21.0043 Bijlage 1 Regionale Omgevingsagenda
Tekst van het document
Holland Rijnland Regionale omgevingsagenda CONCEPT 13 april 2021
Voorwoord •
Opdracht vanuit het AB Holland Rijnland en de gemeenteraden om te komen tot een integraal ruimtelijk afwegingskader.
•
Holland Rijnland is zich ervan bewust dat er een opgave is voor verstedelijking (met wonen en werken) in samenhang met mobiliteit vanuit verschillende daily urban systems, en ook voor wat betreft het Landschap, Nationaal Park Hollandse Duinen en het Groene Hart.
•
Ruimtelijke strategie 2020 2040: een verstedelijkings-en landschapsstrategie. Deze zijn complementair en versterken elkaar.
•
Link met NOVI / Stedelijk Netwerk Nederland/ landsdelige Omgevingsagenda Zuid West ander rijksbeleid (o.a. landbouwtransitie, klimaatakkoord) en provinciaal beleid (o.a. POVI, verstedelijkingsafspraken)
•
Link met Omgevingsagenda Hart van Holland, Strategische Agenda Rijn en Veenstreek en Strategische Agenda Ruimte Duin en Bollenstreek, en hoe we deze Regionale Omgevingsagenda ook van onderaf hebben opgebouwd
•
De ruimtelijke strategieën uit deze ROA vereisen nadere uitwerking, besluitvorming en investeringen op termijn. Daarover willen we met betrokken overheden en stakeholders het gesprek voeren. Daarbij kijken we ook naar de maatschappelijke meerwaarde en wat deze meerwaarde voor andere partijen inhoudt. Nader onderzoek en onderbouwing nodig.
•
Doorkijk naar vervolg. We zien de Regionale Omgevingsagenda met richtinggevende keuzes voor toekomstige ontwikkeling als kapstok om met betrokkenen het gesprek aan te gaan, en wat ons betreft leidt dat tot uitwerkingen van acties maar ook de ontwikkeling van potentiegebieden die we gezamenlijk met betrokkenen gaan oppakken
•
Wij doen een voorstel voor een ruimtelijke strategie, waarbij het unieke landschap dat onze regio kenmerkt, wordt gespaard: verdere verstedelijking langs de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn. Ons voorstel is een concept voor de middellange of lange termijn, we beginnen op de korte termijn met bestaande afspraken. Investeringen in mobiliteitsinfrastructuur en energievoorziening zijn randvoorwaardelijk. Ook hiervoor presenteren we onze eerste ideeën
•
Handtekeningen bestuurders
3
Inhoudsopgave Samenvatting Aanleiding en leeswijzer
6 8
1. Holland Rijnland, waar de Randstad tot bloei komt Het DNA van Holland Rijnland Een uitstekend vestigingsklimaat
11
2. Agenda Onze agenda voor een sterke en gezonde toekomstbestendige regio Samen werken aan NOVI prioriteiten
16
3. Regionale ruimtelijke strategieën 28 Verstedelijking tot 2030: voortzetten bestaande afspraken Voorstel: verdere verstedelijking langs de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn Vitale en Veelkleurige kernen Voldoende natuur en water dichtbij huis Toekomstperspectief landschap: “de kracht van rust en ruimte”
4
4. Richting een uitvoeringsprogramma
42
Bijlagen
48
Colofon
58
5
Samenvatting Samenvatting maken we na de wensen en bedenkingen procedure. Hierin staat de kracht van de regio centraal.
6
7
Waarom deze Regionale Omgevingsagenda? Holland Rijnland is een prachtige regio waar we trots op zijn. Stedelijkheid, een sterke kenniseconomie met hoogwaardige bedrijvigheid, verbindingen met andere economieën en de wereld, een uitstekend vestigingsklimaat in een zeer gewaardeerd divers cultuurlandschap: het is er allemaal te vinden, in goede balans met elkaar. Tegelijkertijd is deze balans kwetsbaar. Er is enorme druk op de ruimte in de steden en vanuit de stedelijke gebieden naar de minder dichtbevolkte gebieden in onze regio. Transitieopgaven zullen invloed hebben op de stad en op het landschap. Bereikbaarheid, waterbeheer en energievoorziening lopen nu al tegen de grenzen van het systeem aan. Op verzoek van het Algemeen Bestuur en de gemeenteraden is daarom deze Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland opgesteld. In dit document geven we antwoord op de vraag hoe de druk op de regio kan worden benut om de aantrekkelijkheid van de regio te behouden en te versterken.
NIEUWE KANSEN
bouwstenen voor dit regionale perspectief.
In dit document geven we antwoord op de vraag hoe de druk op de regio kan worden benut om de
LEESWIJZER
aantrekkelijkheid van de regio te behouden en
In hoofdstuk 1 “Holland Rijnland waar de randstad
versterken. Ruimteclaims en transities brengen
tot bloei komt” wordt de Regio Holland Rijnland
uiteraard uitdagingen met zich mee, maar ook
gepositioneerd ten opzichte van haar omgeving
nieuwe kansen. Op dit moment bevindt de regio
en duiden we de kracht en unieke kenmerken van
zich op het kruispunt om keuzes te maken die
deze regio. Wat betekent dit voor onze ambities en
richtinggevend zijn voor de toekomst. Deze keuzes
opgaven?
zullen per onderwerp verschillen. Omdat de diversiteit aan opgaven groot is, evenals de urgentie
In hoofdstuk 2 “Agenda” presenteren we de
ervan en de beschikbare middelen niet oneindig
strategische agenda van Holland Rijnland voor een
zijn, zullen er integrale afwegingen gemaakt moeten
sterke, gezonde en toekomstbestendige regio. Met
worden hoe de ruimte in Holland Rijnland wordt
deze agenda levert Holland Rijnland een bijdrage
ingezet. Wat voor soort regio wil Holland Rijnland
aan nationaal en provinciaal beleid en bestaande
zijn en welke stappen zetten we daarbij naar de
bestuurlijke afspraken zoals die over verstedelijking,
toekomst? Een regionale omgevingsagenda is
economie en mobiliteit. Ordening van onze regionale
alleen van waarde als hij ook op regionaal draagvlak
inzet langs de vier NOVI prioriteiten geeft hier
kan rekenen. Daarom werken we er samen aan en
inzicht in. Om tot deze agenda te komen is gekeken
besluiten we er samen over. Daarbij moet de agenda
naar de samenhang tussen de thema’s wonen,
ook helder maken welke vragen voor samenwerking
werken, bereikbaarheid, energie, klimaat, natuur en
of ondersteuning er zijn aan andere overheden, zoals
landschap en gezondheid. Welke uitgangspunten
In de kern bespreekt de Regionale Omgevingsagenda
Omgevingsagenda te laten vaststellen op 30 juni
de naastgelegen (metropool)regio’s, provincies en
gelden voor de ruimtelijke keuzes rondom deze
hoe op een integrale wijze alle ruimte vragende
2021 door het Algemeen Bestuur van Holland
het Rijk.
thema’s? En waar zien we opgaven waarin deze
functies een plek kunnen krijgen of waar keuzes
Rijnland.
gemaakt moeten worden. Daarbij gaat het niet alleen om toekomstige woningbouw of locaties voor bedrijvigheid, maar er is daarbij nadrukkelijk integraal gekeken naar de samenhang met,
“Hoge kwaliteit van leven”
afhankelijkheden en gevolgen op andere thema’s en landschap, energie, klimaat en gezondheid.
omgevingsagenda een volgende stap zet?
“Wat voor soort regio is Holland Rijnland?”
De agenda vormt de opmaat naar onze regionale ruimtelijke strategieën geplaatst in de tijd. Die presenteren we in hoofdstuk 3 “Regionale
SAMENHANG EN REGIONAAL PERSPECTIEF
ruimtelijke strategieën”. Deze strategieën
Steeds vragen we ons af, wat er echt regionaal
beschrijven waar we de woningbouw in combinatie
NATIONALE OMGEVINGSVISIE
opgepakt moet worden en wat beter op subregionaal
met ruimte voor economische activiteiten tot 2030
zoals naast wonen en werken, bereikbaarheid, natuur
8
Ruimte Duin- en Bollenstreek ) vormen belangrijke
De Regionale Omgevingsagenda sluit aan bij de
of lokaal niveau de beste uitwerking kan krijgen.
en na 2030 willen laten landen in de regio, hoe we
SAMEN WERKEN AAN REGIONALE OPGAVEN
Nationale Omgevingsvisie (NOVI) van september
Want we willen niet alleen wonen in onze mooie
daarbij omgaan met het groen en water en wat dit
Bewust kozen we voor de status van een Regionale
2020. Daarin wordt het toekomstperspectief voor
regio, maar ook werk vinden, alle gebieden kunnen
betekent voor de mobiliteitsinfrastructuur en de
Omgevingsagenda. Een zelfbindend document
Nederland geschetst: “Het Nederland van 2050
bereiken, genieten van de diverse landschappen, de
energievoorziening. Welke keuzes maken we nu al en
onder de Omgevingswet, opgebouwd door de
is als dichtbevolkte en hoogontwikkelde delta een
stroomvoorzieningen met duurzame bronnen op peil
welke zijn nog nodig in de toekomst.
dertien gemeenten samen: Hillegom, Lisse,
brandpunt in de Europese ruimtelijk economische
houden en rekening houden met klimaatverandering.
Teylingen, Noordwijk, Katwijk, Oegstgeest, Leiden,
structuur, mede door de uitstekende verbindingen,
En dat alles met zo gezond mogelijke inwoners
Vervolgens wordt in hoofdstuk 4 “Richting een
Leiderdorp, Kaag en Braassem, Zoeterwoude,
fysiek en virtueel, boven en ondergronds, door de
en een prettig leefklimaat voor mens, plant en
uitvoeringsprogramma” een aanzet tot een integraal
Voorschoten, Nieuwkoop en Alphen aan den Rijn.
lucht, over land en water, met grote stedelijke regio’s
dier. Deze omgevingsagenda staat daarmee niet
uitvoeringsprogramma beschreven. We geven aan
In deze omgevingsagenda worden de regionale
en economische kerngebieden als de Vlaamse Ruit
op zichzelf, maar hangt zeer nauw samen met de
welke vervolgstappen nodig zijn om deze regionale
opgaven en keuzes uiteengezet. Dat wil zeggen: die
en het Ruhrgebied en met regio’s in andere delen
andere regionaal strategische documenten die
omgevingsagenda Holland Rijnland verder te
opgaves waar de regio aan zet is en waar de regio
van de wereld. Nederlandse steden en stedelijke
momenteel in ontwikkeling zijn, zoals de Regionale
brengen en benoemen een aantal onderzoeksvragen
het optimale schaalniveau is. Locaties of thema’s
regio’s profiteren hier in hoge mate van. Samen
Energie Strategie (RES 1.0), de Regionale Strategie
die daartoe nog beantwoord moeten worden.
waar meerdere opgaven, belangen en schaalniveaus
met ons uitstekende vestigingsklimaat en een hoge
Mobiliteit (RSM) en de mogelijk toekomstige
bij elkaar komen. Vanuit deze agenda kunnen
kwaliteit van leven bepaalt dit in belangrijke mate
Regionale Landschapsstrategie (waarvoor we in
noodzakelijke en urgente activiteiten in regionale
onze welvaart en ons welzijn.” Opvallend is, dat
deze Regionale Omgevingsagenda een lans willen
omgevingsprogramma’s worden geborgd en relaties
deze visie van toekomstig Nederland omschrijft hoe
breken). De reeds verschenen subregionale agenda’s
worden gelegd met het nationale en provinciale
Holland Rijnland als healthy region er nu al uitziet.
( Omgevingsagenda Hart van Holland, Strategische
omgevingsbeleid. De inzet is om de Regionale
Reuring en rust zijn hier in balans.
Agenda Rijn en Veenstreek en Strategische Agenda
9
01
Holland Rijnland waar de Randstad tot bloei komt
Het DNA van Holland Rijnland Eén sterke regio die bijdraagt aan de brede welvaart van ons land: dat is Holland Rijnland Met prachtige landschappen, vitale steden, Greenports en een uitstekend vestigingsklimaat met potentie voor de nieuwe economie. Dit maakt Holland Rijnland veel meer dan een regio in het noorden van de provincie ZuidHolland of in het landsdeel Zuid-West. Wat onze regio precies kenmerkt, leest u in deze paragraaf. REGIO MET VELE GEZICHTEN
de omliggende metropolen. Met de al aanwezige
Zo’n 570.000 mensen leven samen in de
clustervorming en agglomeratiekracht in het
regio Holland Rijnland en maken deze tot
zuidwestelijke deel van onze regio en nog ruimte voor
wat zij is. Onze regio is gunstig gelegen in de
uitbreiding van bedrijvigheid op de Zuidflank, zijn er
Randstad en onderscheidt zich van de sterk
volop kansen voor verdere ontwikkeling.
Metropoolregios: Holland Rijnland ligt centraal in de Randstad als scharnierpunt tussen de grote metropoolregio’s van ons land. Nationale noord-zuid assen verbinden de regio met de metropoolregio’s en de twee luchthavens. De regio draagt bij aan de agglomeratiekracht zonder haar eigen identiteit te verliezen.
verstedelijkte gebieden met een grote diversiteit aan karakteristieke (open) landschappen met zee, strand en duinen, landgoederen, polders, Hollandse plassen, de veelkleurige bloemenvelden
“Sterke combinatie van denken en doen”
en historische steden en dorpen. Aantrekkelijk voor de eigen inwoners en bezoekers uit binnen
SCHARNIERFUNCTIE
en buitenland. Holland Rijnland is een regio met
Die verschillen in maat en schaal willen we benutten
vele gezichten: van de Nieuwkoopse plassen tot
en uitbouwen. We hebben zoveel te bieden! We
het drukke station Leiden Centraal; van de vele
verstevigen de agglomeratiekracht van onze meest
kennisinstituten en innovatieve bedrijvigheid die
verstedelijkte gebieden. Tegelijkertijd koesteren we
de regio rijk is tot de maakindustrie en circulaire
de kracht en vitaliteit van de landelijke gebieden
bedrijvigheid, van twee steden met meer dan
en de diversiteit van het landschap waarvan we de
100.000 inwoners tot landelijk wonen in een van de
kwaliteit verrijken. Daarmee maken we als alle 13
vele dorpen in het groen.
gemeenten met de vele verschillende kernen samen
Landschap: Holland Rijnland kent grote diversiteit aan karakteristieke (open) landschappen met zee, strand en duinen, landgoederen, polders, Hollandse plassen, de veelkleurige bloemenvelden en historische steden en dorpen. Een door historie gevormde omgeving, Holland in het klein.
één sterke regio en dragen we bij aan de brede GEVARIEERDE ECONOMIE MET TOPSECTOREN
welvaart van ons land. We zijn ons bewust van onze
Holland Rijnland heeft een gevarieerde economie
eigen economische kracht, van onze positie in de
met een sterke combinatie van denken en doen.
Randstad en West Nederland, van onze kwaliteiten,
Met economische topsectoren: Life sciences &
van de scharnierfunctie tussen de metropolen en
Health, lucht en ruimtevaart (High Tech systemen
het prettige woon- en leefklimaat. Daarmee vormen
& Materialen) en de Greenports (Tuinbouw en
we een unieke regio in Randstad en Groene Hart!
Uitgangsmaterialen), Agri & Food staat Holland
Onze belangen, onze positie, onze wederkerige
Rijnland internationaal op de kaart en maakt
afhankelijkheid beperken zich niet tot bestuurlijke
het onderdeel uit van internationale kennis-
grenzen. Daarom schaken we op verschillende tafels.
en handelsnetwerken. De reeds gevestigde kenniseconomie van Holland Rijnland biedt kansen voor verdere vernieuwing van de economie regiobreed. Aanvullend op die kenniseconomie heeft de regio een sterk en divers MKB, een belangrijke motor in de werkgelegenheid (70%) en economie (60% BBP) van Nederland. Het MKB biedt werkgelegenheid aan grote delen van de inwoners
Economie: Holland Rijnland heeft een gevarieerde economie met een sterke combinatie van denken en doen. Met economische topsectoren: life sciences & health, ruimtevaartsector (space) en de Greenports staat Holland Rijnland internationaal op de kaart en maakt het onderdeel uit van (inter)nationale kennisen handelsnetwerken.
van de regio en profiteert van de nabijheid van
12
13
Een uitstekend vestigingsklimaat Na de beschrijving van ons DNA zoomen we in op ons uitstekende vestigingsklimaat. Holland Rijnland combineert een prettig woon- en leefklimaat met een strategisch gunstige ligging. Onze regio grenst immers aan de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag én aan de Metropoolregio Amsterdam en ligt dichtbij centrumstad Utrecht. Wat ons vestigingsklimaat zo bijzonder maakt, leest u in deze paragraaf. KENNIS & BEDRIJVIGHEID
A44. Holland Rijnland ligt nabij twee luchthavens:
Allereerst kijken we naar de kennisclusters in de
Schiphol als internationale mainport, en Rotterdam/
Leidse agglomeratie, met Innovation district Leiden
The Hague Airport. Met oost-west-verbindingen
Bio Science Park, NL Space campus bij Noordwijk
via het spoor en via de N11/A12 naar Utrecht en
(ESA Estec), UnManned Valley bij Katwijk en de
verder naar het achterland richting Duitsland, zijn
Greenports. Zij zijn verbonden met universiteiten en
we ook richting het oosten verbonden. Over water
kennisinstituten in de directe omgeving en maken
zijn er goede mogelijkheden voor (duurzaam)
daarmee ook onderdeel uit van de Kennisregio aan
containervervoer naar de zeehavens van Rotterdam
Zee. Ze zijn verbonden met kennisinstellingen over
en Antwerpen. Station Leiden Centraal is het zesde
de gehele wereld.
station van Nederland en vormt het centrale OV-
Een tweede aspect dat ons vestigingsklimaat
knooppunt waarmee de regio verbonden is met de
gunstig maakt, is ons krachtige en diverse MKB,
wereld om ons heen.
complementair aan de kenniseconomie van de grote steden. De kenniseconomie heeft het MKB nodig. Wat bedacht wordt, moet ook gemaakt worden en heel wat ondersteunende diensten en producten worden door het MKB geboden. We hebben nog
“Hoogstedelijk, groenstedelijk, dorps en landelijk”
fysieke ruimte voor groei van deze bedrijvigheid, die in de stad steeds minder plek krijgt en zien
DIVERSE STEDEN EN KERNEN
mogelijkheden voor slimme combinaties van wonen
De steden en kernen in Holland Rijnland zijn
en werken. Onze ligging in de directe nabijheid van
heel divers. Hiermee biedt Holland Rijnland
de grote steden maakt dat we aantrekkelijk zijn
een diversiteit aan leefmilieus: hoogstedelijk,
voor bedrijven die op een goed te bereiken locatie
groenstedelijk, dorps en landelijk, telkens met
willen zitten maar niet de hoofdprijs kunnen of willen
verschillende identiteiten. Bovendien biedt Holland
betalen. Daarnaast zien we kansen voor circulaire
Rijnland midden in het meest verstedelijkte deel
bedrijvigheid en bedrijvigheid die profiteert van de
van Nederland juist unieke landschappen, met van
enorme woningbouwopgave in de Randstad, van de
west naar oost: zee, strand, duinen, strandwallen
energietransitie en de maatregelen ten behoeve van
en –vlakten, landgoederen en bloembollenvelden,
de klimaatadaptatie. De ruimte die er is voor groei
Hollandse plassen, droogmakerijen en
van bedrijvigheid sluit aan bij Groeiagenda van Zuid
veenweidegebieden in het Groene Hart; en dat
Holland. Ook de Greenports spelen hierbinnen een
alles aaneengeregen door de Oude Rijn. Het maakt
belangrijke rol.
Holland Rijnland aantrekkelijk om te leven, recreëren en te bezoeken. Dit diverse palet aan landschappen
UITSTEKENDE BEREIKBAARHEID
willen we koesteren maar ook voorbereiden op de
EN INFRASTRUCTUUR
grote (transformatie)opgaven van de toekomst.
Nationaal belangrijke Noord-Zuid-assen doorsnijden de regio. Denk hierbij aan het spoor BrusselRotterdam-Amsterdam en autosnelwegen A4 en
14
15
02 Agenda
Onze agenda voor een sterke en gezonde toekomstbestendige regio Duurzaam verstedelijken, innovatiekracht en breed mkb, grote versus kleine kernen, dit alles is complementair. Stad en landschap versterken elkaar. Woningbouw is zeker nog mogelijk binnen Holland Rijnland, ook na 2030, maar steeds met inachtneming van de kwaliteit van het landschap. In deze Regionale Omgevingsagenda maken we ruimtelijk keuzes om zowel de krachtige dynamiek te versterken, zoals beoogd in de Groeiagenda Zuid-Holland en tegelijkertijd de waardevolle luwte te benutten. Wat is hiervoor nodig? U leest het in deze paragraaf. KWALITEITEN VERRIJKEN
betekent dat we zowel in de grotere kernen als in
We willen hoogwaardig en duurzaam verstedelijken
kleinere kernen aantrekkelijke en vitale woon- en
en knooppunten versterken. Investeringen in de
leefmilieus willen blijven bieden. Daarvoor is een
OV knoop Leiden zijn cruciaal voor de ontwikkeling
vitaal landschap van groot belang: ruimte voor
van Holland Rijnland. In combinatie met de verdere
rust en tot jezelf kunnen komen. Dat heeft de
verstedelijking verrijken we de kwaliteiten van het
coronapandemie met al het thuiswerken ons onder
diverse landschap in Holland Rijnland in het stedelijk
meer geleerd. Zo kan onze regio blijven bloeien en
en landelijk gebied: cultuurhistorie en -erfgoed,
boeien!
recreatie en toerisme, gezondheid, circulaire economie, natuur. Dit wil zeggen dat we de gewenste ruimtelijke ontwikkeling slim inpassen en aan de
“Versterken van kwaliteiten en kansen”
slag gaan met de meervoudige transitieopgaven: verduurzaming van de land- en tuinbouw, versterken
BREED WELVAARTSPERSPECTIEF
van de biodiversiteit, klimaatadaptatie, waterbeheer
De ontwikkeling van deze regio pakken we op vanuit
en de energievoorziening. Innovatiekracht is een
een breed welvaartsperspectief. Dit betekent balans
belangrijke voorwaarde voor de gewenste brede
tussen wonen, werken, veiligheid en gezondheid.
regionale ontwikkeling. Daartoe nodigen we uit en
Grote nieuwbouwplannen verbinden we daarom
halen we kansrijke soorten werk binnen.
met het creëren van werkgelegenheid en groen. De woonopgave bekijken we vanuit het vraagstuk van
18
VESTIGINGSKLIMAAT VERSTERKEN
klimaatadaptieve en gezonde, groene verstedelijking.
We versterken ons aantrekkelijke vestigingsklimaat
Het mobiliteitssysteem moet op orde zijn en willen
en bieden op verschillende manieren ruimte voor
we verduurzamen. En naast mobiliteit wordt het
uitbreiding en vernieuwing van verschillende typen
elektriciteitssysteem ook steeds belangrijker om
economische activiteit, passend bij de verschillende
deze op orde te hebben. Kortom: we versterken wat
plekken in onze regio. Ook is er ruimte voor de
we hebben en wie we (willen) zijn. En dat betekent
huisvesting van mensen die hier (komen) werken of
in samenhang acteren op verschillende sectorale
een rustige plek zoeken nabij de metropolen. Hierbij
dossiers en daar de balans in zien te vinden en te
zetten we in op geconcentreerde en duurzame
bewaken, zodat we er als regio beter van worden.
verstedelijking, slim ruimtegebruik, functiemenging
Daarmee zetten we in op complementariteit in
waar dit kan en nieuwe ontwikkelmethoden om
soorten werkgelegenheid en economische activiteit,
onze stads-en dorpsranden te benutten voor
in woonmilieus en in het beter beleefbaar maken van
natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen. Dat
de landschappelijke diversiteit met respect voor de
Beeld: PosadMaxwan - Regionale verdeling Nederland Het werken met de regionale schaal van daily urban systems sluit beter aan op de dagelijkse werkelijkheid en op de verschillen in landschap en ondergrond.
19
vele waarden van dit landschap. Dat betekent het
als uitgangspunt. We kiezen immers voor
uitwerking in de Regionale Energiestrategie (RES1.0)
mogelijkheid voor meerdaagse arrangementen
versterken van kwaliteiten en kansen
geconcentreerde verstedelijking om het landschap
creëren we voldoende plekken om duurzame energie
vanuit goed ontsloten uitvalsbases. Dat zorgt weer
te sparen. De woningbehoefte is binnenstedelijk
op te wekken. Dit leidt tot de behoefte aan goede
voor een extra economische kansen.
echter niet allemaal meer op te lossen. Door hoge
inpassing en aanvullend op de keuze voor wind
kosten kunnen hier nauwelijks eengezinswoningen
en zon langs infrastructuur tot het definiëren van
INTEGRALE OPGAVE
gerealiseerd worden, waar zeker behoefte aan
energielandschappen.
Zo zien we dat de verschillende ruimte vragende
is. Als we hier geen ruimte aan geven trekken
Vanuit de gewenste ruimtelijke ontwikkeling zijn
activiteiten in Holland Rijnland onlosmakelijk met
KEUZES VOOR DE TOEKOMST
gezinnen weg en hollen we onze steden en dorpen
we op zoek naar een drager en een toekomstbeeld
elkaar verbonden zijn. Dat leidt tot de integrale
Wat is daarvoor nodig op regionale schaal? Welke
uit. Daar waar het binnenstedelijk niet meer past,
voor de energievoorziening na 2030 en plaatsing
hoofdopgave, het zoeken naar de balans. Daarbij
integrale afwegingen en strategische richtinggevende
benutten we daarom de kansen die er liggen om
van de opwek van duurzame energie in de regio. De
nemen we onze verantwoordelijkheid voor nu en
keuzes in het gebruik van schaarse ruimte zijn
de kwaliteit van de stadsranden te versterken via
energievoorziening moet up to date zijn en dat vergt
in de toekomst voor het behoud en de versterking
daarvoor nodig met respect voor de natuurlijke
landschappelijke verstedelijking. Door middel van
ruimte voor opwek en voor de nodige infrastructuur.
van het landschap en de verstedelijking met wonen
leefomgeving en de randvoorwaarden die deze stelt?
“landschapsplannen” kunnen harde overgangen
De RES 1.0 biedt al een kapstok voor de korte
en werken in onze regio: een sterke, gezonde en
Onze agenda geeft hier een antwoord op. De agenda
tussen stad en landschap verbeterd worden. Binnen
termijn (tot 2030). Voor de langere termijn vraagt dit
toekomstbestendige regio.
bestaat uit een aantal verhaallijnen die in elkaar
een ecologisch raamwerk worden de functies wonen
extra ruimte, extra investeringen en nadere integrale
overlopen en elkaar versterken:
en werken gecombineerd met (nieuwe) natuur
ruimtelijke afwegingen.
•
een sterke kenniseconomie en complementaire
en water. Woningbouw levert zo een bijdrage aan
“Respect voor de waarden van het landschap”
Met deze agenda levert Holland Rijnland een bijdrage aan nationaal en provinciaal beleid en
bedrijvigheid;
biodiversiteit, klimaatbestendige inrichting en
Toekomstperspectief landschap
bestaande bestuurlijke afspraken zoals die over
•
huisvesting;
groene en gezonde steden.
Land- en tuinbouw bedrijven zijn onderdeel van
verstedelijking en mobiliteit. Ordening van onze
•
infrastructuur voor mobiliteit en energie;
Tegelijk zorgen we ervoor dat de veelkleurige en
onze economie en maken samen het landschap.
regionale inzet langs de vier NOVI-prioriteiten geeft
•
toekomstperspectief landschap;
vitale kernen buiten de verstedelijkingsas leefbaar
Steeds meer gaan we deze bedrijvigheid ook zien
hier inzicht in.
blijven en niet op slot gaan. Beperkt woningen
als beheerders en “hoeders” van het landschap.
Kenniseconomie en complementaire bedrijvigheid
toevoegen in en direct langs de randen van de
Dat vraagt een betere balans tussen deze sectoren
Hierbij denken we niet alleen aan kennisintensieve
kernen blijft mogelijk, primair voor de eigen
en natuurlijke processen. Dat vraagt om een
bedrijven, maar ook aan productiebedrijven die dat
inwoners.
toekomstvisie vanuit de land-en tuinbouw met in achtneming van alle opgaven die er aankomen. Op
wat we bedenken, kunnen realiseren. Complementair hier aan hebben we ook bedrijvigheid nodig waarvoor in steden steeds minder plek is en die niet altijd past in het dicht verstedelijkte gebied in Holland Rijnland
“Veelkleurige en vitale kernen”
een aantal plekken is innovatie in de sector vereist om toekomstbestendig te zijn. Er zijn economische kansen en bedreigingen en afhankelijk van hoe hiermee om kan worden gegaan zal dit in meer
en de omringende metropolen. Zo zien we onder andere kansen voor: innovatieve bouwbedrijven
Infrastructuur voor mobiliteit en energie
of mindere mate de verschijningsvorm van het
(natuurinclusief en circulair bouwen), circulaire
We zorgen ervoor dat de grote woningbouwaantallen
landschap verder beïnvloeden. Denk hierbij aan
bedrijvigheid, uitbouwen van de distributiefunctie
worden geconcentreerd nabij HOV en daarmee
de stikstofdepositie, veenoxidatie en bijkomende
(e-driven) voor stadsdistributie, de greenports en
omarmen we de duurzame mobiliteit in allerlei
CO2-uitstoot, bodemdaling, klimaatadaptatie,
de maakindustrie (zoals bij het Heineken-cluster, en
soorten en vormen: “schoner, slimmer, anders”
wateropgaven en afnemende ecologische kwaliteit
rondom Flora Holland/Rijnsburg Noord).
als de drager voor verdere ontwikkeling in de regio
en toenemende recreatieve druk. Het diverse
Deze economische ontwikkeling vraagt voldoende,
(zie Regionale Strategie Mobiliteit en RES 1.0).
landschap is de grote troef van onze regio, omdat dit
diverse en betaalbare soorten van huisvesting
Daarbij speelt ook: eerst bewegen, dan bouwen. Dit
op een aantal plekken nog zo wijds is en bijzondere
voor werknemers, inclusief arbeidsmigranten.
betekent dat (grootschalige) ruimtelijke ontwikkeling
cultuurhistorische en ecologische waarden herbergt.
Aantrekkelijke woonmilieus, complementair aan
samengaat met investeringen in infrastructuur.
Hier kunnen we even het leven in de grote stad of het
wat de metropolen te bieden hebben zijn nodig
Niet alleen in de mobiliteitsinfrastructuur, maar
bedrijvige dorp ontvluchten. Het landschap kleurt
en ruimte om te recreëren, te sporten en te
zeker in het huidige tijdsgewricht ook in de
ook letterlijk de regio en zorgt voor het aantrekkelijke
ontspannen.
energievoorziening.
leefmilieu waarin het goed wonen en werken is.
Netspanning en elektriciteit hebben we nodig
20
Huisvesting
om onze dagelijkse werkzaamheden te kunnen
Wonen bieden we aan voor diverse doelgroepen
verrichten. Daarmee wordt “spanning” net als
en woonwensen, en dat doen we in verschillende
mobiliteit een steeds belangrijkere randvoorwaarde
Ruimte voor ontspanning voor inwoners en
woonmilieus in zowel grote als kleinere kernen,
voor verdere bouwplannen in de regio. We zorgen
bezoekers is belangrijk voor onze regio. De
met elk een eigen identiteit en woningaanbod. De
ervoor dat de elektriciteit overal beschikbaar is en
aanwezigheid van zee, strand en Hollandse plassen
uitdaging is om gezinsvriendelijke woonmilieus
hebben daarom oog voor het op orde houden van de
is aantrekkelijk. En met de kuuroordstatus van
in een compacte setting te realiseren met
energie-infrastructuur.
Noordwijk, de Keukenhof in Lisse, het historische
gezonde vergroening van de bebouwde omgeving
Vanuit onze afspraken in het Klimaatakkoord en de
hart van Leiden en het Archeon is er voldoende
“Zoeken naar de balans”
21
Samen werken aan NOVI-prioriteiten “De samenhang tussen de opgaven die spelen in de leefomgeving manifesteert zich rond vier prioriteiten”, staat in de NOVI van september 2020 beschreven. “Dat zijn complexe, omvangrijke en dringende opgaven die voortkomen uit of samenhangen met grote transities. Politieke en maatschappelijke keuzes zijn vooral daar nodig, om op deze prioriteiten voortgang te boeken op een manier die draagvlak heeft en bijdraagt aan de kwaliteit van de leefomgeving.” Hoe maken wij met onze regionale omgevingsagenda verbinding met de opgaven vanuit het Rijk, omschreven in de NOVI? Dat leest u in deze paragraaf. Ook de opgaven in de regio Holland Rijnland zijn onderdeel van de vier genoemde prioriteiten, zoals
3.
deze prioriteiten beleidskeuzes geformuleerd of, daar
•
de energietransitie is onlosmakelijk verbonden met woningbouw, extra woningen vereisen ook
waar keuzes “in de NOVI zelf niet of nog niet scherp
onderbouwen.
extra opwek;
gemaakt kunnen worden of waar dit niet verstandig is, wordt richting gegeven aan decentrale keuzes via
Ruimte maken voor klimaatadaptatie en energietransitie
het overzicht hieronder laat zien. In de NOVI zijn bij
•
de invloed van klimaatverandering is nu al
voorkeursvolgordes of strategieën en/of aangegeven
merkbaar. We moeten in de regio zoeken naar
welk (regionaal) proces geëigend is om dat wel te
slimme oplossingen rondom waterberging
doen.”
en droogte, bodemdaling, klimaatadaptieve woongebieden en hitteproblematiek en daarmee ook bijdragen aan de reductie van CO2. In
“Bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving” ZO SLUITEN WE AAN OP DE NOVI-AGENDA: 1.
Sterke en gezonde steden en regio’s
•
behouden en versterken hoog kwalitatief woon-
de Groeiagenda Zuid-Holland is hiervoor als doelstelling opgenomen 40% reductie in onze provincie. 4.
Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied
•
diverse landschappen versterken, ook in
en vestigingsklimaat;
combinatie met de gewenste ruimtelijke
•
verduurzaming gebouwde omgeving;
ontwikkeling;
•
bereikbaarheid groengebieden en
•
verbetering van de milieukwaliteit (natuurherstel, ecologie en biodiversiteit);
landschappen. •
werken aan transitie en/of
2.
Duurzaam economisch groeipotentieel
duurzaamheidsopgaven zoals landbouw,
•
bijdragen aan de Groeiagenda Zuid Holland met
energie, klimaat, bodemdaling en verzilting.
nieuwe woningen en banen; •
inzet op sterke economische motoren (o.a. REOS, Kennisregio aan zee);
•
verbinden van denken en maken;
•
benutten kansen van maatschappelijke opgaven voorverduurzaming en digitalisering;
•
randvoorwaarde hiervoor is goede bereikbaarheid.
22
23
UITGANGSPUNTEN EN OPGAVEN Bij het werken aan de omgevingsagenda is integraal gekeken naar de relatie tussen de verschillende
UITGANGSPUNTEN
opgaven, kansen, bedreigingen en doelen in de thema’s wonen, werken, bereikbaarheid, landschap en natuur, water en klimaat. Er is een directe samenhang en interactie tussen al deze thema’s. Onze aantrekkelijke groene, blauwe en in de lente veelkleurige regio trekt mensen aan die hier willen wonen, werken en recreëren. Dat betekent ook extra vervoerbewegingen, een vraag naar groene recreatieve ruimte en routes en voorbereid zijn op de toekomst middels een klimaatadaptieve inrichting. Geen thema is groter of belangrijker dan het andere, maar er zijn wel keuzes te maken in de richting die we opgaan en Greenports (teelt en handel) en andere agrarische bedrijven zijn onderdeel van onze economie en maken samen het landschap.
de volgordelijkheid van de te nemen maatregelen. Op de volgende pagina’s wordt inzicht gegeven in de beslissingen die al genomen zijn, de uitgangspunten. En welke opgaven voor de toekomst nog spelen. Hiermee leggen we een basis voor de omgevingsagenda. Er wordt niet gesleuteld aan datgene dat al overeengekomen is in eerdere visies en beleidsstukken. We kijken integraal wel naar de toekomst en de ruimteclaims die nog gaan spelen. Deels kunnen we daar in deze omgevingsagenda richting voor bepalen. Deels is er vervolgonderzoek nodig om daar nadere keuzes in te maken en die ook goed te kunnen
Succesvolle economische sectoren behouden en versterken en innovatie stimuleren. Op diverse plekken in de regio zullen de komende jaren woningen gebouwd gaan worden.
Voorkeur voor woningbouwlocaties/gemengd stedelijke leefmilieus die goed verbonden zijn met (H)OV, in en direct aan bestaand stedelijk gebied. Dit om waardevolle landschappen te sparen en te versterken, duurzame mobiliteit te stimuleren en bestaande voorzieningen zoveel mogelijk te benutten.
De verschillende landschaptypes, de openheid en stilte in de nabijheid van onze woning zijn belangrijke waarden en dragen bij aan het prettige leefkwaliteit en aantrekkingskracht van de regio.
Blijvende inzet op knooppunt Leiden Centraal
Ruimte scheppen voor verdere economische ontwikkeling, zowel in kennis als in maakeconomie.
Kansen voor de fiets door ontbrekende schakels aan te leggen en het doorfietsnetwerk uit te breiden
Natura2000 gebieden beschermen
Werken aan bestaande infrastructuurprojecten als Rijnlandroute en A4 MIRT. Nieuw station en transferium bij Hazerswoude-Rijndijk.
Frequentieverdubbeling van de lijn Leiden-Utrecht Groene buffers tussen onze regio en de metropolen daarbuiten behouden.
24
Aansluiting van de N11 op de A12
25
OPGAVEN VERSTEDELIJKING
OPGAVEN KLIMAAT
Missing links tussen de Haarlemmermeer, Duin- en Bollenstreek en kust.
De uitgaande pendel is, zeker in de randen van de regio, vrij groot. Sluimerende verstedelijking in gebieden die als landschappelijk ervaren worden.
In de zomer is in de verharde steden en schaduwloze weides de hogere temperatuur voelbaar. In woningen met beperkte isolatie levert dit onleefbare situaties op en de kwaliteit van het oppervlaktewater gaat achteruit.
A44/N44, N206 en N11 lopen vast.
Klimaatverandering komt ook in de vorm van extra water met vaker hevige regen en een zeespiegelstijging. Het water heeft ruimte nodig.
Een groot deel van de regio is afhankelijk van de autobereikbaarheid.
Het landschap is nabij, maar niet altijd even bereikbaar
Locaties in en rond kleine kernen zullen een grote belasting geven op het N wegennet. Droogte heeft invloed op de kleigronden langs de rivier en de mogelijkheden voor bewatering van de argrarische productiegebieden, akkers en veenweide gebieden en teelt op zandgronden (droogte en verzilting). De druk van de omliggende metropolen wordt gevoeld.
OPGAVEN LANDSCHAP
Onderbemaling en een lappendeken aan peilgebieden zorgen voor extra bodemdaling. Dit, samen met langdurig droge perioden als gevolg van klimaatverandering, zorgt bovendien voor verzilting.
In het veenweidegebied spelen door bodemdaling de onderhoud en beheerskosten van het wegennet een grote rol. Dan is het verstandiger om in sommige wegen wel en in andere wegen niet te investeren.
(Intensieve) veehouderij zorgt voor een aanzienlijk deel van de stikstofuitstoot waar natuurgebieden extra gevoelig voor zijn.
Meer bewoners in en om onze regio betekent daarnaast ook een toename van recreatie en dat terwijl sommige gebieden daar (in het seizoen) al enorme druk ervaren.
26
Toekomstbestendigheid en duurzaamheid van de greenports, landbouw en veeteelt. De agrariërs zijn de beheerders van ons landschap, maar ook zij staan voor een grote transitie die ook landschappelijke veranderingen met zich mee brengt.
27
03
Regionale ruimtelijke strategieën
Verstedelijking tot 2030: voortzetten bestaande afspraken Graag werken we op het gebied van verstedelijking mee aan de ambities van het Rijk en de provincie. Zo ontwikkelen wij nationaal en internationaal opererende kennisclusters tot centers of excellence en sluiten het breed mkb hierop aan. Ook realiseren we flinke woningbouwopgaven. Daarnaast werken we aan bereikbaarheid. Daarbij houden we de lange termijn steeds in het vizier: we respecteren bestaande verstedelijkingsafspraken en zoeken voor de middellange en lange termijn naar aanvullende oplossingen.
de MRA. Ook zijn deze van belang in het kader van Kennisregio aan Zee. Holland Rijnland bevat twee belangrijke landelijke Greenports : Boskoop (boomkwekerij/sierteelt) en de Duin en Bollenstreek (bollenteelt), die ook voor export centraal gelegen zijn bij Schiphol en de Rotterdamse Haven en grote delen van de Greenport Aalsmeer rondom Nieuwkoop en Kaag en Braassem. Ook een aantal grote multinationals in deze regio zoals Heineken en Akzo Nobel zijn van bovenregionaal belang. In aansluiting op de Groeiagenda van de provincie, zetten we daarnaast in op groei van het sterke en diverse MKB dat een mooie aanvulling biedt op onze eigen kenniseconomie en de economie van de metropolen. De opgave is om dit MKB goed aan te sluiten op de kennisinfrastructuur van de hele Randstad en kansen die er liggen – bijvoorbeeld op het gebied van circulariteit – te benutten.
WONINGBOUW
Centraal is het zesde station van Nederland
NOVI GEBIED GROENE HART
In combinatie met versterking van de economie
en tevens knooppunt tussen nationale OV-as
Het Groene Hart dat voor een deel in Holland
realiseren we binnen Holland Rijnland als
(noord zuid: Oude Lijn) en regionale feederlijnen
Rijnland ligt, is aangewezen als NOVI-gebied
(Katwijk Leiden en de lijn Alphen Leiden).
vanwege de gewenste samenwerking tussen regio en
Verbeteren oost-west-verbindingen door een
Rijk aan de nationale opgaven rond bodemdaling,
verstedelijkingslocaties in de regio zijn bekend
frequentieverdubbeling van de lijn Utrecht,
klimaat (water en energie), transitie van de landbouw
en vastgelegd in verstedelijkingsakkoorden
Alphen, Leiden met een extra station bij
en verstedelijking. Gemeenten in Holland Rijnland en
en afspraken met de provincie over onze
Hazerswoude Rijndijk. De N11 wordt beter
partijen als het Hoogheemraadschap Rijnland vanuit
woningbouwprogrammering tot 2030. Gemeenten
aangesloten op de A12.
haar visie op een klimaatbestendige regio vervullen
belangrijke en aantrekkelijke schakel binnen de Randstad, flinke woningbouwaantallen. De eerste
•
hierin een actieve rol. De energievoorziening moet
realiseren de woningbouwaantallen die zijn vastgelegd in de planlijst woningbouw 2020
Ook weten we dat de HOV-lijn richting Katwijk
ook up to date zijn en dat vergt ruimte voor opwek en
Holland Rijnland. Binnen de provincie Zuid Holland
verbetering vergt, net als de verbinding richting
voor de nodige infrastructuur. De RES 1.0 biedt een
concentreert de grootschalige woningbouw zich in
Zoetermeer. Dit wordt ook in MOVE-verband
kapstok voor de korte termijn (zie kaart RES 1.0 in de
en om de haltes in de “Oude Lijn”, de spoorlijn van
opgepakt (zie ook Regionale Strategie Mobiliteit).
bijlage).
Dordrecht naar Leiden, en binnen Holland Rijnland ook in grotere woningbouwlocaties zoals Valkenhorst in Katwijk en Rijnhaven-Oost in Alphen aan den Rijn, en lopende kleinschaligere woningbouwlocaties in middelgrote kernen. Excellente woonmilieus in een
“Investeren in OV knoop Leiden van (inter) nationaal belang”
aantrekkelijk landschap. Klimaatbestendig bouwen is een belangrijk aandachtspunt.
WERKGELEGENHEID Rond Knooppunt Leiden Centraal in Leiden en
30
MOBILITEIT
rond Katwijk/Noordwijk bouwen we de topsectoren
Tegelijkertijd zijn er ook afspraken gemaakt over
Life Science &Health en NL Space uit. Hier liggen
mobiliteit en noodzakelijke investeringen in
belangrijke clusters van kennis, innovatie en
infrastructuur en hoogwaardig openbaar vervoer
werkgelegenheid die elkaar onderling versterken:
om de condities voor deze groei op orde te brengen.
Innovation District Leiden Bio Science Park met o.a.
Kern van deze investeringen:
Universiteit Leiden en het LUMC, Unmanned Valley
•
Knooppunt Leiden Centraal doorontwikkelen
en NL Space Campus. Allemaal voorbeelden van
als belangrijk knooppunt van openbaar
hoogwaardige werkgelegenheid opererend in (inter)
vervoer langs de Oude Lijn tussen de beide
nationale kennisnetwerken samen met onder andere
metropoolregio’s in (via MIRTverkenning). Leiden
TU Delft, Erasmus Rotterdam, Medical Delta en met
31
Voldoende, diverse en betaalbare soorten van huisvesting voor diverse doelgroepen en woonwensen.
Oostwest-verbindingen Duin- en Bollenstreek verbeteren.
Grote woningbouwaantallen worden geconcentreerd nabij HOV en daarmee omarmen we de duurzame mobiliteit in allerlei soorten en vormen als de drager voor verdere ontwikkeling in de regio.
Landschap van groot belang: ruimte voor rust en tot jezelf kunnen komen, ruimte om te recreëren, te sporten en te ontspannen.
Robuuste ecologische verbindingen tussen duinen, landgoederen en plassen.
Zowel in de grotere als in kleinere kernen aantrekkelijke en vitale woon- en leefmilieus blijven bieden. Beperkt woningen toevoegen in (en buiten) de kleine en middelgrote kernen blijft mogelijk voor een evenwichtige bevolkingsopbouw
Hoogwaardige regionaal OV richting Katwijk, opwaarderen HOV-bus Verduurzaming van de land- en tuinbouw.
Betere woon-werkbalans. Het streven is een even grote groei in banen als in woningen.
Doorontwikkelen Knooppunt Leiden Centraal
Op de natste delen van onze regio moet gezocht worden naar andere typen landbouw. Functie volgt peil.
Nieuwe ontwikkelmethoden om onze stadsranden te benutten voor natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen. Door middel van “landschapsplannen” kunnen harde overgangen tussen stad en landschap verbeterd worden.
Groene, langzaamverkeer verbindingen vanuit de steden en dorpen naar het landschap.
Bypass tussen A44 en N206 ontlast het stedelijk gebied van Katwijk en maakt het mogelijk om ruimte te scheppen voor een HOV verbinding.
Inzet op complementariteit in soorten werkgelegenheid en economische activiteit.
Een waterrobuuste inrichting van de stad en scheppen van ruimte voor water in de buitengebieden.
Openheid van het landschap behouden. Inzet op geconcentreerde en landschappelijke verstedelijking om het landschap te sparen en versterken. Slim ruimtegebruik en functiemenging waar dit kan + klimaatadaptief.
32
Opwaarderen van de N11 naar A11
33
Voorstel: verdere verstedelijking langs de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn
aanvullen op ruimtelijk, economisch en sociaal
is de transformatie van het Leiden Bioscience
vlak.
Park (LBSP) naar een Urban Innovation Quarter,
3.
De huidige wooncrisis vraagt om een helder antwoord: bouwen, bouwen, bouwen. Tot 2030 hebben we al een fors woningbouwprogramma en plannen en afspraken met de provincie over waar we die woningen gaan realiseren. Voor na 2030 bepalen we nu alvast richting voor verdere verstedelijking, waarbij het unieke landschap dat onze regio kenmerkt, wordt gespaard. Ons voorstel, bouwen langs de oost-west-as, is een concept voor de middellange of lange termijn. Aanvullend hierop doen we een voorstel voor de mobiliteitsinfrastructuur. Onze regio is het waard!
de doorontwikkeling van het space cluster,
INVESTERING IN MOBILITEIT
de doorontwikkeling van Leiden Centraal tot
Deze verstedelijkingsstrategie vraagt ook een
regionaal transferium cruciaal.
investering in onze mobiliteitsnetwerken om de
We versterken de knooppunt- en centrumfunctie
bereikbaarheid te verbeteren, meer gebieden te
van Alphen aan den Rijn
ontsluiten met een HOV-verbinding en stedelijke
Alphen aan den Rijn is de plek waar je in een
en landelijke gebieden te ontlasten van te
complete stad je nog betaalbaar kunt wonen
veel wegverkeer. Ons voorstel voor gefaseerde
in het groen. Het complementaire profiel
investeringen in mobiliteit als randvoorwaarde voor
ten opzichte van de Leidse agglomeratie
verdere verstedelijking langs de as Katwijk-Leiden-
wordt beter uit genut en zorgt ervoor dat een
Alphen aan den Rijn leest u hieronder.
gemêleerde bevolking in onze regio terecht kan.
Met name Katwijk, waar de komende jaren al een
Deze inzet stoomt Alphen aan den Rijn beter
enorme woningbouwopgave wordt verwezenlijkt,
klaar voor de toekomst met een gevarieerder
heeft een goede aantakking op het nationale
woon- en werkmilieu, aanvullend op wat deze
netwerk nodig. De huidige plannen voor een
stad reeds te bieden heeft. Alphen aan den
HOV-bus moeten daarbij gezien worden als een
Rijn kan hiermee meer massa maken en haar
groeimodel naar opschaling van het HOV (mogelijke
voorzieningencluster versterken, wat weer
vorm van lightrail), zodat uiteindelijk er een stevig
een positieve uitstraling en effect heeft op
kruispunt van oost-west en noord-zuidverbindingen
de leefbaarheid van de kernen eromheen. De
ontstaat met Leiden Centraal als centrale knoop.
kernen in de Rijn- en Veenstreek profiteren
Dat vraagt niet alleen aanleg van nieuwe lijnen en
zo ook van de vergrote kracht van knooppunt
nieuwe haltes, maar ook investeringen in Leiden
Alphen aan den Rijn.
Centraal zelf om de capaciteit daar stapsgewijs te
Als vervolg op de bestaande afspraken en opgaven
Lijn ten noorden van Leiden) druist volgens
introduceren we de as Katwijk-Leiden-Alphen aan
ons in tegen het karakteristieke landschap in
We creëren kwalitatief hoogstaande
vergroten. Hiermee wordt het belang van Leiden
den Rijn als drager voor duurzame verstedelijking
de Duin- en Bollenstreek. Extra grootschalige
overgangen tussen stad en platteland
Centraal als knooppunt alleen maar groter. We
in Holland Rijnland op de langere termijn. De
verstedelijking is in dit deel van de regio
Binnenstedelijke bebouwing en het benutten
ondersteunen hiermee het belang van de drager
verwachting is dat de druk op de woningmarkt
ruimtelijk moeilijk inpasbaar en gaat ten koste
van de stadsranden rond Alphen aan den Rijn,
Oude Lijn voor verdere verstedelijking in de
in onze regio en de omliggende gebieden hoog
van het open karakter en de kleinschaligheid
maar ook in Rijnsburg Noord levert een bijdrage
zuidelijke Randstad. Tegelijkertijd is dit deelgebied
blijft. Ook na 2030 voorzien wij daarom (forse)
van het gebied. De alternatieve optie om bij
aan het creëren van overgangen tussen stad en
ook sterk afhankelijk van een goed auto- en
ruimteclaims voor wonen in samenhang met werken,
alle kernen overal bij te bouwen in Holland
platteland van hoge kwaliteit waar rode, blauwe
fietsnetwerk (doorfietsroutes) aanvullend op het
mobiliteit en de energievoorziening waar wij in deze
Rijnland betekent extra opofferen van delen van
en groene functies gecombineerd worden.
openbaar vervoer. Naast doorrijdroutes voor de
regionale omgevingsagenda op voor willen sorteren.
het landschap. Het levert qua mobiliteit veel
Anderzijds leidt de concentratie rondom de
fiets zijn investeringen in de zuidelijke ontsluiting
Met de introductie van deze sterke as kunnen we
autoverkeersbewegingen op (zie bijlage met
knoop Alphen aan den Rijn tot het zoveel
van de Duin-en Bollenstreek, een bypass voor de
resultaten studie m.b.v. dashboard)
mogelijk ontzien van het omliggende landschap
N206 nodig, gegeven de economische ontwikkeling
We volgen de Oude Rijn als historische,
en Groene Hart.
(o.a. logistiek) in dit deel van de regio en de verdere
inspelen op een extra vraag naar wonen en het versterken van economische clusters met respect voor het omliggende landschap in Holland Rijnland.
“Een positief effect op de leefbaarheid van de kernen”
2.
natuurlijke as voor verstedelijking
4.
Het is een flexibele oplossing die we kunnen
verdichting en uitbreiding van de woningbouw
Katwijk en Leiden vormen nu al een sterk
5.
prioriteren en bijsturen in de tijd
Op lange termijn zijn er kansen om de noord-zuid
daily urban system dat ruimtelijk steeds
We spelen daarbij in op de grootte van
verbinding tussen Rotterdam, Zoetermeer richting
meer als één stedelijk gebied beschouwd
de vraag naar woon- en werklocaties die
Schiphol via Alphen aan den Rijn een boost te
mag worden, maar bestaat uit verschillende
in de tijd fluctueert in combinatie met
geven als ook de verbinding Alphen aan den Rijn
kernen met een eigen identiteit. Als we deze
benodigde investeringen in mobiliteit en
in aansluiting op tramlijn Uithoorn via Nieuwkoop .
as vervolgen waarbij ook de verbinding met
energievoorziening. Daarmee ontstaat een
Zowel vanuit huidige mobiliteitsknelpunten als voor
WAAROM BOUWEN LANGS DE OOST-WEST-AS?
andere gemeenten als Noordwijk, Oegstgeest,
duurzaam ruimtelijk economisch principe
de verdere ontwikkeling van de verstedelijkingsas
Wij hebben vijf argumenten bij ons voorstel om te
Leiderdorp, Zoeterwoude en Leiderdorp in
dat getemporiseerd in fasen tot verdere bloei
oostwaarts zal naast investeringen in (HOV)
bouwen langs de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den
beeld zijn, komen we bij Alphen aan den Rijn.
kan komen. Dit biedt ook een wederzijds
geinvesteerd moeten worden in het opwaarderen
Rijn: 1.
34
de regio zijn momentum niet verliest. Hiervoor
Daarmee volgen we de Oude Rijn als historische,
agglomeratievoordeel voor zowel de Leidse
van de N11 (zie ook Regionale Strategie Mobiliteit).
We sparen het karakteristieke landschap
natuurlijke as voor verdere verstedelijking: Oude
agglomeratie als voor Alphen aan den Rijn. Dat
Dat maakt van Alphen aan den Rijn nog meer een
Het verder doorvoeren van grootschalige
Lijn en Oude Rijn die elkaar kruisen op Leiden
wat geen plek kan krijgen in en rond Leiden-
centrumstad in het Groene Hart.
verstedelijking langs het stedelijk netwerk in de
Centraal. Van belang is dat de kenniseconomie
Katwijk kan dan wel in Alphen aan den Rijn, en
Randstad naar het noorden toe (langs de Oude
en bedrijvigheid in het Zuidwestelijk deel van
vice versa. Zo kunnen ook beide centra elkaar
35
Vitale en Veelkleurige kernen De nadruk op de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn is een bewuste keuze om de gebieden buiten deze zone zoveel mogelijk te ontzien, daar geen grootschalige woningbouw te realiseren en daarmee de landelijke kwaliteit te behouden. Dat betekent dat we inzetten op beperkte extra woningbouw in of beperkt nabij de overige kernen. We vinden het van belang dat de kernen vitaal blijven. Hoe zorgen we voor deze vitale kernen?
gemeenten Hillegom en Lisse. Het goed ontsluiten en het verbeteren van de verkeersroutes over en weer is daarom hier een belangrijke opgave voor de korte termijn. De (nieuwe) inwoners aan beide zijden van de Ringvaart zullen gebruikmaken van winkels, horeca, maatschappelijke voorzieningen, scholen, mobiliteit en (mogelijk) een bijdrage leveren aan de werkgelegenheid. Daarnaast zullen zij de Duin- en Bollenstreek als groene kust en leefomgeving in de nabijheid bezoeken. Deze grootschalige woningbouw vergroot bestaande mobiliteitsproblemen in de noordelijke Duin- en Bollenstreek en zal ook op andere wijze invloed hebben. Uitvoering geven aan het bestaande plan
BEPERKTE UITBREIDING EN MAATWERK
nabij hun sociale contacten blijven wonen, nu weinig
van aanpak mobiliteitsmaatregelen noordelijke
Voor de gehele regio geldt dat er gekozen
betaalbaar aanbod.
Duin-en Bollenstreek is in ieder geval cruciaal (zie
wordt om eerst in te zetten op inbreiding ten
Rondom de vitale en veelkleurige kernen is
Regionale Strategie Mobiliteit).
opzichte van uitbreiding, zodat de ruimteclaim
het landschap altijd nabij. Deze kwaliteit kan
op het landschap in de gehele regio minimaal
benut worden voor slimme combinaties met
blijft. Eventuele beperkte uitbreiding langs de
natuur, toerisme en het vormen van poorten
randen gaat gepaard met landschappelijke
naar het landschap. Gezamenlijk oppakken van
investeringen: “Landschappelijke verstedelijking”.
waterrecreatie zoals aan de Noordzeekust, Oude
Ook in de kleinere en middelgrote kernen wordt
Rijn, Kagerplassen, Trekvaarten en de Nieuwkoopse
deze keuze doorgezet. Dat kan betekenen dat
plassen biedt veel kansen. Fietsen, roeien of
woningbouwplannen soms in een hogere dichtheid
andere watersporten dragen bovendien bij aan de
gerealiseerd moeten worden. Natuurlijk altijd onder
gezondheid van onze inwoners.
de voorwaarde dat dit past bij het karakter van de kern en altijd met respect en in samenhang met het
BEREIKBAARHEID
landschap en bijdragen aan een veilige en gezonde
Voor al deze kernen moeten we toezien op de
leefomgeving. En ook voor vitale kernen vinden we
bereikbaarheid. Voor de eigen bewoners en ook
het wenselijk om nabij (H)OV te bouwen.
voor bezoekers. Een groot deel van deze gebieden
We zetten in op innovatieve oplossingen voor
hebben beperkte mogelijkheden voor ontsluiting via
het realiseren van woningen en arbeidsplaatsen.
het openbaar vervoer.
Sommige woningen worden in gestapelde bouw gerealiseerd. En bij een beperkte uitbreiding
Naast slimme oplossingen voor OV en het robuuster
kleinschalig en natuurinclusief , als evenwichtige
maken van bestaande lijnen, is het aanvullend
overgang van bebouwing naar het landschap. Hier is
van belang om te zorgen dat het wegverkeer
maatwerk van belang.
op orde is. En dat ook de fiets meer wordt gestimuleerd door de aanleg van aantrekkelijke
“Innovatieve oplossingen”
doorfietsroutes naar de belangrijke kernen of werklocaties en mobiliteitshubs. De elektrische fiets geeft een enorme kans om ervoor te zorgen dat het autogebruik verminderd wordt gegeven onze ambities voor duurzame mobiliteit. We
DIVERS AANBOD
zetten in op ketenmobiliteit als schakel tussen de
Momenteel is het woningaanbod in de kleinere en
verschillende vervoerssystemen in combinatie met
middelgrote kernen vaak eenzijdig. In de nieuwe
knooppuntontwikkeling. (zie ook Regionale Strategie
plannen zal daarom altijd gekeken moeten worden
Mobiliteit).
naar een diversificatie van het aanbod om daarmee
36
een bredere doelgroep te dienen en bij te dragen
In de Duin- en Bollenstreek heeft de grootschalige
aan een evenwichtige bevolkingsopbouw van de
woningbouw in de Haarlemmermeer aan de
kernen. Zo vinden jongeren of ouderen die graag
overzijde van de Ringvaart grote impact op de
37
Voldoende natuur en water dichtbij huis In Holland Rijnland is de natuur en het water onder handbereik. Juist dat maakt onze regio zo een prettig leef-en vestigingsgebied en aantrekkelijk voor recreatie en toerisme. Het bevordert de gezondheid van onze inwoners. Als de coronapandemie één ding heeft uitgewezen, is dat het belang van kwalitatieve groengebieden, ommetjes kunnen maken in de directe woonomgeving en vanuit die woonomgeving gemakkelijk in het groene buitengebied te kunnen komen. Onze groengebieden koesteren én beschermen we. Hoe doen we dat?
ZO BESCHERMEN WE ONZE
tegengaan van hittestress. Dit wil dus zeggen;
GROENE LEEFOMGEVING
landschap en bebouwde gebieden van betere
Verstedelijking leidt als het niet in goede banen
kwaliteit en beter verbonden.
wordt geleid tot een grotere druk op groene gebieden en natuur. Het is belangrijk om de balans hiertussen te blijven zoeken. Natuurlijk koesteren en beschermen we de unieke gebieden in de regio zoals bijvoorbeeld het Nationaal Park Hollandse Duinen, de Hollandse plassen en karakteristieke veenweidegebieden. En we zien ruimte voor verbetering: •
De toegankelijkheid van deze gebieden kan verbeteren door aanleg van fietsroutes, vaarroutes en (het benutten van) ov-haltes als toegangspunten naar het landschap.
•
We zetten in op groene verbindingen tussen deze gebieden, waardoor langs recreatieve routes de diverse landschappen en overgangen ervaren kunnen worden. De verbindingen dienen ook als groene buffer tussen de verschillende kernen.
•
We willen voorkomen dat de kernen en stedelijke gebieden aan elkaar groeien. Groengebieden in het stedelijk gebied zijn net zo belangrijk.
•
Groene langzaam verkeerroutes tussen de diverse parken en naar het landschap buiten de stad vergroten de recreatiemogelijkheden en brengen het groen nabij.
•
Op de nieuwe woningbouwlocaties is klimaatadaptief bouwen een voorwaarde en zeker bij bouwen aan de stadsranden heeft natuurinclusief bouwen de voorkeur.
•
Ook in de steden en kernen zal er ruimte gemaakt moeten worden voor groen en
38
39
Toekomstperspectief landschap: “de kracht van rust en ruimte” Een hogere kwaliteit van groene en blauwe structuren in bebouwde gebieden en in ons buitengebied is geen vanzelfsprekendheid. Vergroten van de toegankelijkheid van ons landschap heeft daarom ook grenzen. Daarbij kent onze regio een ruimtelijk dynamisch karakter en beïnvloeden transitieopgaven zoals klimaatadaptatie en energie het landschap in stedelijk en landelijk gebied. We hebben daarom een ontwikkelingsgerichte integrale regionale landschapsstrategie nodig. Vertrekpunt voor deze strategie zijn de leidende principes uit onze Visie Natuurlijke Leefomgeving en de daaraan gekoppelde ruimtelijke strategieën. We zetten in deze paragraaf uiteen waarom we dit nodig vinden en wat die ruimtelijke strategieën zijn.
de integrale opgave in de Duin- en Bollenstreek en die in de meer verstedelijkte gebieden. De bestaande landschapstafels spelen een belangrijke rol. We maken gebruik van de vele inzichten die we al hebben in de kwaliteiten van de verschillende landschappen en de bedreigingen daarvan. Aanvullend inzicht is vooral nodig in de sociaal economische situatie en mogelijkheden voor nieuwe verdienmodellen en duurzame ontwikkeling. Dit moet leiden tot locatie specifieke kennis in waar het schuurt, welke oplossingsrichtingen er zijn en wie en wat er nodig is om deze te realiseren.
“Mogelijkheden voor nieuwe verdienmodellen en duurzame ontwikkeling” LEIDENDE PRINCIPES: VISIE NATUURLIJKE LEEFOMGEVING
KLIMAAT- EN WATEROPGAVE
voor uitbreiding van netcapaciteit. Onze uitdaging
Vertrekpunt voor deze ontwikkelingsgerichte
Door de eeuwen heen is Holland Rijnland aan
is hoe we de kwaliteiten (cultuurhistorie, recreatie,
integrale regionale landschapsstrategie zijn
vele veranderingen onderhevig geweest. Ook
gezondheid, economie, natuur) van het diverse
de leidende principes uit de visie Natuurlijke
in de toekomst zal dat zo blijven. Toekomstige
landschap in Holland Rijnland in stedelijke en
Leefomgeving en de daaraan gekoppelde ruimtelijke
ontwikkelingen zijn zowel maatschappelijk als
landelijke gebieden kunnen verrijken binnen de
strategieën:
fysiek van aard. We kennen een grote klimaat-
genoemde transitieopgaven van dit landschap en
1.
en wateropgave en daarmee samenhangende
gegeven de gewenste regionale ontwikkeling.
Zorg voor een rendabel en duurzaam
en bodemdaling. Het huidig waterbeheer is hierdoor
WAAROM EEN REGIONALE
toekomstperspectief voor de transitie naar
niet langer houdbaar en daarmee het landschap en
LANDSCHAPSSTRATEGIE?
duurzame landbouw en toekomstbestendige
het landgebruik zoals we dat nu kennen.
Parallel aan de nadere uitwerking van een
greenports: zoeken naar een balans tussen een
verstedelijkingsstrategie voor Holland Rijnland
rendabel businessmodel voor de agrariër en een
waarin we inzetten op geconcentreerde
positieve bijdrage aan biodiversiteit, (cultuur)
verstedelijking om natuur en landschap zoveel
landschap, agrotoerisme, circulaire economie,
mogelijk te sparen, willen we daarom toewerken
klimaatbestendigheid en verstedelijking.
“Huidig waterbeheer niet houdbaar”
naar een nadere uitwerking van een regionale
40
landschappen en de kwaliteit ervan. 2.
problemen als verzilting, verdroging, CO2-uitstoot
Behoud, herstel en versterk de diversiteit aan
3.
Werk aan een klimaatrobuuste inrichting van
LANDSCHAPSONTWIKKELINGEN
landschapsstrategie met maatwerk per deelgebied
het landschap (incl. stedelijke gebieden) en
We hebben ook te maken met een hoge
of type landschap. Deze strategie is nodig om grip
de openbare ruimte: meer klimaatadaptief
stikstofdepositie en dat terwijl de ecologische
te krijgen op de ontwikkelingen in de verschillende
landgebruik.
kwaliteit van de natuur in onze regio vanwege tal van
deelgebieden en de verschillende opgaven die
andere oorzaken al onder druk staat. Verduurzaming
er spelen waarvan de doelen soms schuren en
van de land- en tuinbouw (o.a.kringlooplandbouw)
waarbij veel verschillende partijen zijn betrokken
is een belangrijke ambitie voor onze landelijke
met ieder hun eigen ideeën en belangen. Met
gebieden. Er is sprake van bedrijfsbeëindigingen
deze strategie beogen we het eigenaarschap
of verplaatsing in de agrarische sector. In sommige
te versterken, gezamenlijk timing en urgentie
beleefbaar voor de inwoner en de recreant.