21.0043 Bijlage 1 Regionale Omgevingsagenda
Tekst van het document
gebieden is de recreatiedruk erg hoog terwijl we
te bepalen, de financieringsbehoefte in beeld
Spreiding van de recreatiedruk is hierbij van
ook vinden dat we de potentie voor recreatie nog
te krijgen, de aanpassingsmogelijkheden van
belang.
niet ten volle benutten. We zoeken ruimte voor
betrokken partijen. Ook leveren we hiermee input
extra woningen, werklocaties en verbetering van
voor bovenregionale positionering, o.a. t.b.v. NOVI-
mobiliteitsnetwerken, voor duurzame energie en
gebied Groene Hart, maar bijvoorbeeld ook voor
4.
Zorg voor een toename van de ecologische kwaliteit tot in de haarvaten van de regio.
5.
Behoud en versterk het landschap als raamwerk voor stad en dorp.
6.
Maak het gehele gebied bereikbaar en
41
04
Richting een uitvoeringsprogramma
Met deze Regionale Omgevingsagenda hebben we de stip op de horizon gezet. Tegelijkertijd worden twee andere documenten opgeleverd die van invloed zijn op de regionale schaal van Holland Rijnland, namelijk de Regionale Energie Strategie (RES 1.0) en de Regionale Strategie Mobiliteit (RSM) en wordt binnenkort een begin gemaakt met de actualisatie van de Regionale Woonagenda Holland Rijnland. Deze documenten samen met de bestaande (sub)regionale bedrijventerreinen strategieën vormen de basis voor een integraal uitvoeringsprogramma dat na besluitvorming van deze Regionale Omgevingsagenda wordt opgesteld.
•
doen. Input voor scenario’s zijn het groeipotentieel
ongelijkvloerse kruising Zoeterwoude nabij
voor economische ontwikkeling van de regio,
Heineken
bevolkingsprognoses, behoefteraming woningbouw
Evaluatie N207 noord: Alphen Leimuiden
(bestuursopdracht wonen) en trendanalyses.
richting A4 aansluiting
Deze scenario’s gaan onderlinge afhankelijkheden
Voorverkenning A12, waaronder Bodegraveboog
inzichtelijk maken. Ze geven ook een indicatieve temporisering van acties en projecten: welke
Tegelijkertijd wordt de Rijnlandroute aangelegd als
concrete locaties komen in zicht, wat is hiervoor
verbinding tussen de A4 en de A44.
nodig qua besluitvorming, transformatie, financiering, etc. Maar ook hoe verhouden de
De bestaande afspraken zijn in gang gezet door
kernen in deze zone zich ten opzichte van elkaar qua
zowel Rijk, Provincie als gemeenten, en hebben
economische potenties en programmering. Hierin
Wat zijn de vervolgstappen die we de komende
Voor de langere termijn zien we de volgende clusters
een grote nadruk op mobiliteit in relatie tot het
komen de potentiegebieden terug.
periode willen zetten om tot een nadere
van meervoudige opgaven:
realiseren van woningbouwafspraken voor de kortere
onderbouwing te komen van de ruimtelijke
•
Verder verstedelijken langs de as Katwijk-
termijn (tot 2030). Veel van deze afspraken worden
VERSTERKEN LEEFBAARHEID DUIN- EN
Leiden-Alphen aan den Rijn
uitgevoerd door de verschillende gemeenten zoals
BOLLENSTREEK
combinatie met de regionale sectorale strategieën?
•
Versterken leefbaarheid Duin-en Bollenstreek
Leiden en Alphen aan den Rijn in wisselwerking met
Deze subregio heeft een aparte studie nodig voor
Hoe verbinden we dit ook in de nadere uitwerking
•
Knoop Alphen aan den Rijn midden in het
buurgemeenten. Holland Rijnland kent hierin een
de doorontwikkeling van dit gebied gebruik makend
Groene Hart
coördinerende rol, uitvoering verloopt nu via de
van het vigerende kader ISG, de opgaven die zijn
Toekomstperspectief Landschap
bestaande (lokale) lijnen.
benoemd in de Strategische Agenda Ruimte Duin-en
We merken op dat het op dit moment meest
Bollenstreek en deze Regionale Omgevingsagenda
strategieën uit deze Regionale omgevingsagenda in
met de NOVI prioriteiten? En welke gebiedsgerichte acties ontstaan er? Deze vervolgstappen voeren we
•
uit in samenwerking met de betrokken subregio’s. Ze zijn zoveel mogelijk in lijn met de opgeleverde
VOOR DE KORTE TERMIJN: UITVOEREN
verstedelijkte gebied in onze regio (het daily urban
met een aantal aan te scherpen randvoorwaarden:
subregionale agenda’s, inclusief potentiegebieden:
BESTAANDE AFSPRAKEN VERSTEDELIJKING EN
system tussen Zee en Zoeterwoude en ook de
•
karakter van het gebied;
•
Regionale Omgevingsagenda Hart van Holland
MOBILITEIT
noordrand ervan) eigen ruimtelijke opgaven. Er
•
inpassing duurzame energie;
2040 en de wensen en bedenkingen die hierop
Voor wat betreft de ruimtelijk economische
is in het verlengde van de genoemde bestaande
•
potentie voor vernieuwing economie;
zijn ingediend
ontwikkeling c.q. verstedelijking Holland Rijnland
afspraken en om deze te voeden nader inzicht nodig
•
toerisme;
•
Strategische agenda Rijn- en Veenstreek
gaat het hierbij om het uitvoeren van de afspraken
in hoe dit verstedelijkte gebied werkt en waar de
•
gezondheid;
•
Strategische agenda Ruimte Duin-
in het kader van de Verstedelijkingsstrategie en de
ruimte zit voor bedrijvigheid, wonen, mobiliteit,
•
2625 ha bloembollenvelden (hyacintenteelt);
en Bollenstreek (inclusief de nieuw
planlijst woningbouw Holland Rijnland 2020.
energie en klimaat.
•
connectie met de MRA, Schiphol en de
geïntroduceerde potentiegebieden)
We voeren de bestaande afspraken uit die reeds zijn gemaakt met hogere en andere overheden: De basis
We maken onderscheid tussen een aanpak van
wordt gevormd door het afsprakenkader MOVE/
de opgaven voor de korte termijn en een aanpak
MOVV, de Verstedelijkingsalliantie, de Groeiagenda
voor opgaven op de (middel)lange termijn die
Zuid Holland en het omgevingsbeleid vanuit PZH:
nog meer een nadere uitwerking vereisen. Ligt
Realiseren van het HOV Zuid Holland Noord met
de nadruk op de korte termijn op investeren en
een doorontwikkeling van het concept HOV. Daartoe
plannen van woningbouw in combinatie met
behoren de volgende onderdelen:
Haarlemmermeer. Hierin past de verdere
“Mobiliteit in relatie tot het realiseren van woningbouwafspraken”
mobiliteitsaanpak voor de Duin- en Bollenstreek . die een wezenlijk onderdeel en randvoorwaarde vormt voor de ontwikkeling van dit gebied. Er lopen in dit gebied veel deelstudies, sectoraal en meer integraal. Door deze studies slim te
VERDER VERSTEDELIJKEN LANGS DE AS
combineren en te vatten onder een integrale paraplu
KATWIJK-LEIDEN-ALPHEN AAN DEN RIJN
kan er met lopende trajecten werk met werk worden
de plannen en gewenste opgaven en ingrepen
•
Knoop Leiden Centraal
Om de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn op
gemaakt. Dat vraagt ook om inzet – naast op inhoud
veel integraler van aard zeker ook gegeven de
•
HOV Leiden Katwijk
de kaart te zetten en te laten vliegen op de langere
–op de governance van het geheel.
ruimtelijke doorwerking van klimaatadaptatie en
•
HOV Noordwijk Schiphol
termijn zijn diverse acties nodig op de korte,
De urgentie is groot aangezien hogere overheden
de energietransitie . Dat betekent dat we voor de
•
HOV Leiden Zoetermeer
middellange en lange termijn.
met planvorming willen starten en er draagvlak lijkt
Daarbij moet gedacht worden aan het uitwerken
te ontstaan voor een nadere uitwerking van het
mobiliteitsplannen, op de langere termijn zijn
verschillende deelonderwerpen een meer integraal pakket van maatregelen willen gaan voorstellen,
Ook over de bereikbaarheid van de noordelijke
van de ontwikkelingsmogelijkheden binnen de
beeld, doordat dit gebied ook in de Landsdelige
na het uitvoeren van studies en het creëren van
Duin-en Bollenstreek zijn afspraken gemaakt met
zone Katwijk Leiden Alphen aan den Rijn, met
Omgevingsagenda Zuid West naar voren is gekomen:
verder draagvlak. Daarmee worden de verschillende
provincie Zuid Holland.
inachtneming van de afspraken die al op de korte
Een gebied tussen Noord en Zuid Holland, met
termijn worden uitgevoerd. Dat betekent een
veel kansen en uitdagingen, met de ringvaart als bestuurlijke grens.
onderdelen: water, klimaatadaptatie, wonen, economie, infrastructuur, landschapswaarden,
Vanuit het BO MIRT / BO Leefomgeving zijn er ook
stedenbouwkundige studie voor het bepalen van
energievoorziening meer gelijkwaardig meegenomen
recent nadere afspraken gemaakt over:
de (on)mogelijkheden voor het realiseren van extra woningbouw en economische functies in relatie tot
in de langere termijn opgaven voor verstedelijking en voor landschap:
44
•
frequentieverdubbeling buiten de spits en
•
Spoor Leiden-Utrecht, waaronder aanleg
mobiliteit, energievoorziening, klimaatadaptatie en
station Hazerswoude Rijndijk inclusief
landschap. Idee is om dat op basis van scenario’s te
45
KNOOP ALPHEN AAN DEN RIJN
•
MIDDEN IN HET GROENE HART
strandwallen en -vlakten (met landgoederen,
ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie leggen
bollenvelden en polders);
we een agenda neer als input voor planvorming
Voor een verdere ontwikkeling van Alphen aan den
•
het Hollandse plassengebied;
over het NOVI-gebied Groene Hart en willen we
Rijn tot volwaardig knooppunt en als complete stad
•
veenweide;
komen tot gezamenlijke vormgeving en uitvoering
in het Groene Hart is een aparte uitvoeringslijn
•
droogmakerijen;
van omgevingsprogramma’s. Zo dragen we bij aan
van belang. Hier sluiten verschillende (OV-)
•
rivierengebied Oude Rijn;
de nationale beleidsdoelen voor de ontwikkeling
vervoersvormen goed op elkaar aan, door verdere
•
het verstedelijkt gebied.
van het landelijk gebied en duurzame stedelijke
verdichting ontstaat hier een dynamisch gebied en kan het landschap open blijven.
ontwikkeling. Uitgangspunten aanpak De kenmerken van een type landschap, het
Onderdelen hiervan zijn:
watersysteem (zie o.a. de Blauwe Lens) en de bodem
•
verdere groei van de stad;
zien we als uitgangspunt voor veranderingen in het
•
mobiliteitsopgave;
landgebruik en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.
•
energievoorziening;
Dit betekent bijvoorbeeld natuurinclusief
•
wederkerige ontwikkeling van stad en landschap
bouwen, transitie naar duurzame landbouw en
in relatie tot de veelkleurige kernen van Alphen
duurzame bollenteelt en de ontwikkeling van
aan den Rijn, Kaag en Braassem en Nieuwkoop
energielandschappen voor de opwek na 2030 (RES
(die beperkt kunnen doorgroeien);
2.0). We verwachten dat er de komende periode meer inzicht gecreëerd kan gaan worden in de
Dit onderdeel is weliswaar een onderdeel van de
ruimtelijke consequenties van de energie en klimaat/
as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn, maar de
wateropgaven en daarmee voor de periode na
ontwikkeling van Alphen aan den Rijn is meer dan
2030 een echte integrale afweging mogelijk te gaan
alleen ruimte bieden aan wonen en werken. Een
maken.
precieze en slimme fasering van ingrepen is nodig. De factor tijd speelt een belangrijke rol evenals welk
We zoeken naar nieuwe verdienmodellen,
thema gedurende de tijd richtinggevend is. Soms
bijvoorbeeld de combinatie van biologische
is dat het toevoegen van woningbouw, soms is dat
landbouw en agrotoerisme en stimuleren van
juist het verder oppakken van de mobiliteitsopgaven
meerdaags verblijf. We hebben oog voor de
zodat Alphen aan den Rijn ook echt een knoop van
verschillen in kwaliteit binnen een bepaald
vervoer kan worden. Ook ontwerpend onderzoek
landschapstype. (zie bijlage voor huidig inzicht
naar de verhouding tussen inbreiding en uitbreiding
in kwaliteiten, opgaven en potentie/kansen per
is van belang. Vanuit de NOVI Groene Hart is het
landschapstype).
belangrijk om verstedelijking en landschap samen op te laten lopen om het landschap van het Groene
Uitwerking
Hart een stap verder te brengen.
Bij de uitwerking van een regionale landschapsstrategie sluiten we aan bij bestaande
“Wederkerige ontwikkeling van stad en landschap”
overlegstructuren zoals de landschapstafels, het Nationaal Park Hollandse Duinen, bestuurlijk overleg Hollandse Plassen en de erfgoedlijnen, programmabureau Groene Hart. We willen een handelingsperspectief bieden waarbij we hogere overheden uitnodigen om mee te werken en mee
46
TOEKOMSTPERSPECTIEF LANDSCHAP
te investeren om het potentieel van het landelijk
Na vaststelling van deze Regionale
gebied in onze regio ten volle te benutten in het
Omgevingsagenda willen we samen met agrariërs,
nationaal belang. Hier zetten we gerichte lobby
andere landeigenaren, het Hoogheemraadschap
op in. Samen met hen willen we werken we aan
Rijnland, stakeholders en kennisinstellingen een
de versterking van de aantrekkelijkheid van de
ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie maken
Randstad als vestigingsplek voor bedrijven en
en uitwerken per landschapstype/landschappelijke
hun werknemers en voor recreatie en toerisme in
eenheid die we binnen Holland Rijnland
de directe nabijheid van waar de meeste mensen
onderscheiden:
in Nederland wonen en met een duurzame
•
toekomstbestendige land- en tuinbouw. Met onze
zee strand- en duinlandschap;
47
Bijlagen
Samenhang met andere trajecten Deze Regionale Omgevingsagenda is gevoed en opgebouwd vanuit een aantal bouwstenen. Ook voor de vervolgstappen die we willen zetten vanuit deze Regionale omgevingsagenda zijn de in deze bijlage kort samengevatte bouwstenen relevant.
het woningbouwprogramma van de Duin- en
belangrijke doelen zijn. Inwoners van de Duin- en
Bollenstreek, zoals locatie Valkenhorst, en wordt
Bollenstreek en ver daarbuiten genieten van de
ruimte geboden voor en bedrijvigheid. Hierbij zijn
gezonde en energieke leefomgeving en de daarbij
leefbaarheid en aansluiting op de eigen identiteit van
behorende centrum-, culturele en maatschappelijke
de dorpen uitgangspunt. We willen de relatie tussen
voorzieningen en bedrijvigheid. Familiebadplaats
bebouwing / open landschap, en wonen/recreëren
Katwijk en Noordwijk als kuuroord met allure
voor de inwoners en bezoekers optimaliseren. Het
zijn daarvoor de uitvalsbasis. Naast het behoud
realiseren van een nieuwe ontsluiting in de zuidelijke
van vitale en leefbare kernen is het belangrijk
Duin- en Bollenstreek geldt als randvoorwaarde voor
om de samenhang en samenwerking met andere
realisatie van bovenregionale groei-ambities voor
recreatieve hotspots in de regio te verbeteren, zoals
woningbouw en bedrijvigheid.
landgoed Keukenhof Lisse, Kuuroord Noordwijk, authentieke dorpskernen, het Plassengebied en het
DASHBOARD VERSTEDELIJKING EN LANDSCHAP
historisch erfgoed trekvaart Haarlem-Leiden. Het
Een ruimtelijke verkenning is uitgevoerd met het
Doorontwikkelen van de stad Alphen tot
verbeteren van de bereikbaarheid van de kuststrook
draaien van een Dashboard Verstedelijking en
Hart van Holland
volwaardig knooppunt en complete centrumstad
met een oost-westverbinding is daarbij van eminent
Landschap voor Holland Rijnland. Uitgaande van
Regionale omgevingsagenda
in het Groene Hart
belang.
de hypothese dat er na 2030 ook nog eens 30.000
SUBREGIONALE VISIES
Inzet op versterken functioneren daily
1.
2.
urban system Katwijk Leiden Zoeterwoude,
extra woningen in de periode tot 2040 nodig zijn.
Bouw in én langs de randen van kernen om de vitaliteit van de kernen te behouden en
‘Duurzame Greenport, bollenteelt en –toerisme’
Daartoe zijn vier verschillende extreme scenario’s toegepast met verstedelijking in Holland Rijnland.
versterken
De identiteit en openheid van het cultuurlandschap
ontsluiting/bereikbaarheid en landschap. En vooral
3.
Bouw natuur-inclusief
van de Greenport wordt versterkt door in te
veel aandacht voor potentiegebieden, plekken waar
4.
Inzet op behoud open landschap en in
zetten op een transitie naar een vitale, gezonde
Wat heeft dit opgeleverd?
samenwerking met betrokken partijen zoeken
en duurzame bollenteelt en -handel. In de
•
naar alternatieve vormen van landbouwgebruik.
Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport
Inzet op circulaire economie en stimuleren
Duin- en Bollenstreek 2016 zijn afspraken gemaakt
toerisme en recreatie
over de schaalvergroting van bollenteeltbedrijven
Bollensteek is ruimtelijk moeilijk inpasbaar
Inzet op energiebesparing, uitbreiden zon-
en het verbeteren van het cultuurlandschap. De
en gaat ten koste van het open karakter en de
met aandacht voor economie, verstedelijking,
kansen en potenties samen komen waar meerdere overheden het ook voor het zeggen hebben en integrale afwegingen nodig zijn. Als concept
5.
aangeboden aan de raden van de betrokken gemeenten voor wensen en bedenkingen.
6.
Concentreren van verstedelijking spaart het meest het onderliggend landschap.
•
Verder verstedelijken van de Duin- en
kleinschaligheid van het gebied.
op-dak, windenergie en zonneweides langs
bollenvelden en de Keukenhof in Lisse hebben een
Rijn- en Veenstreek
hoofdinfra en mogelijk bij bedrijventerreinen.
aantrekkende werking op veel toeristen uit binnen-
Strategische agenda
Daarbij worden nieuwe ontwikkelingen ten
en buitenland. Om ook na 2030 vitale kernen met
opofferen van delen landschap en levert qua
Inzet van deze agenda is om samen slimme
behoeve van energietransitie aquathermie en
goede voorzieningen te behouden is het belangrijk
mobiliteit de meeste autoverkeersbewegingen
ruimtelijke keuzes te maken, zodat de inwoners
warmtenet nauwlettend gevolgd.
om in beperkte mate woningen en bedrijvigheid
op.
•
Overal bijbouwen bij alle kernen betekent
(ook buiten de kernen) te realiseren voor een
hier zo goed en prettig mogelijk kunnen wonen, werken en leven. Deze agenda vormt een aanbod
Duin- en Bollenstreek
evenwichtige bevolkingsopbouw en arbeidsplaatsen
De twee modellen Zoeterwoude tot zee, en Alphen
aan alle samenwerkingspartners. In het aanbod
Strategische agenda ruimte
in de nabijheid. Daarnaast anticiperen we op
als complete stad in het Groene Hart kunnen elkaar
staat de kracht van het open landschap centraal.
Duin- en Bollenstreek – Strategische Agenda
de grootschalige verstedelijkingsopgave aan de
ook goed aanvullen.
Om het landschap open te kunnen houden, worden
Ruimte waarin een hoogwaardig en prettige
overkant van de Ringvaart. Het is daarbij van groot
•
stedelijke ontwikkelingen geconcentreerd rondom op
woon- en leefomgeving en vitale dorpskernen voor
belang om op korte termijn in de noordelijke Duin-
duurzaam principe te ontstaan met voldoende
te waarderen knooppunten. De strategie is daarmee
inwoners, toeristen en bewoners van omliggende
en Bollenstreek de relatie en verbindingen (metname
massa en draagkracht om een volwaardige rol
tweeledig:
regio’s centraal staat. De Duin- en Bollenstreek
oost-west) met de omliggende regio’s te versterken,
te spelen tussen de metropoolregio’s MRA en
1.
Versterken van het Groene Hart door middel
ligt tussen twee Daily Urban Systems; Haarlem/
waarbij een goede bereikbaarheid voor OV, fiets en
MRDH. Niet alleen qua woningbouw, maar ook
van “landschapsplannen”. Daarmee worden
Haarlemmermeer en de Leidse regio, dit maakt
auto voorop staat.
kansen op het gebied van wonen en werken met
ontsluiting en goede oost-west verbindingen
(nieuwe) natuur en water gecombineerd.
belangrijke randvoorwaarden voor huidige en
‘Goed wonen en werken’
aangesloten zijn op de hoogfrequente
Doorontwikkelen stad Alphen aan den Rijn tot
toekomstige ontwikkelingen.
Dit zuidelijke gebied is een aantrekkelijk en bedrijvig
en nationale verbindingen tussen beide
volwaardig knooppunt. Hier sluiten verschillende
Binnen de Duin- en Bollenstreek zijn drie kwaliteiten
woon/werkgebied van dorpen rond de Oude Rijn.
metropoolregio’s. Daarbij vormt station Leiden
(OV-) vervoersvormen goed op elkaar aan, door
te onderscheiden met een eigen identiteit en
Aan de rand van het open landschap fungeert
Centraal letterlijk en figuurlijk het centrale
verdere verdichting ontstaat hier een dynamisch
ontwikkelrichting:
dit gebied als scharnier in de regio tussen kust,
knooppunt en draaischijf in de regio.
2.
Op deze wijze lijkt er een soort “motorblok” en
qua economie. •
Belangrijke voorwaarde is volwaardig
open landschap en stad. De goede aansluiting op
gebied en kan het landschap open blijven.
50
beleving, behoud van natuurwaarden en leefbaarheid
‘Aantrekkelijke kustplaatsen en duinen’
de Leidse agglomeratie maakt het comfortabel
RES 1.0
In de uitwerking van deze strategie zetten we in op
Het kustgebied met zee, strand, duinen, bossen
werken en wonen met alle voorzieningen onder
In de RES 1.0 beschrijven dertien regiogemeenten,
een aantal inhoudelijke hoofdlijnen:
en kustplaatsen is een aantrekkelijk gebied waarbij
handbereik. Hier komt het zwaartepunt van
twee waterschappen en de provincie Zuid-
51
verdere oplopende kosten. Daarnaast benutten we
project bijdraagt aan de ambities van de Regionale
energieneutraal te zijn in 2050. Ook netbeheerder
de mogelijkheden voor innovatieve oplossingen
Omgevingsagenda en de speerpunten uit de RSM is
Liander en verschillende lokale en regionale
zoals opslag of lokale netwerken als die aantoonbaar
daarbij een belangrijk criterium. Daarnaast spelen de
De druk op de fysieke ruimte betreft niet immers
partners leveren bijdragen aan de RES. In de regio is
bijdragen aan de oplossing van knelpunten.
bijdrage aan verduurzaming van mobiliteit, sociale
alleen woningbouw, maar ook de woningbouw in
inclusiviteit, verkeersveiligheid en leefbaarheid een
relatie tot onder meer werk, bereikbaarheid, groen
ervoor gekozen om in 2030 11% minder energie te verbruiken dan in 2014 en 1,05 TWh meer duurzame
RES-regio Holland Rijnland is een van de
belangrijke rol bij de onderlinge afweging, fasering en
en natuur. Vragen als: ‘Wat is nog mogelijk binnen
elektriciteit op te wekken dan in 2014. De komende
pilotregio’s die een PlanMER uitvoert voor de
nadere uitwerking van projecten.
bestaand stads- en dorpsgebied? Hoe bewaken we
periode wordt er binnen elk van de samenwerkende
RES en daardoor meer inzicht krijgt in mogelijke
overheden besloten over de RES 1.0. De
milieueffecten. Aangezien de PlanMER bij de
ACTUALISATIE REGIONALE WOONAGENDA
duurzaam, natuurinclusief en klimaatadaptief?’
samenwerkende overheden binnen de RES-regio
vrijgave van de RES nog niet af is, zijn in deze fase
De druk op de woningmarkt in onze regio neemt toe.
komen bij elkaar in de Regionale Omgevingsagenda,
Holland Rijnland kijken naar het gehele regionale
de resultaten in beperkte mate verwerkt. Vooral
Om hier op in te kunnen spelen is een heroriëntatie
gericht op de periode na 2030. Het woonbeleid
energiesysteem en kiezen voor maatregelen die het
de harde beperkingen voor veiligheid en milieu
van ons huidige woonruimteverdeelsysteem en
en de planlijst woningbouwprogrammering is
meeste effect hebben. In de regio komt 80% van
zijn meegenomen. De inzichten uit de PlanMER
een actualisatie van de Regionale Woonagenda
belangrijke input geweest voor dit traject. Daarnaast
het energieverbruik voor rekening van de gebouwde
nemen we, zoals gepland, mee in het vervolgproces.
noodzakelijk. De huidige Regionale Woonagenda,
beïnvloeden uitkomsten van deze bestuursopdracht
omgeving (vooral woningen en kantoorpanden) en
Dat gebeurt bij de verankering van de RES in het
die op 14 maart 2018 is vastgesteld, is op
de ruimtelijke keuzes in de regio na 2030.
mobiliteit. Daar ziet de regio dan ook veel kansen om
provinciale en lokale omgevingsinstrumentarium.
onderdelen niet meer actueel. In 2020 hebben
snel en slim te verduurzamen.
Integrale afweging van de ruimtelijke effecten ten
we de Regionale Woonagenda geëvalueerd, zie
HOOFDLIJNENSTRATEGIE BEDRIJVENTERREINEN
de leefbaarheid? Hoe maken we de woongebieden
opzichte van andere toekomstige ruimteclaims
infographic in bijlage 2. Deze evaluatie is een
HOLLAND RIJNLAND 2019
De regionale ambitie is om in 2030 1,05 TWh
vindt plaats in de (nadere uitwerking van de)
eerste stap voor het actualiseren van de Regionale
Hoofdlijnen van de bedrijventerreinenstrategie
aanvullende opwek van hernieuwbare elektriciteit
Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland
Woonagenda. Zowel voor de heroriëntatie van het
Holland Rijnland zijn:
gerealiseerd te hebben. Dit is, gezien de ambities
(integraal uitvoerignsprogramma). De RES 1.0
woonruimteverdeelsysteem als de actualisatie van
1. Om de volledige vraag naar ruimte voor bedrijven
uit het Regionale Energieakkoord en de nationale
is de eerste grote stap in de uitwerking van de
de Regionale Woonagenda, is meer inzicht nodig in
te kunnen faciliteren is de ontwikkeling van nieuwe
opgave van 35 TWh, een passende inzet voor
regionale ambities. Iedere twee jaar wordt de
de huidige situatie en nieuwe ontwikkelingen.
bedrijventerreinen noodzakelijk. Dit is van belang
de regio. Deze inzet wordt opgewekt door een
RES herzien en aangevuld met nieuwe inzichten,
combinatie van zonnepanelen op grote daken (ca
technologieën en projecten. In 2023 volgt de RES
Zowel vanuit de meest actuele behoeftecijfers
Wanneer er op de lange termijn onvoldoende
0,25 TWh), zonnevelden en windturbines. Voor de
2.0. In de tussentijd werken de partners binnen
als vanuit de woonruimteverdeling zal daarom
ruimte is voor het bedrijfsleven om te kunnen
laatste bijdrage zoeken we naar passende locaties
de RES-regio Holland Rijnland samen met het
worden bekeken welke woningen het hardst nodig
starten, groeien en innoveren, dan betekent dit
vanuit het elektriciteitsnetwerk, de ruimtelijke
bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties
zijn in de gemeenten, de subregio en de regio. De
een verzwakking van het economisch klimaat in de
kwaliteit en het bestuurlijk en maatschappelijk
verder aan de uitvoering van de RES 1.0. Ook bij deze
woningbehoefteraming van de provincie brengt de
regio, met kans op het vertrek van bedrijven (en
draagvlak. De zoekgebieden hiervoor zijn in de RES
vervolgstappen zullen inwoners nadrukkelijk worden
totale behoefte in beeld, maar beschrijft niet wat we
daarmee werkgelegenheid) naar andere regio’s.
1.0 ruimtelijk geduid en bevinden zich voor een groot
betrokken op verschillende manieren.
voor wie waar moeten bouwen.
Ruimte (blijven) bieden voor bedrijvigheid is niet
zoekgebieden van dit moment dekken theoretisch
NB De kaart behorende bij de RES 1.0 vindt u op
We maken daarom een kwalitatieve verdiepingsslag,
regio, maar biedt ook kansen voor duurzaamheid,
de genoemde ambitie.Het lijkt raadzaam om in
pagina 54-55
waarbij we kijken we naar het huidige aanbod en
duurzame mobiliteit (wonen-werken dicht bij huis),
de behoefte aan woningen, gespecificeerd naar
en een aantrekkelijk woonklimaat. Tegelijkertijd
voor de economische ontwikkeling van onze regio.
alleen van belang voor werkgelegenheid in onze
deel langs (rijks) infrastructuur. De meest kansrijke
aanvulling hierop nog meer zoekgebieden toe te voegen als onderdeel van de ontwikkeling van de
Regionale strategie Mobiliteit
verschillende huishoudensgroottes en typen, zoals
zien we ook dat veel functies momenteel ruimte
RES 2.0.
Met de RSM wil de regio inzetten op:
eenpersoonshuishoudens, woningen geschikt voor
vragen, zoals de regionale woningbouwopgave,
•
Versterken regionale ontwikkelassen rond
ouderen en eengezinswoningen. Ook kijken we
energietransitie (windmolens, zonnepanelen, etc.),
draaischijf Leiden
naar de verschillende prijsklassen, koop of huur
mobiliteit en behoud van bestaand ruimtegebruik
Realiseren toekomstbestendige robuuste
en voor welke doelgroepen tijdelijke woningen een
door de Greenports, landbouw, natuur en landschap
netwerken
oplossing kunnen bieden. Daarin nemen we mee
en recreatie. In deze strategie erkennen we
Benutten van kansen voor duurzame (keten)
dat gemeenten verschillende grenzen hanteren
het economische en maatschappelijke belang
mobiliteit
voor middeldure huur en goedkope koop. De druk
van voldoende ruimte voor bedrijvigheid, maar
Visies op thema’s zoals Natuurlijke leefomgeving
op de woningmarkt in de regio neemt toe en de
tegelijkertijd constateren we ook dat de
(zie input voor verhaallijn landschap)
behoefte groeit. Daarbij hebben maatschappelijke
ontwikkelstrategie voor MKB, HMC en grootschalige
Regionale Woonagenda hier ook noemen? Hoe
ontwikkelingen, zoals de vergrijzing, toename van
logistiek uiteindelijk (op lokale en/of (sub)
compleet willen we zijn?
eenpersoonhuishoudens, toename statushouders
regionale schaal) in integrale afweging met andere
De RES 1.0 is ontwikkeld in nauwe samenwerking met de regionale netbeheerder Liander. De
•
plannen voor de regio Holland Rijnland leren dat Liander de elektriciteitsnetten komende jaren
•
fors moet uitbreiden. Daarmee worden direct ‘stopcontacten’ gecreëerd, waarop latere lokale wind-
•
of zonprojecten kunnen worden aangesloten. Dat zijn no-regret investeringen die hoe dan ook nodig zijn om aan de toekomstige vraag naar elektriciteit
•
en de decentralisatie van de maatschappelijke
ruimtevragen gemaakt zal moeten worden. Hierin ligt
via wind is opgenomen in de analyses. Door deze
Voor elk speerpunt zijn sleutelprojecten en
zorg (zie bijlage1), effect op de woningmarkt. Deze
een belangrijke uitdaging.
samenwerking hebben we alle plannen integraal
lopende projecten benoemd. Voor een vertaalslag
informatie is de basis voor het actualiseren van
kunnen beoordelen. Zo wordt voorkomen dat extra
van deze projecten en andere prioritering is een
de woonagenda en ook input voor het integrale
2. De gemeenten in Holland Rijnland hanteren het
elektriciteitsstations moeten worden gebouwd met
toetsingskader opgesteld. De mate waarin een
uitvoeringsprogramma vanuit deze Regionale
uitgangspunt van duurzaam gebruik van de ruimte
te voldoen. De verhouding tussen opwek via zon en
52
Omgevingsagenda.
Holland de ambities en keuzes om stapsgewijs
53
op bedrijventerreinen. Dat betekent dat alvorens nieuwe ontwikkelingsmogelijkheden onder de loep worden genomen, eerst wordt gekeken naar mogelijkheden tot intensivering en verdichting en herstructurering. Daarbij wordt ook bestaand vastgoed onder de aandacht gebracht van bedrijven. We gaan slim om met de ruimte – waar mogelijk en gewenst worden functies gecombineerd (bijv. wonen en werken); 3. Uitgangspunt is dat iedere subregio ‘de eigen broek ophoudt’ voor wat betreft de lokale uitbreidings- en vervangingsvraag voor het MKB. De Rijn –en Veenstreek is onder voorwaarden bereid om op overblijvende percelen ruimte te bieden voor bovenlokale/ regionale vraag, waarbij het nadrukkelijke uitgangspunt is dat subregio’s eerst in de eigen behoefte voorziet alvorens hectares ter beschikking te stellen voor bovenlokale compensatie en mits deze bedrijvigheid aansluit bij c.q. de lokale economische structuur versterkt Randvoorwaarde en vereiste daarbij is wel de medewerking van de provincie om nieuwe planologische -en buiten stedelijke ontwikkelingen in de Rijn- en Veenstreek mogelijk te maken. Ook aanvullende opgaven op het gebied van onder meer woningbouw en energietransitie dienen daarbij niet uit het oog te worden verloren.
Vanuit de richting gevende keuzes die in deze Regionale Omgevingsagenda zijn uitgezet, de economische agenda’s van EBZ, de verschillende subregio’s en gemeenten en de nieuwe provinciale behoefteraming bedrijventerreinen die we vlak na de zomer verwachten, de kantorenmonitor en andere economische verkenningen zal het thema economie nader worden uitgewerkt t.b.v. de in deze ROA geschetste vervolgstappen
54
55
Strand en duinen
Strandwallen en -vlaktes
Veenweide
Hollandse Plassen
Droogmakerijen
Verstedelijkt gebied/ Oude Rijn
Bodem?
Zand
Zand/veen
veen
Veen
Klei/zout
Steen/slib
Gebieden (voorbeelden)
• • •
Natura2000 en NNN Boulevards Katwijk en Noordwijk Strandovergang Nederzandt
• Landgoederenzone • Limes • Atlantik wall • Trekvaarten 20 parels Gebiedsprogramma Duin- en Bollenstreek Gebiedsprogramma Duin horst Weide Historische dorpskernen Linten • NNN
• Aarlanderveen, Boterhuispolder, Molendrieslag, Nieuwkoop en veenweidegebied Zoeterwoude, Linten, Microrelief Boskoop de Kaagerpolder de Hoogmadesche Polder NNN
• Nieuwkoopse plassen, Natura 2000 • Kagerplassen, Braassemermeer • NNN
• Groene vensters • Waterfronten • Limes • Oude Hollandse Waterlinie met forten (klein stukje bij Nieuwkoop/Alphen aan den Rijn) • de Polder Vierambacht • de Veender- en Lijkerpolder
• Historische binnenstad Leiden en oude dorpskernen in Holland Rijnland
Kwaliteiten
• Hoge biodiversiteit Recreatie & toerisme • Cultuurhistorie en erfgoed: o.a. Atlantikwall, europese beschermde duinnatuur (Natura2000)
• Landgoederenzone met cultuurhistorische waarde, trekvaarten • Bollenteelt als vitale landbouw • Steilranden Bollenstreek • Verkaveling- en slotenpatroon • Uniek vrijwel oorspronkelijk strandwallenlandschap in Duin, Horst, Weide • Verblijfsrecreatie/camping en bungalowparkjes • Akkervogels (patrijs)
• Weidse panorama’s en klassiek Hollands cultuurlandschap • Populaties weidevogels • Europees beschermde veenweidenatuur in de Wilck • Verkaveling- en slotenpatroon • Vele boerderijen met recreatieve nevenactiviteiten en winkeltjes • Bomen en vaste plantenteelt in Boskoop
• Recreatieve bestemming met potentie voor intensivering • Eurpoees beschermde moerasnatuur in Nieuwkoopse plassen. • Oosterduinsemeer.
• Vitale landbouw • Karakteristieke verkavelingsstructuur
• Historische binnensteden • Kralenketting van steden langs de Oude Rijn, met open onbebouwde delen daartussen (vensters Groene Hart) • Cultuurhistorische erfgoedlijn: Limes • Biodiversiteit in bebouwde omgeving • Oude dorpskernen
Opgaven
• Reguleren recreatiedruk • Ruimtelijke isolatie/ontsluiting • Intensieve landbouw/veeteelt rondom Natura 2000gebied • Aanpak stikstof • Drinkwatervoorziening • Extra ruimte nodig voor kustverdediging en dijkverbreding
• Reguleren invloed schaalvergroting bollensector op beeldkwaliteit • Zoute kwel • Herstructurering bollenareaal t.b.v. verbeteren landschapskwaliteit • Aanpak verrommeling door oneigenlijk gebruik bollengrond (paardenbakken, moestuintjes ed) • Verduurzaming bollenteelt o.a. verbeteren water-en bodemkwaliteit (emissies, verdroging) • Mitigeren barrierewerking o.i.v. de dominante noord-zuid oriëntatie in landschap en dus in infrastructuur t.b.v. recreatie en ecologie • Ontbrekende schakels in robuuste ecologische verbindingen • en haarvaten • Verminderen, herstellen van opsplitsing, verkaveling landgoederen en kwaliteit van natuur en groen in landgoederen.
• (Beeld)kwaliteit onder druk en aftakeling natuur door schaalvergroting, bodemdaling, verzilting, oxidatie van veen en CO2, methaan uitstoot • Intensieve (melk)veehouderij (emissies, fosfaten, stikstof) rondom Natura2000 gebieden heeft grote voetafdruk en bedreigt weidevogelstand • Lage biodiversiteit door eentonige raaigrasvelden • Ontbrekende schakels in robuuste ecologische verbindingen en haarvaten • Verduurzaming bomen- en vaste plantenteelt • Betere inpassing kassen en bedrijfsgebouwen sierteelt
• Verdroging • Uitspoeling van nutriënten en chemicaliën o.i.v. intensieve veehouderij rondom Natura2000 gebied, bodemdaling, verzilting, oxidatie van veen en CO2methaanuitstoot. • Hoge recreatieve druk kan een bedreiging zijn voor • Biodiversiteit • Betere inpassing kassen en bedrijfsgebouwen sierteelt • Ontbrekende schakels in robuuste ecologische verbindingen en haarvaten
• Kwel en wegzijging uit het aangrenzende veengebied aan de randen • Verzilting in het hart van enkele polders • Betere inpassing kassen en bedrijfsgebouwen sierteelt • Ontbrekende schakels in robuuste ecologische verbindingen en haarvaten • Verduurzaming landbouw (aanpak milieuproblemen en verbeteren natuur en waterkwaliteit)
• Reguleren van recreatieve druk op bestaande parken als gevolg van • toename bevolking • Geconcentreerde verstedelijking t.b.v. behoud waardevol landschap en voorkomen verlies aan kwaliteit/ groene plekken bij inbreiding • Infrastructurele lijnen vormen barrières die de landschappen • versnipperen • Klimaatopgaven zoals hitte en wateroverlast. Klimaatadaptatie in steden kost ruimte die bijvoorbeeld concurreert met ruimte voor parkeren bij nieuwbouw. Bouwen in hogere dichtheden brengt hogere kosten voor inpassing met zich mee gegeven ondergronds en gebouwgebonden maatregelen • Toenemende economische waarde van verstedelijkt gebied t.o.v. overstromingsrisico. Kortom: rekening houden met ‘water’ bij locatiekeuzes woningbouw, niet alleen mbt overstromingsrisico’s maar ook mogelijkheden waterberging, voorkomen hitte-eilanden en funderingsproblemen.
56
57
Potenties
58
Strand en duinen
Strandwallen en -vlaktes
Veenweide
Hollandse Plassen
Droogmakerijen
Verstedelijkt gebied/ Oude Rijn
• Kansen voor slimmer gebruik zoet (kwel)water van hoge kwaliteit (binnenduinrand) met de toevoeging van recreatieve voorzieningen en ontwikkeling biodiversiteit en ecologische kwaliteit • Zet in op robuuste ecologische verbindingen tussen de Duinen, landgoederen in de duinzoom en plassen richting Groene Hart
Doorontwikkeling ISG: o.a.: • Open maken “vensters” • Handhaven 1ste klas bollenareaal, • Handhaven beschermde graslanden • Ontwikkeling natuurinclusieve bollenteelt • Erfbeplanting en inpassing schuren stimuleren • Ontwikkeling parels en routenetwerken als recreatieve trekpleisters om N2000 in de duinen te ontlasten. Vanuit optimalisatie watersysteem i.i.g.: • ontwikkeling van brede akkerranden om uitstroom van nutrienten te voorkomen van bestrijdingsmiddelen te verminderen naast tegengaan van het gebruik ervan. • Stimuleer de duurzame ontwikkeling van de agrarische topgebieden Greenports • Bollenstreek (en Boskoop en Aalsmeer_> bij andere landschapstype) • Zet in op een ecologische inrichting tot in de haarvaten van het watersysteem om de waterkwaliteit van het gebied te versterken.
• Stem de veeteelt af op de fysieke condities door te zoeken naar nieuwe vormen van landbouw. • Optimalisatie watersysteem: dilemma: grondwaterpeil opzetten vertraagd bodemdaling, vraagt echter radicale aanpassing van de landbouw, leidt tot hogere watervraag en een meer dynamisch peil kan uitstoot CO2 versterken, en opzetten peil ook niet altijd wenselijk voor natuurgebieden (denk aan weidevogels). Nadere discussie nodig. • Iconische landschappen koppelen aan (meerdaagse) recreatie, toegroeien naar een mozaiek van landgebruiksvormen: natuurinclusieve veeteelt op iets drogere gronden en natte gewassen of natuur in de lagere delen? (dit ook verbinden met sociaal-economische potentie agrarische bedrijven in dit gebied) en (on)mogelijkheden klimaatadaptieve ruimtelijke ontwikkeling bij hoog grondwaterpeil • Stimuleer verbrede landbouw activiteiten, zoals agrarisch natuurbeheer, recreatie bij de boer of een zorgboerderij. • Zet in op circulaire landbouw en landbouwcollectieven om als regio gezamenlijk sterk te staan.
• Zorg voor zacht gradient tussen de plassen en het veenweide gebied voor een toename van de biodiversiteit
• Stem de landbouw af op de fysieke condities door op natste delen of delen met risico op verzilting te zoeken naar nieuwe vormen van landbouw. • Stimuleer verbrede landbouw activiteiten, zoals agrarisch natuurbeheer, recreatie bij de boer of een zorgboerderij (?ook relevant voor droogmakerijen of vooral veeteelt in veenweidegebied?) • Zet in op circulaire landbouw en landbouwcollectieven om als regio gezamenlijk sterk te staan. • Zorg voor een fijnmazige dooradering van de droogmakerijen met ecologische bloemrijke graslanden en natuurlijke oevers
• Natuurinclusieve stedenbouw. Inzetten op behoud van bestaande kwaliteit • Waterrobuuste inrichting van de stad met waterberging en buffering in gebouwen en openbare ruimte. • Optimalisatie watersysteem: waterbergende groene daken en gevels, infiltratievoorzieningen • Zorg voor een fijnmazige ecologische dooradering van de stad door het vergroenen van gebouwen en openbare ruimte (biodiversiteit en klimaatadaptatie) • Behoud en versterk het landschap als framework voor de stad
59
Colofon Deze is opgesteld door het kernteam ruimte en PosadMaxwan in opdracht van de regio Holland RIjnland. PosadMaxwan: Emile Revier, Froukje van de Klundert, Vincent Babeş, Iulia Sîrbu, Carlos Marchi, Thierry van der Hoeven, Binghui He Kernteam ruimte: Marco van de Esschert, Saskia Ligthart, Fred Goedbloed, Sacha Maarschall, Marianne Koot, Sjoukje Eringa, Marija Scheeve, Marco de Lange, Marnix Groenland
POSADMAXWAN Binckhorstlaan 36 2516 BE Den Haag tel: 070 322 2869 froukje.vandeklundert@posadmaxwan.nl
April 2021
60