210093 bijlage 1 Raadsvoorstel Vaststelling programmabegroting 2022 - 2025

Beleidsbegroting | 55

van de Parkorganisatie. Afgelopen jaar is de gezamenlijke ruimtelijke transitie naar innovatiedistrict vastgesteld. Een visie waarin aanbevelingen worden gedaan om ontmoeting te stimuleren, aandacht te hebben voor gebieden die achterop dreigen te raken (oudste deel van LBSP), versterking van de identiteit met name rond de Hartlijn en het nieuwe Campusplein, verbondenheid met de omgeving en dat je direct voelt dat je in een innovatiedistrict bent. De Life Sciences & Health kant van het park profileert zich op de vier volgende thema's : 1. Diagnostiek en technologische innovaties voor medicijnontwikkeling. De gezondheidszorg staat een revolutie te wachten. In de toekomst zal de focus gaan liggen op het voorkomen van of vroeg ingrijpen bij ziekten (van cure tot preventie), in plaats van op het genezen of chronisch maken (from cure to care) ervan. Dit gaat zowel de farmaceutische industrie als de gezondheidszorg ingrijpend veranderen. Het is op termijn effectiever en goedkoper. Vroegdiagnose en de technologische ontwikkelingen om veel sneller en effectiever op te treden zijn hierbij van essentieel belang. Het LBSP loopt met onderzoek en bedrijvigheid voorop zowel waar het gaat om vroegdiagnose als het gaat om organ-on-chip-technologie. Deze technologie biedt overigens veel potentie om onderzoek en ontwikkeling naar nieuwe medicijnen proefdiervrij te maken. 2.

Regeneratieve Geneeskunde & Geavanceerde gen-therapieën; Een tweede trend die samenhangt met de bovengenoemde focus is het belang van Regeneratieve geneeskunde. Dit vakgebied houdt zich bezig met het herstellen van beschadigde cellen, weefsels en organen. Rond dit thema ontstaat veel nieuwe bedrijvigheid. Nederland behoort tot de top-5 van de wereld in dit vakgebied. Binnen regeneratieve geneeskunde ligt in Leiden de focus op een nieuwe categorie medicijnen en therapieën die worden aangeduid als Advanced Therapy Medical Products (ATMPs). Ze bieden baanbrekende nieuwe mogelijkheden voor de behandeling van ziekte en letsel waarbij lichaamseigen cellen opnieuw worden geprogrammeerd binnen en buiten het lichaam. Dit levert kansen om (de schade van) ziekten te voorkomen. Leiden heeft vanuit het zogenaamde Groeifonds € 17 miljoen toegekend voor onder andere de realisatie van NecstGen (Netherlands Center for the Clinical Advancement of Stem cell and gene Therapy) en het iPS & OoC hotel1 op het Leiden Bio Science Park. 3. Preventie en leefstijl; Leiden kent een goed ecosysteem op het gebied van preventie en leefstijl. Denk hierbij aan TNO, LUMC, Leiden Academy Vitality on ageing, Universiteit Leiden, Janssen Prevention Center, de aankomende vestiging van Lifestyle4Health, de ambitie om in Leiden een healthy society te vestigen en hiermee de gezondste stad van Nederland te worden etc.

Van genezing naar voorkomen dat je ziek wordt. Een spannende uitdaging die verschillende kanten kent zoals ombuigen van financieringen, gedragswetenschappen, onderzoek en ontwikkeling van medicijnen, meetmethoden etc, Op het park werken ook diverse organisaties samen aan de cross-over met voeding, geholpen door ICT, e-health, virtuele klinieken, blended care en clustervorming. Dit thema is sterk verbonden met het hieronder genoemde thema 4. en thema 1. 4. Vaccines en infectieziekten. Vaccins zijn bestemd voor gezonde mensen, in tegenstelling tot geneesmiddelen die zieke mensen behandelen. Vaccins hebben de afgelopen decennia talloze levens gered en daarmee de volksgezondheid ingrijpend veranderd. De pokken zijn inmiddels uitgeroeid en nu zijn polio, de mazelen, hepatitis B en corona aan de beurt. Nieuwe vaccins ontwikkelen is echter een grote uitdaging. Het Leiden Bio Science Park doet volop mee om deze uitdaging aan te gaan. Nederland is al decennia een wereldspeler op het gebied van vaccins en infectieziekten. Dit geldt voor bedrijven zoals Janssen, de grootste private werkgever op het LBSP die jaarlijks ruim 300 miljoen euro investeert in R&D. Ruimtelijke ontwikkelingen LBSP Ruimtelijke en economische ontwikkelingen gaan hand in hand in dit gebied met de transformatie naar een innovatiedistrict.

In de nieuwere delen van het LBSP is sprake van ontwikkeling en bouw van diverse nieuwe projecten. Hierbij zijn de lijnen waarlangs het innovatiedistrict zich moet ontwikkelingen belangrijke (ruimtelijke) handvatten. In de oudere delen vinden de eerste herontwikkelingen plaats. Ook hier hanteren wij deze handvatten. Onderstaande projecten zijn erg belangrijk voor functievermenging van wonen, werken, onderwijs, verblijven, ontmoeten en recreëren en zorgen voor een levendig innovatiedistrict vlakbij het station. De beoogde ruimtelijke resultaten 2022 zijn: • Nieuwbouw Beta-faculteit gestart • Nieuwbouw Hogeschool Leiden gereed • Vernieuwen openbare ruimte rondom Hogeschool leiden gestart • Nieuwbouw DuWo gereed • Herontwikkeling Pesthuiscomplex, nieuw bestemmingsplan vastgesteld • DRORI fase 1 gereed, fase 2 gestart

56 | Beleidsbegroting

• Parkeergarage Mendelweg gestart • Archimedesweg 15, sloop gereed en nieuwbouw gestart • Entreegebied, fase 1 loopt, fase 2 gestart • Infrastructuur en openbare ruimte Entreegebied, fase 1 gereed • Nieuwbouw Sport- en Tentamencentrum UL gestart • Nieuwbouw Kadans gereed • Nieuwbouw Red Company gestart • Nieuwbouw Parkeergarage Ehrenfestweg gereed • Infrastructuur en openbare ruimte Kop van Leeuwenhoek, fase 1 gereed • Diverse ingrepen op gebied van het versterken van de biodiversiteit gereed Zowel bij de gebouwen als in de openbare ruimte zien wij diverse kansen voor de verdere ruimtelijke versterking van het LBSP. Deze kansen houden wij nauwlettend in de gaten. Effectindicatoren bij 3A Ruimte om te ondernemen Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2022

2023

2024

2024

Doel 3A1 Betere ruimtelijke mogelijkheden voor bedrijven en instellingen 3A1.a Aantal arbeidsplaatsen

70.294 (2017) 69.866 (2018 71.636.(2019)

72500

72.500

73.000

73.500

Bedrijvenregister Zuid-Holland

3A1.b Aantal bedrijfsvestigingen

9.627 (2017) 10.229 (2018) 11.576 .(2019)

11.300

11.400

11.500

11.600

Bedrijvenregister Zuid-Holland

3A1.c Percentage leegstand in kantoren

8,7% (2017) 9,3% (2018) 8,4% (2019)

7.50%

7.0%

6.5%

6.5%

Kantorenmonitor Holland Rijnland

3A1.d Aantal arbeidsplaatsen op het Leiden Bio Science Park

18.739 (2017) 19.026 (2018) 20.181 (2019)

22600

23400

24200

25000

Bedrijvenregister Zuid-Holand

3A1.e Economie071 Index

107 (2017) 116 (2018) 115 (2019)

116

117

118

119

Economie071

3A1.f Percentage functiemenging

55,4% (2017) 55,5% (2018) 55,2 % (2019)

-

-

-

-

LISA* (wsjg - BBV)

3A1.h Aantal vestigingen van bedrijven per 1.000 inwoners van 15 /m 64 jaar

113,3 (2017) 123,3 (2018) 129,2 (2019)

-

-

-

-

LISA* (wsjg - BBV)

3A1.i Percentage demografische druk

51,6% (2018) 51,3 %( 2019) 51,1 % (2020)

-

-

-

-

CBS* (wsjg - BBV)

* Deze BBV-indicator is landelijk verplicht. De realisatiewaarden staan op waarstaatjegemeente.nl. Vanwege deze wettelijk opgelegde werkwijze zien we af van het opnemen van streefwaarden.

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.

Beleidsbegroting | 57

Beleidsterrein 3B Faciliteren en stimuleren van ondernemen Doelen en prestaties bij 3B Faciliteren en stimuleren van ondernemen Doel

Prestatie

3B1 Sterker ondernemersklimaat

3B1.1 Faciliteren bedrijvigheid, starters en ondernemerschap in Leiden 3B1.2 Verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt en stimuleren ondernemerschap

3B2 Meer kennisintensieve bedrijvigheid

3B2.1 Stimuleren en acquisitie van kennisintensieve bedrijvigheid en netwerken

3B1.1 Faciliteren van bedrijvigheid, starters en ondernemerschap in Leiden 1. Starters Sinds 2016 organiseert Economie071 jaarlijks succesvolle regionale Startersavonden. Ook de gemeente Leiden is hierbij betrokken. Verder stimuleren we wedstrijden voor startende ondernemers zoals bijvoorbeeld Lef, Gulliver en ontmoetingen tussen bedrijven en studenten zoals bijvoorbeeld Science meets business. In 2022 gaat het incubatorprogramma Unlock op het Leiden Bio Science Park verder met het begeleiden van startende biotechondernemers. Gezien de groeiambitie naar 25.000 banen blijft een ondersteuningsprogramma voor starters in de voor Leiden Bio Science Park relevante richtingen zeker gewenst. Diverse partners doen hier aan mee zoals PLNT en Biopartner. PLNT organiseert diverse programma’s voor startende ondernemers om zo een actieve community en een divers netwerk te realiseren zodat een vliegende start kan worden gemaakt. Ook koppelt PLNT talent aan maatschappelijke partners en bedrijfsleven, met als doel om (nieuwe) oplossingen te vinden voor bestaande maatschappelijke uitdagingen. Ook de Stichting Werk en Onderneming is volop bezig met het bieden van werkruimte waar micro ondernemers nieuwe mensen kunnen ontmoeten, activiteiten kunnenbijwonen en samenwerkingen aangaan.

Samen met Qredits biedt SWO tegen een gereduceerd tarief de ‘Ondernemersschool’ aan waar startende ondernemers die praktisch zijn opgeleid in 10 lessen alle bagage meekrijgen om goed voorbereid aan hun onderneming te beginnen. De startersprogramma’s van PLNT en SWO vullen elkaar hierop aan zodat er voor diverse doelgroepen programma’s kunnen worden gevolgd. 2. Space / Ruimtevaart Met de officiële opening van de deuren van het wetenschappelijk instituut SRON in Leiden in 2022 wordt het ruimtevaartcluster tussen Delft, Den Haag, Noordwijk en Leiden flink verstevigd. In de Regionale Omgevingsagenda 2040 Hart van Holland wordt de ontwikkeling van Space Campus Noordwijk, afgelopen jaar omgedoopt tot NL Space Campus, als potentiegebied voor de regionale kenniseconomie beschreven. De nabijheid van Leidse kennisinstellingen, de science faculteit en bedrijven als Airbus en TNO spelen daarin een belangrijke rol. Op initiatief van SpaceNed, de branchevereniging voor de ruimtevaartsector, Airbus, de provincie Zuid-Holland en NL Space Campus wordt gewerkt aan een nieuwe Ruimtevaart Agenda. Deze agenda benadrukt het belang van ruimtevaart voor het oplossen van tal van maatschappelijke uitdagingen op het gebied van duurzaamheid, veiligheid, connectiviteit, mobiliteit en navigatie. Via deze vraagstukken wordt ondernemerschap en samenwerking in de regio verder gestimuleerd. 3.

Digitalisering Ondernemerschap en digitalisering versnellen de transitie richting de nieuwe economie (‘next economy’). De coronacrisis heeft de digitaliseringsgolf versneld en daarmee is de urgentie gegroeid om ook als stad de digitale transitie verder richting te geven zodat het bijdraagt aan de duurzame, inclusieve, gezonde en ondernemende stad die we willen zijn. Daarbij zien we dat ondernemers en stadspartners vaak dezelfde vragen en behoeftes hebben. Het gaat dan om een goede digitale infrastructuur (glasvezel, 5G), digitale veiligheid (cyber security) en aandacht voor de menselijke maat (ethiek, privacy en digitale vaardigheden voor de arbeidsmarkt voor de toekomst). Maar ook om (experimenteer-)ruimte voor grensverleggend onderzoek en innovatie, bijvoorbeeld op het gebied van kunstmatige intelligentie en quantumtechnologie en nieuwe datatoepassingen (de ‘smart city’). In 2022 sluiten we daarom aan op de digitaliseringagenda van Zuid-Holland en maken we onder andere een start met de MKB-deal Economie071 en met datatoepassingen die de bezoekerseconomie in kaart brengen, en zoeken we de samenwerking met telecomproviders in de uitrol van glasvezel en de plaatsing van kleine antennes (small cells).

3B1.2 Verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt en stimuleren ondernemerschap Om een veerkrachtige arbeidsmarkt te zijn en het arbeidspotentieel goed te benutten blijven we inzetten op een goede aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. In de uitvoering zoeken we aansluiting bij

58 | Beleidsbegroting

verschillende initiatieven op dit thema zoals: Human Capital Akkoord van de Economic Board Zuid-Holland, het Human Capital Actieplan van Economie 071 en het Marktbewerkingsplan van Holland Rijnland. We zien hierin drie focuspunten die passen bij het karakter en de opgave van de stad. 1. Duurzame samenwerkingsstructuren onderwijs en bedrijfsleven. O.a. via het Stagepact (Economie071) en de Centra voor Innovatief Vakmanschap, waar mboRijnland penvoerder van is. 2. Het aantrekken, opleiden en vasthouden van breed geschoold (internationaal) talent is belangrijk voor de regionale economie en werkgelegenheid. Dit is bijvoorbeeld onderdeel van de Human Capital agenda LBSP, Human Capital Akkoord EBZ en het uitvoeringsprogramma internationalisering. Daarnaast investeren we, in samenwerking met Leiden Marketing en het onderwijs, in de positionering van Leiden als aantrekkelijke stad voor leraren. 3. We houden aandacht voor de doorlopende leerlijn, voornamelijk in de tekortsectoren (techniek, onderwijs en zorg). We blijven daarom de samenwerking tussen bedrijven en onderwijsinstellingen stimuleren. Daarnaast zijn er diverse initiatieven, gericht op mbo studenten, die inzetten op alternatieve en/of hybride vormen van leren die de aansluiting op de arbeidsmarkt verbeteren en schooluitval beperken dan wel voorkomen.

Voorbeelden hiervan zijn de programma’s van het CIV Smart Technology en Studio Moio. Tot slot vindt er in 2022 weer een nieuwe ronde Innovatiesubsidie plaat. Onze ervaring is dat hier regelmatig projecten tussen zitten met als doel de aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt te verbeteren. 3B2.1 Stimuleren en acquisitie van kennisintensieve bedrijvigheid en netwerken 1. Innovation Quarter Het kennisintensieve bedrijfsleven is een van de motoren van de Leidse economie. Om kennisintensieve bedrijvigheid en innovatie te stimuleren is Leiden aandeelhouder van InnovationQuarter (IQ), de regionale ontwikkelingsmaatschappij van Zuid-Holland. IQ heeft drie kerntaken, te weten: Innoveren, Internationaliseren en Investeren. Langs deze drie lijnen werkt IQ aan het versterken van de economische structuur in de provincie. Het stimuleren en aanjagen van innovatie en ondernemerschap door samenwerking te bevorderen in het ecosysteem en het vinden of zelf financieren van ondernemingen die willen (door)groeien zijn daarin belangrijke werkzaamheden. Net als internationale acquisitie van nieuwe bedrijven richting de provincie of het behoud van de reeds aanwezige internationale ondernemingen zoals Bristol Myers Squibb en Nikon. IQ is zelf ook een actieve investeerder in de regio en beheert meerdere fondsen.

Leiden participeert in twee van deze fondsen, het hoofdfonds IQCapital en het proof-of-concept fonds UNIIQ Een deel van deze middelen landt, aangevuld met private investeringen, uiteindelijk bij innovatieve en kennisintensieve bedrijven in onze regio. Om richting de toekomst deze rol te kunnen waarborgen zal IQ ook dit jaar in gesprek treden met alle aandeelhouders over de mogelijkheden om te komen tot een nieuwe kapitaalinjectie / fondsuitbreiding zoals bijvoorbeeld Leyden Jar Technologies. 2. Medical Delta Medical Delta is een samenwerkingsverband in Zuid Holland dat voortbouwt op de kracht van de foundingpartners: Erasmus MC, Erasmus Universiteit Rotterdam, TU Delft, Universiteit Leiden en LUMC. Gedurende de jaren zijn vele partners aangesloten bij Medical Delta waaronder regionale en lokale overheden: provincie Zuid-Holland, Rotterdam, Delft, Leiden en in 2016 de hogescholen van Rotterdam, Den Haag en Leiden. Medical Delta heeft samen met andere partijen zoals InnovationQuarter een Zorginnovatieprogramma gelanceerd. Hierdoor kunnen startende bedrijven hun producten laten testen. Een voorbeeld van een Leidse Livinglab is Phenomix. Bedrijven, zorginstellingen en wetenschappers werken samen aan praktische toepassingen van ‘metabolomics’-onderzoek: onderzoek naar stofwisselingsproducten.

Hierdoor kunnen artsen bijvoorbeeld eerder diagnoses stellen of een persoonlijk behandelplan maken. Er lopen 15 wetenschappelijke programma's. Belangrijke programma’s voor Leiden hiervan zijn: regeneratieve geneeskunde, metabolomics (Phenomix), Healthy Society, AI for Life Sciences, en e-health. 3. Expat Centre Leiden Het aantal internationals in de Leidse regio is in de afgelopen 10 jaar met gemiddeld 15% per jaar gegroeid en de verwachting van de grote werkgevers uit de regio is dat er in de komende jaren nog veel meer internationals nodig zijn om de innovatie en economische kracht van de Leidse regio op peil te houden. Om internationals beter te faciliteren is vanaf 2016 Expat Centre Leiden (ECL) in de huidige constructie met alle partners in de regio gestart met dienstverlening aan kenniswerkers. De basis van het ECL is goed op orde, maar met de COVID-19-crisis en de Brexit zijn er nieuwe maatschappelijke uitdagingen bijgekomen om beter (een bredere groep) internationals aan te trekken, te verwelkomen en te behouden. In 2021 is onderzoek gedaan naar de doorontwikkeling van het Expat Centre naar een International Centre waarbij is gekeken naar een uitbreiding van services, dienstverlening en doelgroepen. Aanleiding is de visie internationalisering waarin dienstverlening en integratie & ontmoeting als speerpunten zijn benoemd.

Deze thema’s kunnen bij uitstek door een International Centre opgepakt worden. Naar aanleiding van het onderzoek benutten we 2022 als overgangsjaar

Beleidsbegroting | 59

om de start van een International Centre verder op te lijnen met de regio en stadspartners, zodat er een structurele invulling komt voor de inbedding van (internationale) nieuwkomers in de stad. 4. Economic Board Zuid Holland De Economic Board Zuid-Holland (EBZ) bestaat uit 30 van de belangrijkste spelers uit de Zuid-Hollandse economie. Zowel uit bedrijfsleven, kennisinstellingen als overheid. Doel is om het Zuid-Hollandse bedrijfsleven toekomstbestendig en concurrerend in de next economy te maken. Deze strategie loopt langs twee paden: 1. Het vernieuwen van de economie. EBZ creëert draagvlak en mobiliseert capaciteit op de grote transities waar onze economie voor staat: digitalisering, energietransitie, circulaire economie, voeding en gezondheid. 2. Het creëren van een excellent vestigingsklimaat Zuid-Holland is een aantrekkelijke plek is om te wonen, werken, ondernemen en onderzoek te doen. Mobiliteit, een wendbare arbeidsmarkt (Human Capital), aantrekkelijke en bereikbare steden en een goed ondernemersklimaat zijn randvoorwaardelijk. Leiden neemt deel aan deze samenwerking waarbij netwerk, denkkracht en lobby centraal staan. Onder de paraplu van de EBZ is de Groeiagenda tot stand gekomen. Hierin staan onze ambities voor de transformatie van het Leiden Bio Science Park naar een innovatiedistrict, de verstedelijkingsopgave en Leiden Verbindt (station en omgeving).

Dit vraagt continue lobby en aandacht. Effectindicatoren bij 3B Faciliteren en stimuleren van ondernemen Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2022

2023

2024

2025

1.650

1.675

1.700

1.725

Doel 3B1 Sterker ondernemersklimaat 3B1.a Aantal startende bedrijven in Leiden

1.718 (2017) 1.729 (2018)

Bedrijvenregister Zuid-Holland

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.

Beleidsterrein 3C Marketing en promotie Doelen en prestaties bij 3C Marketing en promotie Doel

Prestatie

3C1 Meer zakelijk en recreatief bezoek aan Leiden

3C1.1 Citymarketing en stimuleren toeristische aantrekkelijkheid 3C1.2 Faciliteren Centrummanagement Leiden en marketing- en activiteitencampagne binnenstad 3C1.3 Inspanningen en programmasturing Binnenstad

3C1.1 Citymarketing en stimulering toeristische aantrekkelijkheid We zijn trots op onze stad en delen dit graag met anderen. Met de Visie Bezoekerseconomie hebben we hiervoor kaders geschetst die richting geven aan welke bezoekers we naar de stad willen trekken. We zetten ons in op bezoekers die komen voor de DNA van de stad: Stad van Ontdekkingen met kunst en cultuur. We willen dat de bezoeken duurzaam en inclusief zijn. Er moet een goede balans tussen leven en beleven geborgd worden voor omwonenden en bezoekers. Leiden Marketing is de citymarketingorganisatie voor Leiden, gericht op het aantrekken van passende doelgroepen voor het toeristisch en zakelijk bezoek aan de stad, het aantal studenten, de uitbreiding van het aantal congressen en toename van de bestedingen en waardering voor de historische binnenstad van Leiden door bewoners en bezoekers. De coronapandemie heeft effect op het aantrekken van bezoekers van buiten Leiden en het verblijfstoerisme. De focus zal de komende tijd grotendeels gericht zijn op het aantrekken van bewoners van de stad en omliggende regio voor een bezoek aan de activiteiten die Leiden te bieden heeft. Hiervoor wordt er via Regiomarketing tussen de marketingorganisaties uit de regio samengewerkt. Naast het binnenlands bezoek aan Leiden zal ook het bezoek uit België en Duitsland weer langzaam aantrekken.

Het jaar 2022 staat in het teken van European City of Science, waarbij Leiden het centrum van Europa is voor internationale wetenschappelijke congressen. Hoewel het nog onzeker is op welke wijze de congressector zich zal herpakken, nu de praktijk heeft geleerd dat het ook mogelijk is om via digitale bijeenkomsten op afstand ervaringen uit te wisselen, is al wel bekend dat veel van de congressen ook fysiek in Leiden zullen plaatsvinden.

60 | Beleidsbegroting

Leiden Marketing is een belangrijke partner in de organisatie van de activiteiten. Naast de congressen worden er ook veel evenementen in de stad en omliggende regio georganiseerd. Het tarief voor de toeristenbelasting wordt voor 2022 verhoogd van € 2,50 naar € 3,50 per persoon per overnachting. In 2022 gaan we de effecten van de bezoeken aan de stad monitoren met een data gestuurd systeem. Met de stadspartners en bewoners wordt bepaald welke data belangrijk is om te meten. Deze data geeft zicht op de balans tussen leven en beleven in de stad. Hierdoor zal het een belangrijke bron worden van informatie voor adaptief beleid. Watertoerisme Havengebied Voor het Havengebied worden, naast een optimalisatie van de functie Havenmeester, de voorzieningen voor de goede en gastvrije ontvangst van de bezoekers in de passantenhaven verder afgerond. Voor 2022 wordt ook het tarief voor de liggelden in de passantenhaven aangepast. Veerpont over de Zijl Door het bereiken van de pensioen gerechtigde leeftijd van de veerman en het ontbreken van vervangend gekwalificeerd personeel, heeft DZB de exploitatie in 2021 moeten stoppen. De gemeente Teylingen heeft, mede namens de gemeente Leiden en Leiderdorp, de coördinatie van de exploitatie van de veerpont overgenomen van DZB. Voor het vaarseizoen 2022 vindt er een evaluatie van de werkwijze en exploitatie plaats.

3C1.2 Faciliteren Centrummanagement en marketing- en activiteitencampagne binnenstad De gemeente Leiden en het Centrummanagement Leiden (CML) werken ook in 2022 samen verder aan het herstel van de economische vitaliteit van de binnenstad, die hard geraakt is door de coronacrisis. Blijven inzetten op het centrale doel van meer bezoekers (Leidenaren en inwoners regio), die om meerdere redenen naar onze binnenstad komen, daar vaker komen, langer verblijven en meer besteden is meer dan ooit noodzakelijk. CML en de gemeente werken daarvoor intensief samen in het Programma Binnenstad. Vanuit de samenwerking met de overige handelshuispartners heeft CML een belangrijke rol om het herstel van de bezoekerseconomie, de culturele infrastructuur, de retail en de horeca aan te jagen.

Dit doet zij door in 2022 onder andere in te zetten op de campagnes: • Liever in Leiden (Koop Lokaal campagne); • Trakteer jezelf op Leiden (Regionale campagne gericht op een dagje Leiden) • Leiden Open (veilig open houden Leidse binnenstad – alleen bij corona) En door vorm te geven aan de volgende activiteiten: • Leegstandsbestrijding (Parel zoekt ondernemer, pilot lege etalages, de juiste ondernemer op de juiste plaats) • Landelijke retailacquisitie (bidbook) gericht op aantrekken nieuwe winkels • Organisatie van bezoekersaantrekkende activiteiten (bijvoorbeeld WinterWonderWeken) • Verbeteren informatievoorziening in de binnenstad gericht op meer kruisbestuiving tussen de verschillende economische functies 3C1.3 Inspanningen en programmasturing Binnenstad Met het Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 – 2024 is de economische visie op de binnenstad voor de komende jaren vastgelegd. Het programma Binnenstad blijft de komende jaren werken aan een goed functionerende economie en vestigingsklimaat. De Leidse binnenstad is een plek waar bewoners en bezoekers veel waardering voor opbrengen. En stad waar zij graag komen, hun geld besteden en het unieke en onderscheidende karakter en aanbod van Leiden beleven. Op sommige momenten en op sommige plekken wordt ingezet op meer bestedingen en meer bezoekers.

En op andere momenten en plekken wordt ingezet op minder bezoekers en het bewaren van de rust. Het programma heeft een verbindende functie voor de balans tussen vitaliteit en leefbaarheid. En ook draagt het stimuleren van onderlinge verbindingen tussen kennis, cultuur, duurzaamheid, gebiedsontwikkelingen bij aan het op peil houden en verder ontwikkelen van het binnenstedelijk aanbod Leiden wil een toegankelijke binnenstad zijn en blijven, die goed bereikbaar is en met een compleet en inclusief aanbod van stedelijke functionaliteiten. Voor een grote diversiteit van doelgroepen. Het programma draagt er ook aan bij dat deze functionaliteiten op een duurzame manier wordt doorontwikkeld, in aansluiting op de hedendaagse innovaties. In het jaarlijkse uitvoeringsprogramma staan de maatregelen beschreven voor de inspanningen die de vitaliteit, leefbaarheid, mobiliteit en duurzaamheid van de binnenstad bevorderen. Vanuit een consistente koers is er een

Beleidsbegroting | 61

aantrekkelijk winkel- en horeca aanbod en culturele programmering voor diverse doelgroepen in de binnenstad gerealiseerd. Dit moet op peil blijven. Mede door de impact van corona vraagt dit om pro-actieve inspanningen, ter bestrijding van leegstand en/of een minder (divers) aanbod. Vanuit bredere opgaves zijn er inspanningen voor maatregelen op het gebied van duurzame stadslogistiek, autoluwe binnenstad, verdere vergroening en duurzame horeca. In en rondom de binnenstad zijn er verschillende locaties in ontwikkeling of in voorbereiding, zoals Centrumroute, Stationsgebied, Energiepark, Meelfabriek, Kaasmarkt. Het programma draagt bij aan deze ontwikkelingen en zorgt voor onderlinge verbinding. Ook draagt het programma bij aan de connectie met de omringende gebieden en ontwikkelingen, om het stadsbrede profiel van Leiden nog meer te versterken. Effectindicatoren bij 3C Marketing en promotie Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2022

2023

2024

2025

Doel 3C1 Meer zakelijk en recreatief bezoek aan Leiden 3C1.a Aantal arbeidsplaatsen in de bezoekerseconomie

11.082 (2017) 11.229 (2018) 11.615( 2019)

11.400

11.500

11.600

11.700

Bedrijvenregister Zuid-Holland

3C1.b Aantal arbeidsplaatsen in de Leidse binnenstad

18.107 (2017) 18.550 (2018) 19.200 (2019)

15.600

15.800

16.000

16.200

Bedrijvenregister Zuid-Holland

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.

Beleidsterrein 3D Circulaire Economie Doelen en prestaties bij 3D Circulaire Economie Doel

Prestatie

3D1 Circulaire Economie Gemeente Leiden wil conform nationale doelen in 2050 een circulaire economie gerealiseerd hebben en daartoe inwoners en bedrijvigheid in Leiden stimuleren om circulair te consumeren en produceren. In een circulaire economie stuurt het economisch systeem op zo min mogelijk verspilling van grondstoffen en behouden grondstoffen maximaal hun waarde

3D1.1 Transitie naar circulaire bouw, infrastructuur en gebiedsontwikkeling 3D1.2 Van afval naar materiaalstromen 3D1.3 Maatschappelijk verantwoord inkopen

3D1.1 Transitie naar circulaire bouw, infrastructuur en gebiedsontwikkeling De bouw- en sloopsector is verantwoordelijk voor 50% van het totale Nederlandse grondstoffengebruik, 40% van het totale energieverbruik en 40% van al het afval. Daarmee is de keten verantwoordelijk voor 35% van alle CO2-emissies. Aangezien Leiden juist komende jaren veel zal bouwen, bereiken we een groot effect door een circulaire werkwijze in gebiedsontwikkeling (bouw, GWW en infra) te stimuleren. Door circulaire woningbouw kunnen we tot 2030 net zoveel co2 besparen als de jaarlijkse uitstoot van de gehele Leidse gebouwde omgeving. De doelstelling is om in 2023 gemeentelijke bouwprojecten 100% circulair uit te vragen en daarna ook sturende instrumenten voor derden te ontwikkelen. Daartoe onderzoeken en stimuleren we de mogelijkheden en instrumenten voor circulaire bouw in de gemeentelijke bouwketen en stimuleren we partners in de stad zoals woningcorporaties om circulair te bouwen. Met kennisinstellingen, commerciële partijen, regionale partners en landelijk met andere gemeenten en grote uitvragers van bouwprojecten werken we samen om kennis, handelingsperspectieven en successen te delen zodat we elkaar kunnen versterken in deze grote opgave.

62 | Beleidsbegroting

3D1.2 Van afval naar materiaalstromen Om een circulaire economie te bereiken, stimuleren we innovatieve bedrijvigheid en onderlinge kennisdeling over kansen en belemmeringen voor het sluiten van materiaalstromen. We ontwikkelen en organiseren sessies waarin ondernemers, organisaties en individuen hun goede ideeën kunnen presenteren en daarbij kunnen aangeven welke ondersteuning zij nodig hebben om dit in te vullen. Met de subsidieregeling Circulair Verwaarden ondersteunen we initiatieven financieel. Op die manier ontwikkelen we samen met koplopers in de stad gedeelde kennis over kansen en vergroten we ons inzicht in de benodigde ondersteuning vanuit de gemeente. Naast dit proces met de stad onderhouden we relaties met kennisinstellingen, andere overheden en maatschappelijke partners en laten we onderzoeken en begeleidingstrajecten uitvoeren om hiermee goed in te kunnen spelen op de economische kansen van circulaire economie voor Leiden. 3D1.3 Maatschappelijk verantwoord inkopen De gemeente koopt jaarlijks voor honderden miljoenen in aan werken, diensten en producten. Door bij deze inkooptrajecten rekening te houden met maatschappelijke impact naast rechtmatigheid en doelmatigheid, dragen we via de markt direct bij aan de maatschappelijke doelen waar we als gemeente ook beleidsmatig aan werken. Door het goede voorbeeld te geven laten we zien hoe het kan.

Maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI) is overigens breder dan circulair gebruik van grondstoffen en gaat ook over SROI, Internationale Sociale Voorwaarden, biobased inkopen, milieuvriendelijk inkopen (waaronder zero emissie), innovatiegericht inkopen en MKB-vriendelijk inkopen. In 2022 geven we gericht invulling aan welke MVI-doelen we willen behalen met welk soort inkooptrajecten. Effectindicatoren bij 3D Circulaire economie Een circulaire economie is een economie waarin materialen zo hoogwaardig mogelijk worden hergebruikt. Dat betekent meer aandacht voor gebruik in plaats van bezit, voor reparatie, voor recycling. Dat levert dus ook meer banen op in deze sectoren, vandaar dat dit één van de effectindicatoren is. Tegelijkertijd verwachten we dat bedrijven en consumenten minder materialen als restafval weggooien: via gescheiden inzameling (of nascheiding) kunnen grondstoffen immers gerecycled worden. De hoeveelheid restafval van consumenten is bekend en kan als effectindicator gebruikt worden. Tenslotte verwachten we effect van de beleidsinzet op de aparte thema’s, waarbij ‘bouw’ en ‘MVI’ nog niet gedekt zijn door bovenstaande indicatoren. Daarom wordt het aandeel gemeentelijke uitvragen voor bouwprojecten gemeten, waarbij het thema ‘circulariteit’ is toegepast volgens de MVI-zelfevaluatietool.

Beleidsbegroting | 63

Effectindicatoren bij 3 D Circulaire Economie Effectindicator

Realisatie

Voorlopige streefwaarden

Bron

2022

2023

20234

2025

3D1.aKilogram huishoudelijk restafval per inwoner

242 (2016) 220 (2017) 216 (2018)

1508

150*

150*

150*

CBS

3D1.b Aantal arbeidsplaatsen in de circulaire economie**

610 (2017) 615 (2018) 651 (2019)

673

687

701

715

Werkgelegenheids- en bedrijvenregister Zuid-Holland

3D1.c Aandeel circulaire uitvragen bouw

17% (2019)

555

75%

100%

100%

MVIZelfevaluatietool SP71***

* Streefwaarde voor 2022 is geëxtrapoleerd uit bestaand beleid; voor de periode na 2022 is nog geen aanvullend beleid aangenomen en is de streefwaarde voor afval daarom niet verder gedaald. **Betreft Leidse banen in sectoren die te maken hebben met verhuur, verkoop van 2ehands artikelen, reparatie en recycling*** De beoordeling van MVI-criteria en selectie van relevante uitvragen voor deze indicator is niet volledig objectief. Daarom is deze waarde indicatief.

Kaderstellende beleidsstukken Onderstaand overzicht omvat de afgelopen 5 jaar. ■ Heldere gemeentelijke (tussen) doelen voor het LBSP (RV 20.0041) ■ Vaststellen Horecavisie (RV 20.0104) ■ Aanbevelingen Rekenkamercommissie Leiden-Leiderdorp over het Leiden Bio Science Park (RV 20.0126). ■ Vaststelling ruimtelijke strategie Bedrijventerreinen 2020-2030 (RV 20.0080) ■ Visie internationalisering 2020 (RV 20.0051) ■ Uitvoeringsbesluit LBSP Duurzame Reconstructie Openbare Ruimte en Infrastructuur (RV 20.0029) ■ Evenementenbeleid Leiden 2020 (RV 20.0008) ■ Kaderstellende strategie 'Op weg naar een circulair Leiden' (RV 20.0005) ■ Uitvoeringsbesliit LBSP Duuzame Reconstructie openbare Ruimte en infrastructuur (RV 20.0029) ■ Kaderstellende strategie 'Op weg naar een circulair Leiden' (RV 20.0005) ■ Uitvoeringsbesluit Biodivers LBSP (RV 19.0085) ■ Programmaplan Binnenstad 2020-2024 (RV 19.0148) ■ Uitbreiding functies Horeca I en consumentverzorgende dienstverlening in de Haarlemmerstraat-Oost (RV 19.0057) ■ Kaderbesluit LBSP Duurzame Reconstructie Openbare Ruimte en lnfrastructuur (RV 19.0034) ■ Uitvoeringsprogramma Binnenstad 2019 (RV 19.007) ■ Wijzigingsvoorstel Marktverordening Leiden 2015 na inspraak (RB 18.0121) ■ Verordening op de heffing en invordering van toeristenbelasting 2019 (RV 18.0103) ■ Verordening op de heffing en invordering van markt- en staangeld 2019 (RV 18.0104) ■

Beschikbaar stellen oorbereidingskrediet voor ontwikkeling Entreegebied LBSP ( RV 18.0070) ■ Nota van Uitgangspunten herontwikkeling Pesthuiscomplex ten behoeve van de verkoop door Rijksvastgoed. (RV 18.0075) ■ SRON; beschikbaar stellen van krediet ten behoeve van grondaankoop voor de hoofdvestiging SRON en het verstrekken van een meerjarige tegemoetkoming in de huisvestingslasten aan SRON ter compensatie van hun erfpachtcanon. (RV 18.0008) ■ Bedrijfs- en Pleziervaartuigenverordening Leiden 2017 (RV 18.0017) ■ Winkelnota Leidse binnenstad 2018 – 2021 (RV 17.0075) ■ Tussentijdse partiële herziening van de ruimtelijk-economische horecavisie Nieuwe Rijngebied (RV 17.0074) ■ Verordening op de heffing en invordering van markt- en staangeld 2018 (RV 17.0085) ■ InnovationQuarter: de deelname UNIQ BV en kapitaalstortingen (RV 17.0091)

64 | Beleidsbegroting

Programmakosten Economie bedragen x € 1.000,-

Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Lasten

1.939

2.273

Baten

-203

Meerjarenraming 2023

2024

2025

1.375

1.069

1.068

1.059

-505

-514

-514

-514

-514

1.736

1.768

862

555

555

545

Lasten

3.909

4.870

4.502

3.186

2.841

2.789

Baten

-131

-117

-119

-3

-3

-3

3.778

4.753

4.383

3.183

2.837

2.786

Lasten

2.401

2.388

2.491

2.655

2.487

2.487

Baten

-422

-508

-1.177

-1.377

-1.499

-1.499

1.979

1.880

1.314

1.278

988

988

Lasten

527

1.152

751

749

749

704

Baten

0

0

0

0

0

0

527

1.152

751

749

749

704

Lasten

8.776

10.683

9.120

7.659

7.146

7.039

Baten

-757

-1.130

-1.810

-1.894

-2.016

-2.016

8.019

9.554

7.309

5.765

5.130

5.023

Toevoeging

605

605

605

605

605

605

Onttrekking

-992

-2.668

-1.200

-1.200

-1.200

-1.105

Mutaties reserves

-387

-2.063

-595

-595

-595

-500

Resultaat

7.632

7.490

6.714

5.170

4.535

4.523

Ruimte om te ondernemen

Saldo Faciliteren/Stimuleren van ondernemen

Saldo Marketing en promotie

Saldo Circulaire Economie

Saldo Programma

Saldo van baten en lasten Reserves

Budgettaire ontwikkelingen De daling van de lasten en/of de stijging van de baten worden onder andere veroorzaakt door de indexering van budgetten, doorrekening van de kostenverdeelstaat en de kapitaallasten die zijn berekend vanuit het meerjareninvesteringsplan 2022-2025. Beleidswijzigingen met financiële consequenties worden hierna per beleidsterrein toegelicht. Beleidsterrein Ruimte om te ondernemen De lasten nemen naar 2022 met ruim 900.000 euro af. In 2021 is € 150.000 beschikbaar voor de bedrijventerreinen strategie vanuit het FPDS, € 50.000 beschikbaar voor de winkelnota binnenstad, € 73.750 voor de ecoglazen voor 3 oktober, € 155.000 voor het verplaatsen van de weekmarkt en bijna € 400.000 onderbesteding 2020 voor de regionale economische agenda (EA071). Beleidsterrein Faciliteren/stimuleren van ondernemen De lasten nemen naar 2022 met 370.000 euro af. In 2021 is € 370.000 (van de totaal 500.000 euro) beschikbaar voor European City of Science, € 225.000 beschikbaar als cofinanciering voor de samenwerking tussen gemeente, de universitaire Onderzoeksgroep ‘Musea, Collecties en Samenleving’ / LeidenGlobal en de uitrol van Eduroam in de publieke buitenruimte en € 170.000 beschikbaar voor de uitvoering strategisch plan LBSP door de stichting LBSP (onderbesteding 2020).

In 2022 is € 285.000 extra beschikbaar voor de programmatische aanpak van de vele ruimtelijke projecten op het LBSP. Hiernaast zitten er diverse kleinere verschillen in kapitaallasten en overheadskosten. Beleidsterrein Marketing en promotie De baten toeristenbelasting zijn in 2021 verlaagd naar 500.000 ivm de coronacrisis, de begrote baten 2022 nemen met 670.000 toe. De lasten nemen met € 100.000 toe. De lasten voor citymarketing zijn in 2021 ook verlaagd tot 500.000 euro en deze nemen in 2022 toe met bijna 500.000 euro. De investeringsruimte binnen programma Binnenstad is in 2021 400.000 euro hoger dan in 2022 vanuit de resultaatbestemming vanuit 2020.

Beleidsbegroting | 65

Beleidsterrein Circulaire economie De begrote lasten nemen naar 2022 met ruim 400.000 euro af. In het programma circulaire economie namen de lasten in 2022 af met 30.000 euro ten opzichte van 2021. Daarnaast was het beschikbare budget in 2021 eenmalig hoger door onderbestedingen in 2020 met name op het thema ‘verwaarden van materiaalstromen’. Dit incidentele budget (385.000 euro) zal niet volledig in 2021 besteed worden, maar over meerdere jaren ingezet worden. Hiernaast zitten er diverse kleinere verschillen in overheadskosten. Reserves Reserves programma 3 bedragen x € 1.000,-

Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Toevoeging

605

605

605

605

605

605

Onttrekking

-554

-1.014

-605

-605

-605

-605

51

-409

0

0

0

0

Toevoeging

0

0

0

0

0

0

Onttrekking

-100

-501

0

0

0

0

-100

-501

0

0

0

0

Toevoeging

0

0

0

0

0

0

Onttrekking

0

-42

-50

-50

-50

0

0

-42

-50

-50

-50

0

Toevoeging

0

0

0

0

0

0

Onttrekking

-338

-1.112

-545

-545

-545

-500

Saldo

-338

-1.112

-545

-545

-545

-500

Reserves programma 3

-387

-2.063

-595

-595

-595

-500

Reserve programma Binnenstad P3

Saldo Reserve economische impulsen Kennisst P3

Saldo reserve grondexploitaties P3

Saldo Reserve Duurzame Stad P3

Reserve programma Binnenstad (P3) Voor programma Binnenstad wordt in 2022 605.000 euro gestort en onttrokken. Reserve economische impulsen en kennisstad (P3) Geen. Reserve grondexploitaties (P3) Voor de Provada wordt in 2022 50.000 euro onttrokken. Reserve Duurzame Stad (P3) Conform geactualiseerd Financieel Perspectief Duurzame Stad (FPDS). Voor het programma circulaire economie wordt in 2022 545.000 euro onttrokken. Investeringen Prestatie

Omschrijving prestatie

Omschrijving investering

03A101

Regionale en lokale beleidsontwikkeling

Elektr.installatie centrummarkt 2022

Econ.

V

-

314

-

-

-

03A101

Regionale en lokale beleidsontwikkeling

Elektrische inst vrijdagmarkt Kopermolen

Econ.

V

-

52

-

-

-

03A101

Regionale en lokale beleidsontwikkeling

Elektrische installatie donderdagmarkt

Econ.

V

-

-

-

51

-

03B101

Faciliteren bedrijvigheid, starters en ondernemerschap in Leiden

Reconstructie Diamantplein

Maatsch.

V

93

93

-

-

-

66 | Beleidsbegroting

Categorie

nieuw / Bijdrage vervanging derden/ reserves

2022

2023

2024

2025

Prestatie

Omschrijving prestatie

Omschrijving investering

Categorie

03C103

Programmasturing Binnenstad

Programmaplan Binnenstad 2022 2025

Maatsch.

Totaal programma 3

nieuw / Bijdrage vervanging derden/ reserves N

2022

2023

2024

2025

1.815

605

605

605

-

1.908

1.063

605

656

-

In bovenstaand overzicht staan de investeringen zoals deze zijn opgenomen in het investeringsplan 2022-2025. In paragraaf 4.2.2 Investeringen wordt de ontwikkeling van de kapitaallasten toegelicht en staat een overzicht met te voteren kredieten. Subsidies

Subsidie saldo

subsidiestaat 2021

subsidiestaat 2022

1.842.315

1.497.310

Het volledige subsidie-overzicht is opgenomen in paragraaf 3.2.8 subsidies.

Beleidsbegroting | 67

4 Bereikbaarheid

68 | Beleidsbegroting

Bereikbaarheid Programmanummer Commissie Portefeuille(s)

4 Leefbaarheid en Bereikbaarheid Duurzaamheid, Mobiliteit & Beheer Openbare Ruimte Duurzame Verstedelijking, Ruimte & Wone

De missie van het programma Bereikbaarheid luidt: De gemeente Leiden wil goed bereikbaar zijn. De komende jaren wordt ingezet op duurzame mobiliteit, waarbij voetgangers, fietsers en het openbaar vervoer voorrang krijgen. Door de aanleg van een goede hoofdontsluitingsstructuur, het zoeken naar nieuwe vormen van vervoer, het optimaal gebruiken van parkeervoorzieningen en het autoluw maken van de binnenstad wil de gemeente Leiden de leefbaarheid, duurzaamheid en bereikbaarheid verbeteren.

Inleiding De komende jaren worden de mobiliteitsambities zoals opgenomen in de Mobiliteitsnota en de Parkeervisie gerealiseerd. We kiezen nadrukkelijk voor vormen van schoon vervoer die tegelijkertijd ook weinig ruimte innemen. In de groeiende stad is een overgang naar duurzame vervoersvormen nodig om Leiden als historische Hollandse stad leefbaar en bereikbaar en de luchtkwaliteit op het gewenste niveau te houden. Het is daarbij zoeken naar een goed evenwicht tussen bereikbaarheid, leefbaarheid, duurzaamheid, economische ontwikkeling en verstedelijking. Bij de inrichtingskeuzes die we maken staat het verbeteren van de verkeersveiligheid altijd voorop. We hebben te maken met een aparte mobiliteitssituatie veroorzaakt door de effecten van COVID-19. Hoewel we langzaam terugkeren naar "normaal" is bij het schrijven van deze tekst nog niet in te schatten welke effecten nog zichtbaar zullen zijn in 2022. Onzeker is of en hoe snel de verkeerstromen terug zullen gaan naar de oude situatie of dat de stromen blijvend zullen wijzigen. Wij blijven de situatie monitoren en passen hier gedurende het jaar het programma op aan, indien de situatie dat vraagt. Fietsers en voetgangers De voetganger en fietser zijn hét centrale uitgangspunt bij het vormgeven van de woon- en leefomgeving. Voor voetgangers komen goede en logische looproutes vanaf de stations en parkeergarages naar het centrum.

Langs de singels worden nieuwe wandelpromenades aangelegd. Het groen wordt beter bereikbaar door de aanleg van bruggen en/ of andere fiets- en wandelverbindingen. Er komen meer plekken om fietsen te stallen en we verbeteren de fietsinfrastructuur in de stad en regio nog verder. Openbaar vervoer Leiden heeft een uitstekende aansluiting op het landelijke openbaar vervoersnetwerk. Ons centraal station is het zesde station van Nederland. Het gebied rond Leiden Centraal is volop in ontwikkeling. Om de mobiliteitsknoop goed te laten functioneren zijn aanpassingen nodig op de verbindingen die een samenhangend geheel vormen met het ruimtelijke programma en verblijfklimaat. Deze opgave overstijgt het Leids belang en raakt direct het belang van andere stakeholders in het gebied, zowel op rijks-, provinciaal als gemeentelijk niveau en ook van andere (private) partijen. Met de ontwikkeling van Knooppunt Leiden transformeert het zesde station van Nederland naar een hoogwaardige mobiliteits-hub die reizigers veel reis-,

Beleidsbegroting | 69

overstap- en verblijfskwaliteit biedt. We verkennen met alle relevante partners de verbeteringen op de OVknooppunten en het spoor, zowel richting Den Haag / Rotterdam als richting Utrecht. Bussen moeten elektrisch en comfortabel zijn en frequent rijden. De gemeente maakt de komende jaren de bushaltes voor iedereen toegankelijk, zodat we werk maken van een inclusieve stad die voor iedereen bereikbaar is. Er zijn forse investeringen nodig om de groei en schaalsprong van het openbaar vervoer te kunnen realiseren. Dit pakken we op in regionaal (Holland Rijnland) verband, met de provincie en met het Rijk. Het autogebruik in de stad verandert Leiden werkt aan grote infrastructurele projecten die ervoor zorgen dat de stad, ook in de toekomst, bereikbaar blijft en die bijdragen aan een verbetering van de verkeersveiligheid. Met het project Leidse Ring Noord werken Leiden en Leiderdorp aan een betere doorstroming van het verkeer op de Plesmanlaan, Schipholweg, Willem de Zwijgerlaan, Engelendaal en de Oude Spoorbaan. Deze wegen vormen samen met de A4, A44, N446 en de in aanleg zijnde RijnlandRoute de Leidse Ring. De ringstructuur leidt doorgaand verkeer om het stadscentrum van Leiden en de dorpskern van Leiderdorp. Met de Centrumroute, die een belangrijke busroute vormt, maken we de stad geschikt voor Hoogwaardig Openbaar Vervoer.

Door een verbetering van de doorstroming verbetert ook de luchtkwaliteit. De essentie van autogebruik in Leiden is ‘autorijden is prima, maar niet altijd en overal’. Geparkeerde auto’s nemen veel ruimte in, en in Leiden is die ruimte schaars. Daarom werken we aan oplossingen die ‘de juiste parkeerder op de juiste plek’ brengen. Bezoekers parkeren zoveel mogelijk in de parkeergarages of op het eigen terrein van de organisatie waar ze te gast zijn, bewoners op loopafstand van hun woning. Waar mogelijk brengen we het aantal parkeerplaatsen op straat terug, zo ontstaat meer ruimte voor bijvoorbeeld groen en fietsparkeren. We stimuleren de overgang van "bezit" naar "deelgebruik", denk daarbij aan deelauto’s en auto’s op afroep. Steeds meer auto’s rijden elektrisch en we versterken de laadinfrastructuur. Autoluwe Binnenstad We verbeteren de leefbaarheid en toegankelijkheid in de binnenstad. Grachten uit de Gouden Eeuw zijn niet ontworpen voor doorgaand autoverkeer, middeleeuwse straten rondom de Pieterskerk of de Hooglandse kerk zien we het liefst autovrij. Rijrichtingen en doorgaande routes moeten voor automobilisten logisch zijn. De binnenstad moet te bevoorraden zijn, maar het is de vraag of dat met grote vrachtwagens moet.

We hebben een convenant gesloten om te werken aan nul-emissie Stadslogistiek waarin we samen met onze ondernemers en leveranciers / vervoerders zoeken naar duurzame oplossingen, zoals gebruik van elektrische wagens, bakfietsen of boten. Zo zorgen we voor schonere lucht en minder geluid. Zo blijft het in de binnenstad prettig vertoeven en neemt het aantal bezoekers en bestedingen toe. Programma Leiden Duurzaam Bereikbaar Leiden staat voor een grote opgave om een forse uitbreiding van functies te realiseren in een dichtbevolkte stad, waar de ruimte schaars is. Daarnaast is de ambitie om de leefbaarheid te verbeteren door te investeren in groen en duurzaamheid. Bereikbaarheid en mobiliteit vormen daarin de ruggengraat van de stad. Om de groeiende verkeersstromen in goede banen te leiden, is beleid geformuleerd en verwoord in de mobiliteitsnota. De uitwerking en uitvoering ervan is opgenomen in het programma Leiden Duurzaam Bereikbaar 2020-2030. De basis voor het programma ligt, via de mobiliteitsnota, in het beleidsakkoord "samen maken we de stad". Passend daarbij is het programma dat is onderverdeeld in vijf thema’s: Fietsstad, Autoluwe Binnenstad, De Leidse Ring, Duurzame Mobiliteit en Bereikbaarheid. De daadwerkelijke uitvoering van de thema’s dan wel programmaonderdelen gebeurt in projecten. In het programma zijn o.a.

bereikbaarheidsprojecten als de Leidse Ring Noord, de Centrumroute en de Rijnlandroute opgenomen. Daarnaast zijn diverse fiets(parkeer)projecten vastgesteld ter stimulering van het fietsverkeer. Om tot een autoluwe binnenstad te komen zijn diverse projecten mede in het kader van duurzame mobiliteit, zoals milieuzonering, stadsdistributie en elektrificeren van vervoer, in het programma opgenomen. Het programma staat uiteraard niet op zichzelf, maar moet in verband gezien worden met andere vraagstukken die in Leiden spelen. Met name de verstedelijkingsopgave, klimaatadaptatie en energietransitie zijn onderwerpen die evenals mobiliteit en bereikbaarheid een fors beslag leggen op niet alleen de schaarse ruimte in Leiden, maar ook op de schaarse financiële middelen en moeten alleen daarom al noodzakelijkerwijs in samenhang worden bekeken en opgepakt. Omgevingswet Voor alle beleid en projecten in dit begrotingsprogramma die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving, zoals duurzame mobiliteit is werken met en in de geest van de Omgevingswet in 2022 relevant. Besluitvorming moet rekening houden met vastgestelde kaders en - indien van - toepassing landen in integrale producten die onderdeel zijn van de beleidscyclus van de Omgevingswet: het Omgevingsplan, de Omgevingsvisie en Ontwikkelperspectieven.

70 | Beleidsbegroting

Aanbestedingsstrategie De meeste projecten worden op een traditionele manier geïnitieerd, ontworpen en gerealiseerd. Het traditionele ontwerpproces ziet er als volgt uit: na de initiatieffase en startopdracht volgen de ontwerpfasen: SchetsOntwerp (SO), Voorontwerp (VO); Definitief Ontwerp (DO); Technisch Ontwerp( (TO) en het Uitvoeringsgereed Ontwerp (UO). We hebben binnen het fysieke domein (SO, Beheer en PB) de ambitie om gezamenlijk het ontwerpproces te optimaliseren door een meer vloeiende overgang in ontwerpfasen met meer aandacht voor risicogestuurd ontwerpen en samenwerking met de markt. Dit biedt meer ruimte om invulling te geven aan de ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en toekomstbestendigheid o.a. door anders om te gaan met de keuze voor contractvormen (traditioneel versus geïntegreerd). Het is daarom nodig en wenselijk om vroegtijdig af te wegen welke vorm van aanbesteding de voorkeur heeft. Op productniveau gaat het vooral om de samenhang tussen materialen, de levensduur, standaardisatie, verbindingen en deconstructie. Of dat een object modulair uit te breiden is om in zijn functie te kunnen blijven voldoen en/of dat de leverancier eigenaar blijft van het geleverde object. Kortom, het vraagt om een goede afweging in het (ontwerp)proces i.s.w. met assetmanagers (levensduur, afschrijftermijn e.a.) hoe hiermee om wordt gegaan.

Wanneer een aanbestedingsstrategie vroegtijdig opgesteld wordt is de verwachting dat dit financiële voordelen kan opleveren. Zodra eisen, risico’s en gevolgen voor de omgeving vroegtijdig in beeld worden gebracht en afgewogen kan de marktbenaderingsstrategie bepaald worden en kunnen afspraken gemaakt worden met marktpartijen. Het ontwerpproces kan hierdoor op de meest efficiënte manier ingericht worden. Het vroegtijdig opstellen van de strategie kan ook helpen om innovatieve oplossingen op het gebied van duurzaamheid vanuit de markt te stimuleren. Taakstelling Bij de kaderbrief 2019 – 2022 zijn tijdelijk extra middelen beschikbaar gesteld voor de uitbreiding van de capaciteit, noodzakelijk voor de grote opgaven met betrekking tot mobiliteit en ruimtelijke initiatieven die de verstedelijkingsopgaven met zich meebracht. In het besluit over de Kaderbrief 2019 is voor de jaren vanaf 2021 tegenover deze budgetaanvraag een in te vullen taakstelling opgenomen. Voor een groot deel is deze taakstelling ingevuld. Op deze wijze wordt gezorgd dat we intensief kunnen blijven werken aan de modal shift in mobiliteit en de verstedelijkingsopgave en ons vanuit mobiliteitsbeleid ook kunnen blijven inzetten op de grote beheeropgaven. Vanaf 2022 en verder resteert een klein deel van de oorspronkelijke taakstelling. Om die reden worden een aantal taken geschrapt of anders uitgevoerd.

De uitvoering van verkeersonderzoek wordt in de toekomst anders georganiseerd. De personele inzet ten behoeve van het landelijke samenwerkingsplatform GNMI wordt verminderd. Ook beperken we de inzet op een aantal (kleine) beleidsdossiers.

Beleidsbegroting | 71

Beleidsterrein 4A Fietsers en voetgangers Fietsen en lopen zijn de meest duurzame vorm van mobiliteit. Leiden leent zich, als dichtbebouwde stad, heel goed voor fiets- en voetgangersverkeer. Het is daarom van groot belang dat fietsen en lopen gestimuleerd wordt. Dit kan door de aanleg van goede voorzieningen zoals voet- en fietspaden, maar ook het aanbieden van stallingsplekken voor fietsen. Doelen en prestaties bij 4A Fietsers en voetgangers Doel

Prestaties

4A1 Meer fietsgebruik

4A1.1 Opstellen en uitvoeren fietsbeleid 4A1.2 Verbeteren Fietsroutes 4A1.3 Noord-zuid verbindingsas Leiden Bio Science Park

4A2 Stimuleren lopen

4A2.1 Opstellen en uitvoeren voetgangersbeleid

4A1.1 Opstellen en uitvoeren fietsbeleid Op 15 december 2020 is het Beleidsprogramma Fiets 2020-2030 vastgesteld door de gemeenteraad. Met nieuwe beleidsdoelen gericht op fietsparkeren, fietsroutes en fietsgedrag, spelen we in op de actuele vraagstukken. We willen dat mensen meer kiezen voor de fiets en het openbaar vervoer dan voor de auto. Ook de eventuele inzet van deelfietsen kan hieraan bijdragen. We verwachten in 2030 40% meer fietsers door de toename van het aantal inwoners, werknemers, studenten, bezoekers en reizigers van het openbaar vervoer. Daarbij zorgt ook de verdere ontwikkeling van de elektrische fiets, als alternatief voor de auto, de leasefiets en een gezondere levensstijl van inwoners voor meer fietsgebruik. De veiligheid van onze fietsers staat altijd bovenaan, maar ook comfortabele, directe en aantrekkelijke fietsroutes dragen bij aan meer fietsgebruik. We willen dat onze kinderen zelfstandig kunnen deelnemen aan het verkeer. Daarom verbeteren we de fietsroutes en zorgen we voor meer fietsenstallingen. In Leiden zetten we de Fiets op 1! Hierbij werken we samen met de regiogemeenten, provincie Zuid-Holland en op landelijk niveau met de andere fietsgemeenten die gaan voor een 10 (F10 gemeenten) en Tour de Force.

4A1.2 Verbeteren Fietsroutes Naast voorzieningen zoals extra fietsenstallingen is het van groot belang het fietsnetwerk te verbeteren en uit te breiden om de huidige fietsers beter te faciliteren. We bereiden ons daarbij ook voor op de toekomstige groei van het aantal fietsers. Uw raad heeft bij de vaststelling van het Fietsbeleid besloten dat het fietsnetwerk in Leiden veilig, direct, samenhangend, comfortabel en aantrekkelijk moet zijn. Zo moet bijvoorbeeld de breedte van fietspaden afgestemd zijn op het aantal fietsers in de spits. Fietsroutes worden bij voorkeur uitgevoerd in rood asfalt zodat ze herkenbaar en comfortabel zijn en liggen bij voorkeur in een aantrekkelijke omgeving. De fietser, het fietsen en de fiets zijn uitgangspunt bij de inrichting van nieuwe infrastructuur. De verbeteringen aan het fietsnetwerk zijn zeer divers: van aanpassingen ter verbetering van het comfort en veiligheid op een route, tot aanleg van ontbrekende schakels en als onderdeel van reconstructies en wijkvervangingen.

In 2022 worden de volgende maatregelen verkend, voorbereid of uitgevoerd: ■ Fietsroute Hoge Rijndijk (onderdeel van project Herinrichting Hoge Rijndijk); ■ Fietsstraten Lammenschansweg (onderdeel van project Herinrichting Lammenschansweg); ■ Fietsroute Churchilllaan (onderdeel van project Churchilllaan); ■ Fietsroutes westzijde Leiden Centraal (onderdeel van project Noord-Zuid Verbindingsas); ■ Fietsroutes Leidse Ring Noord (onderdeel van project Leidse Ring Noord); ■ Hartlijn Leiden Bio Science Park en Fietsstraat Niels Bohrweg (onderdeel van project LBSP Duurzame Reconstructie Openbare Ruimte en Infrastructuur); ■ Fietsstraat / fietsroute Nachtegaallaan (onderdeel van project Wijkvervanging Vogelwijk); ■ Fietsstraat / fietsroute Agaatlaan (onderdeel van project Wijkvervanging Hoge Mors); ■ Fietsverbeteringen Houtkwartier (onderdeel van Masterplan Verkeer Houtkwartier); ■ Fietsverbeteringen Stevenshof; ■ Herinrichten kruispunt Haagweg - Leidseweg (De Groote Vink); ■ Fietsroute Potgieterlaan; ■ Fietsstraat Haagweg (zuidelijk deel); ■ Fietsstraat Tasmanstraat en fietsroute Zeeheldenbuurt (noord-zuid); ■ Fietsstraat Haarlemmerweg (onderdeel project Trekvaartplein); ■ Fietsroute Zoeterwoudseweg (vanaf Tomatenstraat)/ Vrijheidslaan; ■ Verwijderen / vervangen fietspalen; ■ Optimaliseren van de wachttijden voor fietsers bij geregelde kruispunten; ■ Gedragsbeïnvloeding en educatie.

72 | Beleidsbegroting

4A1.3 Noord Zuid Verbindingsas Leiden Bio Science Park In het gebied aan de westzijde van Leiden Centraal Station / in de oostzijde van het Bio Science Park (Rijnsburgerweg – Posthofrotonde – Wassenaarseweg – Sandifortdreef – Darwinweg) zijn er met name in de spitsperiode een aantal knelpunten m.b.t. de verkeersveiligheid voor fietsers en voetgangers en de doorstroming voor het autoverkeer. De bereikbaarheid van (onder andere) het LUMC, de omliggende wijken en de doorstroming van het openbaar vervoer behoeft ruimte voor verbetering. De situatie wordt veroorzaakt door de hoeveelheid fiets- en autoverkeer in combinatie met de gewenste voorrangssituatie voor fietsers en voetgangers rondom rotondes. Hierdoor ontstaan tevens onveilige verkeerssituaties voor het langzaam verkeer. Er is in 2020 een integraal verkeersonderzoek uitgevoerd, waarin meerdere projecten betrokken zijn. Dit onderzoek betrof hoofdzakelijk het gebied rond de Noord Zuid Verbindingsas, de Rijnsburgerweg, het Stationsgebied en de Leidse Ring Noord. De studie geeft veel inzicht in de wijze waarop het verkeer in 2030 afwikkelt. Daarbij zijn meerdere varianten onderzocht, die het doorgaand autoverkeer op de Rijnsburgerweg verminderen. Omdat dit effect heeft op het omliggend wegennet wordt een vervolgonderzoek opgestart. We verwachten hiervan medio 2022 het resultaat te hebben.

Op basis van de resultaten van dit vervolgonderzoek worden de varianten verder uitgewerkt en na participatie met belanghebbenden, via een Kaderbesluit de voorkeursvariant(en) voorgelegd aan de raad in 2022. Het betreft hier naar verwachting zowel oplossingsvarianten voor de rotonde Darwinweg / Sandifortdreef als de overige knelpunten in het gebied: Posthofrotonde, Wassenaarseweg, Rijnsburgerweg en rotonde Albinusdreef. 4A2.1 Opstellen en uitvoeren voetgangersbeleid Iedereen is op een bepaald moment in zijn verplaatsing voetganger. Het beleidsprogramma voetganger, dat in 2021 is vastgesteld, geeft richting aan onze ambities en draagt bij aan het versterken van de positie van de voetgangers in het mobiliteitssysteem. In de mobiliteitsnota is opgenomen dat we streven naar een modal shift van auto naar duurzame vervoerswijzen als fiets, openbaar vervoer en voetganger. In het beleidsprogramma voetganger zijn de uitgangspunten uit de Mobiliteitsnota verder uitgewerkt. Deze uitgangspunten zijn: ■ een fijnmazig netwerk en continuïteit in routes; ■ passende maatvoering daar waar grote stromen voetgangers zijn; ■ inclusiviteit en lopen; ■ beleving en kwaliteit van routes; ■ voetganger in de ketenverplaatsing. Met duurzame beleidsdoelen uit het beleidsprogramma voetganger 2020-2030 spelen we in op de actuele vraagstukken.

Door deze uitgangspunten als kaders mee te nemen in ruimtelijke projecten willen we bereiken dat mensen meer kiezen voor de fiets, voet en het openbaar vervoer dan de auto. Effectindicatoren bij 4A Langzaam verkeer Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2022

2023

2024

2025

83.000

85.250

87.500

89.750

Doel 4A1 Meer fietsgebruik 4A1.a Aantal fietsritten op werkdagen bij stadspoorten

75.405 (2018) 75.277 (2019) 62.612 (2020)

RVT Ontwerp & Mobiliteit Beleidsprogramma Fiets 2020-2030

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.

Beleidsbegroting | 73

Beleidsterrein 4B Openbaar vervoer Het streven is om de kwaliteit van het openbaar vervoer in de Leidse regio op een hoogwaardig niveau te brengen, waarbij zowel de drukke woon-werk routes hoogfrequent en snel bediend worden, als ook het onderliggende netwerk op voldoende niveau gehouden wordt. In voorbereiding op de volgende concessie voor het busvervoer, die vanaf 2024 ingaat, heeft Leiden een actieve rol in de nadere verbetering en innovatie van het openbaar vervoer. De inzet daarbij is vooral gericht op een volledig emissieloze busvloot en meer vraaggestuurd vervoer, zodat de bediening op zowel stadslijnniveau als ook op streeklijnniveau aansluit bij de vervoersvraag van de reizigers. Doelen en prestaties bij 4B Openbaar vervoer Doel