210076 Bijlage 1 Nota van uitgangspunten Hoge Mors

Hoge Mors Nota van Uitgangspunten Rioolvervanging en herinrichting openbare ruimte

Juni 2021

Colofon Dit is een product van Gemeente Leiden Formele naam:

Toelichting op het schetsontwerp en Nota van Uitgangspunten voor de herinrichting van de openbare ruimte in de Hoge Mors

Datum:

22-06-2021

Opdrachtgever:

Ashley North (bestuurlijk) Lia Totte (ambtelijk)

Opdrachtnemer:

David van Zanten

Ontwerpteam:

Daniëlle Mulders (O&M) Ton Heijnen (O&M) Karen Jansen (O&M) Michelle Sleebos (RO) Edward Lefeber (Stadsingenieurs) Ron Kardol (Stadsingenieurs)

Contact:

David van Zanten via telefoonnummer: 14071

Voorwoord Voor u ligt de Nota van Uitgangspunten voor het project “Hoge Mors, rioolvervanging en herinrichting van de openbare ruimte”. In dit document zijn de ontwerp- en beleidsuitgangspunten geformuleerd die de basis vormen voor het schets-, voorlopig-, en definitief ontwerp. Deze Nota van Uitgangspunten [NvU] wordt samen met het bijbehorende schetsontwerp als kaderbesluit aan de raad ter vaststelling aangeboden en dient na vaststelling als start van de ontwerp- en voorbereidingsfase. Het vervangen van de riolering biedt meekoppelkansen voor andere opgaves, zoals het vervangen van de verharding, energietransitie, klimaat robuuste ondergrondse inrichting, klimaatadaptieve bovengrondse inrichting, het vergroten van de biodiversiteit, verbeteren van de verkeersveiligheid door het toepassen van duurzaam veilige maatregelen en parkeerregulering door parkeren in parkeervakken. Door deze opgaves onderling af te stemmen en waar mogelijk integraal uit te voeren, wordt werk met werk gemaakt, worden kosten bespaard en investeringen zo efficiënt mogelijk ingezet. De inrichting van de openbare ruimte wordt klimaatadaptief ontworpen en uitgevoerd, zodat de wijk voorbereid is op de toekomst in het kader van de verwachte klimaatontwikkelingen. Hiervoor wordt er, waar doelmatig, een gescheiden rioleringsstelsel aangelegd.

Vanuit het thema circulaire economie wordt zoveel als mogelijk het bestaande materiaal hergebruikt, zoals de gebakken klinkers uit de rijbanen en parkeervakken. Alleen waar het echt niet kan, of ten koste gaat van klimaatadaptieve maatregelen of er teveel wordt afgeweken van het Handboek Openbare Ruimte, wordt voor nieuw materiaal gekozen.

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

3

Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Scope 1.3 Doel van het project 1.4 Doel van de Nota van Uitgangspunten 1.5 Participatie

7 7 7 7 7 7

2. Kaders 2.1 Algemeen overzicht beleidskaders 2.2 Uitgelichte kaders

9 9 9

2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.2.6

Beleidsakkoord College 2018-2022 “ Samen maken we de stad” Ontwikkelperspectief De Mors Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte Groenbeleid Mobiliteitsnota en Parkeervisie Warmtevisie Leiden 2017

3. Analyse 3.1 Historische context 3.2 Ruimtelijke analyse 3.2.1 Gebiedsschets 3.2.2 Bebouwingsstructuur 3.2.3 Eigendommen 3.2.4 Overgangen tussen gebouwen en openbare ruimte 3.2.5 Verharding in tuinen 3.2.6 Functies 3.2.7 Projecten in de omgeving

3.3 Verkeersstructuur 3.3.1 Autoverkeer 3.3.2 Parkeren 3.3.3 Openbaar vervoer 3.3.4 Fietsverkeer < Foto: Buro JP

9 10 11 11 11 11

13 13 15 15 16 16 19 19 19 20

22 22 23 26 26

3.4 Groenstructuur 3.4.1 3.4.2 3.4.3 3.4.4 3.4.5

29

Groene hoofdstructuur en Groene Kaart Groene Kansenkaart Openbaar groen en water Bestaande bomenbestand Biodiversiteit

29 29 29 35 35

3.5 Klimaatadaptatie

38

3.5.1 Wateroverlast 3.5.2 Hittestress 3.5.3 Droogte

38 39 40

3.6 Overig

40

3.6.1 3.6.2 3.6.3 3.6.4 3.6.5

40 40 40 41 41

Materialisering en straatmeubilair Openbare verlichting Afvalinzameling en afvalbakken Archeologie Ondergrondse infrastructuur

4. Schetsontwerp 4.1 Uitgangspunten 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.1.4 4.1.5 4.1.6

42 42

Gescheiden rioolstelsel Reservering energietransitie Kabels en leidingen Conform Handboek Openbare Ruimte inrichten. Verkeersveiligheid Gebiedsspecifiek werken

42 42 42 42 42 42

4.2 Aanpak

42

4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5 4.2.6

42 44 46 46 47 47

Basisaanpak Speciale gebieden Ontwerp Riool Klimaatadaptief en biodivers inrichten Afvalinzameling Aanbevelingen voor private gronden.

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

5

Legenda Fase 1 Fase 2

1. Inleiding 1.1

Aanleiding

De riolering in het zuidelijk deel van de Hoge Mors is aan vervanging toe. Om het rioolstelsel te ontlasten tijdens hevige regenbuien, als gevolg van klimaatveranderingen, wordt het gemengde rioolstelsel vervangen door een gescheiden rioolstelsel. Dit betekent dat het regenwater wordt afgekoppeld door een hemelwaterriolering (HWA). Deze riolering zorgt ervoor dat het regenwater direct kan worden afgevoerd op het oppervlaktewater. De rioolvervanging is een goede aanleiding om ook de kwaliteit van de openbare ruimte te verbeteren. De rijbanen, de straten, trottoirs, pleinen en het groen kunnen worden opgeknapt. Ook wordt de herinrichting van de openbare ruimte benut om deze toekomstgericht en klimaatadaptief in te richten.

Dat betekent: • Afkoppelen regenwater door middel van een hemelwaterriool; • Ondergrondse ruimtereservering voor een toekomstig stadsverwarmingsnet; • Vergroten biodiversiteit; • Vergroenen straatbeeld; • Hitte, droogte en reguleren van de grondwaterstand (verbeteren grondwaterbeheersing). • Parkeerregulering door parkeren in parkeervakken. • Herinrichten straten en toepassen duurzaam veilige verkeersmaatregelen.

1.4 1.2

Scope

Het projectgebied is het gebied tussen de Agaatlaan, de Opaalstraat, het Spoor en de Hoge Morsweg. De herinrichting van de openbare ruimte wordt binnen het projectgebied, waar mogelijk, gecombineerd met klimaatadaptieve oplossingen. De in 2003 heringerichte Spinelstraat, Zirkoonstraat, Kornalijnstraat, Jadestraat, Tijgeroogstraat en Rozenkwartsstraat vallen buiten de scope van dit project. Dit geldt ook voor de 5 speellocaties, het onlangs aangelegd Morspark en het terrein van Crescendo. Als bijkomende opdracht worden de volgende 3 opgaven in het project meegenomen: 1. Vergroenen en klimaatadaptief inrichten Granaatplein en de Onyxstraat. 2. Fietsroute Agaatlaan, vanaf kruising Smaragdlaan tot aan de Leeghwatertunnel. 3. Herinrichting Diamantplein en omgeving als Hart van de wijk.

1.3

Doel van het project

De openbare ruimte wordt heringericht conform het Handboek Openbare Ruimte Leiden en de wegencategorisering (Mobiliteitsnota gemeente Leiden). Het resultaat van het project is een duurzame en toekomstgerichte inrichting door klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte.

< Afbeelding 1 Plangebied

Doel van de Nota van Uitgangspunten

In deze Nota van Uitgangspunten (NvU) wordt beschreven op welke manier er invulling wordt gegeven aan de opgave. Op basis van de ruimtelijke analyse en de aanwezige beleidskaders worden de kansen en randvoorwaarden voor het projectgebied inzichtelijk gemaakt. De uitgangspunten en randvoorwaarden dienen als basis voor de verdere uitwerking van het ontwerp.

1.5

Participatie

Anders dan gedaan is in eerdere herinrichtingsprojecten, is voorafgaand, bij de start van het project, via een enquête de beleving van de wijk uitgevraagd. Het doel van deze eerste participatieronde was het inventariseren van de wensen en ideeën, van de bewoners van de wijk. Daarnaast zijn er eind mei nog 4 digitale participatieavonden geweest, waarbij met bewoners in gesprek is gegaan over de principeprofielen van het schetsontwerp. Tijdens deze avonden zijn verschillende wensen, ideeën, opmerkingen en zorgen benoemd. Via DoeMee kunnen bewoners tot 4 juli hun reacties plaatsen. Deze worden vervolgens verzameld en meegenomen in de uitwerking van het schetsontwerp naar het voorlopig ontwerp. Verder worden de ontwerpen, in iedere fase van het ontwerp, voorgelegd aan en besproken met de betrokken stakeholders (scholen, woningcorporaties, omwonenden en bedrijven).

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

7

2. Kaders 2.1

Algemeen overzicht beleidskaders

De gemeente Leiden heeft verschillende kaders vastgesteld waar, zowel procesmatig als inhoudelijk rekening mee moet worden gehouden. Hieronder staat een overzicht van beleidsstukken: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Visie ruimte voor de stad Structuurvisie Leiden 2025 Beleidsakkoord College 2018-2022 "Samen maken we de stad" Kadernota 2020-2023 Kaders wijkaanpak Gebiedsvisie Diamantplein en omgeving (RV 19.0082) Kaderbesluit Diamantplein en omgeving (RV 21.0013) Vigerend bestemmingsplan Duurzaamheidsagenda 2016-2020 Klimaatstresstest 2019 Warmtevisie Leiden 2017 Handelingsperspectief Berenschot, juli 2019 Concept uitvoeringsprogramma Leiden biodivers en klimaatbestendig 2020-2023 Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte deel 1-4 2017-2025 Kadernota Kwaliteit Openbare Ruimte Verordening tot wijziging van de verordening fysieke leefomgeving Leiden 2020, onderdeel bomen (RV21.0023) Groene kansenkaart 2019 (RV19.0042) Richtlijn geveltuinen Mobiliteitsnota Leiden Duurzaam Bereikbaar Parkeervisie Leiden Auto- en fietsparkeren 2020-2030 (RV20.0038) Uitbreiding gereguleerd parkeren (RV21.0057) Beleidsprogramma Fiets 2020-2030 Leiden Fietsstad (RV20.0111) Beheerplan Wegen 2017-2021 Integraal Water Keten Plan (IWKP) 2019-2023 Beleidsplan openbare verlichting 2013 Eindrapportage Urbanisten klimaatadaptieve bouwstenen

< Foto: Buro JP

2.2

Uitgelichte kaders

2.2.1 Beleidsakkoord College 2018-2022 “ Samen maken we de stad” Het beleidsakkoord van het college heeft verscheidene doelstellingen die (indirect) effect hebben op de inrichting van de openbare ruimte van het Morsdistrict. Niet alle thema's zijn op de herinrichting van de openbare ruimte van toepassing. Hieronder volgt een selectie: Klimaatneutraal, groen en circulair is een thema met als voornaamste doelstelling het terugdringen van uitstoot van broeikasgassen en het aanpassen van de stand aan het veranderende klimaat. Daarnaast heeft het college als doelstelling om meer groen te realiseren in de stad op kleine- en grote schaal. De laatste doelstelling die van belang is heeft te maken met circulariteit. Dit betekent dat bij herinrichtingen duurzaam geproduceerde, hernieuwbare en algemeen beschikbare grondstoffen worden gebruikt. Onderdeel hiervan is het reduceren van afvalstromen. Materiaal wat bruikbaar is kan opnieuw gebruikt worden. Fietsstad met autoluwe binnenstad gaat over mobiliteit en het versterken van het gebruik van de fiets en voetganger boven de auto. Dit wordt gedaan door het verbeteren van fietsroutes. Parkeerregulering hoort ook bij de mogelijkheden die het college ziet om autogebruik te reduceren. Een toegankelijke en gezonde omgeving is cruciaal om inclusieviteit te bereiken voor mensen met een beperking.

Mensen met een beperking worden waar nodig gefaciliteerd in het gebruik van de openbare ruimte. Zelf initiatief nemen en deelnemen aan besluitvorming is een manier om Leidenaren zich in te laten zetten voor elkaar en voor de stad. Hiervoor zoeken we belanghebbenden op.

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

9

2.2.2 Ontwikkelperspectief De Mors De omgevingsvisie beschrijft hoe de gemeente om wil gaan met de groei en ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van Leiden. Daarmee vormt de omgevingsvisie één van de kerninstrumenten van de omgevingswet. Het Ontwikkelperspectief De Mors is een gebiedsuitwerking van de Omgevingsvisie Leiden 2040. Met dit document stelt de gemeenteraad richtinggevende opgavegerichte beleidskaders voor de ontwikkeling van De Mors. Dit leidt tot beter geïnformeerde initiatiefnemers, bewoners en belanghebbenden en snellere besluitvorming over projecten. In het ontwikkelperspectief zijn vier bouwstenen uitgewerkt die vorm geven aan de ambities voor de ontwikkeling van De Mors richting 2040. Hieronder staat per bouwsteen beschreven welke aspecten er relevant zijn voor dit project.

Bouwsteen Karakteristiek en eigentijds Een doel van deze bouwsteen is het zichtbaar maken van historische structuren door het versterken van de route langs de Oude Rijn langs de Hoge Morsweg en het versterken van de zichtbaarheid en toegankelijkheid van de Oude Rijn. Een ontbrekende schakel in de historische route is de knoop Hoge MorswegTurkooislaan-Agaatlaan. Deze knoop ligt op de rand van het projectgebied. De wens is om de historische route beter herkenbaar te maken. Op het Werninkterrein komt een openbare plek aan het water. Voor de Hoge Mors wordt deze toegankelijk via een nieuw te realiseren tunnel. De tunnel mondt uit ter hoogte van de Amethistkade-Azurietkade-Aquamarijnstraat. Een (voorstel voor) goede inpassing van de tunnel en aangrenzende straten maakt geen onderdeel uit van de ontwerpopgave van dit project. Wel vindt afstemming tussen beide projecten plaats. Bouwsteen Ontmoeten en ondernemen Een doel van deze bouwsteen is om ontmoeting in de wijk te stimuleren. Een van de plekken die zich hier goed voor leent is het Hart van de Wijk Diamantplein. Het winkelcentrum wordt momenteel gerevitaliseerd, het plein wordt ingericht als verblijfsplek en er komt meer ruimte voor groen. Bouwsteen Gezond en duurzaam Doel van deze bouwsteen is om meer ruimte te bieden aan bewegen, spelen verblijven en ontmoeten in de openbare ruimte.

Zowel op speelplekken, in parken, als op straat. Daarnaast is het goed om te investeren in klimaatadaptatie, biodiverse vergroening en circulair materiaalgebruik. De herinrichting van de openbare ruimte kan hier invulling aan geven. Bouwsteen Ontsloten en verbonden Doelen van deze bouwsteen zijn het prioriteit geven aan langzaam verkeer en openbaar vervoer, het vergroten van de verblijfskwaliteit van straten en het versterken van de relatie tussen de gebouwde omgeving en de openbare ruimte.

Afbeelding 2. Toekomstbeeld uit Ontwikkelperspectief De Mors

10

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

2.2.3 Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte Alle verharding in het openbaar gebied dient, conform het ‘ Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte”, heringericht of vervangen te worden. De klimaatadaptieve inrichting is nog geen vastgesteld onderdeel van het Handboek en kan hiervan afwijken. Eventuele afwijkingen ten opzichte van het handboek zullen specifiek worden benoemd. Het handboek blijft hierbij wel de basis voor het ontwerp. 2.2.4 Groenbeleid Verordening tot wijziging van de verordening fysieke leefomgeving Leiden 2020, onderdeel bomen en de Groene Kaart regelen de vergunningplicht en de bescherming van bomen en houtopstanden in Leiden. Op de Groene kaart zijn de beschermde bomen, houtstructuren en gebieden aangegeven. Voor het eventueel kappen of verplaatsen van bomen benoemd op de Groene Kaart is een omgevingsvergunning nodig. Op de Groene Kansenkaart is het Granaatplein aangemerkt als plek die kan worden vergroend en klimaatadaptief ingericht. Hiervoor is ook budget beschikbaar gesteld. De wens is om bij voldoende budget ook de Onyxstraat mee te nemen in de plannen.

Op de middellange termijn wordt parkeerregulering ingevoerd. Bij de herinrichting van de openbare ruimte wordt dit al meegenomen door aanleg van parkeervakken en het aanbrengen van parkeervoorzieningen voor betaald parkeren. 2.2.6 Warmtevisie Leiden 2017 Leiden heeft als doelstelling om in 2050 een aardgasvrije stad te zijn. Dit betekent dat jaarlijks gemiddeld 1500 woningen aardgasvrij gemaakt moeten worden. Er wordt gestart in wijken waar de kans op slagen het grootst is. De ambitie is om de kansrijke wijken in 2035 aardgasvrij te maken. Het Morsdistrict is aangewezen als een van deze kansrijke wijken. In het ontwerp van de inrichting van de openbare ruimte wordt ruimte gereserveerd in de ondergrond om in de toekomst het warmtenet uit te breiden in straten waar dit nu nog niet aanwezig is.

2.2.5 Mobiliteitsnota en Parkeervisie De mobiliteitsnota beschrijft hoe Leiden werkt aan een duurzaam mobiliteitssysteem. Om de stad duurzaam, leefbaar en bereikbaar te maken en te houden wordt prioriteit gegeven aan lopen, fietsen en openbaar vervoer. De Hoge Mors ligt in het parkeerbeleid in het overgangsgebied. Op dit moment is er geen parkeerregulering. Overloop van parkeerders uit de tweede schil rond de binnenstad veroorzaakt nu een parkeerknelpunt. In de nieuw parkeervisie zijn de volgende visiepunten opgenomen voor parkeren: • Bescherming tegen wijkvreemde parkeerders door parkeerregulering (betaald parkeren); • Parkeerregulering voorkomt dat bewoners van nieuwbouw en gebouwen die eerder een andere functie hadden in de openbare ruimte parkeren; • In de omgeving van winkelcentra voert de gemeente een aangepast parkeerregime; • Er komen geen nieuwe parkeerplaatsen bij in de openbare ruimte.

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

11

12

1966

1971

1976 Afbeelding 3 Historische luchtfoto's

1983

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

3. Analyse 3.1

Historische context

Vanaf de late middeleeuwen bestond de belangrijkste bebouwing langs de Oude Rijn uit boerderijen en bedrijven die voorzagen in de grote vraag naar bouwmaterialen van de groeiende stad. Vanaf ca. 1700 verandert dit als meer Leidenaren buitenhuizen en tuinen langs de Oude Rijn laten aanleggen en het bebouwingslint steeds meer wordt bebouwd. De bebouwing heeft hierdoor een divers karakter met wisselende korrelgrootte, bouwhoogte, architectuur en rooilijnen. Het karakter van het oude lint onderscheidt zich door de nietplanmatige opzet van de rest van de Hoge Mors. Een bijzondere ontwikkeling in de vooroorlogse geschiedenis is de planning van de Rijksweg 4B uit het Rijkswegenplan van 1938. Deze voorloper van de nu in aanleg zijnde Rijnlandroute is door protest van o.a. de gemeente Leiden nooit gerealiseerd. De voorbereidingen zijn echter in de jaren vijftig wel gestart. In de structuur van het gebied is hier vrijwel niets meer van te zien.

gebouwd aan een groot aantal etagewoningen (inmiddels deels alweer afgebroken en vervangen) en een winkelcentrum. Door de relatief geringe schaal is De Mors geen échte Wederopbouwwijk. De bebouwing die er is, wordt wel grotendeels binnen de ruimtelijke opzet van het Wederopbouwplan gerealiseerd. De voor deze periode zo kenmerkende dominerende groenstructuur is nauwelijks aanwezig. Na de Wederopbouwperiode wordt de Hoge Mors nog verder uitgebreid. Zo verrijst in 1970 de langste flat van Leiden aan de Agaatlaan. In de jaren ’80 wordt de buurt afgemaakt met de bouw van Koppelstein. Tussen 2003 en 2014 worden woningen in het westelijk deel van het plangebied gebouwd. In 2011 zijn de flats langs de Diamantlaan vervangen voor gemengde blokken. Het Robijnhof is inmiddels gesloopt en wordt vervangen door appartementen, eengezinswoningen en zorgwoningen. Ook komt er nieuwbouw aan de Turkooislaan en rondom het Diamantplein. Verder zijn er plannen om een tunnel onder het treinspoor door te maken die het Werninkterrein verbindt met de Hoge Mors.

Kort na de oorlog begint men direct met de wederopbouw en de bouw van nieuwe woningen om de groeiende woningnood op te vangen. In eerste instantie wordt daarvoor het bestaande vooroorlogse wijkje in de Lage Mors aangevuld. Al snel wordt duidelijk dat de traditionele manier van bouwen volstrekt tekort schiet. Het gaat te langzaam en er worden te weinig woningen gebouwd voor een te hoge prijs. Om de woningbouw te versnellen wordt na enkele jaren de bouwproductie gerationaliseerd. In deze periode worden plannen voor de Hoge Mors gemaakt. De plankaart uit 1955 toont het plan. Te zien is dat gekozen is voor een opzet in een stempelstructuur. Op plekken waar openbare gebouwen zijn bedacht zijn globale bouwvlakken met maximale bebouwingspercentages ingetekend. In de Hoge Mors is een deel van de huidige bebouwing uit deze Wederopbouwperiode (1940 – 1968) bewaard. Veel gebouwen uit deze periode zijn er echter niet, omdat Leiden er pas in 1966 in slaagt de grenzen van de stad uit te breiden. Toch wordt al vanaf 1964, gedeeltelijk buiten de gemeentegrenzen, Afbeelding 4 Stedenbouwkundig plan Hoge Mors Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

13

14

Singels

Morspark

Groen in voortuinen

Auto dominant in inrichting openbare ruimte

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

3.2

Ruimtelijke analyse

3.2.1 Gebiedsschets De Hoge Mors ligt in het westelijk deel van Leiden. Het plangebied ligt ingeklemd tussen de Oude Rijn, de Agaatlaan, de Dr. Lelylaan en het treinspoor. Bij het aanleggen van een gescheiden rioolstelsel en het klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte zijn er een aantal aspecten die specifiek in het gebied spelen.

het groen in de woonstraten, om zo gemakkelijker vanuit huis langs en door het groen een ommetje te kunnen maken, is een opgave. Het bewonersinitiatief het Morslint is hier een eerste stap in. Het uitbreiden van dit Morslint door een groter deel van de wijk wordt gezien als een kans. Net als het vergroenen en klimaatadaptief inrichten van verharde pleinen, zoals het Diamantplein, Granaatplein en de Onyxstraat.

Meer eenheid in de woonbuurt De Hoge Mors is een woonbuurt die heel gevarieerd is. De wijk kent een breed aanbod aan woningtypes uit verschillende periodes. Ook de openbare ruimte is divers ingericht. Het is daardoor soms moeilijk om de buurt als een geheel te zien of om je goed te oriënteren in de buurt.

Groen in voor- en achtertuinen Ook het private groen in voor- en achtertuinen draagt bij aan het groene karakter van De Hoge Mors. Door toenemende verstening in tuinen (en ook openbare ruimte) staat de groene kwaliteit onder druk. Door verstening is er op sommige plekken ook sprake van meer wateroverlast bij piekbuien en is er meer hittestress in gebieden met veel verharding.

De variatie in de bebouwing zal zo blijven, maar de herinrichting van de openbare ruimte is een kans om meer eenheid in de buurt te creëren. Dit kan zowel door een eenduidige inrichting als materiaalgebruik. Straten worden conform handboek ingericht volgens een aantal basispprofielen. Een aantal locaties vraagt om een locatiespecifieke en afwijkende aanpak. Extra aandacht voor plekken met een gemengd programma In het grootste deel van de Hoge Mors wordt voornamelijk gewoond. Op een aantal plekken is er sprake van een gemengd programma. Dit zorgt voor levendigheid in de buurt, maar ook voor verkeersoverlast van zowel auto's als fietsers en soms ook verkeersonveilige situaties. Met name de omgeving rondom het winkelcentrum Diamantplein, Auris de Weerklank en Scheepswerf Akerboom zijn een aandachtspunt. Versterken van de groen- en waterstructuur Het groen en water langs straten, de parken en de plantsoenen zorgen voor het groene karakter van de Hoge Mors. Deze groene kwaliteit wordt nog niet overal even goed benut. Dit komt vooral door het ontbreken van goede verbindingen tussen het groen, maar ook door de soms beperkte ruimte die er bijvoorbeeld in straten is om bomen optimaal te laten groeien. Het versterken van

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

15

3.2.2 Bebouwingsstructuur De bebouwingsstructuur van de Hoge Mors kan grofweg worden opgedeeld in drie types: Lintbebouwing Langs de Hoge Morsweg bevindt zich lintbebouwing. Met bebouwing in wisselende korrelgrootte, hoogte, architectuur en rooilijn. Soms staan gebouwen direct aan de straat en op andere plekken zijn er ruime groene voortuinen. Hoge Morsweg

Granaatplein

Appartementencomplexen In de noordrand van het plangebied staan voornamelijk galerijflats. De meeste flats zijn georiënteerd op de grotere groenstructuren in het gebied. Verspreid over dit deel van de wijk bevinden zich ook de belangrijkste voorzieningen. Langs het spoor staan een aantal gemengde bouwblokken met een mix van appartementen en grondgebonden woningen.

Turkooislaan

Ametistkade vanuit Aquamarijnstraat

Eengezinswoningen In een groot deel van het plangebied staan eengezinswoningen. De meeste woningen hebben een voortuin aan de straat. De bebouwing is gevarieerd en in stempelstructuur gebouwd. 3.2.3 Eigendommen Het plangebied is met uitzondering van de openbare ruimte voor het grootste gedeelte privaat eigendom. Verspreid over de wijk bevinden zich verschillende voorzieningen die in eigendom zijn van de gemeente of in erfpacht zijn uitgegeven.

Aquamarijnstraat

Agaatlaan

De Kornalijnstraat, Spinelstraat en een deel van de Jadestraat en Rozekwartsstraat is door een private partij ontwikkeld. De riolering is in deze straten recenter aangelegd en nog niet aan vervanging toe. Deze straten maken daarom geen onderdeel uit van dit project.

Diamantlaan

Opaalstraat

Impressie grote variatie in bebouwing

16

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

Legenda

Legenda Geen woonfunctie Eengezinswoning Appartement Lintbebouwing Groenstructuur Afbeelding 5 Bebouwingsstructuur

N

Corporatie bezit Deels corporatie bezit Studentenhuisvesting Privaat eigendom

N

Afbeelding 6 Eigendommen

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

17

Legenda Voortuinen Hagen Schutting Gevel Afbeelding 7 Erfafscheiding privaat - openbaar

18

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

Legenda

N

80 - 100% 60 - 80% 40 - 60% 20 - 40% 0 - 20% Afbeelding 8 Tuinenkaart (verhardingsgraad per erf)

3.2.4 Overgangen tussen gebouwen en openbare ruimte In de Hoge Mors zijn er verschillende overgangen tussen gebouwen en de openbare ruimte. In de meeste gevallen zit er een stukje privéterrein voor of het gebouw waar omheen een tuinmuur, haag of hekwerk is geplaatst. De grotere appartementencomplexen hebben veelal geen overgangszone en komen direct uit op het trottoir. Met name bij de corporatieflats is er geen directe relatie tussen de woningen en de straat. Hier zitten in de plinten garageboxen of bergingen. Dit zijn plekken waar de sociale controle minder is en die ook 'savonds door bewoners als onveilig worden ervaren. Ditzelfde geldt in een aantal straten met losse garageboxen. 3.2.5 Verharding in tuinen Ten opzichte van woonbuurten in de omgeving scoren de tuinen in de Hoge Mors relatief goed als het gaat om mate van verharding. Veel van de tuinen zijn tussen de 0-40% verhard. Verspreid over de wijk ligt de verhardingsgraad hoger. Dit is met name het geval bij de panden met een bedrijfsfunctie. 3.2.6 Functies In het projectgebied wordt voornamelijk gewoond. Het woningvoorraad in de Hoge Mors is heel divers en bestaat uit vrijstaande woningen, twee-ondereen-kapwoningen, eengezinswoningen en appartementencomplexen. Rondom het Diamantplein bevinden zich verschillende winkels, daghoreca, een gezondheidscentrum en zorgvoorzieningen.

Op de hoek van de Diamantlaan, Smaragdlaan en Robijnstraat staat Auris de Weerklant. Dit is een school voor leerlingen met een taalontwikkelingsachterstand. In het Morspark staan verschillende panden met maatschappelijke voorzieningen, zoals het Huis van de Buurt Morschwijk, een gymzaal en een vrouwenopvang. Aan de Saffierstraat ligt sportveld Crescendo dat momenteel niet in gebruik is. Langs de Hoge Morsweg bevinden zich verschillende bedrijven, waaronder een scheepswerf. Legenda Wijkcentrum Onderwijs Sport Welzijn/maatschappelijk Woonzorg

Zorg Bedrijf Horeca Wijkwinkelcentrum

N

Afbeelding 9 Functies

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

19

3.2.7 Projecten in de omgeving 1. Turkoois Aan de Turkooislaan zullen ca. 140 appartementen worden gebouwd. De parkeerbehoefte van de ontwikkeling kan niet geheel op eigen terrein worden opgelost.

2b 2a 1

Bij de herinrichting van de openbare ruimte moet rekening gehouden worden met een mogelijke extra vraag naar parkeerplaatsen als gevolg van de ontwikkeling. Precieze aantal parkeerplaatsen is nog niet bekend.

7

7

2. Agaatlaan De flat aan de Agaatlaan (a) is recentelijk gerenoveerd. Aan het Maansteenpad worden door de corporatie plannen gemaakt voor de voorzone. Vanuit verkeer is de opgave meegegeven om de bestaande fietsroute vanuit de Stevenshof en Agaatlaan door te trekken richting het fietstunneltje (b).

6c 9 8

4d

4a

4c

4b

De omgeving van het Maansteenpad wordt in samenspraak met de plannen voor de voorzone bij de Agaatflat ontworpen. Bij de herinrichting van de openbare ruimte wordt de fietsroute langs de Agaatlaan doorgetrokken.

3 5

5

6b

3. Robijnhof Op het voormalige terrein van het zorgcomplex Robijnhof worden woningen gebouwd. Het plan bestaat uit appartementen met levensloopbestendige woningen geschikt voor ouderen, eengezinswoningen en een intramuraal zorgcomplex met 40 wooneenheden. De openbare ruimte direct rondom de nieuwbouw wordt meegenomen bij deze ontwikkeling zelf meegenomen.

6a

In het ontwerp wordt rekening gehouden met eventuele extra parkeerdruk als gevolg van de ontwikkeling van Robijnhof. Legenda Nieuwbouw uitvoering

Inpassing tunnel (planvorming)

Nieuwbouw planvorming

Klimaatadaptieve inrichting (fase 1)

Gebiedsontwikkeling planvorming

Aanpassing kruising (initiatief fase)

Renovatie uitvoering/bijna gereed

Verbetering verkeersveiligheid Fietsroutes

Afbeelding 10 Projectenkaart

20

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

N

4. Diamantplein e.o. Het winkelcentrum Diamantplein wordt gerenoveerd. De indeling van het winkelcentrum (a) wijzigt. De openbare ruimte (b) wordt heringericht zodat het plein een aantrekkelijke en groene verblijfsplek wordt. Het kantoorpand aan de Opaalstraat (c) wordt gesloopt en vervangen voor een appartementencomplex

met ca. 110 appartementen. Er zijn plannen voor de sloop van het Denksportcentrum (d) en de bouw van appartementen met een zorgfunctie in de plint. Of en wanneer deze ontwikkeling plaats gaat vinden is nog onbekend.

De herinrichting van het Diamantplein is fase 1 van de herinirchtingsopgave en planvorming loopt voor uit op de rest van het plangebied. 5. Granaatplein en Onyxstraat Vanuit de Groene Kansenkaart is er geld beschikbaar voor de vergroening van het Granaatplein. Uitgangspunt is dat de herinrichting moet bijdragen aan het voorkomen van hittestress en het versterken van de biodiversiteit. Daarbij wordt gekeken naar het zichtbaar afvoeren van het regenwater richting de Azurietkade. De wens is om bij voldoende budget ook de Onyxstraat mee te nemen

Het Granaatplein en de Onyxstraat vormen samen met het Diamantplein fase 1 van de herinrichtingsopgave. 6. Werninkterrein Het voormalige terrein van de betoncentrale wordt herontwikkeld tot een gemengde woonbuurt met tussen de 600-750 woningen (a). Het plan is om deze nieuwe buurt via een tunnel (b) te verbinden met de Hoge Mors. De heront-

wikkeling van het Werninkterrein zal extra verkeer in de Hoge Mors tot gevolg hebben. Er moet rekening worden gehouden met extra verkeersbewegingen via de nog te realiseren tunnel en gevolgen voor de verkeersveiligheid in het gebied. De tunnel zelf en inpassing hiervan in de Hoge Mors maken geen onderdeel uit van de herinrichtingsopgave.

Een van de maatregelen die zal worden onderzocht is het toevoegen van een vrijliggend fietspad (c) langs de Smaragdlaan. Dit fietspad zal worden meegenomen bij de herinrichting. 7. Verkeersmaatregelen rondom Akerboom Buurtbewoners hebben aangegeven de verkeerssituatie rondom de Scheepswerf Akerboom onveilig te vinden. Om deze reden worden, vooruitlopend op de herinrichtings van de Hoge Morsweg, verkeermaatregelen genomen om de veiligheid te vergroten.

De verkeersmaatregelen worden bij de herinrichting overgenomen. 8. Veilige Schoolomgeving De aanleg van de schoolzonering bij Auris de Weerklank in de Robijnstraat wordt voortuitlopend op de herinrichting aangebracht.

De herinrichting van de straat inclusief de schoolzonering wordt meegenomen bij de herinrichting. 9. Kruising Barnsteenstraat Uit verkeersstudies blijkt dat de kruising van de Barnsteenstraat met de Dr. Lelylaan niet goed functioneert. Momenteel is de aanpak van de kruising nog geen project. Er wordt onderzocht of de aanpak van de kruising kan worden meegenomen in het programma Leiden Duurzaam Bereikbaar.

De aanpak van de kruising Barnsteenstraat maak geen onderdeel uit van de herinrichtingsopgave. Wanneer bekend is welke maatregelen er nodig zijn aan de inrichting van de Opaalstraat, zullen deze mee worden genomen in dit project. Afbeelding 11 Impressie SO Diamantplein Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

21

3.3

Verkeersstructuur

3.3.1 Autoverkeer Wijkontsluiting De Hoge Mors wordt voor autoverkeer van twee zijden ontsloten. Vanaf de Dr. Lelylaan komt men de wijk in via de Barnsteenstraat en vanaf de Haagse Schouwweg via de Hoge Morsweg. Door bewoners wordt de wijkontsluiting met name tijdens de spits als slecht beoordeeld. Tijdens de spits zorgt de wachttijd voor automobilisten die willen invoegen op de Dr. Lelylaan, voor drukte op de kruising Barnsteenstraat - Opaalstraat en is een onoverzichtelijke verkeerssituaties. Aanpak van deze kruising is, zowel in de huidige situatie als rekening houdend met toekomstige ontwikkelingen in en om het gebied, noodzakelijk voor een goede ontsluiting van de wijk. Wegtypologie De Barnsteenstraat, Opaalstraat, Diamantlaan, Hoge Morsweg en de Smaragdlaan zijn de belangrijkste wegen van waaruit de straten in de wijk worden ontsloten. De Smaragdlaan en het asfaltdeel van de Hoge Morsweg zijn in het mobiliteitsbeleid de enige gebiedsontsluitingswegen in het plangebied. De Diamantlaan is geen gebiedsontsluitingsweg, maar heeft een inrichting die wel elementen van deze wegcategorie bevat en combineert met wegelementen uit een erftoegangsweg. De Opaalstraat en Diamantlaan fungeren als onderdeel van ontsluitingsstructuur van de wijk, maar daarnaast ook als parkeerruimte voor de winkels aan het Diamantplein.

Hier ervaart men dat in- en uitparkerende auto's en de verkeersplateau’s het doorgaande karakter van de weg in de weg zitten. Hierdoor wordt de Saffierstraat gebruikt als sluiproute, om de Diamantlaan te vermijden. De hulpdiensten maken gebruik van de Dr. Lelylaan en de Opaalstraat/Agaatlaan, dit is onderdeel van de alarmroute richting de Stevenshof (via de fiets-/busbrug) Legenda Hoofdontsluiting Busbaan Woonstraat

Fietspad Woonpad

Oude lint Afbeelding 12 Wegcategorisering

22

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

N

Overige wegen in de Hoge Mors zijn erftoegangswegen. De Hoge Mors kent een rommelig wegbeeld. Dit komt doordat de openbare ruimte zeer divers is ingericht en langere (woon)straten vaak een wisselend profiel hebben. Het rommelige beeld wordt versterkt door de grote variatie in bebouwing langs de straten.

opgaven en kansen De herinrichting van de openbare ruimte kan worden benut om meer structuur te brengen in de buurt. Belangrijke opgaven hierbij zijn: • Het zorgen voor een duidelijkere hiërarchie in straten die bedoeld zijn voor de hoofdontsluiting van het gebied en woonstraten; • Het creëren van meer eenheid in de inrichting en materiaalkeuze; • Het versterken van het historische lint; • Het verbeteren van de verkeerssituatie rondom de entree aan de Barnsteenstraat en het winkelcentrum Diamantplein. 3.3.2 Parkeren Openbaar parkeren Het projectgebied bevindt zich in parkeerzone B2. Er is op dit moment geen betaald parkeren in de Hoge Mors. Er zijn daarom geen parkeerautomaten aanwezig in het gebied. In de parkeervisie is vastgesteld dat in de Hoge Mors parkeerregulering zal worden ingevoerd. Bij de herinrichting van de openbare ruimte is vanuit parkeerbeleid de wens om het parkeren te formaliseren. Ten behoeve van de invoering van betaald parkeren worden hiervoor parkeervakmarkeringen aangebracht. In verschillende straten is al een parkeervakindeling aanwezig. In andere straten betekent dit dat bijvoorbeeld parkeren op de rijbaan wordt vervangen door parkeren in langsparkeervakken. Het formaliseren van parkeervakken gaat mogelijk ten koste van parkeerplaatsen. In de huidige situatie wordt er op verschillende manieren geparkeerd in de Hoge Mors.

In de openbare ruimte wordt er geparkeerd langs de rijbaan, in langsparkeervakken of in haaksparkeervakken. In sommige straten komen verschillende type parkeren voor. Een deel van de bewoners parkeert op eigen terrein of in een parkeergarage. Legenda

De wijk Hoge Mors (gebied binnen de projectgrenzen) kent een parkeerdruk van 70% op het drukste moment. Voor een woonwijk is dit de avond/nacht. Het plangebied komt bijna overeen met de parkeertelwijk. De parkeerdruk is echter niet gelijk verdeeld in de wijk. Zo ligt de parkeerdruk rondom het win-

Parkeren op rijbaan Langsparkerenin vakken Langsparkeren in stroken

N

Haaksparkeren in vakken Haaksparkeren in stroken Afbeelding 13 Parkeervak indeling

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

23

kelcentrum Diamantplein en de flats bij het Morspark gemiddeld gezien bijvoorbeeld hoger. Deels ook door vreemdparkeerders uit onder andere de Lage Mors. Ook op de Hoge Morsweg is de parkeerdruk hoog. Terwijl de parkeerplaatsen aan de Azurietkade veel minder worden gebruikt. In de omgeving van het Diamantplein is de parkeerdruk gedurende de week anders verdeeld dan in de rest van de Hoge Mors. Zo ligt de parkeerdruk op delen van de Robijnstraat en Diamantlaan overdag en op de zaterdag hoger dan in de nacht. Dit komt door het gemengde gebruik door bewoners, bezoekers van het winkelcentrum Diamantplein, het gezondheidscentrum en de woningen en vreemdparkeerders vanuit bijvoorbeeld het Leiden Bio Sciencepark. De parkeervraag voor de nieuwbouw van de Robijnhof wordt niet in zijn geheel binnen het plangebied opgelost. Voor de ontwikkeling Turkoois moet nog bestuurlijk worden besloten of en hoeveel parkeerplaatsen er in de openbare ruimte moeten worden gerealiseerd. Bij de uitwerking van de plannen wordt bekeken welke parkeervraag moet worden meegenomen voor deze ontwikkelingen. De verwachting is dat door invoering van parkeerregulering het aantal vreemdparkeerders in het gebied zal afnemen en de parkeerdruk zal afnemen. Mogelijk zullen ook bewoners die hun auto nu nog op straat parkeren deze op eigen terrein of in de eigen parkeergarage zetten.

Het is nog niet bekend wat de precieze effecten van de invoering van parkeerregulering op de parkeerdruk in de Hoge Mors zullen zijn. Op basis van de huidige parkeerdruk is het mogelijk om een aantal parkeerplaatsen te vergroenen. Hiervoor kan worden gekozen als dit wenselijk is voor de structuur, klimaatadaptieve of groenere inrichting of uit participatie blijkt dat bewoners dit wensen.

Legenda 0% - 50% 50% - 70% 70% - 85% 85% - 100% >100% Afbeelding 14 Parkeerdruk 2020 - Dinsdag 23:00 - 02:00 Inzet: Parkeerdruk 2020 - Donderdag 9.30-13.30 rondom Diamantplein

24

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

N

Schoolzone Aan de Robijnstraat 100 ligt Auris de Weerklank. Dit is een school voor speciaal onderwijs. Veel kinderen die naar deze school gaan worden gehaald en gebracht door ouders, taxi’s of busjes. Hierdoor rijdt er in de omgeving van de school voor en na schooltijd extra verkeer wat leidt tot onoverzichtelijke situaties. In het kader van het project Veilige Schoolomgeving wordt bij alle basis-

scholen in Leiden gekeken hoe het zit met de verkeersveiligheid rond de school, zo ook bij de Auris de Weerklank. Er is vanuit dit project een ontwerpvoorstel gemaakt om de inrichting van de openbare ruimte te verbeteren en verkeersveiliger te maken. De aanleg van de schoolzonering in de Robijnstraat wordt voortuitlopend op de herinrichting aangebracht. De herinrichting van de straat inclusief de schoolzonering wordt meegenomen bij de herinrichting. Laadpalen, parkeerplekken voor deelauto's en invalideplekken In het ontwerp zal rekening worden gehouden met invalideplekken, gehandicaptenparkeerplaatsen (op kenteken), bestaande laadplekken voor elektrische voortuigen en parkeerplekken voor deelauto's. De gemeente Leiden heeft een plankaart gemaakt waar toekomstige laadpalen voor elektrische auto’s over de stad verdeeld worden. Bij toekomstige aanvragen wordt eerst naar deze locaties verwezen. De nieuwe inrichting van de wijk moet rekening houden met ruimte voor laadpalen in de rand van het trottoir op de betreffende plekken. Privaat parkeren Verspreid over de wijk wordt er ook op eigen terrein geparkeerd. De woningen aan de Oude Rijn parkeren voor een groot deel op eigen terrein. De wooncomplexen aan de Diamantlaan en in de toekomst ook het Robijnhof en Opaalstraat hebben een eigen parkeergarage onder het gebouw.

De flats rondom het Morspark en de stadsvilla's en stadsvilla's nabij het Maansteenpad en Turkooislaan hebben garageboxen in de plint. Onderzocht wordt of deze in gebruik zijn en of hier rekening mee moet worden gehouden. Verspreid over de wijk bevinden zich losse garageboxen. opgaven en kansen • Formaliseren van parkeren door maken van parkeervakken op plekken waar deze nog niet aanwezig zijn; • Inwisselen parkeren voor vergroenen, klimaatadaptieve inrichting of fietsparkeren; • Straten met garageboxen en bij inritten van parkeergarages is het maken van een aantrekkelijke en veilige wandelroute een aandachtspunt.

Legenda Garagebox(en) Parkeerhof (eigen terrein) Parkeergarage Entree

N

Afbeelding 15 Garages en garageboxen

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

25

3.3.3 Openbaar vervoer Er loopt één busroute door het plangebied via de Diamantlaan en Smaragdlaan naar de Agaatlaan. De route wordt bereden door twee buslijnen (lijn 1 en 2). Er zijn vier bushaltes binnen het plangebied. In de gebiedsvisie Diamantplein e.o. is de kans benoemd om de bushalte bij de Dr. Lelylaan te verplaatsen richting het winkelcentrum om zo de voorzieningen in de wijk beter bereikbaar te maken. Gezien de Diamantlaan buiten de scope van het project valt, maakt de verplaatsing van de bushalte geen onderdeel uit van dit project. 3.3.4 Fietsverkeer De wijk telt twee hoofdfietsroutes. De belangrijkste route loopt vanaf de Agaatlaan over de Smaragdlaan (fietsstroken) en Diamantlaan (vrijliggend fietspad), via de Damtunnel, naar de Vondellaan. Vanuit het project Werninkterrein is de wens om op de Smaragdlaan een vrijliggend fietspad aan te leggen. De hoofdfietsroute van de Agaatlaan, via het Maansteenpad naar de fietstunnel onder de Dr. Lelylaan (Leeghwatertunnel) wordt door bewoners als niet logisch beschouwd. Het is daarom gewenst om deze route beter herkenbaar en comfortabeler in te richten. Vanuit gemeentelijk fietsbeleid is de opgave meegegeven de fietsroute via de Agaatlaan recht door te trekken richting de Opaalstraat.

Opgaves en kansen • Vergroten herkenbaarheid hoofdfietsroutes; • Vergroten verkeersveiligheid rondom kruisingen; • Doortrekken fietsroute over de Agaatlaan.

Legenda Busroute Bushalte Afbeelding 16 Openbaarvervoer: Busroute - Bushaltes

26

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

N

Fietsparkeren In de huidige situatie zijn weinig tot geen fietsparkeerlocaties aanwezig in de wijk. Voor bewoners is dit op veel plekken inpandig of op eigen terrein geregeld. Voornamelijk bij de corporatieflats aan de Opaalstraat, Topaaslaan en Agaatlaan en in de stegen van de corporatiewoningen aan de Smaragdlaan is behoefte aan extra ruimte voor het stallen van fietsen. In deze stegen worden fietsen, scooters en motoren tegen de muren gestald terwijl de stegen vrij moeten blijven voor voetgangers. Ook bij het winkelcentrum Diamantplein dient rekening gehouden te worden met voldoende fietsparkeerlocaties voor bezoekers van de aanwezige voorzieningen. Dit om het gebruik van de fiets bij een bezoek aan deze voorzieningen te stimuleren.

Aandachtpunten vanuit de participatie

8

7 6

1 2 5

4 3

5

Legenda Hoofdontsluiting Goed te parkeren

Sluipverkeer

Slecht te parkeren

Smal profiel

Knelpunt

N

Knelpunten: 1. Lange wachttijd voor automobilisten op de Barnsteenstraat om in te voegen op de Dr. Lelylaan. 2. Drukte op de kruising Barnsteenstraat - Opaalstraat zorgt voor onoverzichtelijke verkeerssituaties. 3. Het zicht op tegemoetkomend verkeer in de bocht van de Opaalstraat en de Diamantlaan is slecht, wat leidt tot gevaarlijke situaties. 4. Nabij het winkelcentrum zorgt slecht zicht voor gevaarlijke situaties tussen in- en uit parkerende automobilisten en voetgangers. Ook rijden er soms auto’s over het fietspad. 5. Taxibusjes blokkeren de Robijnstraat/ bocht Smaragdlaan – Diamantlaan rondom de Weerklank, wat zorgt voor onoverzichtelijke situaties. 6. Door geparkeerde voertuigen op het trottoir, wordt de kruising Opaalstraat - Saffierstraat onoverzichtelijk. 7. De Saffierstraat wordt gebruikt voor sluipverkeer. Er wordt overlast ervaren van verkeer dat over de trottoirs langs de garageboxen rijdt. 8. Drempels aan Agaatlaan worden als onprettig ervaren door steile drempels. Beleving parkeersituatie: • In de Opaalstraat zijn parkeerplekken smal en zijn er overdag veel grijsparkeerders. • Bij het winkelcentrum Diamantplein zijn te weinig parkeerplaatsen • Langs de Smaragdlaan is het in-en uitparkeren soms lastig vanwege het drukke verkeer. • In de Hoge Morsweg zijn parkeerplekken schaars er wordt veel op het trottoir geparkeerd.

Afbeelding 17 Participatie: Beleving van autoverkeer in de wijk

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

27

Aandachtpunten vanuit de participatie Fijne fietsroutes: • De Smaragdlaan en Agaatlaan zijn overzichtelijk vanwege de geasfalteerde fietspaden langs de rijweg. • Veilig fietsen langs de Diamantlaan op het geasfalteerde (gescheiden) fietspad en door de tunnel, naar de Vondellaan. • Fietspaden, die niet langs de rijbaan liggen, langs het groen worden als prettig ervaren, zoals het Maansteenpad.

7

6 5

1

2

3 4

Legenda Belangrijke Fietsroutes

Overlast fietsparkeren

Onveilig voor fietsers

Knelpunten

Afbeelding 18 Participatie: Beleving van fietsverkeer in de wijk

28

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

N

Knelpunten: 1. Onoverzichtelijke kruising Barnsteenstraat - Dr. Lelylaan door veel tegen-het-verkeer-inrijdend fietsverkeer. 2. De kruising bij de Damtunnel is chaotisch en onveilig indien men af wil slaan richting de Opaalstraat. 3. Automobilisten vanuit de in-/ uitrit van de parkeergarage rijden vaak te hard omhoog en wachten nauwelijks op passerende fietsers. 4. De kruising Smaragdlaan - Diamantlaan, nabij Robijnhof, is onoverzichtelijk. 5. Hoge Morsweg is een veel gebruikte fietsroute, maar erg hobbelig, met steile drempels. Ook worden ter hoogte van werf Akerboom, vaak vrachtwagens geladen en gelost. 6. De Leeghwatertunnel is op een onlogische plek. 7. De Agaatlaan is een onprettige omgeving om te fietsen, mede door steile drempels.

3.4

Groenstructuur

3.4.1

Groene hoofdstructuur en Groene Kaart

De Groene hoofdstructuur van Leiden ligt buiten het plangebied langs de Dr. Lelylaan en in een deel van het wijksportpark de Mors. De secundaire groenstructuur (wijkniveau) van de Hoge Mors is wel opgenomen op de Groene Kaart. In het gebied staan een aantal monumentale bomen. Deze bevinden zich op privaat terrein. Dit betekent dat deze bomen beschermd en vergunningsplichtig zijn. De hoek ter hoogte van de kruising Diamantlaan en Dr. Lelylaan ligt aan de rand van de molenbiotoop. Waardevolle bomen In de wijk staan verschillende waardevolle bomen in de openbare ruimte.

Een eerste stap voor het creëren van een groen rondje door de Hoge Mors is gezet in samenwerking met burgerinitiatief Morslint. In het Morslint zijn een aantal plekken aangepakt, waarvan de grootste het Morspark is. Op andere plekken zijn er nog ontbrekende schakels of hiaten in de structuur die met de herinrichting van de openbare ruimte kunnen worden opgepakt. De bomen, heesters en voortuinen bij de eengezinswoningen geven woonstraten een groen karakter. De zeer brede trottoirs langs de Opaalstraat, Topaaslaan en het Maansteenpad zorgen daarentegen voor een versteende overgang van de flats naar het Morspark. Ook op en rondom het versteende Diamantplein is het noodzakelijk tegels te vervangen voor een groene inrichting. Bomen en (kleurrijke) beplanting moeten het plein verkoelen en hittestress tegen

Boomstructuur Agaatlaan, Turkooislaan, Hoge Morsweg, Smaragdlaan, Topaaslaan, Diamantlaan, Robijnstraat en langs het spoor. Boomgebieden Morspark en Crescendoterrein 3.4.2

Groene Kansenkaart

Het Granaatplein is op de groene kansenkaart opgenomen om te vergroenen. De molenbiotoop van molen de Heesterboom ligt buiten het projectgebied. 3.4.3

Openbaar groen en water

De Hoge Mors is een relatief groene buurt. Het groen is goed verspreid over de buurt, maar weinig divers. Er ontbreekt een doorgaande groenstructuur die alle groene plekken in het gebied met elkaar verbindt en ook de kwaliteit van het water in de wijk benut. Door het groen op een structuurrijke manier met elkaar te verbinden ontstaan er mogelijkheden om rondjes door de buurt te maken langs het groen en water in de Hoge Mors. Hierdoor kan de biodiversiteits-, belevings- en gebruikswaarde van het groen en water worden vergroot.

Legenda Waardevolle bomen Monumentale bomen Boomstructuur Boomgebieden Molenbiotoop straal 400 m

Afbeelding 19 Groene Kaart Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

29

Legenda

Legenda Wijk- groen structuur Singels Park Woonveld

Sportveld Spoortalud Bomen

Afbeelding 20 Wijkgroenstructuur

30

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

Bosschages

N

Park Gazon Sportveld Voortuinen Afbeelding 21 Groensoorten

N

te gaan. Hieronder worden de verschillende groene plekken in de wijk beschreven en worden de kansen benoemd voor het versterken en maken van groene routes door de Hoge Mors. Morspark Het Morspark is recentelijk heringericht. In het park bevinden zich verschillende voorzieningen, zoals het Huis van de Wijk. De voorzieningen hebben weinig tot geen relatie met het park. Rondom het park bevinden zich verschillende flats met in de plint voornamelijk garageboxen. In combinatie met het brede straatprofiel met haaksparkeren aan het park is de relatie tussen de bebouwing en het park beperkt. Aandachtspunt is ook de beleving van het Morspark in de avonduren. Over het algemeen wordt de omgeving rondom het Morspark ’s avonds als onveilig ervaren. De reden dat men niet graag ’s avonds door of langs het park loopt is dat er geen verlichting aanwezig is en er regelmatig jongeren rondhangen in het park. Opgaves en kansen • Versterken van doorgaande wandelroute door het park; • Versterken van relatie tussen flats en park door aanpassingen aan en toevogen van extra groen in het straatprofiel. Crescendoterrein Het Crescendoterrein was tot voor kort in gebruik door een korfbalvereniging. Op dit moment wordt nog onderzocht welke tijdelijke of permanente invulling het terrein kan krijgen. Het sportveld is met een hek omheind en heeft hierdoor geen openbaar karakter.

Het veld draagt vooral bij aan de groenbeleving van de omliggende flats en vanuit de Saffierstraat. Voor het park is een groenstrook aangelegd. Het pad langs het sportveld maakt onderdeel uit van het Morslint en ligt enigzins verscholen. Opgaves en kansen • Aantrekkelijke route langs Crescendoterrein • Benutten kwaliteit van groenstrook voor het sportveld door deze door te

trekken. Singels De singels in de Hoge Mors zijn structuurbepalend element in de wijk. Het groen en water bij de Azurietkade wordt erg gewaardeerd als plek waar je prettig kunt wandelen. In de plannen van de Robijnhof is een wandelroute opgenomen langs de singel. Op andere plekken ontbreekt een dergelijke route. De kwaliteit van de singels wordt nog onvoldoende benut. Opgaves en kansen • Beter benutten van belevings- en gebruikswaarde singels; • Versterken routes langs singels; • Extensieve en natuurvriendelijke oevers; • Toevoegen van water; • Versterken verbinding singel en Oude Rijn. Lanen In het plangebied bevinden zich verschillende lanen. De Diamantlaan, Smaragdlaan en Agaatlaan zijn structuurbepalend. De Diamantlaan heeft een heldere inrichting met bomen die de weg begeleiden. Langs de Smaragdlaan komt de groenstructuur echter onvoldoende tot zijn recht doordat bij de inrichting van het straatprofiel vooral is gelet op de functie als gebiedsontsluiting. Daarbij wisselt het profiel over de lengte van de weg. Langs de Agaatlaan zijn de parkeerplekken bij de flat dominant aanwezig in het straatbeeld. Hier liggen kansen om te vergroenen, een fietsroute te maken en de ligging aan het wijksportpark beter te benutten door het parkeren anders te organiseren.

Opgaves en kansen • Benutten en versterken van de groenstructuur langs lanen; • Benutten van kansen om meer prioriteit te geven aan voetganger en fietser. Diamantplein, Granaatplein en Onyxstraat De ambitie is om het Diamantplein en omgeving om te vormen tot Hart van de Wijk. Onderdeel hiervan is de herinrichting van de openbare ruimte. In de huidige situatie is het Diamantplein een versteende plek die nauwelijks uitnodigdt

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

31

om te verblijven en de parkeerfunctie dominant is. Doel is om meer ruimte te bieden aan groen en verblijven en over het Diamantplein een groene route te maken die de Azurietkade verbindt met het Morspark. Op het plein worden de verschillende functies beter van elkaar gescheiden, zodat de beschikbare ruimte beter wordt benut. Op het plein wordt een plek gereserveerd voor de visboer en een terrasje bij de bakker. De herinrichting van het Diamantplein vindt plaats in twee fases. De eerste fase wordt meegenomen in deze vervangingsopgave. De tweede fase start na herontwikkeling van de Robijnstraat 4. Ook het Granaatplein en de Onyxstraat zijn versteende plekken. De pleinen maken geen onderdeel uit van de rioleringsopgave, maar worden wel meegenomen in de herinrichtingsopgave voor de Hoge Mors. De ambitie is om het Granaatplein en de Onyxstraat te vergroenen en de afvoer van regenwater richting de Azurietkade meer zichtbaar te maken. Opgaves en kansen • Meer ruimte voor verblijf, groen en water; • Beter benutten van ruimte door scheiden van functies (parkeren, routes, groen en verblijven); • Maken van een groene verbinding tussen de Azurietkade en het Morspark. Plantsoenen en speelplekken Verspreid over de wijk bevinden zich verschillende plantsoenen en speelplekken. Veel van deze plekken liggen aan de wijkgroenstructuur en worden ook gebruikt om te spelen.

Legenda Ontbrekende schakel Ontbrekende schakel - kans Schaduwrijke route Verbinden groen en potentie vergroten biodiversiteit Versterken relatie met Oude Rijn Afbeelding 22 Te onderzoeken ... Groen- Blauw structuur

32

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

Opgaves en kansen • Waar mogelijk vergroten biodiversiteit. Aandachtspunt is dat er voldoende ruimte blijft, om bijvoorbeeld te kunnen voetballen. • Kansen om sport en spelmogelijkheden te vergroten voor verschillende leeftijdsgroepen, dit maakt nog geen onderdeel uit van de herinrichtingsopgave. Woonstraten De meeste woonstraten hebben in de huidige situatie al een groen karakter.

Op sommige plekken wordt het groene karakter vooral bepaald door het groen in de voortuinen en liggen er kansen voor het toevoegen van extra groen in het straatprofiel zelf. Langs de Morsweg zijn de mogelijkheden voor het vergroenen van het straatprofiel zeer beperkt. Hier ligt de opgave vooral in het zo optimaal en functioneel mogelijk inrichten van de beperkte ruimte die er is. In de dwarsstraten van de Smaragdlaan liggen de meeste kansen om de groenstuctuur te versterken en daarmee aantrekkelijke en groene routes door de buurt te maken. Opgaves en kansen • Toevoegen van meer groen in woonstraten. Met name straten dwars op Smaragdlaan zijn aandachtspunt. • Oplossen ontbrekende schakels in de groenstructuur: -- Opaalstraat -- Carneoolstraat - Zirkoonstraat -- Saffierstraat -- Turkooislaan -- Maansteenpad

Foto: Buro JP

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

33

Legenda

Legenda

N

Afbeelding 23 Boomassortiment

34

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

0 (geen biodiversiteitswaarde) 0,5 1 2 3 4 (hoge biodiversiteitswaarde

Afbeelding 24 Biodiversiteitswaarde

N

3.4.4

Bestaande bomenbestand

De bomen in het gebied hebben over het algemeen een goede gezondheid. Het assortiment is divers, maar bestaat over het algemeen uit exoten, of een cultuurvarieteit van een inheemse soort. Bomen in trottoirs staan in kleine boomspiegels. De groeiomstandigheden zullen verbeteren bij een groeiplaats in het groen, of in ieder geval een zo groot mogelijke boomspiegel.

3.4.5

Biodiversiteit

Hoe groter de afwisseling in een gebied hoe groter de biodiversiteit. Denk hierbij aan structuurvariatie, leeftijdsvariatie, gradiënten en watergebonden factoren, hoeveelheid streekeigen planten, schuil- foerageer en verplaatsingsmogelijkhe-

den, zon- en schaduwplekken. Het groen in de Hoge Mors is weinig structuurrijk. Veel plekken bestaan uit een inrichting met gazon en bomen. De meeste heestervakken bestaan uit een paar niet inheemse soorten. Ook oevers zijn veelal strak en eentonig. Verder ontbreekt het hier en daar aan verbindingen. Opgaves en kansen • Groene zones met elkaar verbinden. • De boomstructuur aanvullen met inheemse boomsoorten. • Ook aandacht voor zonbeschenen plekken. • Gazons omvormen tot bloemrijk gras. • Heestervakken aanvullen met meer (inheemse) soorten. • Nieuwe beplanting structuurrijk, waar mogelijk bosschages. • Alleen vaste plantenvakken met een duidelijke motivatie, anders kiezen voor een kruidenvegetatie. • Oevers natuurlijk inrichten en extensief beheren. • Zo min mogelijk inzaaien, maar vegetatie spontaan laten ontstaan. • Gazons minder vaak maaien, zodat tredplanten in bloei kunnen komen.

Foto: Buro JP

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

35

Legenda Goed Voldoende Matig Slecht Afbeelding 25 Boomconditie

36

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

Legenda

N

1e grootte 2e grootte 3e grootte Afbeelding 26 Boomgrootte

N

Aandachtpunten vanuit de participatie

Legenda Hoge Morsweg Morslint Weinig relatie tussen gebouwen en openbare ruimte Ontbrekende schakel in groen rondje

N

• De wijk nodigt niet uit om te wandelen, omdat de wijk met name gericht is op auto- en fietsverkeer. • De Hoge Morsweg wordt gezien als een aantrekkelijke plek om te wandelen vanwege historische karakter. Wel zijn trottoirs op veel plekken smal en is er in de straat weinig schaduw. • Het groen aan de Azurietkade wordt door veel bewoners genoemd als een fijne plek om door te wandelen. • Het zou aantrekkelijk worden om te wandelen, wanneer er meer vrijliggende wandelpaden langs het groen zouden zijn. Het zou ook leuk zijn om een groene wandelroute te creëren, waardoor je een rondje kunt wandelen. Met het Morslint is hier al een eerste aanzet voor gedaan. Het Morslint wordt als prettig ervaren. • De Opaalstraat is een ontbrekende schakel in de groenstructuur. • Vanuit bewoners is het gewenst meer lage, kleurrijke beplanting toe te voegen in de wijk en het bestaande groen zoveel mogelijk te behouden. • Rond de flats vinden bewoners het niet veilig wandelen vanwege de beperkte sociale controle vanuit de woningen. • De wens vanuit bewoners is om de trottoirs voor de corporatieflats te versmallen en hiervoor in de plaats meer bomen, voor schaduw en verkoeling, en kleurrijke borders te planten.

Afbeelding 27 Participatie: Beleving (groene) wandelroutes

Herinrichting openbare ruimte Hoge Mors - Nota van Uitgangspunten

37

3.5

Klimaatadaptatie

De ambitie is om de openbare ruimte klimaatadaptief in te richten. Dat wil zeggen dat zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met de effecten van klimaatverandering. In het projectgebied Hoge Mors gaat het vooral om het voorkomen van schades en overlast van water, droogte en hitte. 3.5.1 Wateroverlast Gebouwen, wegen, parkeerplaatsen, betegelde tuinen en andere verharde oppervlakten laten geen water door. Het regenwater stroomt vervolgens af naar het gemengde riool en voert dit af naar de afvalwaterzuiveringsinstallatie (AWZI). Door veranderingen in ons klimaat vallen er steeds vaker hevige regenbuien. Het is niet zo dat er meer regen valt. In plaats daarvan vallen in de winter en herfst vooral langere buien en in de zomer valt er meer regen in een korte tijd. Het huidige riool kan de grote hoeveelheden regenwater die in korte tijd valt niet aan en waardoor er water op straat komt te staan, meestal van korte duur. Water op straat is in principe geen probleem. Bij extreme buien kan water op straat echter overgaan in wateroverlast en gevaar en/of schade veroorzaken.

Gemengd stelstel

Het gemengde rioolstelsel wordt daarom, na ruim vijftig jaar, vervangen door een gescheiden rioolstelsel. Een gescheiden rioolstelsel voorkomt dat regenwater en afvalwater, van bijvoorbeeld het toilet en de wasmachine, samen in één buis terechtkomen. Doordat het regenwater direct wordt afgevoerd naar het oppervlaktewater, wordt het rioolstelsel minder overbelast en wordt de kans op wateroverlast kleiner. Alleen het vuilwater wordt dan nog afgevoerd naar de AWZI.