210093 bijlage 1 Raadsvoorstel Vaststelling programmabegroting 2022 - 2025

Zie voor meer toelichting het inleidend hoofdstuk over het sociaal domein. De mutaties in het meerjarenbeeld zoals die zijn toegelicht in de Kaderbrief 2021-2025 zijn volledig verwerkt in deze begroting. Daarnaast is de indexering van baten en lasten doorgevoerd. Er zijn enkele aanvullende wijzigingen verwerkt om de concernreserve in alle komende jaren op het gewenste niveau te houden. 2.3. Ontwikkelingen na de kaderbrief In onderstaande tabel zijn de financiële mutaties en voorstellen opgenomen na de opstelling van de kaderbrief. Deze zijn verwerkt in deze begroting en worden hieronder toegelicht. (in € 1.000, - = voordeel) I = Incidenteel S = Structureel

I/ S

Saldo Kaderbrief 2021 - 2025

A. Resultaat Tweede Voorgangsrapportage 2021

I

2021

2022

2023

2024

2025

0

0

0

0

-8

199

B. Algemene uitkering gemeentefonds Effect meicirculaire

S

-1.636

-113

1.735

1.781

Actualisatie AU Maatstaven

S

1.000

1.000

1.000

1.000

Inzet behoedzaamheidsruimte voor tekort AU

S

-2.735

-2.781

P.m.

P.m.

Resultaat herijking gemeentefonds

P.m.

Hoofdlijnen financiële positie | 17

(in € 1.000, - = voordeel) I = Incidenteel S = Structureel

I/ S

2021

Saldo gemeentefonds

C. Actualisatie weerstandsvermogen a.d.h.v. risicoprofiel 2022

2022

2023

2024

2025

-636

887

-

-

I

520

D. Sociaal domein Extra middelen Jeugd 2020 (100%)

I

Extra middelen Jeugd 2023-2025 (75%)

S

-3.637

-3.539

-3.351

Omvang extra jeugdmiddelen na kabinetsformatie (25%)

S

p.m.

p.m.

p.m.

Kostenontwikkeling Jeugd / SD

S

p.m.

p.m.

p.m.

p.m.

Extra structurele kosten SD begroting 2022

S

176

112

91

84

Afboeken taakstelling sociaal domein

S

1.621

3.448

3.267

Storting reserve sociaal domein

I

7.760

1.904

-

-

-

-

-

-

-513

-286

452

536

536

Saldo sociaal domein

-7.936

-

E. Hoger dividend Alliander 2022

-200

F. Incidentele vrijval behoedzaamheidsruimte G. Heroverweging taakstellingen en nieuw beleid kaderbrief 2021 - 2025

412

Dekking: H. Onttrekking reserve sociaal domein

-1.936

I. Storting in concernreserve

1.936

Totaal effect programmabegroting Verrekening saldo met concernreserve Saldo 2021 - 2025

I/ S

199

-424

1.339

23

762

-199

424

-1.339

-23

-762

0

0

0

0

0

Toelichting op financiële wijzigingen: A. Resultaat 2e Voortgangsrapportage. Het resultaat van de 2e voortgangsrapportage van € 199.000 komt ten laste van de concernreserve en wordt via een storting in de latere jaren gedekt. Voor informatie over de samenstelling van dit bedrag verwijzen we naar de Tweede Voortgangsrapportage 2021, die we tegelijk met deze begroting aanbieden aan de raad. B. Algemene uitkering. Een aantal sociale verdeelmaatstaven daalt in 2021 ten opzichte van 2020 en ten opzichte van eerdere ramingen voor 2022 e.v. Dit structurele nadeel ramen we nu op € 1 miljoen. Samen met het nadeel uit de meicirculaire 2021 is er structureel een nadeel van € 2,8 miljoen. Dit nadeel wordt gedekt door een verlaging van het behoedzaamheidsbudget in 2024 en 2025. De septembercirculaire zal het meerjarenbeeld weer wat - ten positieve - veranderen, maar het is gezien de planning van de begroting niet mogelijk de financiële gevolgen daarvan te verwerken in de begroting. Het college informeert de raad met een brief over de gevolgen van de septembercirculaire ruim voorafgaand aan de begrotingsbehandeling in de raadscommissies. Verder zijn we in afwachting van de verdere besluitvorming over de herijking van de verdeling van het gemeentefonds. Het laatste voorstel van de Minister van BZK leidt voor Leiden tot een structureel voordeel van € 4 miljoen.

Dit bedrag is gebaseerd op de verdeling van het gemeentefonds van 2019. Doorrekening naar het ingangsjaar 2023 levert ongetwijfeld nog aanpassing van dit bedrag op. Vooralsnog is dit een positieve ontwikkeling. Zekerheid over de herijkiing en het mogelijke voordeel krijgen we pas bij de meicirculaire 2022. C. Actualisatie van het risicoprofiel De actualisatie van het risicoprofiel vergt een extra storting in de concernreserve in 2025 om de minimale stand van 150% van het de geïnventariseerde risico af te dekken.

18 | Hoofdlijnen financiële positie

D. Sociaal domein Op basis van de afspraken in het beleidsakkoord 2018-2022 worden mee- en tegenvallers binnen het sociaal domein (exclusief bijstandsuitkeringen) taakstellend met elkaar verrekend. Hoewel binnen dit ‘financiële hek’ de nodige structurele bezuinigingen zijn doorgevoerd om baten en lasten op termijn in evenwicht te krijgen (zie ook de paragraaf bijzonder programma doorontwikkeling sociaal domein), bleek het vorig jaar in de Kaderbrief 2020-2024 noodzakelijk om in 2021 en 2022 € 7,3 miljoen incidenteel uit de algemene middelen aan de reserve sociaal domein toe te voegen om voor de eerste jaren de begroting sluitend te krijgen. Bij de laatste Kaderbrief 2021-2025 stond nog een structurele taakstelling open van € 1,6 miljoen in 2023 en € 6,9 miljoen vanaf 2024. Met de hierboven al genoemde extra rijksmiddelen voor Jeugdhulp – waarvan vooralsnog 75% kan worden geraamd – is er zicht op een gedeeltelijke invulling van deze openstaande structurele taakstelling. Na inzet van deze extra middelen resteert in deze programmabegroting de onderstaande structurele taakstelling binnen het sociaal domein: bedragen x € 1.000

2024

2025

Taakstelling sociaal domein

4.250

3.755

We verwachten dat de maatregelen in de aangekondigde hervormingsagenda Jeugdhulp en verdere keuzes in het kabinetsakkoord ten aanzien van de bredere sociaal domeintaken ons in staat stellen om baten en lasten op termijn structureel in evenwicht te brengen. Daarnaast zal de herijking van de verdeling van het Gemeentefonds leiden tot een andere berekening van de fictieve uitkering die de gemeente voor deze taken ontvangt. Hierdoor gaan de geldstromen die we nu aan ‘het hek’ toerekenen wijzigen. We hopen dat er in het voorjaar van 2022 meer duidelijkheid is over de financiële randvoorwaarden voor het sociaal domein. Het is dan aan een nieuwe college en raad om in de eerste helft van 2022 te bepalen hoe het met deze nieuwe randvoorwaarden wil omgaan. De extra Jeugdmiddelen (die we vanaf 2023 voor 75% in de begroting verwerken) leiden in 2022 en 2023 tot een extra storting in de reserve sociaal domein. Hiermee ontstaat een dusdanig groot surplus in de reserve sociaal domein, dat de storting van € 3,3 miljoen uit de algemene middelen die in de Kaderbrief 2020-2024 voor 2022 was opgenomen niet meer noodzakelijk is voor een sluitend beeld binnen het hek. We stellen voor deze storting nu met € 1,9 miljoen terug te draaien om hiermee de begroting als geheel sluitend te maken (zie onder H.).

Het restant van het surplus in de reserve sociaal domein kan de nieuwe raad in 2022 integraal afwegen als er (hopelijk) meer zicht is op het nieuwe kabinetsakkoord en de nieuwe verdeling van het Gemeentefonds. Meer informatie over de ontwikkeling van het sociaal domein is te lezen in het inleidend hoofdstuk sociaal domein. E. Dividend Alliander De verwachte hogere dividenduitkering van Alliander over 2021, te ontvangen in 2022, wordt aangewend om de concernreserve te versterken. F. Incidentele vrijval behoedzaamheidsruimte Het behoedzaamheidsbudget is groter dan de taakstelling Sociaal Domein in 2024 en 2025. Dit surplus is niet nodig voor een structureel sluitend beeld en wordt ingezet ter versterking van de concernreserve. Hierna resteren de volgende bedragen voor het behoedzaamheidsbudget. bedragen x 1.000

2024

2025

Behoedzaamheidsruimte

4.214

3.719

G. Heroverweging t.a.v. formatie (taakstellingen) kaderbrief 2021 - 2025 In de Kaderbrief 2021 -2025 hebben we er gezien de financiële problematiek voor gekozen om geen nieuw beleid op te nemen, anders dan het voortzetten van lopende en urgente zaken. Dit betekende dat de meeste van deze wensen geparkeerd werden totdat er meer duidelijkheid zou zijn over het financieel kader voor de toekomst. Bij de Kaderbrief 2021-2025 lag daarnaast een aantal knelpunten voor dat samenhing met benodigde extra formatie waarvoor in de begroting geen structurele dekking beschikbaar was. Dit ging enerzijds om bestaande formatie bij de clusters Stedelijke ontwikkeling en Participatie en Maatschappelijke Ontwikkeling die voor een deel incidenteel waren gedekt maar waarbij de zwaarte van het takenpakket het afbouwen van formatie onwenselijk maakte. Anderzijds betrof het benodigde uitbreiding vanwege ontoereikende formatie voor een uitbreiding van het takenpakket. Binnen de beperkte financiële ruimte en grote onzekerheden bij de laatste Kaderbrief hebben wij voorgesteld om de bovenstaande knelpunten in ieder geval gedeeltelijk op te lossen met een structureel bedrag dat in 2025

Hoofdlijnen financiële positie | 19

uitkwam uiteindelijk uitkwam op € 866.000. Dit was de helft van het aanvankelijk in beeld gebrachte knelpunt. Hiermee kwam binnen programma Veiligheid bijvoorbeeld structureel € 217.000 extra ruimte beschikbaar voor diverse veiligheidstaken (waaronder uitvoeren Bibob en regisseur intensieve wijkaanpak), € 188.000 voor structureel maken beleidscapaciteit voor het sociaal domein (voor het kunnen voortzetten van lopende activiteiten binnen het sociaal domein) en € 294.000 voor beleidscapaciteit bij cluster Stedelijke ontwikkeling (voor mobiliteit en ruimtelijke ordening). Ten aanzien van de andere helft van de in beeld gebrachte knelpunten namen we ons voor, mede vanwege de werkdruk in de organisatie, om maatregelen te treffen om het werk te verminderen. Die exercitie hebben we uitgevoerd. Dit leidt ertoe dat bijvoorbeeld binnen het sociaal domein kritischer zal moeten worden gekeken welke (nieuwe) beleidswensen kunnen worden opgepakt en op onderdelen de inzet naar beneden zal worden bijgesteld. Dit geldt bijvoorbeeld voor de inzet op onderdelen van het sportbeleid, onderwijskansenbeleid en het coördineren van aanvragen maatschappelijke initiatieven.

Voor mobiliteit wordt de uitvoering van verkeersonderzoek in de toekomst anders georganiseerd, wordt de personele inzet ten behoeve van het landelijke samenwerkingsplatform GNMI verminderd en beperken we de inzet op een aantal (kleine) beleidsdossiers. Ook op veiligheid zal scherper moeten worden geprioriteerd op dossiers die kunnen worden opgepakt. Gelet op de eerder geschetste financiële onzekerheden - met de verwachting dat er in de toekomst aanvullende financiële middelen beschikbaar komen - hebben we op een aantal onderdelen nu geen werkzaamheden willen stopzetten en formatie willen terugdringen als dit direct effect heeft voor de dienstverlening en uitvoering van met uw raad afgesproken taken. Deze keuze kunnen we ook maken nu door de hogere uitkeringen voor de jeugdzorg enige financiële ruimte is ontstaan. Op basis hiervan doen we de onderstaande voorstellen: Onderwerp (Bedragen x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

Regisseur intensieve wijkaanpak

47

47

47

47

Terugdraaien taakstelling op veiligheid

50

50

50

50

Verwachte hogere algemene uitkering voor veiligheid

-97

-97

-97

-97

Inrichten Basisregistratie ondergrond, coördinatorschap

20

20

20

20

Verwachte hogere algemene uitkering , taakmutatie

-20

-20

-20

-20

70

99

99

99

Afboeken taakstelling beleidscapaciteit cluster Stedelijke Ontwikkeling

159

170

254

254

Totaal heroverweging kaderbrief

229

269

353

353

5. Versterking Griffie

183

183

183

183

Totaal heroverwegingen en nieuw beleid

412

452

536

536

1. Veiligheid

2. Omgevingskwaliteit

3. Sociaal domein Intensivering bestrijding eenzaamheid en laaggeletterdheid en extra aandacht voor Leiden op Leeftijd

4. Stedelijke ontwikkeling

1. Veiligheid Gelet op de zeer hoge werkdruk bij het team veiligheid is het verder bezuinigen niet verantwoord. De extra middelen die wij verwachten vanuit Den Haag voor veiligheid zetten wij in om deze taakstelling terug te draaien. Bij de kaderbrief is budget voor extra formatie uitgetrokken voor juridische taken, Bibob-onderzoeken, regie intensieve wijkaanpak en het schrappen van de taakstelling op veiligheid.

20 | Hoofdlijnen financiële positie

Met het verwachte extra budget voor veiligheid kan ook, naast het Jacques Urlusplantsoen (JUP), de intensieve wijkaanpak voor de Slaaghwijk worden voortgezet. 2. Omgevingskwaliteit De Wet Basisregistratie Ondergrond (Wet BRO) is een nieuwe taak voor de gemeente en heeft als doel om ondergrondgegevens te ontsluiten in één centrale, digitale en openbare informatiebank. Bij kaderbrief honoreerden we 50%, nu honoreren we ook de rest omdat bij nader inzien de verwachting is dat voor deze nieuwe taak een uitkering uit het gemeentefonds kan worden verwacht. 3. Sociaal domein Vanwege de decentralisaties binnen het sociaal domein vanaf 2015 is de beleidscapaciteit bij team Beleid Maatschappelijke Ontwikkeling tijdelijk uitgebreid met € 750.000. Deze tijdelijke capaciteit kan nu gedeeltelijk worden afgebouwd, maar blijft deels noodzakelijk om beleidsambities binnen het sociaal domein uit te kunnen voeren. In de Kaderbrief 2021-2025 werd daarom € 188.000 van dit bedrag al structureel beschikbaar gesteld om deze extra capaciteit deels structureel te maken. Bij deze programmabegroting concluderen we dat om prioriteiten als ‘Leiden op leeftijd’, de bestrijding van laaggeletterdheid en eenzaamheid uit te voeren het noodzakelijk is om aanvullend afgerond € 99.000 voor beleidscapaciteit beschikbaar te houden. 4.

Stedelijke ontwikkeling Bij het opstellen van de kaderbrief 2019 - 2022 is vanuit het Cluster SO voor de teams Ontwerp en Mobiliteit (uitbreiding beleidscapaciteit en formatie verkeersregie) en het team Ruimtelijke Ontwikkeling (uitbreiding juridische capaciteit) een aanmelding gedaan voor een bedrag van € 850.000 in de jaren 2019 en 2020 en € 935.000 structureel vanaf 2021. Deze uitbreiding van de capaciteit was noodzakelijk voor de grote opgaven met betrekking tot de bereikbaarheidsopgaven (inclusief verkeersmanagement) en ruimtelijke initiatieven die de verstedelijkingsopgaven met zich mee bracht. In het besluit over de Kaderbrief 2019 is voor de jaren vanaf 2021 tegenover deze budgetaanvraag een in te vullen taakstelling opgenomen van structureel € 935.000. In 2019 is, bij het opstellen van de begroting, deze taakstelling voor een groot deel ingevuld. Met een bedrag van € 600.000 voor de jaren 2021 t/m. 2023 en met € 400.000 vanaf 2024. Dat betekent dat de taakstelling in 2021 t/m 2023 voor 64% is ingevuld en voor de jaren vanaf 2024 voor 43%. Het invullen van de restant taakstelling vanaf 2021 voor het cluster SO is om meerdere redenen niet realiseerbaar. De huidige werkdruk is al hoog en een aantal opties om verder te bezuinigingen hebben een keten effect en leiden dus tot druk op andere plekken in de organisatie en in sommige gevallen zelfs tot meer werk.

Verder bezuinigingen leidt tot kwaliteitsverlies van de vergunningverlening en de dienstverlening naar burgers toe. Zo zou de inzet voor bouwplantoetsing geraakt worden. 5. Versterking Griffie De werkdruk van de griffie is de afgelopen jaren te hoog opgelopen. Om de druk te verminderen stelt het presidium voor om de griffie structureel uit te breiden met een plaatsvervangend griffier en een ondersteuner. Het college kan deze aanvraag steunen in het belang van het team griffie en de ondersteuning van de raad. Maar het college vindt het even zo belangrijk dat deze uitbreiding ten gunste komt van de samenwerking tussen raad/griffie en college/ambtelijke organisatie. Daarmee moet de uitbreiding tevens een werkdruk verlagend effect hebben voor de ambtelijke organisatie. H. Onttrekking reserve sociaal domein Om bovengenoemde uitgaven te dekken wordt voorgesteld de storting in de reserve sociaal domein voor 2022 te verlagen met € 1,9 miljoen. Deze verlaging is verantwoord door de ontvangst van een hogere uitkering voor de Jeugdzorg. Hierdoor kan de aanvulling van de reserve sociaal domein in de begroting 2021 vanuit de algemene middelen worden verlaagd. Zie verder toelichting onder D. I. Storting in concernreserve De ontrekking aan de reserve sociaal domein wordt gestort in de concernreserve om de extra uitgaven in de komende jaren te dekken.

2.4 Effect coronacrisis De beperkende maatregelen sinds half maart 2020 hebben ook hun effect op onze stad en de gemeentelijke begroting in de vorm van lagere inkomsten en hogere uitgaven. Vanaf het begin is het uitgangspunt geweest, van het kabinet én van de gemeente, dat gemeenten volledig worden gecompenseerd voor gederfde inkomsten en hogere kosten. In de Tweede Voortgangsrapportage informeert het college de raad uitgebreid over de financiële gevolgen van de coronacrisis voor 2021. Voor 2022 en verder blijft het echter onzeker, zowel wat betreft de verdere ontwikkeling van het virus als de financiële gevolgen inclusief eventuele volgende tranches steunmaatregelen vanuit het Rijk. Bij de berekening van ons benodigd weerstandsvermogen hebben we daarom blijvend rekening gehouden met een risico voor tegenvallers als gevolg van corona.

Hoofdlijnen financiële positie | 21

2.5 Incidenteel gedekt beleid. In deze begroting hebben we in ieder geval tot en met 2022 dekking voor de onderstaande activiteiten opgenomen, Als na herijking gemeentefonds en afronding kabinetsonderhandelingen extra middelen beschikbaar komen voor gemeenten is deze ruimte mogelijk wel aanwezig en is het (waarschijnlijk) aan de nieuwe raad en college om om af te wegen of en in welke mate deze activiteiten vanaf 2023 structureel gedekt kunnen worden. (x € 1.000)

2023

2024

2025

Deelname Economie071

250

250

250

gedekt

340

340

programma Leiden Kennisstad

559

559

559

Gebiedsmanagement LBSP

625

625

625

gedekt

100

100

Programma cultuur; continuering inzet cultuurcoaches

110

110

110

Leidse Media Fonds – continuering na meerjarige incidentele dekking

100

100

100

Preventie interventie team

230

230

230

1.874

2.313

2.313

Structurele subsidie voor Leiden Bio Science Park

Aanvraag structureel budget voor uitvoering woonbeleid

Totaal

2.6 Financiële positie Net als bij de Kaderbrief 2021-2025 gaan we op basis van de begrippen 'stabiliteit', 'flexibiliteit' en 'robuustheid' in op de financiële positie van de gemeente Leiden. Zie voor meer informatie over de financiële positie en het risicoprofiel ook de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.

Flexibiliteit De Programmabegroting 2022 is structureel sluitend (zie ook het hoofdstuk structureel en reëel evenwicht). Het behoedzaamheidsbudget stelt ons in deze begroting in staat om de structurele tegenvaller op de Algemene uitkering ook structureel op te vangen en tegenover het restant van de taakstelling sociaal domein staat nog steeds een even groot behoedzaamheidsbudget. Dit is een goede uitgangspositie voor het structureel sluitend houden van de begroting. Als naar aanleiding van de kabinetsonderhandelingen of herijking van het gemeentefonds extra middelen naar de gemeente komen of de hervormingsagenda jeugdhulp ons in staat stelt baten en lasten ‘binnen het hek’ meer in evenwicht te brengen, levert dit door de vrijval van de behoedzaamheidsruimte ook daadwerkelijk 'extra' structurele ruimte op. Indien deze extra middelen niet of in mindere mate komen dan verwacht, blijft meerjarig sprake van een structureel sluitend beeld. Wat betreft de mogelijkheden om bij structurele tegenvallers bij te sturen, is de ruimte via het verhogen van de inkomsten beperkt. De afvalstoffenheffing en rioolheffing groeien naar kostendekkende tarieven. De OZB nietwoningen is één van de hoogste van Nederland, de OZB woningen ligt 4,4% boven het landelijk gemiddelde.

Aan de uitgavenkant zijn de gestegen kapitaallasten een beperkende factor in het snel structureel kunnen bezuinigen, al is dit in de besluitvorming over (vervangings)investeringen op langere termijn zeker mogelijk.

22 | Hoofdlijnen financiële positie

Weerbaarheid De concernreserve voldoet aan de hiervoor vastgestelde norm. Het benodigd weerstandsvermogen van de gemeente is in de financiële verordening vastgesteld op ratio weerstandsvermogen 1 voor 2022-2024 en ratio weerstandsvermogen 1,5 voor 2025. In deze programmabegroting 2022 is het benodigd weerstandsvermogen met € 1 miljoen toegenomen ten opzichte van het risicoprofiel bij de Jaarstukken 2021. Met een aanvullende storting in het laatste jaar van de meerjarenbegroting voldoet de concernreserve in alle jaren aan de norm. Verloop concernreserve t.o.v. norm weerstandsvermogen (per 31/12 in € 1.000)

Stabiliteit Voor het voorkomen van onverwachte schommelingen heeft vooral de toenemende schuldpositie van de gemeente de aandacht. In deze en vorige raadsperiodes is besloten om te investeren in de stad. Hierbij is steeds de politieke afweging gemaakt wat nodig is voor de stad. Als gevolg van dit investeringsprogramma van de afgelopen jaren in met name bereikbaarheid (parkeergarages, Leidse Ring Noord etc.), onderwijshuisvesting, wijkvervangingen, riolering en sportaccommodaties stijgt de (geprognosticeerde) liquiditeitsbehoefte van de gemeente. De hoge schuldpositie is geen acuut probleem, maar levert wel een stijgende kwetsbaarheid op voor de toekomst. Deze kwetsbaarheid zit op de rentelasten van nieuw aan te trekken geldleningen. De rentelasten van de geldleningen zijn structureel gedekt in de meerjarenbegroting en door het aantrekken van langlopende lineaire financiering wordt het renterisico gespreid. Door het rekenen met een stijgend rentepercentage op nieuwe geldleningen tot 3% in 2025 is in de begroting daarnaast een structurele buffer voor rentestijging beschikbaar die oploopt tot ongeveer € 7 miljoen.

Áls de rente echter structureel stijgt, betekent dit dat de gemeente op langere termijn (ook na 2025) relatief kwetsbaar is voor tegenvallers op de (her)financiering van zijn schulden, waardoor bijsturing op de schulden en ombuigingen om de rentelasten te kunnen dekken noodzaak kunnen worden. In het voorjaar van 2022 stellen wij een nieuwe 10-jaars investeringsplanning op basis waarvan de verwachte ontwikkeling van de financieringsbehoefte opnieuw in kaart kan worden gebracht.

Hoofdlijnen financiële positie | 23

24 | Hoofdlijnen financiële positie

Hoofdstuk 3 3 Beleidsbegroting 3.1 Programmaplan Inleiding Het Programmaplan bestaat uit elf begrotingsprogramma’s, tien inhoudelijke, één voor de algemene dekkingsmiddelen en overhead. We hanteren de volgende uitgangspunten voor vorm en inhoud van het programmaplan: ■ Al ons werk brengen we in beeld, dus zowel de going concern als de projectmatige activiteiten. ■ We gaan met gezond verstand om met indicatoren: niet te veel, valide en voorzien van realistische streefwaarden. ■ We geven inzicht in alles waar de gemeente geld aan uitgeeft door budgetten aan prestaties te koppelen. ■ Per begrotingsprogramma verwijzen we duidelijk naar financiële informatie in de bijlagen en geven we een samenvatting van die informatie in het programma. ■ We beleggen eenduidig de verantwoordelijkheden van de prestaties. ■ We maken onderscheid in informatie door naast de hoofdtekst in de programmabegroting meer gedetailleerde informatie in een zogenaamd prestatie-overzicht te vervatten. ■ Hiermee realiseren we tevens een betere aansluiting tussen de programmabegroting, het concernwerkplan en de afdelingsplannen. Programmaplan In het programmaplan geven we conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) antwoord op de drie W-vragen: ■ Wat willen we bereiken? ■ Wat gaan we daarvoor doen? ■ Wat mag het kosten? De opbouw per begrotingsprogramma is als volgt: ■ Missie.

■ Inleiding: toelichting op het hele programma indien gewenst, bijvoorbeeld relevante beleidsontwikkelingen. ■ Beleidsterrein: hier wordt kort toegelicht wat het beleidsterrein inhoudt. ■ Doelen en prestaties per beleidsterrein. ■ Toelichting op die prestaties waar dat gewenst is en/of politiek relevant. ■ Effectindicatoren per beleidsterrein: per indicator worden realisatiewaarden vermeld en een aantal streefwaarden. Ook is de bron vermeld. Als in een cel een streepje staat, dan betekent het dat in dat jaar geen cijfer beschikbaar is. Conform een eerdere toezegging van het college (commissie WM d.d. 2 november 2016) is bij de indicatoren ook informatie opgenomen worden over de relevante aanpassingen van de streefcijfers. Bovendien is de historie van elke indicator via een link terug te vinden op de site www.leidenincijfers.nl. Naast de door de Leidse gemeenteraad gekozen effectindicatoren bevat de Programmabegroting ook effectindicatoren die op grond van de verslaggevingsregels (BBV) verplicht zijn. Deze effectindicatoren staan dus in alle gemeentebegrotingen. Op www.waarstaatjegemeente.nl kunnen de scores van verschillende gemeenten met elkaar worden vergeleken. ■ Verbonden Partijen: toelichting op welke wijze een bepaalde verbonden partij bijdraagt aan het behalen van de maatschappelijke effecten van de gemeente (zie ook de afzonderlijke paragraaf hierover).

De informatie over de verbonden partijen is conform de toezegging vanaf de begroting 2019 uitgebreid. ■ Kaderstellende beleidsnota’s. ■ Programmakosten, inclusief een samenvatting van investeringen, reserves en subsidies indien van toepassing. Prestatie-overzicht Jaarlijks maken we een prestatie-overzicht. Daarin worden alle prestaties toegelicht (wat gaan we opleveren en wat gaan we daarvoor doen?) en wordt de koppeling met de budgetten gelegd. Dit overzicht wordt niet door de raad vastgesteld, maar is ter kennisname gepubliceerd op de gemeentelijke website.

Beleidsbegroting | 25

Paragrafen In het programmaplan staat niet alles over de begrotingsprogramma’s. Programmaoverstijgende informatie over bijvoorbeeld verbonden partijen en het weerstandsvermogen is apart in paragrafen samengebracht. Bijzondere programma’s Bijzondere programma’s zijn tijdelijke organisatorische verbanden om een maatschappelijke opgave en/of politieke wens aan te pakken. De inspanningen hiervoor lopen dwars door diverse begrotingsprogramma’s heen. De bijzondere programma’s zijn, vanwege dat programmaoverstijgende karakter, opgenomen onder de paragrafen, vanaf paragraaf 3.2.11.

26 | Beleidsbegroting

Beleidsbegroting | 27

1 Bestuur en dienstverlening

28 | Beleidsbegroting

Bestuur en dienstverlening Programmanummer Commissie Portefeuille(s)

1 Leefbaarheid en Bereikbaarheid Bestuur, Veiligheid en Handhaving Kennis, Onderwijs, Sport en Financiën Duurzaamheid, Mobiliteit & Beheer Openbare Ruimte Werk, Inkomen, Economie & Cultuur

De missie van het programma Bestuur en dienstverlening luidt: De gemeente Leiden staat voor een betrouwbaar bestuur: open en transparant en in samenwerking met en voor partners en burgers in de stad en regio. De gemeente Leiden staat voor een klantgerichte dienstverlening, waarbij de burgers, bedrijven en overige instellingen betrouwbaar, duidelijk, snel en op maat worden bediend.

Inleiding Bestuur In 2022 is de renovatie van het Stadhuis gereed. De begane grond krijgt een inrichting als ontmoetingsruimte voor stad en bestuur. De raad en het college verhuizen terug naar het Stadhuis. Op 16 maart 2022 vinden de verkiezingen voor de gemeenteraad plaats. De voorbereidingen van deze verkiezingen zullen gedurende 2022 de nodige inzet vragen. De gemeente heeft in het komende begrotingsjaar extra aandacht voor de inrichting van de participatie van en met de stad over de ontwikkeling van de stad. De uitkomsten van het onderzoek van 2021, ‘participatie in Leiden ontleed’, vormen hiervoor de basis. Dienstverlening Onze dienstverlening vormt het gezicht van de gemeente Leiden. De gemeente levert rond de 400 individuele producten en diensten aan burgers, bedrijven en instellingen. Deze klanten ontvangen een persoonlijke, betrouwbare, toegankelijke en efficiënte dienstverlening. De dienstverlening vindt plaats via de balie, telefoon, post, website en webformulieren en social media (WhatsApp, Twitter, Facebook). Alleen al bij het Klantcontactcentrum (KCC) en de balies van Burgerzaken hebben we meer dan 275.000 klantcontacten per jaar. We willen het nieuwe begrotingsjaar ingaan met een nieuwe visie op dienstverlening. De oude visie dateert uit 2016 en het is inmiddels tijd voor een actualisatie.

We willen met deze nieuwe visie, onder de nieuwe noemer Leiden: goed voor elkaar, aansluiten op een aantal landelijke trends en ontwikkelingen. Een visie waarbij we niet alleen de basis op orde willen krijgen, maar ook de dienstverlening verder doorontwikkelen. Dit sluit aan bij de landelijke rapporten Werk aan Uitvoering (fase 1 en 2) naar aanleiding van de problemen bij de uitvoeringsorganisaties van de Rijksoverheid, zoals Belastingdienst en UWV. In deze rapporten wordt het belang geschetst van een goede dienstverlening als basis voor verbeterd vertrouwen tussen burgers en overheid. Net als de Rijksoverheid stellen we dat de menselijke maat voorop moet worden gesteld en er moet worden geïnvesteerd in inclusieve dienstverlening, waarbij we oog hebben voor de persoon en voor de situatie. We zetten de Leidenaar centraal, vanuit de kernwaarden persoonlijk, toegankelijk, betrouwbaar. Dit doen we door ons te richten op twee pijlers:

Beleidsbegroting | 29

• Dienstverlening in het DNA • ICT op basis van Common Ground We willen dat alle medewerkers de Leidenaar centraal zetten in hun werk. We zijn ons bewust van onze rol als dienstverlener, dienstverlening zit in ons DNA. Dit betekent dat de Leidenaar zich gezien, gehoord en begrepen voelt, dat onze brieven in duidelijke en begrijpelijke taal zijn geschreven en we goed telefonisch bereikbaar zijn. Door middel van klantonderzoek willen we er beter zicht op krijgen wie onze klant is en de wensen en behoeftes van de Leidenaar in kaart brengen, zodat we onze dienstverlening hier beter op kunnen aansluiten en verbeteren en gerichtere keuzes kunnen maken waarop we onze middelen inzetten. Informatievoorziening en datagedreven werken vormen steeds meer het fundament onder onze dienstverlening. Het huidige ict-landschap belemmert ons nu vaak in het leveren van gewoon goede dienstverlening. Om een basisniveau aan dienstverlening te kunnen waarborgen met een betrouwbare uitwisseling van data is een herinrichting van de informatievoorziening noodzakelijk. Samen met Servicepunt71 willen we stappen zetten in het aanpassen van de ict-infrastructuur en het aansluiten op de landelijke ontwikkeling Common Ground, want dit probleem speelt bij alle gemeenten (zie voor toelichting Common Ground de animatie van VNG Realisatie via deze link).

Dit is nodig om te zorgen voor een continue, goede en inclusieve dienstverlening die voor iedereen toegankelijk blijft, ook voor mensen die minder (digi)taal-vaardig zijn. Daarmee worden we ook wendbaarder om de dienstverlening steeds verder te verbeteren en beter integraal met elkaar samen te werken. Zo helpen we de Leidenaar nog beter. Om dit te bewerkstelligen zijn investeringen nodig, waarop we komende periode beter zicht willen krijgen. Tot die tijd geven we hieraan stapje voor stapje verder vorm. Onze belangrijke uitdagingen in 2022 zijn: • Verder verbeteren en toegankelijk maken van de digitale dienstverlening • Duidelijke taal (in afgeslankte vorm) • Verder ontwikkelen van klant(tevredenheids)onderzoek • Proeftuin MijnLeiden en daarmee ook zicht krijgen op de benodigde investeringen

Beleidsterrein 1A Bestuur Doelen en prestaties bij 1A Bestuur Doel

Prestatie

1A1 Volksvertegenwoordiging, kaderstelling en control

1A1.1 De gemeenteraad en raadscommissies vergaderen volgens de vastgestelde vergadercyclus 1A1.2 Burgers actief informeren over rol en werkzaamheden van de gemeenteraad 1A1.3 Ondersteuning van de gemeenteraad door de griffie, onderzoek door de rekenkamercommissie en controle door de accountant

1A2 Dagelijks besturen van de gemeente

1A2.1 Dagelijks besturen van de gemeente door het college 1A2.2 Informeren en betrekken van burgers, bedrijven en instellingen over besluiten en bij uit te voeren beleid 1A2.3 Organiseren van verkiezingen voor gemeente, provincie, waterschap, Rijk en Europa 1A2.4 Strategische beleidsadvisering en onderzoek 1A2.5 Adviseren van bestuur over communicatie

1A3 Bijdragen aan en sturen op samenwerkingsverbanden

1A3.1 Sturing en toezicht houden op samenwerkingsverbanden 1A3.2 Bevorderen van intergemeentelijke samenwerking

Toelichting op de prestaties 1A1.1 De gemeenteraad en raadscommissies vergaderen volgens de vastgestelde vergadercyclus Elke vier jaar kunnen de inwoners van Leiden de leden van de gemeenteraad kiezen. Op 16 maart 2022 zijn de gemeenteraadsverkiezingen. De voorbereidingen door de politieke partijen, de raad en de griffie zijn in 2021 gestart en zullen ook gedurende 2022 de nodige inzet vragen. Zo wordt onder andere een uitgebreid startprogramma ontwikkeld voor de nieuwe raadsperiode. Dit naast de reguliere vergadercyclus.

30 | Beleidsbegroting

Een belangrijke taak van de raadsleden is het vertegenwoordigen van de inwoners van Leiden en het controleren van het college van Burgemeester en Wethouders. Daarnaast stelt de gemeenteraad de kaders voor het beleid vast. Hiertoe bestaat een vergadercyclus van drie weken, waarin vier commissies de voorstellen bespreken en de raad in de derde week besluiten neemt. Door de coronamaatregelen heeft de raad sinds april 2020 grotendeels digitaal vergaderd. In bepaalde periodes, wanneer de maatregelen het toelieten, is fysiek vergaderd in het Hoogheemraadschap Rijnland (commissies) en bij Naturalis (raad). Dit heeft veel extra inzet en flexibiliteit gevergd van alle betrokkenen. Bijna alle vergaderingen zijn doorgegaan. Publiek was in de meeste gevallen helaas niet welkom. Maar alle vergaderingen zijn zoals gebruikelijk via het internet te volgen geweest. De verwachting is dat de Coronamaatregelen in 2022 geen effect meer hebben op de vergadercyclus. Het is de planning dat begin 2022 de raad en de griffie weer terug verhuizen naar het gerenoveerde stadhuis. 1A1.2. Burgers actief informeren over rol en werkzaamheden van de gemeenteraad De raadsleden en medewerkers van de griffie werken eraan om de burgers zo veel mogelijk te betrekken bij de besluitvorming. Burgers kunnen inspreken tijdens commissievergaderingen of kunnen zelf een plan of idee indienen (burgerinitiatief).

Ze kunnen thuis, live, via internet, de raadsvergaderingen en de commissievergaderingen volgen. Sinds vorig jaar ook met ondertiteling. Via de website van de gemeenteraad zijn vergaderingen na te luisteren of na te lezen en is gemakkelijk de inbreng van een partij of een raadslid op te zoeken. Daarnaast informeert de griffie namens de raad de burgers over de raad en de besluitvorming via diverse kanalen als social media en de Stadskrant. Door de coronamaatregelen was er minder ruimte voor publiek om de vergadering in de zaal bij te wonen, waardoor de live uitzendingen via internet nog belangrijker zijn geworden. Daarnaast is er alles aan gedaan om inwoners van Leiden de kans te geven om kunnen blijven inspreken in de vergaderingen. Om dit alles te bereiken is het communicatiebeleid van de raad constant in ontwikkeling. Zo wordt de nieuwe website, die in het najaar van 2021 is gebouwd, verder ontwikkeld en wordt het nieuwe raadsinformatiesysteem ingericht. Daarnaast heeft de raad in deze periode extra aandacht voor de inrichting van de participatie van en met de stad over de ontwikkeling van de stad. De raad zal de uitkomsten van het onderzoek van 2021, ‘participatie in Leiden ontleed’, verder oppakken met de stad en het college.

1A1.3 Ondersteuning van de gemeenteraad door de griffie, onderzoek door de rekenkamercommissie en controle door de accountant In 2022 staan voor de griffie de terugkeer naar het gerenoveerde stadhuis en de gemeenteraadsverkiezingen met het vertrek van de huidige raad en de komst van de nieuwe raad centraal. Dit naast de reguliere ondersteuning door de griffie. De rekenkamercommissie doet ook in 2022 weer diverse onafhankelijke onderzoeken naar het beleid van de gemeente en het werk van het Leidse gemeentebestuur en is adviseur van de Leidse gemeenteraad bij zijn controlerende taak. In 2021 is de samenwerking die Leiden en Leiderdorp in 2018 zijn aangegaan met de rekenkamercommissie geëvalueerd. De uitkomsten daarvan worden verder uitgewerkt. Ten slotte controleren een externe en een interne accountant in opdracht van de raad de financiële jaarstukken. Met beide accountants is het controleproces de afgelopen twee jaar opnieuw vorm gegeven en worden verdere verbeteringen doorgevoerd. 1A2.1 Dagelijks besturen van de gemeente door het college De bestuursstijl die het college voorstaat is beschreven in het beleidsakkoord 2018-2022 'Samen maken we de stad'.

In het beleidsakkoord staat dat als volgt omschreven 'we nodigen iedereen uit om samen de stadte maken, om niemand aan de kant te laten staan, om de stad te vergroenen, om mee te denken over onze leefomgeving, om Leiden gezonder te maken en om met elkaar activiteiten op touw te zetten die het leven in deze stad zo veel leuker maken'. Passende trefwoorden zijn dus: uitnodigend, inclusief, samenwerkend en integraal. 1A2.2 Informeren en betrekken van burgers, bedrijven en instellingen over besluiten en bij uit te voeren beleid De gemeentelijke communicatie is één van de middelen om de doelstellingen uit het collegebeleid te realiseren. De rode draad in het Beleidsakkoord 2018-2022 is 'samen' en 'draagvlak'. In de communicatie geven we dat samen een sterke plek: door nog beter aan te sluiten bij de communicatie van partners en door te communiceren op maat. We houden balans tussen via eigen middelen het verhaal van de gemeente te vertellen en aan te sluiten bij de behoefte van inwoners door aanwezig te zijn op de platforms die zij gebruiken en daar te luisteren en (pro)actief mee te doen en te communiceren. Inzet van participatie en het betrekken van de stad bij beleids- en besluitvorming is dus fundamenteel onderdeel van onze werkwijze.

Daarbij is een inzet om het zo laagdrempelig en voor iedereen toegankelijk te maken door digitalisering maar soms ook juist door een hele persoonlijke 1-op-1 aanpak. Het is en blijft maatwerk. De gemeente heeft in deze periode extra aandacht voor de inrichting van de participatie van en met de stad over de ontwikkeling van de stad. De raad zal de

Beleidsbegroting | 31

uitkomsten van het onderzoek van 2021, ‘participatie in Leiden ontleed’, verder oppakken met de stad en het college. Ten slotte vraagt de Omgevingswet ook nieuwe keuzes over participatie. Onze participatieverordening wordt tegen het licht te houden en te aangescherpt waar nodig, bijvoorbeeld als het gaat om de rol van de gemeente bij participatie in initiatieven van derden. 1A2.3 Organiseren van verkiezingen voor gemeente, provincie, waterschap, Rijk en Europa Het organiseren van verkiezingen is een veelomvattende taak. Het gaat dan niet alleen om de organisatie van de verkiezingen - zoals het regelen van stembureaus, de bemensing ervan, de uitslagverwerking etc. - maar ook om de juridische aspecten, zoals registratie, kandidaatstelling en benoeming. In 2022 zijn er verkiezingen voor de gemeenteraad. Op basis van de evaluatie van de vorige verkiezingen, wordt continu gewerkt aan verbeteringen in het verkiezingsproces. 1A2.4 Strategische beleidsadvisering en onderzoek Als stedelijke overheid functioneren we in een uiterst complexe omgeving van opgaven, belangen en ontwikkelingen. Om daarbij effectiever te kunnen zijn houden we voortdurend vast aan de ingezette koers, brengen we samenhang in onze strategische thema's en versterken onze public affairs en netwerken. We investeren veel in bestuurlijke samenwerking met strategische partners in de stad en regio.

Zoals samenwerking met regiogemeenten in gemeenschappelijke regelingen, en in netwerken als VNG, G40, Groeiagenda, VerstedelijkingsAlliantie, en de Economic Board Zuid-Holland. De gemeente is actief aan de slag meer datagedreven te werken, de coördinatie en een deel van de uitvoering hiervan ligt bij de eenheid Beleidsonderzoek. We verzamelen, analyseren en ontsluiten onderzoeks- en statistische informatie om zodoende bij te dragen aan de kwaliteit van beleid en besluitvorming. Door de samenwerking met het CBS in het Leidse Urban Data Center komen nieuwe databronnen en mogelijkheden binnen bereik, zodat meer inzicht ontstaat in stedelijke problematiek op het gebied van bv. inkomen, wonen en voorzieningen. Beleidsonderzoek richt zich sinds vorig jaar ook intensief op het beter benutten van interne data (o.a. dashboards voor teams bij dienstverlening). Daarnaast blijft de vraag naar enquête-onderzoek en statistische informatie onverminderd groot. 1A3.1 Sturing en toezicht houden op samenwerkingsverbanden Voor de meeste gemeenschappelijke regelingen is een goed functionerend sturingsarrangement ontwikkeld. In 2020 is het financieel kader voor de gemeenschappelijke regelingen herzien. Dit is voor het eerst van toepassing voor het begrotingsjaar 2022.

Doel van de herziening is het realiseren van een waardevaste begroting rekening houdend met de loon- en prijsontwikkeling volgens het CPB. De bedrijfsvoering van de Leidse regio wordt momenteel nog uitgevoerd door Servicepunt71. In 2021 is het onderzoek naar een nieuw samenwerkingsmodel afgerond. Op basis van dit onderzoek hebben de vier deelnemende colleges op het moment van schrijven dit stuk alleen het voorgenomen principebesluit genomen om de gezamenlijke bedrijfsvoering bij Leiden onder te brengen en daartoe een centrumregeling te treffen. De raden zijn in de gelegenheid gesteld om op dit voorgenomen principebesluit wensen en bedenkingen te uiten. Hierna zullen de colleges in december al dan niet een definitief besluit nemen. Als de vier colleges het definitieve principebesluit nemen dan worden de voorbereidingen getroffen om een centrumregeling te treffen zodat in de loop van 2022 de overgang van de bedrijfsvoering naar de gemeente Leiden plaats kan vinden. Voor de andere gemeenschappelijke regelingen zijn geen bijzondere arrangementen voorzien. 1A3.2 Bevorderen van intergemeentelijke samenwerking In het beleidsakkoord 2018-2022 'Samen maken we de stad' benadrukken we dat we de gemeenten in de Leidse regio samen verantwoordelijk achten voor goed bestuur in onze hele regio. In december 2019 heeft de raad de visienota “Leiden en Regio 2019” vastgesteld.

Hiermee zijn drie kernbegrippen centraal gesteld voor regionale samenwerking: welwillend, wederkerig en zakelijk. Leiden is, in het bijzonder als centrumstad, mede verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het internationale vestigingsklimaat en de versterking van de economische structuur in de regio. Versterking van de Leidse regio, Holland Rijnland en het stedennetwerk in de Zuidelijke Randstad om gezamenlijk de grote strategische vraagstukken aan te pakken die cruciaal zijn voor een duurzame veerkrachtige stad, is daarbij de inzet. Leiden wil de komende jaren inzetten op de volgende dossiers: ■ Leidse regio: samenwerking op operationeel gebied, zoals op het gebied van bedrijfsvoering, het sociaal domein en beheer. ■ Holland Rijnland/Hart van Holland: samenwerking op ruimtelijk structurerende verdeelvraagstukken. ■ Zuidelijke Randstad: samenwerking kenniseconomie, mobiliteit en verstedelijking. ■ Hollands Midden: samenwerking in het kader van veiligheid en crisisbeheersing (Veiligheidsregio), gezondheidszorg (GGD), milieu (Omgevingsdienst).

32 | Beleidsbegroting

Verbonden Partijen Holland Rijnland Holland Rijnland is een samenwerking van en voor dertien gemeenten in het hart van de Randstad. Deze gemeenten werken vanuit een gezamenlijke strategische visie op de verdere ontwikkeling van de regio om de kwaliteit van wonen, werken, ondernemen en recreëren van burgers, bedrijven en instellingen in het gebied te bevorderen. Zie voor meer informatie de paragraaf Verbonden partijen. Holland Rijnland Motieven en doelen deelname GR

Het bereiken van sommige maatschappelijke doelen kan alleen maar door middel van grootschalige samenwerking om slagkracht te realiseren. Vraagstukken van mobiliteit, economie, energie, wonen, groen en RO doen zich per definitie voor op de schaal van de agglomeratie. Agendering van samenwerkingspunten kan door alle gemeenten worden geïnitieerd. Holland Rijnland is uitvoeringsorganisatie voor Regionaal Bureau Leerplicht, Woonruimteverdeling en Volwasseneducatie.

Kansen

Versterken van onderlinge verhoudingen tussen de gemeenten. Snel gezamenlijk kunnen inspelen op kansen (o.a. cofinancieringsfonds). Gezamenlijk investeren in bovenlokale grote opgaven. Vaste overlegtafel voor alle beleidsdomeinen met Provincie Zuid-Holland.

Risico's (top 3)

Binnen Holland Rijnland liggen de risico’s voornamelijk binnen de reguliere bedrijfsvoering: • Debiteurenbeheer; • Subsidiestromen derden; • Personeelskosten; • Ziektekosten; • Automatisering. In het algemeen geldt voor gemeenschappelijke regelingen dat de deelnemende gemeenten garant staan voor financiële overschrijdingen.

Belangrijkste doelstellingen / prestaties en opgaven 2021

In 2019 is de nieuwe meerjarenagenda van Holland Rijnland vastgesteld voor de periode tot 2023. De begrotingen van Holland Rijnland moeten beleidsmatig binnen de meerjarenagenda passen. In 2020 en 2021 is gewerkt aan de Ruimtelijke InvesteringsAgenda (RIA), de Regionale Mobiliteitsagenda (RMA) en de Regionale Energie Strategie (RES). In 2022 wordt de besluitvorming voor sommige onderdelen nog afgerond. Hierna wordt een Integrale Uitvoeringsagenda gemaakt. In het sociaal domein wordt de samenwerking op jeugd voortgezet. De werkwijze binnen de gemeenschappelijke regeling wordt vernieuwd en zal meer opgavegericht worden, meer ruimte voor onderling gesprek tussen de gemeenten en meer variatie in besluitvormingsprocedures.

Belangrijkste bestuurlijke mijlpalen 2021

Vaststellen van (meerjaren)begroting 2022 e.v. Vervolg Groenfonds Opstellen Uitvoeringsagenda voor RIA, RMA en RES. Decentralisatie Maatschappelijke Zorg

Bijdrage 2021

Inwonersbijdrage en RBL €1.359.108 TWO €652.460 Regionaal Investeringsfonds €3.076.652

Voor eigenaarsrol paragraaf Verbonden partijen

Effectindicatoren bij 1A Bestuur Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2022

2023

2024

2025

29% (2017) 37% (2019) 33% (2021)**

39%

41%

41%

43%

Stadsenquête*

51% (2017) 54% (2019) 49% (2021) **

52%

54%

54%

56%

Stadsenquête*

Doel 1A1 Volksvertegenwoordiging, kaderstelling en control 1A1.a Percentage inwoners dat het eens is met de stelling 'Ik voel mij vertegenwoordigd door de gemeenteraad' Doel 1A2 Dagelijks besturen van de gemeente 1A2.a Percentage inwoners dat het eens is met de stelling 'De gemeente wordt goed bestuurd'

* De Stadsenquête wordt vanaf 2011 alleen in de oneven jaren gehouden. ** Verschil met 2019 is niet significant

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.

Beleidsbegroting | 33

Beleidsterrein 1B Dienstverlening Doelen en prestaties bij 1B Dienstverlening Doel

Prestatie

1B1 Burgers, bedrijven en instellingen zijn tevreden over de publieke dienstverlening

1B1.1 Leveren van alle producten en diensten op het gebied van Burgerzaken (o.a. reisdocumenten, rijbewijzen, huwelijken etc.) 1B1.2 Zorgen voor persoonlijke, betrouwbare, toegankelijke en efficiënte dienstverlening via minimaal de belangrijkste 5 kanalen die de burger van ons verwacht en die voldoen aan de moderne standaarden 1B1.3 Op orde houden basisregistraties (BRP, BAG, BGT) 1B1.4 Beantwoorden van eerstelijns vragen, verstrekken van informatie en leveren van eerstelijns producten 1B1.5 Omzetten papieren archieven in digitale archieven naar de moderne standaarden

NB. Bij prestatie 1B1.1 geldt: onder de term 'producten en diensten' vallen niet die producten en diensten die betrekking hebben op de Participatiewet. Informatie over die categorie is opgenomen in begrotingsprogramma 10.

1B1.1 Leveren van alle producten en diensten op het gebied van Burgerzaken (o.a. reisdocumenten, rijbewijzen, huwelijken etc.) We werken op twee manieren aan het verhogen van de kwaliteit van de dienstverlening. Er wordt geïnvesteerd in opleiding en ontwikkeling van personeel en daarnaast werken we aan het continue verbeteren van processen waarbij handmatige handelingen volledig geautomatiseerd worden (bijv. geboorteaangifte, melding voorgenomen huwelijk en het doorgeven van een verhuizing). Dit levert meer tijd op voor kwaliteit en maatwerk. Het registreren van personen die wel in Leiden wonen, maar niet ingeschreven staan blijft een aandachtsgebied. In 2022 zal waarschijnlijk de trouwzaal in het stadhuis weer open gaan en zal er een inhaalslag plaatsvinden van uitgestelde huwelijken in verband met corona. 1B1.2 Zorgen voor persoonlijke, betrouwbare, toegankelijke en efficiënte dienstverlening via minimaal de belangrijkste vijf kanalen die de burger van ons verwacht en die voldoen aan de moderne standaarden De Leidenaar staat centraal in onze dienstverlening en hier richten we onze communicatiekanalen op in. Met de nieuwe visie op dienstverlening werken we vanuit de twee pijlers Dienstverlening in het DNA en ICT op basis van Common Ground.

Vanuit de pijler ICT op basis van Common Ground zit de focus op de noodzaak om in te grijpen in onze infrastructuur om op termijn een basisniveau van dienstverlening te kunnen waarborgen. We zijn afhankelijk van goede ict. De dienstverlening kent geregeld verstoringen en het huidige ict-landschap belemmert ons in het leveren van goede dienstverlening. Ook het doorontwikkelen en verbeteren van de digitale dienstverlening wordt beperkt door de huidige applicaties en ict-infrastructuur (met ingewikkelde koppelingen van applicaties). Dit is een landelijk probleem dat bij alle gemeenten speelt. Een transitie naar een modern ict-landschap is een langdurig project en het is hierbij van belang om aan te sluiten op de landelijke beweging Common Ground. Met Common Ground werken we aan een open en transparante overheid, waarbij data betrouwbaar uitgewisseld kan worden (zowel intern als extern), innovatie gemakkelijker en sneller kan en we een inclusieve dienstverlening kunnen bieden met oog voor de situatie van de Leidenaar. Samen met Servicepunt71 brengen we in kaart wat hiervoor nodig is en hoe we kunnen aansluiten bij natuurlijke momenten zoals vervanging van applicaties. In 2021 is daarom gestart met een proeftuin ‘MijnLeiden’ die doorloopt in 2022 om te onderzoeken wat er precies nodig is voor deze investering.

De proeftuin MijnLeiden maakt het op basis van de nieuwe infrastructuur mogelijk om één duidelijke herkenbaar Leidse ingang (MijnLeiden) te creëren voor alle dienstverleningszaken. In de proeftuin starten we met één proces waarmee we leren wat er nodig is om onze online dienstverlening op basis van een Common Ground structuur te bouwen en via een persoonlijke online omgeving (MijnLeiden) te ontsluiten. Inwoners en ondernemers kunnen via MijnLeiden laagdrempelig hun zaken met de gemeente regelen en de status van aanvragen inzien. Ook onderzoeken we hoe we op termijn door kunnen ontwikkelen naar een zogenaamde ‘omnichannelaanpak’. Hierbij zijn de interactiekanalen zo ingericht, dat ze beter op elkaar afgestemd zijn en de regie op de processen ligt in plaats van per kanaal. Per klantreis wordt zo een betere, naadloze en inclusieve klantinteractie gerealiseerd in een samenspel van de verschillende kanalen. Voor de klant staat hierbij gemak en toegankelijkheid, een persoonlijke benadering en vertrouwen in de dienstverlening voorop. Om de Leidenaar in het verbeteren van de dienstverlening centraal te zetten, onderzoeken we hoe we data en klantsignalen per proces op kunnen halen en analyseren in plaats van per kanaal.

34 | Beleidsbegroting

Vanuit de pijler Dienstverlening in het DNA is het belangrijk om de Leidenaar goed te kennen. Met behulp van de feedback van inwoners, ondernemers en bezoekers willen we de dienstverlening steeds verder verbeteren. Maar we willen ook bewustwording onder de medewerkers vergroten dat wij allemaal een dienstverlener van de gemeente Leiden zijn. We willen inzetten op duidelijke taal in brieven, onder andere door middel van het opleiden van medewerkers tot schrijftrainer, één van de aanbevelingen uit het onderzoek naar de dienstverlening aan laaggeletterden. Vanwege de noodzaak om gemeentebreed financiële keuzes te maken, gaan we dit project vormgeven in enigszins afgeslankte vorm. Daarnaast is naar aanleiding van het onderzoek een pilot gestart voor het ontwikkelen van beeldbrieven. Bij een positieve evaluatie wordt hier in 2022 vervolg aangegeven. Met het plaatsonafhankelijk werken en het gebruik van mobiele telefoons is de gemeentebrede telefonische bereikbaarheid een aandachtspunt. Er is gestart met een jaarlijks onderzoek om de dienstverlening op dit punt te monitoren en te verbeteren. Dit zal in 2022 doorlopen. We volgen de ontwikkelingen rondom de Omgevingswet en het nieuwe digitale Omgevingsloket, met als doel dat goede dienstverlening aan inwoners en ondernemers hier centraal staat.

De dienstverlening voor de fysieke leefomgeving en de omgevingswet zijn opgenomen in andere onderdelen van de begroting. Vanuit de online dienstverlening wordt zorg gedragen voor het up to date houden van de content op de website en het omzetten van formuleren van website naar omgevingsloket. 1B1.4 Beantwoorden van eerstelijns vragen, verstrekken van informatie en leveren van eerstelijns producten In het klantcontactcentrum (KCC) wordt gewerkt aan het continu verbeteren van de dienstverlening. Met behulp van managementinformatie wordt gestuurd op een optimale bereikbaarheid via alle kanalen en geven we vakteams inzicht in hun bereikbaarheid en de snelheid van afhandeling van terugbelverzoeken. Voor een goede dienstverlening kan het KCC immers niet alleen zorgen, maar daar levert iedereen in de organisatie die contacten heeft met inwoners, bedrijven of instellingen een bijdrage aan. Er wordt extra ingezet op het altijd verstrekken van de juiste informatie en om te zorgen dat de medewerkers van het KCC voldoende expertise hebben om de steeds complexer wordende vragen goed te kunnen beantwoorden. Het KCC investeert daarom in coaching, een goed inwerkprogramma, een up to date kennisbank, opleidingen en dagstarts.

De internationalisering van Leiden en de veranderde samenstelling van de Leidse bevolking (11,6% van de Leidenaren heeft een buitenlandse nationaliteit en 32.2% van de Leidenaren heeft een migratieachtergrond) vraagt om een andere inzet van de gemeente, ook in haar primaire taak als dienstverlener. Om de ontwikkelingen rondom internationalisering op een adequate manier op te vangen wordt, in lijn met de Visie Internationationalisering, ingezet op de verbetering van onze dienstverlening. Inspelen op deze mogelijkheden tot verbetering draagt bij aan de aantrekkelijkheid van Leiden voor internationals. Om de toegankelijkheid en benaderbaarheid van de gemeente voor de groep internationals te verbeteren en om de steeds grotere aantal klanten dat (nog) geen Nederlands spreekt professioneel te kunnen helpen, wordt ingezet op het naar een hoger niveau brengen van de Engelse spreek- en schrijfvaardigheid van de medewerkers. Uiteindelijk zijn het onze medewerkers die het verschil maken. Waar het gebouw en ICT ondersteunend zijn, zijn de houding en het gedrag van onze medewerkers bepalend. Zij geven invulling aan maatwerk en gastvrijheid, Dienstverlening zit in hun DNA. Per 12 december 2022 moeten we voldoen aan het eerste deel van de verordening Single Digital Gateway.

De verordening heeft tot doel om te komen tot één Europees portaal (YourEurope.eu) waar EU-burgers toegang krijgen tot informatie, procedures en diensten van overheden, inclusief gemeenten. In december 2022 moeten (naar schatting) 64 verplichte gemeentelijke producten en diensten in het Nederlands en Engels gepubliceerd zijn op YourEurope. We maken hiervoor gebruik van een centrale invoervoorziening die gebouwd wordt door de VNG. De intensieve samenwerking tussen Communicatie, het KCC en het onlineteam in de Newsroom zal zich verder ontwikkelen. In de Newsroom wordt continu gemonitord wat er om ons heen gebeurt. We analyseren de berichtgeving in de media en klantvragen om snel te kunnen reageren op actuele kwesties en te kunnen anticiperen op veranderende behoeftes. In 2022 zal regiobreed een nieuwe telefonie-oplossing worden geïmplementeerd, zodat we ook met betrekking tot de techniek achter de telefonie toegerust zijn voor de toekomst en dit ook aansluit op Common Ground.

Beleidsbegroting | 35

Effectindicatoren bij 1B Dienstverlening Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden 2022

Bron

2023

2024

2025

Doel 1B1 Burgers, bedrijven en instellingen zijn tevreden over de publieke dienstverlening 1B1.a Rapportcijfer totaaloordeel telefonische dienstverlening

7,8 (2018) 8,0 (2019) 7,2 (2020)

7,9

7,9

7,9

7,9

Enquete in eigen beheer

1B1.b Rapportcijfer totaaloordeel dienstverlening balie

7,9 (2018) 8,5 (2019) 8,3 (2020)

8,2

8,2

8,2

8,2

Enquete in eigen beheer

1B1.c Rapportcijfer totaaloordeel digitaal loket

5,8 (2018) 6,4 (2019) 6,3 (2020)

6,3

6,3

6,3

6,3

Enquete in eigen beheer

1B1.d Percentage Leidenaren dat het contact met de gemeente als goed of uitstekend beoordeelt

81% (2017) 76% (2019)

-

80%

-

80%

Stads- en wijkenquête*

Toelichting bij tabel: Er is budget beschikbaar gesteld voor het continueren en stabiliseren van de (digitale) dienstverlening de komende jaren. De verbeteringen die we de komende jaren doen, zijn hier op gericht. De streefwaarden zijn hierop aangepast, waarbij is uitgegaan van een gemiddelde over de afgelopen jaren. * De Stads- en wijkenquête wordt alleen in de oneven jaren gehouden..

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers. 1B1.3 Op orde houden basisregistraties Het Stelsel van Basisregistraties speelt een belangrijke rol in het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken. Deze vraagstukken worden steeds vaker via data gedreven initiatieven opgepakt: beleid en processen worden hiermee meer ondersteund door data, de kwaliteit van data en informatie is op orde en privacy en vertrouwelijkheid zijn gewaarborgd. De meerwaarde van het stelsel van basisregistraties en andere overheidsgegevens zit hem in het gebruik van kwalitatief goede data. In 2022 gaan wij, onder andere door het inzetten van mutatiesignalering, de kwaliteit van de basisregistraties verder verbeteren. Dit is van belang bij het aanpakken van de maatschappelijke vraagstukken en zal ook een beter resultaat opleveren bij de ENSIA verantwoording (Eenduidige Normatiek Single Information Audit). 1B1.5 Omzetten papieren archieven in digitale archieven naar de moderne standaarden Het Project Digitalisering Bouwdossiers wordt voor wat betreft het digitaliseren van het bouwarchief zo goed als afgerond in 2021. Dan zijn alle papieren dossiers vervangen door de digitale exemplaren. We zijn nu bezig met een volgende stap waarin de migratie naar het e-depot van Erfgoed Leiden wordt gerealiseerd. Dit loopt door in 2022.

Om nieuwe papieren aanwas te voorkomen zal papierloos en digitaal werken (en archiveren) worden gestimuleerd. Verbonden Partijen De onderstaande Verbonden Partijen leveren een bijdrage aan dit beleidsterrein. Zie voor meer informatie de paragraaf verbonden partijen. Stichting administratiekantoor Dataland Dataland verzorgt tot 31 december 2021 nog de toegankelijkheid van gemeentelijke WOZ-informatie voor publieke en private afnemers in Nederland en levert aan deelnemers de Handelregister- en Kadasterdata. Dit leidt tot efficiëntie, betere betrouwbaarheid en kennisvoordelen op het gebied van toegankelijkheid van deze Data. Door diverse landelijke ontwikkelingen is deze intermediair functie overbodig geworden. Voor de afnemers van WOZ is een landelijk basisregistratie en de gemeenten kunnen zelfstandig een datakoppeling inrichten bij het Handelsregister en het Kadaster. Dataland zal, in overeenstemming met de certificaathouders per 1 januari 2022 zichzelf opheffen. Servicepunt71 Samenwerking op het gebied van bedrijfsvoering. De bedrijfsvoering betreft de dienstverlening op de gebieden financiën, human resource management, inkoop, informatie en communicatie-technologie, juridische zaken en, voor Leiden en Leiderdorp, facilitaire zaken.

Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland De Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland (BSGR) is een samenwerkingsverband op het gebied van belastingen tussen het hoogheemraadschap van Rijnland en de gemeenten: Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Oegstgeest, Velsen, Voorschoten, Waddinxveen, Wassenaar en Zoeterwoude. De

36 | Beleidsbegroting

BSGR voert namens de deelnemers de heffing en invordering van lokale belastingen uit. Ook bepaalt de BSGR de hoogte van de WOZ-waarde voor alle onroerende zaken in deze gemeenten. Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland Motieven en doelen deelname GR