden in de binnenstad. De onderstaande kaart geeft een overzicht van de horecagebieden. Elk gebied in de binnenstad heeft haar eigen karakter en type horeca. De Beestenmarkt e.o. (aangeduid met nummer 3) is een horecaconcentratiegebied met dag- en avond-/nachthoreca waar de gemeente door het bieden van flexibiliteit de terrasfunctie meer ruimte wil geven. Er zijn ook enkele nieuwe horecagebieden aangewezen, zoals het Cultuurkwartier (2) en Apothekersdijk/Stille Rijn (7). In andere gebieden wordt horeca juist teruggebracht of wordt ingezet op een ander karakter.

52 53

Bron: Atlas voor Gemeenten 2020, VOC Uitgevers Bron: B@S Consultants, Actualisatie horeca Leiden: positie en perspectief horeca-aanbod, p.17

89

Bron: Gemeente Leiden, Horecavisie, Ruimtelijk-economische visie 2020-2026, p.27

In de recent opgestelde horecavisie laat de gemeente haar ambities aansluiten op het Programma Binnenstad54. Dat betekent dat het verbeteren van het leef- en ondernemersklimaat in de binnenstad door te investeren in “kwaliteit” centraal staat. Er wordt gestreefd naar hoogwaardig aanbod, waarbij onder hoogwaardig aanbod wordt verstaan dat het past bij het profiel van de stad 55. Op sommige momenten en plekken zal worden ingezet op meer bestedingen en meer bezoekers en op andere momenten en plekken wordt ingezet op minder bezoekers en het bewaren van de rust. Ook is aandacht voor de gevolgen van de coronacrisis. Aan ondernemers in de stad wordt flexibiliteit geboden, zodat zij optimaal in staat worden gesteld om de financiële tegenslagen te boven te komen. Zo wordt ondergeschikte horeca voor bedrijven mogelijk gemaakt en krijgen horecaondernemers meer mogelijkheden om hun bedrijfsvoering qua concept aan te passen. Zie ook Gemeente Leiden, Horecavisie, Ruimtelijke economische visie 2020-2026 en Gemeente Leiden, Programmaplan Binnenstad Leiden 2020-2024. 55 Tot de horeca behoort ook de hotelsector, die bezoekers van verder weg de mogelijkheid biedt tot een toeristisch of zakelijk bezoek aan de stad.

Deze functie is echter ondersteunend voor bezoekmotieven als erfgoed en cultuur en congressen en blijft derhalve verder buiten beschouwing in de beschrijving en beoordeling van het bezoekmotief horeca. 54

BEZOEKERSECONOMIE LEIDEN, ANALYSE EN KEUZERICHTINGEN

Herkomst bezoek aan horeca Over de herkomst van de horecabezoeker in Leiden zijn geen specifieke gegevens bekend. Wel zijn gegevens bekend over de binding (de lokale besteding aan horeca door eigen inwoners) in zeer sterk stedelijke gebieden, op basis van gegevens van Rabobank56. De eigen inwoner besteedt 65-70% van zijn of haar jaarlijkse bestedingen aan restaurants en cafés in de eigen stad. Gelet op de gemiddelde bestedingen per persoon aan horeca per jaar (€ 1.200,-57) is daarmee 60% van de horeca-omzet van bewoners uit Leiden afkomstig. Deze berekening is te maken omdat de omzet per m2 bekend is voor de Leidse horeca, en dus de totale omzet58. Op basis van het Continu Vrijetijdsonderzoek van NBTC-NIPO Research is vervolgens de verhouding tussen bestedingen van bewoners uit de COROP-regio en bezoekers van verder weg vastgesteld. Dat leidt tot onderstaand beeld. We gaan ervan uit dat de verhouding aan bestedingen en bezoeken gelijk is. Tabel 3.2. Herkomst bezoeken horeca Leiden HERKOMST

AANDEEL

INWONERS UIT LEIDEN

60%

INWONERS UIT REGIO

18%

BEZOEKERS VAN VERDER WEG

22%

Cross-overs met andere typen bezoeken Horecabezoek is voor bezoekers niet woonachtig in Leiden één van de belangrijkste hoofdredenen om Leiden te bezoeken, na museumbezoek59. In 17% van de bezoeken van niet-Leidenaren is lunchen of dineren, terrasbezoek of uitgaan de hoofdreden van bezoek. Elders in Nederland is horecabezoek nog iets vaker de belangrijkste reden van bezoek (20%). Horecabezoek is nog veel vaker een ondernomen activiteit tijdens een bezoek en dus aanvullend op andere activiteiten. In totaliteit brengt bijna 55% van de bezoekers (ook) een bezoek aan de Leidse horeca. Dat is nog wel iets minder dan in andere Nederlandse steden, waar het aandeel van horeca als ondernomen activiteit bijna 65% is. Bij geen enkele activiteit is het verschil tussen deelname als belangrijkste bezoekreden en ondernomen activiteit zo groot als bij de horeca. Tabel 3.3. Horeca tijdens bezoek aan stad BELANGRIJKSTE BEZOEKREDEN

ONDERNOMEN ACTIVITEIT

LEIDEN

NEDERLAND

LEIDEN

NEDERLAND

LUNCHEN/DINEREN IN EEN RESTAURANT/BRASSERIE/EETCAFÉ

14%

15%

38%

42%

OP TERRAS ZITTEN

2%

4%

15%

21%

BEZOEK AAN NACHTLEVEN/UITGAAN

1%

1%

1%

3%

TOTAAL

17%

20%

54%

66%

Bron: Metropoolregio Eindhoven, Koopstromenonderzoek in de MRE 2017 Bron: Foodservice Instituut Nederland 58 Bron: B@S Consultants, Actualisatie horeca Leiden: positie en perspectief horeca-aanbod 59 Bron: NBTC-NIPO Research, Toeristisch Bezoek aan Steden 2020, gegevens over het jaar 2019. Museumbezoek geldt in 22% van de bezoeken als hoofdreden. 56 57

91

Bron: NBTC-NIPO Research, Toeristisch bezoek aan steden 2020, gegevens over het jaar 2019

BEOORDELING IMPACT Economie Bezoeken, bestedingen en werkgelegenheid •

Op basis van aanbodgegevens van HorecaDNA en omzetgegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is de horeca-omzet in de binnenstad van Leiden geraamd. De totale omzet is voor het jaar 2019 geraamd op circa € 122 miljoen excl. BTW, ofwel bijna € 134 miljoen incl. BTW.

•

Op basis van aanvullende bronnen is het aantal horecabezoeken te ramen. Uit het Continu Vrijetijdsonderzoek van NBTC-NIPO Research blijkt dat de gemiddelde bestedingen aan consumpties per persoon tijdens een horecabezoek € 17,08 zijn. Bij dergelijke gemiddelde bestedingen is op jaarbasis het aantal bezoeken aan de Leidse horeca circa 7,8 miljoen.

•

Het aantal werkzame personen in de horeca op gemeenteniveau was in 2019 3.683 (incl. hotels en overig logies)60. In totaliteit waren in Leiden 71.636 werkzame personen actief, het aandeel van de werkgelegenheid in de horeca was daarmee 5,1%61. In de Leidse binnenstad was de werkgelegenheid in de horeca zelfs 14%. In de Leidse bezoekerseconomie is het aandeel van de horeca nóg groter, namelijk 30-35%. In de afgelopen jaren is het belang van de sector bovendien steeds verder toegenomen.

Tabel 3.4. Raming bezoeken en bestedingen horeca binnenstad Leiden AANTAL M2 VVO

34.810

GEMIDDELDE VLOERPRODUCTIVITEIT (PER M VVO) 2

€ 3.495,-

TOTALE OMZET EXCL. BTW

€ 121,7 mln.

TOTAAL OMZET INCL. BTW

€ 133,6 mln.

GEMIDDELDE BESTEDINGEN PER BEZOEK

€ 17,08

AANTAL BEZOEKEN

7.825.000

Bronnen: - Raming B@S Consultants, Actualisatie horeca Leiden: positie en perspectief horeca-aanbod, p.21/p.22. De getoonde raming op de omzet heeft alleen betrekking op de horeca in de binnenstad. De gemiddelde vloerproductiviteit op gemeenteniveau is aangehouden om de horecaomzet in de binnenstad te ramen. - NBTC-NIPO Research, Continu Vrijetijdsonderzoek 2018. De gemiddelde bestedingen aan consumpties hebben betrekking op de activiteiten “bar-/cafébezoek”, “Club-/discobezoek & dance-/houseparty”, “Op terras zitten” en “Uit eten (lunchen, dineren etc.). Er is rekening gehouden met de weegfactor die corrigeert voor stedelijkheid, geslacht, leeftijd, provincie en sociale klasse.

Overige spin-off •

De Leidse horeca is niet alleen qua aantallen banen belangrijk, de sector draagt ook sterk bij aan de diversiteit van de werkgelegenheid in de stad. Leiden is als stad sterk gericht op de sectoren zorg en

Alleen in de binnenstad al was de werkgelegenheid 2.675 banen. Als banen bij logiesaanbieders (hotels) buiten beschouwing worden gelaten, zoals in de afbakening van de horeca hier is gedaan, was het aantal banen 2.566. 61 Bron: Werkgelegenheids- en Bedrijvenregister Zuid-Holland, via Gemeente Leiden 60

BEZOEKERSECONOMIE LEIDEN, ANALYSE EN KEUZERICHTINGEN

(hoger) onderwijs, waar relatief veel banen voor hoger opgeleid personeel zijn. De horeca biedt kansen voor lager en middelbaar opgeleid personeel. •

De horeca biedt een gelegenheid om Leiden als stad op de kaart te zetten. Leiden beschikt niet over restaurants met een Michelinster of een Bib Gourmand, maar wel zijn er vijf restaurants die beschikken over een zgn. Michelin Plate. Dit zijn restaurants die een hoge kwaliteit bieden, maar nog niet in aanmerking komen voor een Michelinster of Bib Gourmand.

Leefbaarheid Bezoekintensiteit en -densiteit •

De bezoekintensiteit als gevolg van horeca wordt uitgedrukt in aantallen bezoeken per dag per 100 inwoners. Deze bedraagt ruim 17 bezoeken.

•

De bezoekdensiteit als gevolg van horeca wordt uitgedrukt in aantallen bezoeken per dag per km2. Deze bedraagt ongeveer 921 bezoeken.

•

De druk vanuit dit onderdeel van de bezoekerseconomie kan worden vergeleken met die van het verblijfstoerisme, de enige sector die volledig van bezoekers van verder weg afhankelijk is. De onderstaande tabel laat zien dat de totale bezoekintensiteit en -densiteit van horecabezoeken circa 19 keer hoger is dan het aantal hotelovernachtingen per dag per 100 inwoners en per dag per km 2. Bovendien geldt dat een voornaam deel van de bezoeken van de bewoner van Leiden of de COROPregio afkomstig is.

Tabel 3.5. Bezoekintensiteit en -densiteit horeca INTENSITEIT

DENSITEIT

AANTAL HORECABEZOEKEN

17,2

921

AANTAL HOTELOVERNACHTINGEN

0,9

49

Opm.: de overnachtingen in hotels zijn niet in de horecabezoeken meegeteld, ondanks het feit dat hotels in planologische zin onderdeel uitmaken van de horeca. De intensiteit en densiteit is berekend ten opzichte van alle inwoners van Leiden en de oppervlakte van de gehele gemeente.

Spreiding bezoeken •

Er zijn geen exacte gegevens over de spreiding over het jaar van bezoeken aan de Leidse horeca beschikbaar. Uit landelijke databronnen is wel een indicatie van de spreiding van bezoeken vast te stellen. Bezoeken aan horeca zijn relatief goed gespreid over het jaar, met het voorjaar en de zomer iets nadrukkelijker aanwezig dan het najaar en de winter.

•

Aan de geografische spreiding en spreiding over de dag van de bezoeken is In de horecavisie van de gemeente Leiden aandacht besteed door middel van de aanwijzing van achttien horecagebieden en bijbehorende gebiedsperspectieven. Daarmee wordt invulling gegeven aan sturing op toeristischrecreatieve druk door horeca. In sommige horecagebieden zijn grotere concentraties van horeca, in andere gebieden heeft horeca juist een meer ondersteunende functie. De toeristisch-recreatieve druk is hoger in de gebieden waar horeca een belangrijke functie inneemt (o.m. Beestenmarkt e.o., Lange Mare e.o., Stationsweg, Noordeinde/Bree).

93

Tabel 3.6. Spreiding horecabezoek PERIODE

AANDEEL IN BEZOEKEN

JANUARI – MAART

21%

APRIL – JUNI

27%

JULI – SEPTEMBER

29%

OKTOBER – DECEMBER

23%

Bron: NBTC-NIPO Research, Continu Vrijetijdsonderzoek 2018

Bijdrage aan voorzieningenniveau Inwoners van Leiden maken veelvuldig gebruik van de horecavoorzieningen in de gemeente, maar ook bezoekers van verder weg zijn belangrijk voor het functioneren van de horeca. Door het samenspel van bezoekers en inwoners heeft de sector haar huidige omvang en diversiteit. Maar hoe verhoudt de omvang van de sector zich tot het aantal inwoners en welke verhouding is er in andere steden? Uit de onderstaande tabel blijkt dat Leiden in 2019 qua totaal aantal vestigingen per 10.000 inwoners op een redelijk vergelijkbaar niveau zat met steden als Delft, Haarlem, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Wel zijn de accenten iets anders: Leiden kent relatief veel vestigingen in de restaurant- en drankensector. Het aantal vestigingen in de restaurantsector valt echter in het niet als naar Amsterdam wordt gekeken, waar liefst 2,5 keer zo veel restaurants per 10.000 inwoners zijn als in Leiden. Hierdoor is het aantal horecavestigingen per 10.000 inwoners ook fors hoger dan in Leiden. Tabel 3.7. Aantal vestingen per 10.000 inwoners DRANKENSECTOR

FASTSERVICESECTOR

RESTAURANTSECTOR

TOTAAL

14,3

26,6

49,1

AMSTERDAM

8,3

DELFT

10,8

9,5

8,8

29,1

HAARLEM

10,2

10,3

8,3

28,8

ROTTERDAM

11,2

10,3

9,0

30,4

DEN HAAG

12,9

11,3

10,3

34,5

UTRECHT

9,3

9,6

9,6

28,5

LEIDEN

12,3

9,8

10,6

32,7

Bronnen: B@S Consultants, Actualisatie horeca Leiden: positie en perspectief horeca-aanbod, p.16, bewerking ZKA. De benchmark heeft betrekking op de gehele gemeente, niet alleen op de binnenstad. Locatus, aantal horecavestigingen per gemeente, januari 2021. Locatus is alleen gebruikt om het aantal horecavestigingen per 10.000 inwoners in Amsterdam vast te stellen. Omdat de indeling van Locatus op het vlak van de dranken- en fastservicesector iets afwijkt van HorecaDNA, dat als basis geldt voor de andere gemeenten, is de verhouding tussen beide deelsectoren iets anders.

Tevredenheid, incidenten en overlast •

Het merendeel van de binnenstadsbewoners in Leiden is tevreden of zelfs zeer tevreden met de horeca in Leiden. In een recent uitgevoerd onderzoek onder bewoners van Leiden over bezoeken aan de stad geeft 41% van de respondenten aan bezoekers aan Leiden mee te nemen naar haar horeca. Daarmee blijft de horeca alleen achter op de grachten, musea en parken62.

62

Bron: Gemeente Leiden, LeidenPanel 2021, Bezoek aan de stad

BEZOEKERSECONOMIE LEIDEN, ANALYSE EN KEUZERICHTINGEN

•

Horeca zorgt soms ook voor overlast. In de Veiligheidsmonitor wordt aandacht besteed aan de mate van overlast door horeca onder alle bewoners. De ervaringen in de jaren 2013 t/m 2019 zijn stabiel: circa 15% van de Leidse inwoners ondervindt wel eens overlast van de horeca, circa 2-3% ondervindt veel overlast. Uit bewonersenquêtes komt onder meer naar voren dat inwoners van de binnenstad overlast ervaren van bezorgscooters63. Daarnaast komt naar voren dat inwoners van Leiden soms of veel overlast ervaren van luidruchtige bezoekers, openbare dronkenschap en wildplassen 64.

•

In de binnenstad wordt meer overlast ervaren door. 7-8% van de bewoners gaf in 2019 aan veel overlast te ervaren van de horeca, terwijl 28% van de bewoners van Binnenstad-Noord en 35% van de bewoners van Binnenstad-Zuid wel eens overlast ervaren65.

Figuur 3.1. Tevredenheid over Leidse horeca onder binnenstadsbewoners

Bron: Stadsenquête Leiden 2019 Figuur 3.2. Ervaren overlast van Leidse horeca onder inwoners

Bron: Veiligheidsmonitor 2013-2019

Duurzaamheid en inclusie Ook in de bedrijfsvoering van horecaondernemers krijgt duurzaamheid steeds meer aandacht. In de Horecavisie van de gemeente Leiden zijn enkele aandachtspunten en projecten toegelicht 66: •

Leidse restaurants, lunchrooms en (snack)bars doen nog te weinig aan afvalscheiding. Om die reden is de gemeente Leiden in samenwerking met Stichting Duurzame Horeca Leiden een pilot duurzame afvalverwerking gestart. Doel van de pilot is tweeledig: enerzijds wordt ingezet op het ophalen en verwerken van afval met duurzame middelen, anderzijds op coaching van horecaondernemers in de vermindering van de hoeveelheid afval in de bedrijfsvoering. In 2021 worden de resultaten van de pilot omgezet in een stedelijk distributieplan voor de gemeente Leiden.

•

Op het vlak van mobiliteit wordt gewerkt aan de Agenda Autoluwe Binnenstad. Deze heeft tot doel het aantal autobewegingen in de binnenstad van Leiden te beperken. Tevens wordt gewerkt aan een duurzaam bevoorradingssysteem met hubs, voor gebundeld vervoer en minder vervoersbewegingen, en duurzaam/zero emissie eindvervoer.

Bron: Gemeente Leiden, Horecavisie, Ruimtelijk-economische visie 2020-2026, p.52 Bron: Gemeente Leiden, LeidenPanel 2021, Bezoek aan de stad 65 Bron: Gemeente Leiden, Veiligheidsmonitor 2019 66 Bron: Gemeente Leiden, Horecavisie, Ruimtelijk-economische visie 2020-2026, p.51-54 63 64

95

•

Stichting Duurzame Horeca Leiden ondersteunt horecaondernemers in het verduurzamen van haar bedrijf. Hierbij wordt aandacht besteed aan aspecten als energiescans, bezorgservices, terrasverwarming, duurzaam bouwen en milieuvriendelijk voedsel.

BEZOEKERSECONOMIE LEIDEN, ANALYSE EN KEUZERICHTINGEN

Onderdeel “Detailhandel” FEITEN EN CIJFERS Detailhandel in Leiden Eén van de belangrijkste functies voor een binnenstad als sterke economische drager is detailhandel 67. De detailhandel valt uiteen in dagelijkse en niet-dagelijkse detailhandel, voor de visie op de bezoekerseconomie focussen we met name op de niet-dagelijkse detailhandel. Deze heeft namelijk het potentieel om bezoekers naar Leiden te trekken. Dat geldt ook voor de Leidse markt, vandaar dat deze in aanvulling op de niet-dagelijkse detailhandel wordt meegenomen. Tot de niet-dagelijkse detailhandel worden winkels gerekend die artikelen aanbieden in de categorieën mode & luxe, vrije tijd, in en om het huis en overig. In het centrum van Leiden was ten tijde van het meest recente Koopstromenonderzoek (2018) circa 58.000 m2 aan niet-dagelijkse detailhandel. Het accent daarin lag op de winkels voor mode & luxe. De Leidse markt vindt iedere woensdag en zaterdag plaats, met ongeveer 200 marktkramen. Daarmee is de Leidse markt één van de grootste markten van Nederland. Tabel 4.1. Aandeel aanbod niet-dagelijkse detailhandel Leiden VLOEROPPERVLAK VERKOOPPUNTEN (IN M2) MODE & LUXE

54%

63%

VRIJE TIJD

13%

13%

IN EN OM HET HUIS

23%

17%

OVERIG

10%

6%

Bron: I&O Research, Koopstromenonderzoek Randstad 2018, Centrum Leiden, bewerking ZKA

De ontwikkeling in het aanbod is ook belangrijk. In de loop der jaren is het winkelaanbod in het centrum in de afgelopen jaren drastisch afgenomen, in 2020 waren er 24% minder vestigingen ten opzichte van 2010. Figuur 4.1. Aantal winkels in binnenstad Leiden, 2010-2020

800 597 600

575

556

551

514

511

499

489

486

459

452

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

400 200 0 2010

2011

2012

2013

Bron: Locatus. Hierbij zijn zowel de winkels in de dagelijkse als niet-dagelijkse detailhandel meegenomen.

67

Er is in overleg met de gemeente Leiden voor gekozen om gegevens uit het meest recente Koopstromenonderzoek aan te houden als onderlegger voor deze analyse. Dit heeft te maken met de “Aanpak retail en warenmarkt” die op dit moment wordt opgesteld. Deze visie wordt op een later moment afgerond dan de visie op de bezoekerseconomie.

97

De kernwinkelgebieden op kaart Het centrum van Leiden is zoals gesteld het belangrijkste winkelgebied in de gemeente. In het centrum wordt een onderscheid gemaakt naar het kernwinkelgebied (2), het zwerfmilieu (3 & 4) en entreestraten (1). Daarnaast is er met de Herenstraat/Doezastraat (5) een zelfstandig winkelgebied dat in het centrum doorloopt. De onderstaande kaart toont de ligging van de diverse typen winkelgebieden in het centrum van Leiden.

Bron: Gemeente Leiden, Winkelnota Leidse Binnenstad 2018-2021. In het kader van de nieuwe winkelnota, die in hetzelfde tijdsbestek als de visie op de bezoekerseconomie wordt opgesteld, wordt een nieuwe kaart voor de binnenstad opgesteld.

Herkomst bezoek aan detailhandel •

De herkomst van de bezoeken aan de niet-dagelijkse detailhandel in Leiden is af te leiden uit de herkomst van bestedingen in het centrumgebied. Circa 55% van de bestedingen is afkomstig van bewoners van Leiden, circa 29% van bewoners uit de omliggende gemeenten. Oegstgeest, Leiderdorp, Katwijk en Teylingen hebben hierin het grootste aandeel. De winkels in het centrum van Leiden hebben dus een belangrijke verzorgingsfunctie voor de omliggende regio. De overige bestedingen zijn van bezoekers van verder weg (toeristen en inwoners van Zuid-Hollandse gemeenten iets verder weg)68.

68

Bron: Koopstromenonderzoek Randstad 2018. In het Koopstromenonderzoek wordt vastgesteld hoe sterk de binding (bezoeken/bestedingen van eigen inwoners in Leiden) en toevloeiing (bezoeken/bestedingen van inwoners elders in Leiden) is.

BEZOEKERSECONOMIE LEIDEN, ANALYSE EN KEUZERICHTINGEN

•

De herkomst van bezoeken aan de Leidse markt is geraamd aan de hand van de verhouding in bestedingen aan dagelijkse detailhandel in het centrum van Leiden, ook via het Koopstromenonderzoek Randstad uit 2018. De Leidse markt is sterker afhankelijk van bezoekers uit Leiden.

•

Het gewogen gemiddelde van de niet-dagelijkse detailhandel en de Leidse markt geeft dat ongeveer 60% van de bezoeken uit Leiden afkomstig zijn, en een kwart uit de omliggende gemeenten uit de COROP-regio Agglomeratie Leiden en Bollenstreek.

Tabel 4.2. Herkomst bezoeken detailhandel Leiden NIET-DAGELIJKSE HERKOMST DETAILHANDEL

LEIDSE MARKT

TOTAAL

LEIDEN

55%

85%

61%

COROP-REGIO

29%

10%

25%

BEZOEKERS VAN VERDER WEG

16%

5%

14%

Bronnen: - I&O Research, Koopstromenonderzoek Randstad 2018, bewerking ZKA - Gemeente Leiden, Stadspanel bezoek Leidse Markt 2017, bewerking ZKA

Cross-overs met andere typen bezoeken Winkelen voor plezier is voor bezoekers niet woonachtig in Leiden na museumbezoek en lunchen/dineren de belangrijkste hoofdreden voor een bezoek aan de stad, voor 16% van de bezoeken 69. Opvallend is met name dat winkelen voor plezier veel minder vaak dan in andere Nederlandse steden de hoofdreden van bezoek is. Bezoek aan de winkels wordt wel gecombineerd met een andersoortig bezoek. Bij ongeveer een derde van de bezoeken van verder weg worden de Leidse winkels bezocht, maar ook hier blijft Leiden nog achter op het gemiddelde van Nederlandse steden. Tabel 4.3. Detailhandel tijdens bezoek aan stad HOOFDREDEN VAN BEZOEK

ONDERNOMEN ACTIVITEIT

LEIDEN

16%

34%

GEMIDDELDE NEDERLANDSE STEDEN

26%

44%

Bron: NBTC-NIPO Research, Toeristisch bezoek aan steden 2018

Ook uit het Koopstromenonderzoek blijkt dat een bezoek aan de detailhandel vaak plaatsvindt in combinatie met een ander bezoekmotief70. 55% van de bezoeken aan detailhandel in de Leidse binnenstad vindt plaats in combinatie met een andere activiteit, waarbij horeca (86%) en leisure (31%) de meest voorkomende motieven zijn. Dit beeld is ook in andere steden zichtbaar. Het toont aan dat de clustering van activiteiten tot onderlinge synergie leidt.

69 70

Bron: NBTC-NIPO Research, Toeristisch Bezoek aan Steden Bron: I&O Research, Koopstromenonderzoek Randstad 2018, gebied Centrum Leiden

99

BEOORDELING IMPACT Economie Bezoeken, bestedingen en werkgelegenheid •

Op basis van de vloerproductiviteit per vierkante meter zijn de bestedingen in de Leidse nietdagelijkse detailhandel in de binnenstad op circa € 200 mln. inclusief btw geraamd71. De omzet per vierkante meter zijn daarmee geraamd op € 3.455,-. Daarmee presteert de Leidse binnenstad ongeveer 2% beter dan vergelijkbare gebieden, waar de omzet per vierkante meter € 3.386,- is.

•

Aan de hand van gemiddelde bestedingen per bezoek is vervolgens het aantal corresponderende bezoeken geraamd72. Het totale aantal bezoeken aan de niet-dagelijkse detailhandel in het centrum van Leiden is ongeveer 6,1 miljoen op jaarbasis.

•

Wat betreft de Leidse warenmarkt zijn geen exacte bezoekgegevens bekend. In 2017 is wel door de gemeente Leiden een onderzoek uitgevoerd naar de frequentie van bezoek onder bewoners van Leiden, en op basis van deze bron kan zeer indicatief een raming worden gemaakt van het aantal bezoeken aan de markt. Van de 380 respondenten gaf 6,3% aan wekelijks twee keer naar de markt te gaan, en ongeveer 20% wekelijks één keer. Minder dan 10% gaf aan nooit naar de markt te gaan. Als de frequenties van bezoek uit dit onderzoek worden toegepast op alle bewoners van Leiden, dan zijn er jaarlijks bijna 3,4 miljoen bezoeken van de Leidse bevolking. Ook bewoners van omliggende kernen maken gebruik van de Leidse markt. Voor toevloeiing vanuit andere gemeenten houden we het percentage uit het Koopstromenonderzoek 2018 voor dagelijkse detailhandel aan (15%). Het totale aantal jaarlijkse bezoeken aan de Leidse markt is in dat geval circa 4 miljoen.

•

Uit het panelonderzoek van de gemeente Leiden is ook voortgekomen dat 38% altijd en 36% regelmatig ook elders in het centrum gaat winkelen. 23% van de respondenten doet dat soms, 3% zelden of nooit. Met deze combinatiebezoeken dient rekening te worden gehouden om tot het totale aantal bezoeken aan detailhandel te komen. Rekening houdend met deze percentages komen we tot 1,5 miljoen extra bezoeken door de Leidse warenmarkt. De overige 2,5 miljoen bezoeken gaan samen met winkelbezoeken in het kernwinkelgebied of het zwerfmilieu.

•

De gemiddelde bestedingen per bezoek aan de Leidse markt zijn geraamd op basis van gegevens uit het Continu Vrijetijdsonderzoek 2018 van NBTC-NIPO Research. Voor de raming van de totale bestedingen moeten, in tegenstelling tot de bezoeken, wél alle bezoeken worden meegenomen, omdat in de raming van de bestedingen aan detailhandel in het Koopstromenonderzoek geen rekening wordt gehouden met warenmarkten. Op basis van de gemiddelde bestedingen per bezoek wordt de economische betekenis op bijna € 40 miljoen geraamd (zie tabel volgende pagina).

71 72

Bron: I&O Research, Koopstromenonderzoek 2018, Centrum Leiden Het aantal bezoeken is geraamd door de totale bestedingen te delen door de gemiddelde bestedingen per bezoek. Voor niet-dagelijkse detailhandel en de weekmarkt is uitgegaan van de bron “Continu Vrijetijdsonderzoek 2018”, van NBTC-NIPO Research.

BEZOEKERSECONOMIE LEIDEN, ANALYSE EN KEUZERICHTINGEN

Tabel 4.4. Bezoeken, bestedingen en werkgelegenheid detailhandel Leiden TYPE NIET-DAGELIJKSE DETAILHANDEL

BEZOEKEN

BESTEDINGEN

6,1 mln.

€ 200,4 mln.

LEIDSE MARKT

1,5 mln.

€ 39,8 mln.

TOTAAL

7,6 mln.

€ 240,2 mln.

Bronnen: - I&O Research, Koopstromenonderzoek Randstad 2018, Centrum Leiden - NBTC-NIPO Research, Continu Vrijetijdsonderzoek 2018 - Gemeente Leiden, Panelonderzoek Leidse markt 2017

De werkgelegenheid in de niet-dagelijkse detailhandel en als gevolg van de warenmarkt was in 2019 ongeveer 1.600 banen. Inclusief de dagelijkse detailhandel is de werkgelegenheid ongeveer 2.500 banen73. Overige spin-off •

Detailhandel draagt bij aan de ontmoetingsfunctie van de binnenstad van Leiden voor bewoners van de gemeente en voor bewoners van omliggende gemeenten. Het nodigt uit om ook andere activiteiten te ondernemen, waardoor basis ontstaat voor meer werkgelegenheid.

•

Dat geldt zeker voor de bezoeker uit de regio. Doordat de veelal regionale bezoeker doorgaans regelmatig komt, soms wel maandelijks of zelfs wekelijks, levert deze veel op en kun je deze bezoeker ook relatief makkelijk bereiken, informeren en verleiden tot bezoeken met een ander motief.

•

Specialistisch aanbod in de detailhandel kan eraan bijdragen dat de bezoekduur van bezoekers van verder weg aan de binnenstad van Leiden wordt verlengd. Aanbod in de detailhandel dat goed aansluit op andere bezoekmotieven voor Leiden (bijv. museumaanbod) kan ertoe leiden dat het bezoek niet tot een dagdeel beperkt blijft maar wordt verlengd tot een hele dag of zelfs meerdere dagen.

Leefbaarheid Bezoekintensiteit en -densiteit •

De bezoekintensiteit als gevolg van niet-dagelijkse detailhandel en de Leidse warenmarkt wordt uitgedrukt in aantallen bezoeken per dag per 100 inwoners. Deze bedraagt bijna 17 bezoeken, gerekend over alle inwoners van de gemeente Leiden.

•

De bezoekdensiteit als gevolg van niet-dagelijkse detailhandel en de Leidse warenmarkt wordt uitgedrukt in aantallen bezoeken per dag per km2. Deze bedraagt 900 bezoeken, gerekend over de gehele oppervlakte van de gemeente Leiden.

•

De druk vanuit dit onderdeel van de bezoekerseconomie kan worden vergeleken met die van het verblijfstoerisme, de enige sector die volledig van bezoekers van verder weg afhankelijk is. De onderstaande tabel laat zien dat de totale bezoekintensiteit en -densiteit van bezoeken aan de winkels en Leidse markt bijna 19 keer hoger is dan het aantal hotelovernachtingen per dag per 100 inwoners en per dag per km2. Boven-dien geldt dat een voornaam deel van de bezoeken van de bewoner van Leiden of de COROP-regio afkomstig is.

73

Bron: Werkgelegenheids- en Bedrijvenregister Zuid-Holland, via Gemeente Leiden