210038 Bijlage 6 Duurzaamheidsvisie stationsgebied Leiden
Tekst van het document
Basis Wettelijk minimum
1
Vitaliteit
3
Duurzame mobiliteit
Dit onderdeel heeft prioriteit en moet goed geborgen zijn in het ontwerp. Het is daarmee een vertrekpunt
Circulariteit
Onderscheidend
Duurzame energie
4
Biodiversiteit
Dit onderdeel moet een onderscheidend kenmerk zijn en moet zeer duidelijk herkenbaar zijn in het ontwerp
Klimaatadaptatie
PRIORITEITENMIX
M-Kavels- Morspoortterrein
Klimaatadaptatie & Biodiversiteit
Prioriteringsniveau
Onderbouwing van het prioriteringsniveau
Overstromings-bestendig
Droogte-bestendig
Hitte-proof
Waterrobuust
Rijk aan soorten
Groenblauwe netwerken
2 - Basis
2 - Basis
3 - Heeft prioriteit
3 - Heeft prioriteit
3 – Heeft prioriteit
3 – Heeft prioriteit
Vanwege de stedenbouwkundige opzet en de diversiteit aan (soms kwetsbare) doelgroepen moet het gebied hittebestendig zijn.
Gezien de relatief lage bebouwing, het park en de nabije Singel zijn er veel mogelijkheden om waterrobuustheid in de stedenbouwkundige opzet met prioriteit te integreren.
Veel bloemen, insecten en vogels trekken door groene gevels en groene daken biodivers te maken. Nestkasten kunnen bijdragen aan meer vogels/vleermuizen. Gezien de aard van het vastgoed/gebiedsinrichting liggen hier kansen.
Hier is de ruimte om een groen gebied te creëren en die op een slimme manier te verbinden met de Singel om aan te sluiten bij de Groene Hoofdstructuur Leiden.
De inrichting van het plangebied is afgestemd op de verwachte grondwaterstanden en de zoetwaterbeschikbaarheid tijdens droogte.
Tenminste 50% schaduw in het plangebied op de hoogste zonnestand voor verblijfsplekken en gebieden waar langzaam verkeer zich verplaatst.
Een groot deel van de neerslag (50 mm) van een korte hevige bui (1/100 jaar, 70 mm in 1 uur) op privaat terrein wordt op dit terrein opgevangen en vertraagd afgevoerd. De berging is niet eerder dan in 24 uur leeg en is in maximaal 48 uur weer beschikbaar, of wordt gestuurd.
Meerdere voor Leiden relevante indicatorsoorten aanwijzen per kavel. Groen/blauwe Inrichting en/of gebouw hierop richten en beheer op afstemmen.
Kwaliteitsverbetering binnen begrenzing Groene Hoofdstructuur Leiden.
2- Neutraal
2- Neutraal
3- Negatief
2- Neutraal
2- Neutraal
Het gebied loopt een bijzonder kleine kans om te overstromen vanuit zee of hoofdwateren. Er zijn geen vitale functies gepland.
Suggesties voor normen
Financiële haalbaarheid (1 positief / 2 neutraal / 3 negatief / 4 zeer negatief)
M-Kavels - Morspoortterrein
2- Neutraal
Het gebied dient droogtebestendig te zijn. Er zijn voor de M-kavels op dit gebied geen bijzonderheden, waardoor het basisniveau wordt gehanteerd.
Klimaatadaptatie & Biodiversiteit Overstromings-bestendig
Synergie met andere bouwstenen
Spanningen met andere bouwstenen
Klimaatadaptatie: Waterrobuust (overstromingsvrije voorzieningen/dry proofing)
Droogte-bestendig
M-Kavels - Morspoortterrein
Hitte-proof
Waterrobuust
Circulair: Hernieuwbare materialen (absorberen mogelijk minder warmte) Grondstoffenbesparing (minder verharding) Energie: Comfort (ventilatie). Vitaliteit: Mentaal welbevinden, kwaliteit leefomgeving (groene maatregelen)
Klimaatadaptatie: Overstromingsbestendig (overstromingsvrije voorzieningen/dry proofing) Vitaliteit: Mentaal welbevinden, kwaliteit leefomgeving (groene maatregelen)
Mobiliteit: Transit oriented development (hoge dichtheden, hoge ruimtedruk in boven- en ondergrond en veel verharding, weinig ruimte voor groen)
Mobiliteit: Transit oriented development (hoge dichtheden, hoge ruimtedruk in boven- en ondergrond en veel verharding, weinig ruimte voor groen)
Rijk aan soorten
Vitaliteit: Groen/blauwe netwerken nodigen uit tot beweging en dragen zo bij aan het fysiek functioneren. Groen/blauwe netwerken dragen bij aan de kwaliteit van de leefomgeving en het mentaal welbevinden.
Vitaliteit: Kwaliteit leefomgeving, natuurlijke vegetatie kan als rommelig worden gezien.
•
Richtinggevende (praktijk)voorbeelden
• • •
Groene daken Koele stadsstraatjes met klinkers en groene gevels De Kuil, Rotterdam
• • •
Wadi’s Oppervlaktewater De Kuil, Rotterdam
Groenblauwe netwerken
• • • • •
Bunker gebruiken als symbool voor biodiversiteit en cultuurhistorie ineen. Biodiverse groene daken Ecologisch maaibeheer Bijenlandschap Muurvegetatie Nestkasten
•
• • •
Verbinding watersingel met park Continue waterstructuur bij Singel. Groene daken en gevels. Groen opnemen in de inrichtingsplannen voor de openbare ruimte.
Duurzame energie
M-Kavels - Morspoortterein
Vraagbeperking
Efficiëntie van opwekinstallaties
Comfort
Balancering vraag en aanbod
Vermogensvraag elektriciteit
Lokale opwek van duurzame elektriciteit
2 – Basis
3 - Heeft prioriteit
3 - Heeft prioriteit
3 - Heeft prioriteit
3 - Heeft prioriteit
2 – Basis
Onderbouwing van het prioriteringsniveau
De warmtevraag is door de hoge nieuwbouwstandaard laag. De vraag kan verder worden beperkt door te kiezen voor goed geïsoleerde ramen met hoge kierdichting, een efficiënt ventilatiesysteem, compacte bouw en aanwezigheidssturing op de algemene verlichting.
De ruimte in de ondergrond van het kavel is beperkt. Daarom dient er een strategie te worden opgesteld voor het optimaal benutten van de beschikbare energie in de bodem. Regeneratie kan door gebruik te maken van oppervlaktewater. Het efficiënt opwekken van warm tapwater heeft prioriteit, hier valt nog veel winst te behalen.
Het creëren van comfort in de gebouwen van het stationsgebied heeft prioriteit. Er worden keuzes gemaakt om het comfort positief te beïnvloeden, zoals goede gebouwventilatie en kierdichting, vloerverwarming met actieve vloerkoeling, het beperken van geluid van installaties en hittestress door klimaatadaptieve maatregelen.
Het aanbod van (lokaal) opgewekte duurzame energie moet gelijktijdig zoveel als mogelijk aansluiten op de vraag naar energie in het gebied. Het slim laden van elektrische auto’s en het tijdelijk opslaan van elektriciteit in batterijen en via warmtepompen in warmtebuffers kunnen hieraan bijdragen.
Voor een toekomstbestendig systeem moet een hoge belasting van het elektriciteitsnet voorkomen worden. In het stationsgebied heeft de vermogensvraag van elektriciteit dan ook prioriteit. Belangrijkste punten van aandacht zijn de piekvraag van de laadinfrastructuur van mobiliteit en de opwek van warmte. Ook de piek van opwek van zonnepanelen is een punt van aandacht.
De M-kavels bieden ruimte voor het opwekken van zonnestroom. Hierdoor kan er een bovenwettelijke energieprestatie worden gerealiseerd (ENG). Door verschillende oriëntaties van zonnepanelen kan de impact op het elektriciteitsnet beperkt worden.
Suggesties voor normen
Wettelijke eis BENG 1
Borgen in KPI’s bij selectie exploitanten
Borgen in KPI’s bij selectie exploitanten
Borgen in KPI’s bij selectie exploitanten
ENG
2-Neutraal/ 3-Negatief
2- Neutraal
Prioriteringsniveau
Financiële haalbaarheid (1 positief / 2 neutraal / 3 negatief / 4 zeer negatief)
2-Neutraal
2-Neutraal
2-Neutraal
2- Neutraal
Duurzame energie
Synergie met andere bouwstenen
Spanningen met andere bouwstenen
M-Kavels - Morspoortterrein
Vraagbeperking
Efficiëntie van opwekinstallaties
Comfort
Balancering vraag en aanbod
Klimaatadaptatie: Hitte proof voorkomt koudevraag. Een lagere energievraag vraagt om minder vermogen elektriciteitsnet Circulair: Minder materialen bij compacte bouw, wat leidt tot grondstoffenbesparing.
Mobiliteit: Elektrische motoren zijn efficiënter dan verbrandingsmotoren, waardoor energie kan bijdragen aan zeroemissie vervoer. Energie: Efficiëntere installaties vragen om minder vermogen elektriciteitsnet
Klimaatadaptatie: Hitte proof Vitaliteit: Mentaal welbevinden en fysiek functioneren
Mobiliteit: Laadinfrastructuur in combinatie met elektrische batterijen en opslag in auto’s kan de vraag en het aanbod van energie sturen.
Energie: Hoge eisen comfort zorgen voor extra hoge piekvraag op bijvoorbeeld koude dagen, wat een negatief effect heeft op de bouwsteen vermogensvraag.
Circulair: Er zijn meer materialen nodig bij een hoger isolatieniveau, wat een negatieve invloed heeft op de bouwsteen grondstoffenbesparing.
Energie: Veel lokale opwek met zonnepanelen zorgt voor grote overschotten in aanbod.
Vermogensvraag elektriciteit
Energie: Vraagbeperking efficiëntie installaties.
Mobiliteit: Laadinfrastructuur vraagt om hoge vermogens van het net.
• • Richtinggevende (praktijk)voorbeelden
• •
Kierdichting meten met blow doortest. Vacuüm glas. Folies in glas, die als ze koud worden warmte doorlaten en als ze warm worden warmte reflecteren.
•
Aanpassing van regelgeving over temperatuur warm tapwater (van 55 graden naar 40 graden aan tappunt)
• •
Actief koelen van woningen met een collectieve WKO. Balansventilatie met WTW.
• •
Elektrische deelmobiliteit. Warmtebuffers bij collectieve warmtepompinstallatie.
• •
Stadswarmte inzetten voor warm tapwater in combinatie met deel van de piekvraag. Warmtebuffers bij collectieve warmtepompinstallatie. Slim laden e-mobiliteit. Batterij in combinatie met liften.
Lokale opwek van duurzame elektriciteit
Mobiliteit: In batterijen elektrische voertuigen kan lokaal opgewekte elektriciteit gelijktijdig opgeslagen worden. Klimaatadaptatie: Groene daken zorgen voor hoger rendement zonnepanelen. Energie: Balancering vraag en aanbod en vermogensvraag elektriciteitsnet. Circulair: Zonnepanelen vragen om grondstoffen. Vitaliteit: Ruimte zonnepanelen kan niet worden gebruikt ten behoeve van ontspanning.
•
Zonnepanelen op platte daken oost/west georiënteerd.
Circulariteit
Prioriteringsniveau
Onderbouwing van het prioriteringsniveau
Nieuwe verdien-modellen
Grondstoffen-besparing
Hernieuwbare materialen
Direct hergebruik door urban mining
Grondstoffenbesparing door recycling
Remontabelheid
2 - Basis
2 - Basis
2 - Basis
2 - Basis
2 - Basis
2 - Basis
Op de M-Kavels kan worden ingezet op grondstoffenbesparing, door bij de bebouwingen in de openbare ruimte multifunctioneel ruimtegebruik te stimuleren en dit als ontwerpprincipe te hanteren.
De nieuwbouw op de Mkavels leent zich voor het gebruik van hernieuwbare materialen, zoals hout en bio-composieten. Pas ‘koele’ materialen zoals hout en beplanting toe in de gevels en op daken. Overweeg voor de bouw van een nieuw casco bouwen met hout, dan wel in combinatie met staal of beton.
De grondstoffen, componenten en gebouwdelen van het oude Stadskantoor en de Morspoortgarage kunnen worden hergebruikt. Onderzoek naar kansen hergebruik casco en kozijnen stadskantoor is nodig. Hergebruik van bestaande inrichting van de openbare ruimte, zoals meubilair, is kansrijk.
Voor de bouw van de woningen kan gebruik worden gemaakt gerecyclede producten. Bij nieuwbouw waar gebruik wordt gemaakt van beton, wordt gestuurd op recycling van zand, grind en cement. (zie ook betonakkoord)
Voor de nog te bouwen kavels is een materialenpaspoort nog goed te ontwikkelen, in overleg met de partij die het gebouw in eigendom heeft. Levert voordelen op in onderhoud van het gebouw. Dit is geen wettelijke vereiste en daarom staat dit aspect op niveau 2.
Geen norm beschikbaar, wel kan gebruik worden gemaakt van de door het CB’23 ontwikkelde meetmethode voor circulariteit.
Hanteer nu een MPG van 1,0 en vanaf (waarschijnlijk) 01-01-2021 minimaal een norm van 0,8. Daag de markt uit om een ontwerp te maken dat lager scoort dan een MPG van 0,8 om de milieu impact te verlagen, maar schiet daarin niet door met inefficiënte ontwerpen als resultaat.
Geen norm beschikbaar; maar het ambitieniveau moet tussen de 10 en 30% hergebruik van grind en zand liggen, afhankelijk van de toepassing van het beton.
Geen norm beschikbaar, wel kan gebruik worden gemaakt van de door DGBC ontwikkelde losmaakbaarheidsindex
2- Neutraal
2- Neutraal
2- Neutraal
1- Positief
De M-Kavels bieden ruimte voor een deelmobiliteitshub waardoor deelmobiliteit kan worden ingezet om in de vervoersbehoefte van de bewoners én reizigers van het station te voldoen. Voor de materialen met een snelle afschrijving (<15 jaar) zijn terugnamegaranties interessant.
Suggesties voor normen
Financiële haalbaarheid (1 positief / 2 neutraal / 3 negatief / 4 zeer negatief)
M-Kavels - Morspoortterein
2- Neutraal
3- Negatief
Circulariteit
Synergie met andere bouwstenen
M-Kavels - Morspoortterrein
Nieuwe verdien-modellen
Grondstoffen-besparing
Hernieuwbare materialen
Mobiliteit: Deelmobiliteitsconcepten met pay-per-use modellen
Klimaatadaptatie: (half)open verharding bespaart grondstoffen en werkt positief op de bouwsteen water robuust.
Klimaatadaptatie/energie: Hernieuwbare materialen in de gevels en op daken zoals hout en groen hebben een verkoelend effect.
Grondstoffenbesparing door recycling
Remontabelheid
Energie: 1 op 1 hergebruik van kozijnen en gevelmateriaal kan conflicteren met de thermische eisen waaraan de gevel moet voldoen.
Spanningen met andere bouwstenen
• • •
Richtinggevende (praktijk)voorbeelden
Direct hergebruik door urban mining
• •
MaaS Deelmobiliteitshub voor fietsen en elektrische voertuigen. Leaseconcepten, payper-use Terugnamegaranties voor voorzieningen als liften, verlichting en energie-installaties.
• •
Multifunctioneel ruimtegebruik, bv. kantine tevens gebruiken voor ontmoeten, plantenbakken gebruiken als zitmeubilair. Geveloppervlakte minimaliseren. Flexibiliteit van functies in de toekomst
•
•
Gevels van hout en/of bamboe, keramiek, biocomposieten. Constructie elementen zoals kolommen van hout.
• •
Rachmaninoffplantsoen Utrecht (hergebruik casco)
Kozijnen van gerecycled kunststof, zie ook beton-recycle collectieven zoals New Horizon en Circulair Mineraal.
•
Materiaalpaspoorten en tijdelijke gebouwen zoals de Tijdelijke Rechtbank Amsterdam
Duurzame mobiliteit
M-Kavels - Morspoortterrein
Zero-emissie
Transit Oriented Development
Deelconcepten/ MaaS
Actieve mobiliteit
Auto
Logistiek
3 – Heeft prioriteit
3 – Heeft prioriteit
4- Onderscheidend
3 – Heeft prioriteit
2- Basis
2- Basis
Onderbouwing van het prioriteringsniveau
Het gebied leent zich voor een deelmobiliteitshub, die kan bestaan uit elektrische auto’s, fietsen etc. Zeroemissie moet gestimuleerd worden.
Historische poort combineren met een nieuwe poortfunctie bij de M1-kavel. Zo kan hier een overstapfunctie naar het Stationsknooppunt worden gemaakt dat een Hubfunctie heeft. Dus de overstap van e-auto naar deelfiets en lopen. De ham-vraag is of je dit wil faciliteren voor de forens of ook voor de bezoekers (toeristen) van de Binnenstad
De M-kavels bieden ruimte voor een deelmobiliteitshub. De parkeernorm in het gebied is 0, waardoor deelmobiliteit kan worden ingezet om in de vervoersbehoefte van de bewoners (ook uit omliggende kavels) én reizigers van het station te voldoen.
In het gebied moet fietsen en wandelen gestimuleerd worden. Dit heeft prioriteit in de stedenbouwkundige opzet.
Hier kan een overstapfunctie naar het Stationsknooppunt worden gemaakt dat een Hubfunctie heeft. Dus de overstap van (e-)auto naar deelfiets en lopen. Dat zorgt ervoor dat het Stationsgebied zoveel mogelijke autoluw is. Bewoners uit stationsgebied parkeren hun auto in deze grote parkeervoorziening.
De M-kavels grenzen aan het drukke stationsgebied maar logistiek heeft hier niet de nadruk in de stedenbouwkundige opzet.
Suggesties voor normen
Ingroeimodel met oplopend % EV’s laadpunten dat kan parkeren in grote hub.
Minimaal en opschalend aanbod aan deelmobiliteit verplicht.
Minimaal en opschalend aanbod aan deelmobiliteit verplicht.
Financiële haalbaarheid (1 positief / 2 neutraal / 3 negatief / 4 zeer negatief)
3- Negatief
2- Neutraal
2- Neutraal
Prioriteringsniveau
Parkeernorm in de buurt van 0, maar mét een grote parkeervoorziening in Morspoortgarage.
2- Neutraal
3- Negatief
2- Neutraal
Duurzame mobiliteit Zero-emissie
Synergie met andere bouwstenen
Spanningen met andere bouwstenen
Duurzame energie: Vehicle-to-grid laadinfra gebruiken om geparkeerde voertuigen in te zetten als buffer/opslag voor opvangen pieken/dalen elektriciteitsnet.
Transit Oriented Development
Vitaliteit: Goede aansluiting van ketens, bevordert het gebruik van de combinatie van OV, fietsen en lopen t.o.v. autogebruik.
Deelconcepten/ MaaS
Actieve mobiliteit
Auto
Logistiek
Duurzame energie: Inzet deelauto’s als buffer/opslag energievoorziening
Vitaliteit: Actieve mobiliteit draagt bij aan het fysiek functioneren. Klimaatadaptatie/ biodiversiteit: door actieve mobiliteit kan er meer ruimte ontstaan voor klimaatadaptatie en biodiversiteit.
Vitaliteit: Door de auto te koppelen aan de (deel)fiets in een hub (Park and Bike), kan mogelijk alsnog een eerste of laatste deel van de reis ‘actief’ plaatsvinden, wat bijdraagt aan het fysiek functioneren.
Duurzame energie: Vehicle-to-grid laadinfra gebruiken om geparkeerde voertuigen in te zetten als buffer/opslag voor opvangen pieken/dalen elektriciteitsnet.
Vitaliteit: Bij voorkeur geven we de auto zo min mogelijk ruimte, ook niet EV’s. Dit gaat ten koste van Vitaliteit (Actieve Mobiltieit).
Duurzame energie: Laden EV’s kan ook voor extra pieken op het elektriciteitsnet zorgen. Logistieke voertuigen zullen meer willen snelladen i.v.m.. hoge aantal km’s per dag, zorgt voor hoge pieken op het elektriciteitsnet.
Duurzame energie: Laden EV’s kan ook voor extra pieken op het elektriciteitsnet zorgen
• Richtinggevende (praktijk)voorbeelden
M-Kavels - Morspoortterrein
• •
Laadinfrastructuur (o.a. vehicle-to-grid laadhub Culemborg) Zero-emissie logistiek (o.a. Arnhem) Milieuzones (Amsterdam / Arnhem)
• • •
Deelmobiliteitshubs voor first en last mile Compacte bouw (Station Utrecht)
• •
Deelmobiliteitshubs (o.a. Hely) MaaS (o.a. MaaS pilots)
• •
Aantrekkelijke en toegankelijke wandelen fietspaden Fietsenstallingen Fietsverbindingen naar de binnenstad en het Leiden Bio Science Park
• • •
P+R (Amsterdam Noord) P+B (Amsterdam RAI) Hubs
•
Zero-emissie logistiek (o.a. Arnhem)
Vitaliteit
Prioriteringsniveau
M-Kavels - Morspoortterrein Sociaal maatschappelijk participeren
Mentaal welbevinden
Fysiek functioneren
Toegang tot (basis) voorzieningen
Kwaliteit van de leefomgeving
Ruimte voor zingeving
3 - Heeft prioriteit
2 - Basis
3 - Heeft prioriteit
3 - Heeft prioriteit
4- Onderscheidend
2 - Basis
Het mentaal welbevinden kan worden verbeterd door de andere bouwstenen zoals de kwaliteit van de leefomgeving en de toegang tot basisvoorzieningen. Daarom is het prioriteringsniveau op basisniveau gezet.
De M-kavels zijn gelegen naast de Singel, hier kan een aantrekkelijk wandel gebied worden gerealiseerd dat uitnodigt tot beweging. Daarnaast dient er rond de gebouwen een fijnmazig wandelpatroon te worden aangelegd. Fietsen en wandelen hebben in dit gebied prioriteit. In het multifunctionele park kan ruimte worden geboden voor sportactiviteiten.
De M-kavels zijn centraal gelegen en nabij een verscheidenheid aan voorzieningen zoals supermarkten, OV, theater, horeca, winkels etc. Deze voorzieningen zijn goed bereikbaar ter voet en ter fiets.
2- Neutraal
2- Neutraal
2- Neutraal
Onderbouwing van het prioriteringsniveau
Achter de M-kavels ligt een wijk met veel sociale huur en studentenwoningen. Er moet voorkomen worden dat er een tweedeling ontstaat. Er dienen sociale ontmoetingsplekken te worden gerealiseerd voor verschillende doelgroepen om segregatie te voorkomen. Aan de Singel kan een boulevard worden ontwikkeld als ontmoetingsplaats.
Financiële haalbaarheid (1 positief / 2 neutraal / 3 negatief / 4 zeer negatief)
2- Neutraal
Zeer diverse mix van doelgroepen met stedelijk gevoel van hofjes en stadsstraatjes. Inzetten op beleving, ontmoeting aan de Singel maar ook in het openbare multifunctionele park. Hier volop op inzetten dat de kwaliteit van de leefomgeving hier minstens net zo hoogstaand is als in de Binnenstad.
2- Neutraal
Door de stedenbouwkundige opzet en de functies van de gebouwen zijn de mogelijkheden voor rust, bezinning, cultuur en educatie beperkt. Daarom wordt er op dit thema het niveau ‘basis’ gehanteerd.
2- Neutraal
Vitaliteit
M-Kavels - Morspoortterrein Sociaal maatschappelijk participeren
Synergie met andere bouwstenen
Klimaatadaptatie: Multifunctioneel park kan worden ingezet voor het faciliteren van ontmoetingen en groen en waterberging ten behoeve van klimaatadaptatie.
Fysiek functioneren
Toegang tot (basis) voorzieningen
Kwaliteit van de leefomgeving
Vitaliteit: Door het aanleggen van wandel- en fietspaden worden de voorzieningen beter toegankelijk. Een aantrekkelijke boulevard langs de Singel, dient als wandelplek, maar nodigt ook uit tot ontmoeten. Mobiliteit: Door het fysiek functioneren te faciliteren door de aanleg van wandel- en fietspaden en fietsenstallingen, nemen de mogelijkheden voor actieve mobiliteit toe.
Mobiliteit: De toegang tot voorzieningen hangt samen met de infrastructuur en aangeboden mobiliteitsconcepten. Een fijnmazig wandelfietspatroon kan zodoende bijdragen aan actieve mobiliteit én vitaliteit.
Vitaliteit: Door in de stedenbouwkundige opzet hofjes, stadsstraatjes en een multifunctioneel park te realiseren, kunnen ontmoetingsplekken worden gerealiseerd. Hierdoor draagt de kwaliteit van de leefomgeving bij aan het sociaal maatschappelijk participeren.
Actieve mobiliteit en stimuleren van beweging vraagt om ruimte wat ten koste gaat van andere ruimtevragende aspecten zoals een biodiverse insectentuin (bouwsteen rijk aan soorten), de bouwstenen auto en logistiek en duurzame energie opwek.
Spanningen met andere bouwstenen
Richtinggevende (praktijk)voorbeelden
Mentaal welbevinden
•
Wandelboulevard langs de Singel
• •
Wandelboulevard langs de Singel Multifunctioneel park
• • •
Hofjes Stadsstraatjes Multifunctioneel park
Ruimte voor zingeving
H-kavels – Morssingelblok
De prioriteitenmix voor de 6 duurzaamheidsthema’s
Heeft prioriteit
Voor dit onderdeel wordt meer gedaan dan wettelijk minimum. Wat dit is, dat is een gesprekspunt met de markt.
2
Voor dit onderdeel volstaat wat wettelijk noodzakelijk is. Extra maatregelen zijn “nice to have”
Basis Wettelijk minimum
1
Vitaliteit
3
Duurzame mobiliteit
Dit onderdeel heeft prioriteit en moet goed geborgen zijn in het ontwerp. Het is daarmee een vertrekpunt
Circulariteit
Onderscheidend
Duurzame energie
4
Biodiversiteit
Dit onderdeel moet een onderscheidend kenmerk zijn en moet zeer duidelijk herkenbaar zijn in het ontwerp
Klimaatadaptatie
PRIORITEITENMIX
H-Kavels - Morssingelblok
Klimaatadaptatie & Biodiversiteit Overstromings-bestendig
Prioriteringsniveau
Onderbouwing van het prioriteringsniveau
Suggesties voor normen
Financiële haalbaarheid (1 positief / 2 neutraal / 3 negatief / 4 zeer negatief)
2- Basis
Het gebied loopt een bijzonder kleine kans om te overstromen vanuit zee of hoofdwateren. Inzetten op de basis, bepaald in convenant klimaatbestendig bouwen is genoeg.
Voor overstromingen met een waterdiepte tot 20 cm treedt geen schade aan gebouwen op en blijven hoofdwegen begaanbaar.
2- Neutraal
H-Kavels - Morssingelblok
Droogte-bestendig
Hitte-proof
Waterrobuust
Rijk aan soorten
Groenblauwe netwerken
3 – Heeft prioriteit
3 – Heeft prioriteit
3 – Heeft prioriteit
2 – Basis
3 – Heeft prioriteit
Maatregelen ten behoeve van wateroverlast en groen zijn bij voorkeur groen, en zijn daarmee kwetsbaar voor droogte.
Het stationsgebied is een van de belangrijkste verblijfsgebieden van de stad. Het is van belang om voldoende koele plekken te bieden, zodat bij hitte er nog steeds prettig in het gebied verbleven kan worden. Bij het ontwerpen van woonblokken hebben we speciale aandacht voor kwetsbare groepen als ouderen en kinderen.
Voldoende waterberging in deze hoog stedelijke omgeving is elementair.
Op de H-kavels is momenteel een park aanwezig dat weinig wordt gebruikt en geen ruimte biedt voor biodiversiteit. De herontwikkeling biedt kansen om hier een parkje te realiseren met een verscheidenheid aan planten-en diersoorten.
De H-kavels zijn gelegen nabij het Singelmilieu. Er zijn mogelijkheden om dit Singelniveau door te trekken door middel van eco-gebouwen. Zo wordt het bestaande groenblauwe netwerk versterkt.
In het plangebied treedt geen schade op aan bebouwing en voorzieningen bij extreem hevige neerslag (1/250 jaar, 90 mm/u).
Meerdere voor Leiden relevante indicatorsoorten aanwijzen per kavel. Groen/blauwe Inrichting en/of gebouw hierop richten en beheer op afstemmen.
3- Negatief/ 4- Zeer negatief
2- Neutraal
De inrichting van het plangebied is afgestemd op de verwachte grondwaterstanden en de zoetwaterbeschikbaarheid tijdens droogte.
Tenminste 50% schaduw in het plangebied op de hoogste zonnestand voor verblijfsplekken en gebieden waar langzaam verkeer zich verplaatst.
In het plangebied wordt 50% (450mm) van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd.
Tenminste 40% van alle oppervlakken wordt warmtewerend of verkoelend ingericht/gebouwd om opwarming van het stedelijk gebied verminderen.
2- Neutraal
2- Neutraal/ 3-Negatief
2- Neutraal
Klimaatadaptatie & Biodiversiteit Overstromings-bestendig
Synergie met andere bouwstenen
Spanningen met andere bouwstenen
Klimaatadaptatie: Waterrobuust (overstromingsvrije voorzieningen/dry proofing)
Droogte-bestendig
Hitte-proof
Waterrobuust
Circulair: Hernieuwbare materialen (absorberen mogelijk minder warmte) Grondstoffenbesparing (minder verharding) Energie: Comfort (ventilatie). Vitaliteit: Mentaal welbevinden, kwaliteit leefomgeving (groene maatregelen)
Klimaatadaptatie: Overstromingsbestendig (overstromingsvrije voorzieningen/dry proofing) Vitaliteit: Mentaal welbevinden, kwaliteit leefomgeving (groene maatregelen)
Mobiliteit: Transit oriented development (hoge dichtheden, hoge ruimtedruk in boven- en ondergrond en veel verharding, weinig ruimte voor groen)
Mobiliteit: Transit oriented development (hoge dichtheden, hoge ruimtedruk in boven- en ondergrond en veel verharding, weinig ruimte voor groen)
•
Richtinggevende (praktijk)voorbeelden
H-Kavels - Morssingelblok
•
Groenblauwe daken die toegankelijk zijn voor bewoners en bezoekers. Bijvoorbeeld Plaswijckpark Rotterdam
• •
• •
Multifunctionele daken Hemelwaterafvoer zichtbaar maken door middel van waterval (inspiratie Le Corbusier) Waterberging in het park Extra waterberging ter hoogte van het station
Rijk aan soorten
Groenblauwe netwerken
Vitaliteit: Groen/blauwe netwerken nodigen uit tot beweging en dragen zo bij aan het fysiek functioneren. Groen/blauwe netwerken dragen bij aan de kwaliteit van de leefomgeving en het mentaal welbevinden.
Vitaliteit: Kwaliteit leefomgeving, natuurlijke vegetatie kan als rommelig worden gezien.
•
•
Park ecologisch inrichten met een verscheidenheid aan soorten en planten. Nestkasten in gevels
•
Singelmilieu doortrekken door middel van ecogebouwen.
Duurzame energie
Prioriteringsniveau
H-Kavels - Morssingelblok
Vraagbeperking
Efficiëntie van opwekinstallaties
Comfort
Balancering vraag en aanbod
Vermogensvraag elektriciteit
Lokale opwek van duurzame elektriciteit
2 – Basis
3 - Heeft prioriteit
3 - Heeft prioriteit
4- Onderscheidend
4- Onderscheidend
1 – Wettelijk minimum
De H-kavels bieden vanwege de hoge bebouwingsdichtheid beperkte mogelijkheden voor grootschalige energie opwek. Door verschillende oriëntaties van zonnepanelen kan de impact op het elektriciteitsnet beperkt worden.
Wettelijke eis BENG 1
Onderbouwing van het prioriteringsniveau
De warmtevraag is door de hoge nieuwbouwstandaard laag. De vraag kan verder worden beperkt door te kiezen voor goed geïsoleerde ramen met hoge kierdichting, een efficiënt ventilatiesysteem, compacte bouw en slimme gebouwsturing op basis van aanwezigheid (o.a verlichting en, ventilatie)
De ruimte in de ondergrond van de Hkavels is beperkt. Daarom dient er een strategie te worden opgesteld voor het optimaal benutten van de beschikbare energie in de bodem. Regeneratie kan door gebruik te maken van oppervlaktewater. Het efficiënt opwekken van warm tapwater heeft prioriteit, hier valt nog veel winst te behalen.
Het creëren van comfort in de woningen en gebouwen heeft prioriteit. Er worden keuzes gemaakt om het comfort positief te beïnvloeden, zoals goede gebouwventilatie en kierdichting, vloerverwarming met actieve vloerkoeling en het beperken van de hittestress door klimaatadaptieve maatregelen.
Het aanbod van (lokaal) opgewekte duurzame energie moet gelijktijdig zoveel als mogelijk aansluiten op de vraag naar energie in het gebied. Het slim laden van elektrische auto’s en bussen en het tijdelijk opslaan van elektriciteit in batterijen en via warmtepompen in warmtebuffers kunnen hieraan bijdragen.
Voor een toekomstbestendig systeem moet een hoge belasting van het elektriciteitsnet voorkomen worden. In het stationsgebied heeft de vermogensvraag van elektriciteit dan ook prioriteit. Belangrijkste punten van aandacht zijn de piekvraag van de laadinfrastructuur van mobiliteit en de opwek van warmte. Ook de piek van opwek van zonnepanelen is een punt van aandacht.
Suggesties voor normen
Wettelijke eis BENG 1
Borgen in KPI’s bij selectie exploitanten
Bij kantoren WELL of BREEAM
Borgen in KPI’s bij selectie exploitanten
Borgen in KPI’s bij selectie exploitanten
2- Neutraal/ 3- Negatief
2- Neutraal
Financiële haalbaarheid (1 positief / 2 neutraal / 3 negatief / 4 zeer negatief)
2-Neutraal
2-Neutraal
2-Neutraal
2- Neutraal
Duurzame energie
Synergie met andere bouwstenen
Spanningen met andere bouwstenen
H-Kavels - Morssingelblok
Vraagbeperking
Efficiëntie van opwekinstallaties
Comfort
Balancering vraag en aanbod
Klimaatadaptatie: Hitte proof voorkomt koudevraag. Een lagere energievraag vraagt om minder vermogen elektriciteitsnet Circulair: Minder materialen bij compacte bouw, wat leidt tot grondstoffenbesparing.
Mobiliteit: Elektrische motoren zijn efficiënter dan verbrandingsmotoren, waardoor energie kan bijdragen aan zeroemissie vervoer. Energie: Efficiëntere installaties vragen om minder vermogen elektriciteitsnet
Klimaatadaptatie: Hitte proof Vitaliteit: Mentaal welbevinden en fysiek functioneren
Mobiliteit: Laadinfrastructuur in combinatie met elektrische batterijen en opslag in auto’s kan de vraag en het aanbod van energie sturen.
Energie: Hoge eisen comfort zorgen voor extra hoge piekvraag op bijvoorbeeld koude dagen, wat een negatief effect heeft op de bouwsteen vermogensvraag.
Circulair: Er zijn meer materialen nodig bij een hoger isolatieniveau, wat een negatieve invloed heeft op de bouwsteen grondstoffenbesparing.
Energie: Veel lokale opwek met zonnepanelen zorgt voor grote overschotten in aanbod.
Vermogensvraag elektriciteit
Energie: Vraagbeperking efficiëntie installaties.
Mobiliteit: Laadinfrastructuur vraagt om hoge vermogens van het net.
• • Richtinggevende (praktijk)voorbeelden
• •
Kierdichting meten met blow doortest. Vacuüm glas. Folies in glas, die als ze koud worden warmte doorlaten en als ze warm worden warmte reflecteren.
•
Aanpassing van regelgeving over temperatuur warm tapwater (van 55 graden naar 40 graden aan tappunt)
• •
Actief koelen van woningen met een collectieve WKO. Balansventilatie met WTW.
• •
Elektrische deelmobiliteit. Warmtebuffers bij collectieve warmtepompinstallatie.
• •
Stadswarmte inzetten voor warm tapwater in combinatie met deel van de piekvraag. Warmtebuffers bij collectieve warmtepompinstallatie. Slim laden e-mobiliteit. Batterij in combinatie met liften.
Lokale opwek van duurzame elektriciteit
Mobiliteit: In batterijen elektrische voertuigen kan lokaal opgewekte elektriciteit gelijktijdig opgeslagen worden. Klimaatadaptatie: Groene daken zorgen voor hoger rendement zonnepanelen. Energie: Balancering vraag en aanbod en vermogensvraag elektriciteitsnet. Circulair: Zonnepanelen vragen om grondstoffen. Vitaliteit: Ruimte zonnepanelen kan niet worden gebruikt ten behoeve van ontspanning.
•
Zonnepanelen op platte daken oost/west georiënteerd en op zuidgevels.