200148 Ruimte voor een groen vitaal Leiden Agenda Autoluwe Binnenstad DEF
Tekst van het document
Ruimte voor een groen, vitaal Leiden Agenda Autoluwe Binnenstad
Gemeente Leiden 2020
Datascape Agenda Autoluwe Binnenstad l % aa n s 15 lem nee he e e o m
ve
e eL nt e n me de ge ei r s en L e o n inn inwen b n r e 7 n g aa -’1 t si n , n 15 ‘ a a a l v rp
id
en
*4
me
9 -’1 ‘18
e ri ov
n
% 11
g
*1
ne
ut
raa
l
e ee me % 13
ns
% 5m0aanl s
le e he e e e m
me
OV
4 -’1 ‘12
eo
parkeerplaatsen opheffen
9% s n ee
e
e on
9%
en
u ne
8%
% s5
tra
he
lem
al
% 14 ee e m
l aa
me
e
e on
% 6le3maeanl s
s en
he e e e m
en
s
*1
doorgaand autoverkeer beperken
00 00 00 00 5.9 8.0 2 . 2 1.0 12 13 14 15
in
bevolkingsgroei gemeente Leiden
*2
*3
BRON 1 ENQUÊTE AGENDA AUTOLUWE BINNENSTAD, ZOMER 2020 2 LEIDSE BINNENSTAD IN CIJFERS 2020, GEMEENTE LEIDEN 3 AGENDA AMSTERDAM AUTOLUW, GEMEENTE AMSTERDAM 4 CBS, 2020
L
‘50
te
‘40
to
m
es
te
‘30
au
e ne
e tm
im ru
‘20
80m2
e eid
n
B in
18
ne
n
d st a
25
auto’s per hectare 2018
*2
aa
nt
a
u la
to
’s i
n
b de
inn
en
d st a
+20% *2
Inhoud Voorwoord
4
Leeswijzer
4 Slimmer ruimtegebruik
1 Leidse binnenstad; doorkijk naar 2040
5
De binnenstad in 2040
6
Ambitie voor LATER Inbreng uit de stad Pakket 6 Slimmer ruimtegebruik
2 Van NU naar LATER
8
5 Vervoer op maat
Doel: groene en vitale binnenstad
9
3 Groene, vitale binnenstad
13
Ambities NU, STRAKS en LATER Kansenkaart voor een groene en vitale binnenstad Inbreng uit de stad Maatregelen Pakket 1 Ruimte voor voetganger, fietser en aangenaam verblijf Pakket 2 Rust en schonere lucht Pakket 3 Genieten van water en historie Pakket 4 Groene parken, straten en pleinen Pakket 5 Functies en voorzieningen voor een goed functionerend winkelgebied
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
14 15 17 17 19
Ambitie voor LATER Inbreng uit de stad Overig beleid Pakket 7 Vervoer op maat
39 40 41 42
48 50 50 50 52
6 Organisatie en financiën
54
Organisatie uitvoering Agenda Autoluwe Binnenstad Financiën
55 56
Bijlage maatregelenoverzicht
57
28 31 33
38
3
Voorwoord
Ashley North
Leeswijzer In dit document laten we zien hoe we de komende decennia met de Agenda Autoluwe Binnenstad aan een toegankelijke binnenstad gaan werken. In hoofdstuk 1 schetsen we het gedroomde toekomstperspectief voor een groene, vitale binnenstad. In hoofdstuk 2 benoemen we de doelstellingen van de agenda. Hoofdstuk 3 is een vertaling van het toekomstperspectief naar concrete maatregelen op straat. We beschrijven hoe we de ruimte gaan benutten die door de minder prominente aanwezigheid van auto’s ontstaat. In hoofdstuk 4 staan de maatregelen om ruimte te maken door het aantal parkeerplekken in de binnenstad te verminderen. Hoofdstuk 5 gaat over maatregelen om meer ruimte te bieden aan voetgangers, fietsers, het openbaar vervoer en andere ruimte-efficiënte vervoerswijzen (modaliteiten). Hoofdstuk 6 licht toe hoe de uitvoering van deze agenda wordt georganiseerd, hoe we daarbij samenwerking in de stad zoeken, en welke kosten gepaard gaan met dit programma. In de bijlage is een overzicht van alle maatregelen te vinden.
Hier in Leiden wonen en werken we in een prachtige, veelzijdige stad. Bovendien heeft Leiden in mijn ogen de mooiste binnenstad van het land. Er valt bijzonder veel te doen en te genieten, en dat alles in een relatief klein gebied. Te voet of met de fiets kun je je in de historie onderdompelen, van het brede culturele aanbod genieten, aan het water recreëren of het brede winkelaanbod bezoeken. In deze onzekere en spannende tijd mogen we ons in Leiden gelukkig prijzen met zo’n mooie leefomgeving. Veel mensen werken thuis en de afgelopen zomer hebben veel Nederlanders de vakantie in eigen land doorgebracht. De plek en de omgeving waar we wonen is belangrijker dan ooit. Dit alles geeft een impuls aan onze ambitie om de leefomgeving nog beter te maken. Op dit moment is er nog niet voor iedereen ontspanning in de buurt van de woning, en zijn de straten niet voor iedereen voldoende toegankelijk. Crisis of niet, we willen dat de openbare ruimte er is voor iedereen, juist ook in de smalle straten van de historische binnenstad. In die binnenstad hebben we de afgelopen decennia steeds een groot deel van de openbare ruimte bestemd voor geparkeerde en rijdende auto’s. Dit heeft er uiteindelijk toe geleid dat er nu zelfs op de mooiste plekken en in de smalste straten auto’s staan.
De komende jaren maken we stap voor stap keuzes die beter aansluiten bij de mogelijkheden en behoeftes van vandaag en morgen. In het eerste hoofdstuk van deze Agenda Autoluwe Binnenstad leest u waar we naartoe willen, en in de hoofdstukken daarna leest u hoe we dat samen met bewoners en ondernemers gaan doen. Samen met u. Laat ons vooral weten hoe u het liefst mee wilt doen. Ashley North Wethouder Duurzaamheid, Mobiliteit & Beheer Openbare Ruimte
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
4
1 Leidse binnenstad; doorkijk naar 2040
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
5
De binnenstad in 2040 In 2040 is de Leidse binnenstad het kloppend hart van stad en regio. De historische kwaliteit straalt van de binnenstad af. Je kunt er heerlijk dwalen langs grachten en door straten en steegjes. Je geniet van al het moois dat Leiden te bieden heeft.
Hoe ziet de Leidse binnenstad er in de toekomst uit? In wat voor stad willen we wonen, werken en verblijven? Waar willen we genieten van groen en water? Waar is er plek voor vertier en hoe past het verkeer daarin? In dit hoofdstuk maken we ons een voorstelling van de ideale binnenstad van de toekomst. Het is geen blauwdruk, maar een schets. Die kleuren wij als gemeentebestuur de komende jaren in, samen met de inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden van Leiden. Samen bepalen we ook het tempo en de uitwerking van de voorgestelde plannen.
Impressie Lakenpark
De lucht is schoon, er is volop groen en veel water. Daardoor is het hier prettig wonen en verblijven. Ook als het extreem heet is of er veel regen valt, wat vaker voorkomt. Het weelderige groen verhoogt de economische en sociale waarde van de gebouwde omgeving.
Levendige verbinding met water De ontstaansgeschiedenis van Leiden is nauw verbonden met het water. Dat zie en voel je nu terug in de stad. De Rijn heeft opnieuw betekenis gekregen en maakt de stad nog aantrekkelijker. Langs de grachten zien we weer een levendige verbinding met het water. Op de kades is volop ruimte om te ontspannen en te recreëren. Er wordt druk gevaren voor plezier en transport. Grachten die ooit waren gedempt, zijn weer open. Ze stimuleren het waterverkeer en dragen bij aan de klimaatopgave.
Bereikbare stad, bewoonbare straat De binnenstad heeft veel te bieden: allerlei winkels, veel cultuur, horeca, ontmoetings- en werkplekken en tal van andere voorzieningen. De stad is goed bereikbaar voor bewoners, bezoekers en ondernemers. In buurten waar vooral wordt gewoond, is de straat een verlengstuk van de woonkamer. Hier ontmoeten Leidenaren elkaar en spelen kinderen op straat of in de speelvoorzieningen in de buurt. Er zijn zitjes en tuintjes aan de gevels. Het is er levendig en gezellig.
Nieuwe mobiliteit Voor bewoners is er altijd deelmobiliteit dichtbij. Emissievrije deelauto’s staan in een ondergrondse parkeergarage of aan de rand van de stad geparkeerd. Deelfietsen staan in een buurtstalling dichter bij huis. De voetganger staat op één, maar fietsen in de stad is ook veilig en prettig.
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
6
Lopen en fietsen zijn populair dankzij de brede en obstakelvrije trottoirs en de uitstekende fietsvoorzieningen. Ruimte voor fietsparkeren, veelal inpandig en anders goed geordend, zorgt voor een rustig straatbeeld. Doordat er nu minder verschil in snelheden is, is de openbare ruimte een levendige en ontspannen plek geworden om te vertoeven en te flaneren.
Verbonden binnenstad Bezoekers komen gemakkelijk met het openbaar vervoer en de fiets of lopend naar de binnenstad. De regionale fietsroutes zijn populair. Het zijn veilige, groene, directe en autoluwe routes die de binnenstad verbinden met de regio. Dankzij de nieuwste generatie e-bikes zijn fietsritjes van 10 tot 25 kilometer heel gewoon geworden. Het OV biedt snelle verbindingen tussen de binnenstad, andere stadsdelen en de regio. De incidentele (elektrische) auto is te gast. Minder bezoekers kiezen ervoor om met de auto naar de binnenstad te komen. Mede door concepten als Mobility-as-a-Service (MaaS) kan de reiziger gemakkelijk een (multimodale) reis plannen. Mensen werken veel vaker vanuit huis. Zo nu en dan zijn er bijeenkomsten op het werk, vooral buiten de spitstijden. Daardoor is de doorstroming van het verkeer in de stad sterk verbeterd.
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
Slimme hubs Bezoekers die met een elektrische auto naar Leiden willen komen, zijn nog steeds welkom, maar parkeren bij een hub aan de rand van de stad. Hier kunnen zij gemakkelijk en snel overstappen op een deelfiets, het openbaar vervoer of een fietstaxi. Zo begint al bij de hub het aangename dagje uit in de Leidse binnenstad. In logistieke hubs gaan goederen gebundeld en efficiënt de binnenstad in en uit. Hierdoor is er veel minder bevoorradend verkeer in de binnenstad. Een deel van de bouw- en afvallogistiek in de binnenstad gaat over het water. De rest gaat via duurzame transportmiddelen als bakfietsen en andere kleine (human powered) elektrische voertuigen.
Heel Leiden profiteert We kijken met enige verbazing terug op de jaren 2020 toen het nog heel normaal was dat de auto een prominente plek had in de binnenstad. Nu de ruimte zoveel nuttiger wordt gebruikt, is dat nauwelijks nog voor te stellen. De binnenstad is voor velen de huiskamer van de stad. Dit succes is overgeslagen op de andere Leidse wijken, waar nu ook veel meer ruimte is om te genieten. De opgebloeide openbare ruimte geeft een enorme boost aan de economie.
7
2 Van NU naar LATER
vroeger / nu Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
8
De ambitie om de Leidse binnenstad autoluwer te maken is niet nieuw. Al in de jaren ’80 van de vorige eeuw werd de omgeving van de Nieuwe Rijn autovrij gemaakt. Uit de Haarlemmerstraat waren vlak daarvoor de geparkeerde auto’s verdwenen. De afgelopen 40 jaar zijn veel maatregelen genomen om aangenamer te kunnen verblijven in de binnenstad. Met deze agenda zetten we de volgende stappen. We kiezen voor een zorgvuldige en weloverwogen aanpak om de komende jaren stap voor stap de binnenstad een kwaliteitsimpuls te geven. Want zoals Rome niet in één dag gebouwd is, zo is Leiden niet in één dag autoluw. Niet alles kan tegelijk. We presenteren kansrijke plannen in samenhang en de uitvoering van de maatregelen gebeurt in nauwe samenwerking met de stad.
Doel: groene en vitale binnenstad De Agenda Autoluwe Binnenstad is een programma om de komende jaren meer ruimte te creëren voor een groene en vitale binnenstad. Door een minder prominente rol van geparkeerde en rijdende auto’s in de binnenstad (autoluw) kunnen we invulling geven aan deze opgave. De agenda draagt bij aan de volgende zes doelen: DOEL 1 DOEL 2 DOEL 3 DOEL 4 DOEL 5 DOEL 6
Nieuwe ambities worden gekoppeld aan een fasering in NU (maatregelen t/m 2022), STRAKS (maatregelen tussen 2023 en 2026) en LATER (maatregelen in de periode 2026-2040). We lichten de ambities in de agenda toe en houden de uitvoering flexibel om te kunnen inspelen op veranderingen. Zeker nu er blijvende effecten te verwachten zijn als gevolg van de coronacrisis, zoals minder woon-werkverkeer. Zo kunnen we maatregelen eerder realiseren als er gunstige ontwikkelingen zijn, of opschuiven in de tijd als daar aanleiding toe is.
HOGERE KWALITEIT VAN DE OPENBARE RUIMTE MEER RUIMTE EN KWALITEIT VOOR VOETGANGERS, FIETSERS EN OV VERSTERKEN ECONOMISCHE VITALITEIT MEER RUIMTE VOOR VOORZIENINGEN SCHONE LUCHT EN MINDER GELUIDSHINDER, HITTESTRESS EN WATEROVERLAST INCLUSIEVE EN TOEGANKELIJKE STAD
LATER (NA 2025)
STRAKS (T/M 2025)
NU (T/M 2022)
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
9
DOEL 1 HOGERE KWALITEIT VAN DE OPENBARE RUIMTE We verhogen de kwaliteit van de openbare ruimte door groen toe te voegen en plekken te creëren voor rust, ontspanning en ontmoeting.
DOEL 2 MEER RUIMTE EN KWALITEIT VOOR VOETGANGERS, FIETSERS EN OV We bieden meer ruimte aan schoon, gezond en gedeeld vervoer. Bijvoorbeeld met bredere trottoirs en aangename fietsstraten. Ook worden aantrekkelijke hubs ontwikkeld waar bezoekers en bewoners eenvoudig kunnen overstappen op een ander vervoersmiddel.
DOEL 3 VERSTERKEN ECONOMISCHE VITALITEIT We vergroten de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van de openbare ruimte van de binnenstad, en garanderen de algehele bereikbaarheid. We zorgen voor voldoende ruimte om de stad op een milieuvriendelijke manier te kunnen bevoorraden en logistieke vervoersbewegingen mogelijk te maken. Zo versterken we het ondernemen in het centrum.
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
10
DOEL 4 MEER RUIMTE VOOR VOORZIENINGEN We scheppen meer ruimte voor voorzieningen als laad- en losplekken, laadpalen, parkeerplekken voor deelauto’s en fietsparkeerplekken. Zo zorgen we ervoor dat de binnenstad goed kan blijven functioneren.
DOEL 5 SCHONE LUCHT EN MINDER GELUIDSHINDER, HITTESTRESS EN WATEROVERLAST Minder verkeer op fossiele brandstoffen en meer groen zorgen voor schonere lucht en minder geluidsoverlast. Daarmee worden de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van de binnenstad vergroot. Door verharding te vervangen door groen verminderen we wateroverlast en hittestress.
DOEL 6 INCLUSIEVE EN TOEGANKELIJKE STAD We gaan voor een toegankelijke stad waar iedereen kan meedoen. Daarbij is het belangrijk dat iedereen van A naar B kan komen, ongeacht de manier waarop men zich verplaatst, ongeacht leeftijd of inkomen.
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
11
Van beleid naar uitvoering
Deze agenda gaat over maatregelen in de binnenstad. Uiteraard is een veel groter gebied van invloed op het verkeer en de openbare ruimte in de binnenstad. Dat geldt bijvoorbeeld voor de gebiedsontwikkeling rond het stationsgebied. Waar mogelijk brengen we verbanden in beeld. Ook buiten de singels worden kansen benut om wijken te vergroenen of fietsparkeerplekken toe te voegen om de leefbaarheid te vergroten. Dit gebeurt bij lopende werkzaamheden, zoals het wijkvervangingsprogramma, waarbij de riolering in verschillende wijken wordt vervangen.
De Agenda Autoluwe Binnenstad is een programma waarmee de komende jaren de voorgenomen koers zichtbaar wordt in de openbare ruimte. Die koers is verwoord in de Omgevingsvisie 1.0, de Mobiliteitsnota Leiden Duurzaam Bereikbaar en de Parkeervisie 2020. In de Omgevingsvisie komt het doel van een gezonde en duurzame leefomgeving naar voren. In de Mobiliteitsnota is dit doel vertaald naar het thema mobiliteit. Daarbij is aangegeven hoe de gemeente lopen, fietsen en OV-gebruik gaat stimuleren en gaat werken aan een minder prominente rol van de auto. Ook de Parkeervisie stuurt aan op minder geparkeerde auto’s in het straatbeeld.
Le id en
Scope Agenda Autoluwe Binnenstad
Participatie
Sta tio n
Oude
In de periode juli tot en met oktober 2020 is door middel van interviews, een digitale enquête (188 respondenten), speeddates met de wethouder, een stadsgesprek, webinars en een videobelspreekuur input opgehaald uit de omgeving. Samen met bewoners, ondernemers, belangenorganisaties, de regio en andere belanghebbenden is besproken welke kansen er nu, straks en in de toekomst zijn om de binnenstad autoluw te maken. Met ondernemers is een excursie georganiseerd naar Delft om kennis uit te wisselen met ambtenaren en Delftse ondernemers over de autoluwe zone in Delft en de manier van regulering met behulp van camera’s. De gesprekken met de stad hebben veel input opgeleverd. In elk hoofdstuk wordt voorgaand aan de maatregelen beschreven welke informatie we hebben opgehaald in dit traject. Een compleet verslag van de participatie is te lezen in het Participatieverslag, Agenda Autoluwe Binnenstad.1
Vest
Stille Rijn Oude
Rijn
Hereng racht
C M LU
Rapenburg
Nieuwe Rijn
Scope Agenda Autoluwe Binnenstad
_____ 1
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
Kickstad, 2020 12
3 Groene, vitale binnenstad
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
13
De afgelopen jaren is goed zichtbaar geworden wat kwaliteitsverbeteringen in de openbare ruimte voor de binnenstad kunnen betekenen. We hebben gewerkt op de Hooglandse Kerkgracht, de Breestraat, de Haarlemmerstraat, de Lammermarkt en de Garenmarkt, de Centrumroute (Jan van Houtkade, Hooigracht, Langegracht, Schuttersveld) en natuurlijk het Singelpark. In dit hoofdstuk komen alle straten en pleinen voorbij die we willen aanpakken. Door de keuzes en maatregelen die we nemen en die in de hoofdstukken 4 en 5 worden toegelicht, ontstaat er letterlijk ruimte. Dankzij deze ruimte kunnen we verschillende straten en pleinen hoogwaardig inrichten. Daarbij creëren we ruimte voor vergroening, voor voetgangers en fietsers, voor duurzame logistiek, voor een prettig verblijf en voor allerlei voorzieningen. We gaan er bovendien voor zorgen dat de openbare ruimte nog veel beter aansluit bij de historie van de binnenstad en bij het water. de singels als groen verdedigingswerk
1899: het grootste deel van de singels in gebruik genomen door industrie, woningbouw en begraafplaatsen
Ambities NU, STRAKS en LATER Leiden is een prachtige, compacte stad met een levendige historische binnenstad, omringd door afwisselende woonwijken. De stad kent het innovatieve Leiden Bio Science Park, heeft de oudste universiteit van Nederland, een keur aan kennisinstellingen, een bloeiend bedrijfsleven en een groot aantal musea. Het gaat goed met Leiden, de stad groeit: tot 2030 bouwen we 8500 nieuwe woningen en komen er 2700 studentenkamers bij. De werkgelegenheid in de binnenstad is sinds 2010 met 22% gestegen.2
Kracht van de binnenstad
De aantrekkingskracht van de stad, en de Leidse binnenstad in het bijzonder, is niet te missen. In de Atlas voor gemeenten scoort Leiden hoog, zowel op woonaantrekkelijkheid als op toeristische aantrekkingskracht. Leiden is in 2020 genomineerd voor beste binnenstad van Nederland. In de stads- en wijkenquête geven bewoners van de binnenstad hun woongenot gemiddeld een ruime 8. In de Vitaliteitsbenchmark 2013: veel industrieterreinen en begraafplaasten zijnvan Goudappel Coffeng staat de binnenstad op de zesde plek in 2019 vervangen door buurtparken het lijstje van economisch vitale binnensteden. Alle voorwaarden om de binnenstad te laten floreren als plek om te werken, te wonen en te verblijven zijn dus aanwezig. We willen deze eigenschappen voor de toekomst behouden en gaan daarom niet over één nacht ijs bij aanpassingen aan de openbare ruimte. Wel zien we grote kansen om het potentieel van de binnenstad nog beter te benutten.
Verbeterpunten De binnenstad heeft ook minder goede aspecten. Zo is de openbare ruimte er op veel plekken behoorlijk versteend. In de zomer kan de temperatuur hoog oplopen. Steeds extremere neerslag zorgt op verschillende plekken voor wateroverlast. Veel ruimte in de smalle straten wordt _____ ‘Leidse binnenstad in cijfers 2020’
2
omstvisie voor het Singelpark: een aaneengesloten ring van parken, parkstraten, -pleinen, -tuinen en -terreinen, met behoud van de diversiteit die is opgebouwd.
isie
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
14
ingenomen door fietsen en auto’s, maar ook door voorzieningen als afvalcontainers, elektriciteitskastjes, borden en laadpalen. Voetgangers hebben hierdoor vaak weinig ruimte op de stoep en moeten geregeld uitwijken naar de rijbaan.
We willen, juist nu online winkelen steeds populairder is, mensen verleiden om de binnenstad te bezoeken. Een aantrekkelijke openbare ruimte met plekken om even te zitten op een terras of een bankje aan het water kan ertoe bijdragen dat mensen langer in de binnenstad willen verblijven.
Voor mensen met een beperking is het soms ronduit moeilijk om zich comfortabel door de stad te verplaatsen. We vinden dat de beperkte ruimte in de binnenstad voor iedereen toegankelijk moet zijn en zetten de voetganger op de eerste plaats. Ook fietsen door de binnenstad kan een uitdaging zijn. We willen dat iedereen veilig en comfortabel in de binnenstad kan fietsen en dat er een goede plek is om je fiets te parkeren.
Bovenstaande ambities kunnen we realiseren als we de juiste keuzes maken. Het is echter niet allemaal tegelijk haalbaar. Samen met bewoners, ondernemers en andere stakeholders willen we de belangrijkste kades, pleinen en straten aantrekkelijker en toegankelijker maken. Om ervoor te zorgen dat we dit gecontroleerd en met draagvlak doen gebruiken we een kansenkaart die ons helpt bij het overleg met de stad over te maken keuzes en de volgorde daarin.
Kansenkaart voor een groene en vitale binnenstad Een van de instrumenten die we in deze agenda inzetten, is de zogenaamde ‘Kansenkaart groene en vitale binnenstad’. Deze kaart brengt voor iedereen – bewoners, ondernemers, bezoekers en bestuurders – zo goed mogelijk de verschillende claims (wensen en eisen) op de openbare ruimte in beeld. Voor alle relevante aspecten (zoals water, groen, historie, verkeer) zijn kaartlagen gemaakt, zoveel mogelijk onderbouwd met data en vastgestelde beleidsuitgangspunten, zoals de Groene Kansenkaart, de Mobiliteitsnota Leiden Duurzaam Bereikbaar en ongevallencijfers. Door deze over elkaar te leggen krijgen we een heatmap (figuur 1, p.16) waarop goed te zien is waar de druk op de openbare ruimte het hoogst is. Ook is te zien waar de ruimtelijke potentie van straten en pleinen het grootst is. De kansenkaart is een hulpmiddel om prioriteiten te stellen. Met behulp ervan kunnen we een betere afweging maken wanneer en waar welke
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
15
Le id en
C M LU
St at io n
Figuur 1. Kansenkaart groene en vitale binnenstad
veel ruimteclaims, hoge prioriteit
Oude Vest
Still e Ri jn
één of enkele ruimteclaims, lage prioriteit
Rijn
Heren grach t
e Oud
Rapenburg
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
Nieuw e Rijn
16
aanpassingen in de openbare ruimte nodig zijn. Ook helpt de kansenkaart om over prioriteiten in gesprek te gaan met inwoners, ondernemers, bezoekers en andere belanghebbenden. De beste (in de zin dat ze substantieel bijdragen aan de gestelde doelen) en meest kansrijke (in de zin van draagvlak, kosten, wetgeving en uitvoerbaarheid) maatregelen worden verderop beschreven. De kansenkaart vormt nu en in de komende jaren de basis voor maatregelen in de Agenda Autoluwe Binnenstad.
Inbreng uit de stad Het pakket maatregelen is enerzijds gebaseerd op de kansenkaart en anderzijds op de inbreng uit de stad. Vaak zijn er overeenkomsten tussen de maatregelen uit de kansenkaart en de maatregelen die de stad voorstelt. Zo is bijvoorbeeld vaak genoemd dat er betere fietsvoorzieningen moeten komen, dat de stoepen vrij moeten zijn van geparkeerde fietsen en dat er voldoende laad- en losplekken moeten zijn. Deze bijdragen hebben we verwerkt in de uitwerking van de genoemde projecten. Ook is vaak genoemd dat bussen uit de binnenstad moeten verdwijnen. Hier is echter niet iedereen voorstander van. De voetgangersbeweging, het platform gehandicapten en vervoerder Arriva wijzen op het belang van de busroutes in het centrum. Tijdens het participatietraject zijn er veel locaties genoemd waar men kansen, zorgen of dromen ziet. Daarbij is het Rapenburg het vaakst genoemd, gevolgd door de Kaasmarkt, de Breestraat en de Hooigracht. Kansen voor opheffing van parkeerplaatsen om ruimte te creëren ziet men veel op de Kaasmarkt, het Rapenburg, de Oude Singel en de Oude Vest. Als het specifiek gaat om meer ruimte voor voetgangers en fietsers, en een betere verkeersveiligheid, komen de Breestraat, het Noordeinde en het Kort Rapenburg vaak terug in de gesprekken.
Men is vooral bezorgd over ruimtegebrek door auto’s op het Rapenburg, de Hooigracht, de Oude Vest, de Langebrug en de Nieuwstraat.
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
Maatregelen In deze paragraaf beschrijven we waar en hoe we de kwaliteit van de openbare ruimte gaan verbeteren. De meeste maatregelen dienen meerdere doelen. De maatregelen zijn in zeven thematische ‘pakketten’ verdeeld (zie p.18): Pakket 1 Ruimte voor voetganger, fietser en aangenaam verblijf (doelstelling 1, 2, 3 & 6) Pakket 2 Rust en schone lucht (doelstelling 1 & 5) Pakket 3 Genieten van water en historie (doelstelling 1 & 2) Pakket 4 Groene parken, straten en pleinen (doelstelling 1 & 5) Pakket 5 Een goed functionerende binnenstad (doelstelling 3 & 4) Pakket 6 Slimmer ruimtegebruik (alle doelstellingen) Pakket 7 Vervoer op maat (alle doelstellingen) Bij de toelichting geven we aan wanneer we maatregelen willen uitvoeren: NU (t/m 2022), STRAKS (t/m 2025) of LATER (na 2025). Na vaststelling van de Agenda Autoluwe Binnenstad gaan we de precieze uitvoering van de maatregelen voorbereiden met bewoners, ondernemers en andere stakeholders uit de stad en soms uit de regio. Samen met hen willen we tot een ideale invulling van de vrijgekomen ruimte komen en bespreken hoe de bereikbaarheid gewaarborgd blijft.
NU (t/m 2022)
STRAKS (t/m 2025)
LATER (na 2025)
17
Pakket 1 Ruimte voor voetganger, fietser en aangenaam verblijf
Pakket 7 Vervoer op maat Pakket 2 Rust en schone lucht
Pakket 6 Slimmer ruimtegebruik
ale t i v e, t ad n ns oe G r in n e b
Pakket 5 Een goed functionerende binnenstad
Pakket 3 Genieten van water en historie Pakket 4 Groene parken, straten en pleinen
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
18
Pakket 1 Ruimte voor voetganger, fietser en aangenaam verblijf
C M LU
St at io n
Figuur 4. De groene loper: de route van het station tot en met de Turfmarkt wordt autoluw.
Figuur 2. Steenstraat nu
Le id en
#1 POORT NAAR DE BINNENSTAD: GROENE LOPER (NU) (STRAKS) De Stationsweg, de Steenstraat en de Turfmarkt zijn de poort naar de binnenstad, gezien vanaf het station. Maar de openbare ruimte maakt een rommelige indruk en verkeersstromen zijn dominant. Het is de drukste route in de binnenstad voor zowel voetgangers, fietsers als bussen. Dat willen we veranderen. We gaan de ambitie, verwoord in het beleidsakkoord3 en de Mobiliteitsnota4, om de Stationsweg en de Steenstraat busvrij te maken, daadwerkelijk invullen. Door busverkeer uit de Stationsweg en de Steenstraat te weren maken we een grote kwaliteits-
slag voor de voetganger en de fietser. Door de fietsroutes om het station te verbeteren zorgen we er tegelijk voor dat er minder doorgaande fietsers over de Stationsweg rijden. De Stationsweg en de Steenstraat worden veel nadrukkelijker verblijfsgebied. Beide straten transformeren STRAKS tot een groene, aantrekkelijke, comfortabele en toegankelijke entree voor de tienduizenden voetgangers en fietsers. Verdere uitwerking volgt in de gebiedsvisie Stationsgebied Leiden.
Figuur 3. Steenstraat als verblijfsruimte: groener en busvrij
_____ Beleidsakkoord gemeente Leiden 20182022: ‘Samen maken we de stad – werkend aan een groen, sociaal en ondernemend Leiden’ 3
Oude Vest
Still e Ri jn
Mobiliteitsnota 20202030: Leiden Duurzaam Bereikbaar 4
e Oud
Rijn
19
t
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
PRETTIG EN VEILIG VERBLIJVEN EN VERPLAATSEN #2 OP DE TURFMARKT EN DE MORSWEG (NU) (STRAKS) De groene loper is niet klaar na het busvrij maken van Stationsweg en Steenstraat. De groene loper loopt door over de Turfmarkt (en in het verlengde daarvan de Prinsessekade en het Kort Rapenburg). Op de Turfmarkt, de Prinsessekade en Kort Rapenburg komt vrijwel alles samen: dagelijks tienduizenden voetgangers van en naar het station en de winkelstraten, tienduizenden fietsers, bijna 1000 bussen en ongeveer 5000 auto’s. De route vanaf Kort Rapenburg tot aan de Nieuwe Beestenmarkt is een bronpunt van verkeersongevallen (zie figuur 6, p.21).
Figuur 5. Concept tekening toekomstbeeld Kort Rapenburg
De Turfmarkt is de entree naar de Haarlemmerstraat en een belangrijke aanloopstraat vanaf het station en de parkeergarages Lammermarkt en Morspoort. Ook ligt het gebied fantastisch aan het water van de Beestenmarkt en is er veel horeca gevestigd. Redenen om de situatie hier te verbeteren zijn er voldoende. Kansen op een aantrekkelijker en levendig verblijfsgebied zijn er ook.
Het ligt daarom voor de hand de Turfmarkt af te sluiten voor doorgaand autoverkeer, waarbij bevoorrading uiteraard mogelijk blijft. Dit geeft lucht aan een van de belangrijkste plekken om te verblijven, en aan de entree van de Haarlemmerstraat. Het verbetert ook het overzicht en daarmee de verkeersveiligheid op deze plek. Figuur 5 geeft een impressie van hoe het Kort Rapenburg eruit kan zien als de Turfmarkt afgesloten is. Daarnaast kan de potentie om gezellig aan het water te verblijven op de terrassen van de Turfmarkt ten volle worden benut. Afsluiting van de Turfmarkt voor autoverkeer zal betekenen dat een deel van het verkeer zich verplaatst naar de Morsweg en Morssingel. We willen afsluiting van de Turfmarkt daarom combineren met afsluiting van de Rijnzichtbrug voor doorgaand autoverkeer. Hierdoor behoort de verkeershinder op de Morsweg meteen tot het verleden. Door de wijkvereniging Transvaal is de Morsweg genoemd als een van de wegen die snel aangepakt moet worden, vanwege de overlast van gemotoriseerd verkeer. Afsluiting van de Rijnzichtbrug voor doorgaand verkeer heeft een aantal bijzonder positieve effecten. De overlast die bewoners ervaren, kan sterk worden verminderd. Daarnaast worden de verkeersveiligheid en het comfort, vooral voor fietsers, verbeterd. De Morsweg is een belangrijke fietsroute van en naar het station.
De maatregel biedt mogelijkheden om de Morssingel te vergroenen (ambities project Singelpark) en er een prachtige parkverbinding van te maken. Afwaardering van autoverkeer geeft ook ruimte aan de gebiedsontwikkeling van het Stationsgebied. Tot slot zorgt afsluiting van de Rijnzichtbrug voor een sterk verbeterde doorstroming op de Leidse Ring Noord, waar deze kruist met de Morssingel.
Onderzoek dat voorafging We hebben een verkenning gedaan naar de mogelijkheid om de Rijnzichtbrug af te sluiten voor doorgaand verkeer in combinatie met een afsluiting voor doorgaand verkeer bij de Turfmarkt. In het ver-
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
20
Le id en
C M LU
St at io n
Oude Vest
Still e Ri jn
e Oud
Rijn
Heren grach t
Figuur 6. Verkeersongevallen 2015-2020 waarbij fietsers betrokken waren
Rapenburg
Nieuw e Rijn
BRON: VIASTAT ONGEVALLENREGISTRATIE
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
21
keersmodel is gewerkt met een scenario voor 2030. Hierbij is rekening is gehouden met de realisatie van de Rijnlandroute en de Leidse Ring Noord, die bedoeld zijn om doorgaand verkeer door de (binnen)stad te beperken. Ook is rekening gehouden met de verschillende gebiedsontwikkelingen in Leiden. Uit de berekeningen blijkt dat het autoverkeer zich in deze situatie voor een deel zal verplaatsen, voornamelijk naar de route Churchilllaan en Dr. Lelylaan. Vervolgens is voor een aantal belangrijke kruispunten onderzocht of het autoverkeer er in de toekomst kan doorstromen. De eerste analyses laten zien dat de meeste kruispunten prima blijven functioneren. Bij enkele kruisingen moet nog nader onderzoek worden gedaan.
Aanvullend onderzoek naar de haalbaarheid van deze ambities De maatregelen kunnen een enorme kwaliteitsverbetering betekenen voor de binnenstad. Het zijn wel maatregelen die een effect hebben op andere wegen. We gaan daarom de besluitvorming hierover zorgvuldig voorbereiden met aanvullend onderzoek en met gesprekken met belanghebbenden in de stad. Met (bureau)onderzoek brengen we in beeld wat afsluiting voor doorgaand verkeer bij de Morsweg oplevert (bijvoorbeeld aan ruimte en verminderde overlast) en wat de mogelijke nadelige gevolgen zijn (bijvoorbeeld voor de doorstroming en de bereikbaarheid elders). Ook kijken we naar de samenhang met verschillende gebieden waar de komende jaren nog gebouwd wordt, zoals het Werninkterrein. Het bureauonderzoek moeten aantonen of en wanneer de maatregelen haalbaar zijn. Daarnaast starten we NU in het najaar van 2021 een proef waarbij de Turfmarkt en de Rijnzichtbrug tijdelijk worden afgesloten voor doorgaand autoverkeer. We hebben tijdens de zomer van 2020 ervaring opgedaan met een tijdelijke afsluiting voor autoverkeer bij de Nieuwe Rijn en Botermarkt. Deze proef heeft de gemeente een grote hoeveelheid informatie opgeleverd over effecten van deze afsluiting, die niet uit een verkeersmodel te halen is.
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
Met de nieuwe proef willen we iedereen laten ervaren wat het betekent als er geen verkeer is op de Turfmarkt en de Rijnzichtbrug. We willen ervaren hoe we de logistiek goed kunnen organiseren en leren of er andere beheersmaatregelen nodig zijn. De praktijkproef zal geen antwoord geven op de vraag of een afsluiting van deze wegen haalbaar is, omdat de effecten van de Rijnlandroute, Leidse Ring Noord en gebiedsontwikkelingen hierin niet meegenomen kunnen worden. Wel kunnen tellingen tijdens de proef gebruikt worden om een scherper beeld te krijgen van welk deel van het autoverkeer zich verplaatst en waar het zich naartoe verplaatst. Bovendien stelt deze proef ons in staat om samen met bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden verkeerskundige en logistieke optimalisaties in beeld te brengen die niet achter een bureau kunnen worden bedacht of ingeschat. De proef wordt samen met belanghebbende partijen, waaronder de buurgemeenten, voorbereid, ook met oog op bereikbaarheid en logistiek.
Fasering We gebruiken de conclusies uit de aanvullende onderzoeken en de praktijkproef om in overleg te gaan met betrokken ondernemers, bewoners en andere belanghebbenden over dit voornemen, om vervolgens eind 2021 een besluit te nemen. Hierin zullen we ook een uitvoeringsplanning verwerken. Deze is mede afhankelijk van de werkzaamheden aan de Leidse Ring Noord. Naar verwachting kan een (mogelijke) afsluiting voor doorgaand autoverkeer vanaf 2025 gerealiseerd worden. Mocht de Turfmarkt autoluw worden, dan is het interessant om te verkennen of het haalbaar is om LATER het Kort Rapenburg weer te ontdempen. Dit is door verschillende mensen tijdens de participatie genoemd en is vooral een wens van Het Waterambacht Leiden. Ondertussen wordt de besluitvorming voorbereid voor een (al dan niet tijdelijke) herinrichting van de Morsweg, waarbij de Rijnzichtbrug in één richting afgesloten wordt voor het autoverkeer. Dit voornemen was al aangekondigd in de Mobiliteitsnota Leiden Duurzaam Bereikbaar.
22
v.l.n.r. Figuur 7. Busroutes huidige situatie Figuur 8. Variant 1: busroute via Turfmarkt Figuur 9. Variant 2: busroute via Rijnzichtbrug
BETROUWBARE, TOEKOMSTBESTENDIGE OV-ROUTES #3 (NU) (STRAKS) In combinatie met het afsluiten van de Turfmarkt en de Rijnzichtbrug voor doorgaand autoverkeer ontstaat een bijzondere kans voor de stadsbussen tussen het station en de Breestraat. In de huidige situatie rijden deze stadsbussen via de Stationsweg, de Steenstraat en de Prinsessekade naar de Breestraat en terug via de Turfmarkt. Deze route is, zoals gezegd, een bron van verkeersongevallen en wat ons betreft ongeschikt voor bussen van de huidige maat en schaal. In de Mobiliteitsnota is vastgelegd dat de Stationsweg en de Steenstraat busvrij worden gemaakt, maar dat bussen in plaats daarvan in beide richtingen over de Turfmarkt zullen rijden. Vanuit het oogpunt van de fiets- en voetgangersstromen heeft het onze voorkeur om – naast een busvrije Stationsweg en Steenstraat – ook de Turfmarkt busvrij te maken. Ook op deze as vinden we het cruciaal om keuzes te maken.
op de Morsweg zijn extra bussen verantwoord, omdat er nog nauwelijks autoverkeer zal rijden.
Bij afsluiting (voor autoverkeer) van de Rijnzichtbrug kunnen stadsbussen van en naar de Breestraat vanaf de busterminal eenvoudig en snel via de dan autoluwe Morssingel, Morsweg, Rijnzichtbrug en via het Noordeinde rijden. Op het Noordeinde blijft het aantal bussen ongeveer gelijk, en
We spreken onze voorkeur uit voor variant 2, over de Rijnzichtbrug. Het conflict tussen de tienduizenden voetgangers en fietsers en de ruim achthonderd bussen per dag behoort met deze variant tot het verleden. Het Stationsplein, maar ook de Stationsweg, de
Huidige situatie
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
We hebben samen met de provincie Zuid-Holland onderzocht welke mogelijke busroutes betrouwbaar genoeg zijn en of het kwaliteitsniveau van het OV behouden blijft. Als concessieverlener voor het busvervoer moet de provincie voor de volgende concessieverlening duidelijkheid krijgen over de mogelijke busroutes in Leiden. Het onderzoek leverde twee kansrijke routevarianten op: 1 In variant 1 rijden bussen niet langer over Stationsweg en Steenstraat, maar via Bargelaan, Schuttersveld en in twee richtingen over Turfmarkt richting Breestraat (figuur 8); 2 In variant 2 rijden de bussen via Morssingel, Morsweg, Rijnzichtbrug en Noordeinde (figuur 9).
Variant 1
Variant 2
23
Steenstraat en de Turfmarkt kunnen, zoals eerder gepland, kwalitatief hoogwaardig en veilig worden ingericht. Dit sluit aan bij de gebiedsvisie voor het Stationsgebied. Het is echter te vroeg om al een keuze te maken. Er zijn nog vragen over de haalbaarheid van variant 2, die bij de uitvoering van deze agenda nader zullen worden onderzocht (NU). Daarnaast is de gemeente niet de enige partij die over de busroutes beslist. Dit gebeurt altijd in overleg en samenwerking met (onder andere) de regio en de provincie. Eventuele wijziging van de busroutes zal STRAKS niet voor 2022 gebeuren. Mede als gevolg van de coronacrisis wordt de aanbesteding voor de nieuwe concessie uitgesteld.
#4 AANGENAME HALTES EN LOOPROUTES (NU) (STRAKS) (LATER) Als de busroutes veranderen, wijzigen voor sommige bestemmingen ook de looproutes. Soms wordt de loopafstand daardoor langer, maar de beleving van de route kan dit compenseren. Dit geldt ook voor bestaande, blijvende haltes. Als zowel de halte en de omgeving als de looproutes een hoge kwaliteit hebben, ervaren bezoekers tijd en afstand anders. Dit versterkt ook de kwaliteit van het OV-product. In de binnenstad zijn nu al diverse rustpunten (zitplekken). Op de looproutes van en naar de haltes zullen NU+STRAKS+LATER waar nodig en mogelijk extra rustpunten worden gerealiseerd. We zijn al gestart met een project ‘Toegankelijke haltes’, dat tot doel heeft om de kwaliteit en toegankelijkheid van alle haltes (met uitzondering van R-nethaltes) te verhogen. ONDERZOEK NAAR DE OVERSTEEKBAARHEID, LEEF#5 BAARHEID EN DOORSTROMING ROND DE BINNENSTAD (NU) (STRAKS) Door de aanleg van de Rijnlandroute zal doorgaand (sluip)verkeer door Leiden verminderen. Dit zal onder andere te merken zijn bij de Churchilllaan en de Dr. Lelylaan. De voorgestelde praktijkproef om de Rijnzichtbrug af te sluiten voor doorgaand verkeer leidt tot enige toename van verkeer op deze wegen. Of daarmee ook knelpunten optreden, moet nader onderzoek uitwijzen, zoals aangekondigd in maatregel 2. De Churchilllaan en de Dr.
Lelylaan zijn geschikt om een grote hoeveelheid verkeer te verwerken, in tegenstelling tot de Morsweg, waar de huizen direct aan de weg liggen. We gaan onderzoeken hoe we bekende en bestaande problemen op deze wegen kunnen verminderen, in overleg met belanghebbenden. Het gaat onder andere over de oversteekbaarheid en de verkeersveiligheid. Dat sluit aan bij de Ontwikkelperspectieven voor de Mors en voor Zuidwest, waarin veel aandacht is voor de fietser en de voetganger. Als uit de proef blijkt dat er op meerdere wegen overlast
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
24
ontstaat door extra verkeer, dan worden daar STRAKS maatregelen genomen om overlast te minimaliseren.
Le id en
Figuur 10. Indicatie smalle stoepen binnenstad
#6 VEILIG EN COMFORTABEL OVER DE STOEP (NU) (STRAKS) (LATER) De gemeente werkt aan voetgangersbeleid. Dit wordt naar verwachting begin 2021 vastgesteld. In de Agenda Autoluwe Binnenstad wordt alvast rekening gehouden met de ruimte die er nodig is om enkele van deze ambities waar te maken. Verschillende straten in de binnenstad hebben een smalle stoep waar wandelaars elkaar nauwelijks kunnen passeren. Ze zijn te smal om een goede toegankelijkheid voor iedereen te waarborgen. Dit probleem wordt regelmatig versterkt door op de stoep geparkeerde fietsen. Voetgangers moeten dan uitwijken naar de rijbaan. We gaan NU, STRAKS en LATER zorgen voor bredere, goed toegankelijke
Oude Vest
Stille Rijn Rijn
Heren grach t
e Oud
Rapenburg
Nieuw e Rijn
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
We pakken dit aan door mee te liften op lopende of nieuwe projecten, en op reguliere onderhoudswerkzaamheden. Figuur 10 geeft een indicatie van de straten waar extra ruimte voor voetgangers gewenst is. HISTORISCHE EN GROENE KWALITEIT OP HET NOORDEINDE #7 (STRAKS) Er loopt een project om STRAKS in 2022 of 2023 het Noordeinde opnieuw in te richten. Deze herinrichting kost geen parkeerplaatsen. Het oostelijke en smalle deel krijgt een kwaliteitsimpuls vergelijkbaar met de Breestraat. In het ruimere westelijke deel ligt een van de parkpleinen van het Singelpark, waar we de entree naar de binnenstad willen vergroenen.
St at io n
C M LU
stoepen of voetgangersstraten op (in ieder geval) de volgende locaties, waarbij de aandacht eerst uitgaat naar de drukste looproutes: – 2e Binnenvestgracht – Clarensteeg – Delen van het Rapenburg – Straten rondom Pieterskerk en Hooglandse kerk – Straten in Oude Morsch – Straten ten noorden van de Haarlemmerstraat – Vliet en zijstraten – Straten tussen Levendaal en plantsoen – Grachten aan de oostkant van de binnenstad
VEILIGE EN COMFORTABELE FIETSROUTES #8 (NU) (STRAKS) (LATER) Een autoluwe binnenstad is goed nieuws voor de fietsers en het fietsgebruik in onze stad. Minder auto’s in het centrum zorgt voor meer ruimte voor de fietser, verlaagt de kans op ongevallen, verbetert de doorstroming van fietsers en vermindert schade door uitlaatgassen. Dit is niet alleen positief voor de duizenden fietsers die dagelijks in het centrum fietsen, maar draagt ook bij aan de toename van het fietsgebruik. Dat juichen we toe, want fietsen is goedkoop, duurzaam, snel en gezond.
25
De drukke fietsroutes door het centrum en de toename van fietsverkeer in de komende jaren maken dat er aandacht moet zijn voor de veiligheid tussen fietsers onderling. Brede fietsenzoals bakfietsen, die meer ruimte vragen, en de verschillen in snelheid tussen de verschillende fietsers maken dit noodzakelijk. Daarom moeten fietsroutes in elk geval breed genoeg zijn (afgestemd op de intensiteit).
Figuur 11. Impressie herinrichting Noordeinde ter hoogte van Singelrand
In figuur 13 (p.27) staan de belangrijkste fietsroutes voor de binnenstad. De maatregelen van de Agenda Autoluwe Binnenstad en andere lopende projecten lossen NU, STRAKS en LATER veel knelpunten op deze fietsroutes op. De agenda levert onder andere een comfortabele fietsroute op van en naar het station door de Steenstraat en de Stationsweg (ruim 17.000 fietsers per dag door de Breestraat en over de Stationsweg) doordat bussen op die route verdwijnen (zie maatregel 1 en 2). Ook een herinrichting van het kruispunt Kort Rapenburg-Noordeinde-Breestraat kan voor fietsers gunstig uitpakken, omdat hier veel ongevallen zijn gebeurd. Daarnaast is een kwaliteitsimpuls op de route via de Rijnzichtbrug, door beperking van het doorgaand autoverkeer, een belangrijke verbetering.
Figuur 12. Zuidelijk deel Lange Mare na herinrichting
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
#9 COMFORTABELER FIETSEN OVER DE KORTE MARE (STRAKS) De Korte Mare ligt in het verlengde van de Lange Mare en de Haarlemmerweg, en maakt deel uit van een belangrijke, drukke regionale fietsverbinding tussen Leiden en Warmond/Oegstgeest en Noordwijk. Het kruispunt van de Korte Mare met de Langegracht is een blackspot voor verkeersongevallen. We willen het comfort en de veiligheid voor de fietser op deze plek verbeteren door de straat in te richten als fietspad. Op de herinrichting van de Langegracht heeft dit geen effect. Bij afsluiting van de Korte Mare voor autoverkeer is het zaak om ervoor te zorgen dat de circulatie van auto- en bevoorradend verkeer in de wijk in orde blijft. Daarvoor starten we STRAKS een haalbaarheidsonderzoek. #10 KWALITEITSIMPULS VOOR DE LANGE MARE (LATER) Met de herinrichting van de Haarlemmerstraat is het zuidelijkste stuk van de Lange Mare ingrijpend veranderd (figuur 12): de allure van weleer, flinke vergroening en een hint naar de vroegere gracht. We willen LATER ook op het noordelijke deel zorgen voor ruimte voor bredere stoepen, meer vergroening, meer bomen en fietsparkeren. Mogelijk kan de gracht gedeeltelijk weer uitgegraven worden.
26
Le id en
C M LU
St at io n
Figuur 13. Fietsroutes in de binnenstad; Beleidsprogramma Fiets 2020-2030 Rond het station zijn doorgaande fietsroutes in ontwikkeling. Dit wordt in de Gebiedsvisie Stationsomgeving verder uitgewerkt.
Oude Vest
Still e Ri jn Rijn
Heren grach t
e Oud
Rapenburg
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
Nieuw e Rijn
27
Pakket 2 Rust en schonere lucht #11 KLOPPEND HART VAN DE BINNENSTAD (NU) (STRAKS) (LATER) De straten rond de Nieuwe Rijn (Botermarkt, Vismarkt, Aalmarkt en Nieuwe Rijn) zijn al behoorlijk autoluw. Met behulp van beweegbare paaltjes worden ze tijdens winkeluren afgesloten voor autoverkeer. Nu nog is een deel van de Nieuwe Rijn voetgangersgebied en een ander deel open voor autoverkeer. We willen het autoverkeer hier verder beperken, duidelijkheid scheppen in de verkeersregels en de omgeving aantrekkelijker maken om te verblijven. Omdat de zomerse proef na uitgebreide evaluatie positief is gebleken, worden de maatregelen uit de proef met zomerafsluitingen in 2021 NU permanent en definitief.
We richten ons NU ook op straten in de omgeving die onderdeel van het centrale voetgangersgebied kunnen worden, zoals de uiterst smalle Oude Rijn. Vaak is daar niet meer dan zes meter ruimte in het straatprofiel, van gevel tot waterkant. De straat is een berucht rondje voor bezoekers op zoek naar een parkeerplaats. Ook worden vanaf de Oude Rijn regelmatig winkels aan de Haarlemmerstraat bevoorraad, wat onwenselijk is. Aan de waterkant ligt een strook met (te smalle) parkeerplaatsen. De Oude Rijn is een toonbeeld van te veel willen in te weinig ruimte. Om ruimte te maken voor voetgangers, het groen te versterken en het aantal fietsparkeerplekken te vergroten sluiten we de Oude Rijn tussen Pelikaanstraat en Donkersteeg af voor autoverkeer. De parkeerplekken verdwijnen. Dezelfde aanpak passen we toe aan de zuidzijde van de Oude Rijn. Dit maakt de straat veiliger en aangenamer om te verblijven. Ook deze afsluiting realiseren we NU in 2021. Het oostelijke deel van de Oude Rijn volgt LATER . In de tussentijd installeren we een camerasysteem dat kentekens kan registreren (zie maatregel 33). Zo krijgen we een waterdichte regie over de toegang van autoverkeer tot het gebied. Zodra in 2022 of 2023 de techniek voor cameraregistratie gereed is, voltooien we STRAKS de uitbreiding van het voetgangersgebied naar de straten rond beide grote kerken.
De straten en pleinen rond de Pieterskerk en de Hooglandse kerk zijn al redelijk autoluw; er rijdt vrijwel alleen bestemmingsverkeer en bevoorradend verkeer. Om de verblijfskwaliteit rond deze unieke historische zwerfmilieus verder te versterken, realiseren we de volgende afsluitingen, met dezelfde spelregels als rond de Nieuwe Rijn (zie figuur 14): – rond de Pieterskerk: de Kloksteeg, het noordelijke deel van de Herensteeg en het noordelijk en westelijk deel van het Pieterskerkhof; – bij de Hooglandse Kerk: de Hooglandse Kerkgracht, de Moriaansteeg en de Nieuwstraat (tussen Middelweg en Burgsteeg); bevoorrading van beide kerken en de omgeving blijft mogelijk.
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
28
De combinatie van de genoemde maatregelen (groene loper, uitbreiding voetgangersgebied en verbetering en verbreding van stoepen) leidt tot een van de waardevolste verbeteringen in de binnenstad: een route voor voetgangers (en op de meeste plekken fietsers) tussen Leiden Centraal en hartje binnenstad, waarop je vrijwel geen gemotoriseerd verkeer tegenkomt.
C M LU
St at io n
Le id en
Figuur 14. Afsluitingen voor autoverkeer in hart binnenstad
Vanaf het station kom je geen bus of auto meer tegen op de Stationsweg en in de Steenstraat. Door de afsluiting van de Turfmarkt rijdt er geen doorgaand verkeer meer over Noordeinde, Kort Rapenburg, Prinsessekade, Turfmarkt en Nieuwe Beestenmarkt. Mogelijk wordt de Turfmarkt tot en met Kort Rapenburg in een later stadium ook busvrij (zie maatregel 2 en 3). Hierdoor zijn ook de Haarlemmerstraat, de omgeving
Oude Vest
Stille Rijn Rijn
Heren grach t
e Oud
Rapenburg
Nieuw e Rijn
autovrije straten voorstel voor (gefaseerde) uitbreiding van de autovrije straten
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
van de markt en de Pieterswijk voor voetgangers prettig en comfortabel te bereiken, bijna zonder autoverkeer tegen te komen. Uiteraard rijden er nog bussen door de Breestraat en rijdt er bevoorradend verkeer door meerdere straten, maar de grote druk van doorgaand autoverkeer op een aantal belangrijke looproutes behoort tot het verleden. Ineens is de Leidse binnenstad echt grotendeels autoluw. Het ontstane zwerfmilieu beslaat bijna de helft van de binnenstad. Deze zone krijgt grotendeels dezelfde spelregels als de Haarlemmerstraat: een voetgangersgebied waar fietsen is toegestaan (maar brom- en snorfietsen niet) en waar bevoorrading binnen venstertijden mogelijk is. RUST EN COMFORT IN DE LANGEBRUG #12 (NU) (STRAKS) (LATER) Al geruime tijd willen bewoners van de Pieters- en Academiewijk dat de Langebrug wordt afgesloten voor doorgaand verkeer, vanwege de overlast van sluipverkeer. Uit onderzoek blijkt dat er doorgaand (sluip)verkeer door de straat rijdt dat geen herkomst of bestemming in de wijk heeft. Tellingen wezen uit dat dagelijks bijna 1000 auto’s door de straat rijden. Door een lokale afsluiting (knip) te maken in de Langebrug tussen de Papengracht en de Pieterskerkgracht wordt NU in 2021 het doorgaand verkeer geweerd uit de Langebrug. De maatregel wordt voorbereid in overleg met bewoners en ondernemers.
De afsluiting voor doorgaand autoverkeer vermindert de verkeersoverlast in deze smalle straat. Bewoners en ander bestemmingsverkeer kunnen via Noordeinde en Rapenburg het noordelijke deel van de wijk bereiken, of via de Doezastraat of de Steenschuur het zuidelijke deel. Hiermee verdwijnt de laatste smalle doorgaande sluipverbinding voor autoverkeer in de Leidse binnenstad. Na deze stap zijn er kansen om de Langebrug nog aantrekkelijker te maken voor voetgangers en voor verblijf. In eerste instantie door STRAKS strategisch een aantal parkeerplaatsen weg te halen rond de drukbezochte zijstegen tussen Pieterskerk en Breestraat, zoals de Pieterskerk Choorsteeg of de Diefsteeg. Dit bevordert het comfort en de
29
Le id en
C M LU
Oude Vest
Still e Ri jn
e Oud
Rijn
Heren grach t
STRAKS
St at io n
Figuur 15. Indicatie autoluw gebied
Rapenburg
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
Nieuw e Rijn
30
veiligheid voor voetgangers. Zodra de parkeerdruk het toestaat, willen we de hele parkeerstrook LATER gefaseerd omvormen om een bredere stoep en ruimte voor vergroening te maken. #13 WOONGENOT IN SMALLE STRATEN EN STEGEN (NU) (STRAKS) De binnenstad kent een aantal prachtige oude, maar smalle straten en stegen. Voor sommige mensen tast de aanwezigheid van geparkeerde auto’s hier het woongenot aan. De gemeente krijgt regelmatig klachten van bewoners over geparkeerde auto’s bij hun woning, zoals bestelbusjes die een raam blokkeren. We werken aan een lagere parkeerdruk in de binnenstad (zie hoofdstuk 4), zodat dergelijke situaties tot het verleden gaan behoren. Het gaat onder andere om geparkeerde auto’s in stegen als de Oosthavenstraat, de Salomonsteeg, de Scheepmakersteeg, de Herensteeg, de 4e Binnenvestgracht en het Utrechts Jaagpad. Als de parkeerdruk het toelaat, gaan we NU en STRAKS met de bewoners in gesprek om te bepalen welke parkeerplaatsen we kunnen opheffen of verplaatsen.
Pakket 3 Genieten van water en historie #14 VERSTERKEN HISTORISCHE ALLURE RAPENBURG EN STEENSCHUUR (NU), (STRAKS) & (LATER) Het Rapenburg, tot en met het Steenschuur, is de meest beeldbepalende gracht van Leiden en heeft een grote cultuurhistorische waarde. Nu nog staat de gracht vol geparkeerde auto’s en zijn de stoepen soms zo smal dat mensen elkaar niet kunnen passeren. Verschillende bewoners en ondernemers koesteren al lang de wens om de kwaliteit van de openbare ruimte te verhogen. Wij delen die wens en daarom is het Rapenburg een van de straten waar we onderzoeken of we dit kunnen realiseren door stapsgewijs parkeerplaatsen weg te halen. In de huidige situatie zijn er op Rapenburg en Steenschuur ruim 200 parkeerplaatsen. Gezien de parkeerdruk is het niet haalbaar om die op korte termijn allemaal weg te halen. Daarom gaan we gefaseerd aan de slag. We beginnen NU op het Steenschuur, het gedeelte tussen Breestraat en Garenmarkt, alleen aan de noordkant. In de zomer van 2020 is dit gedeelte afgesloten geweest voor autoverkeer en hebben er fietsenrekken gestaan. We geven dit een vervolg en stellen daarna STRAKS een nieuw profiel voor de straat voor. Daarin is naast fietsparkeerplaatsen ook ruimte voor versterking van de boomstructuur, bredere stoepen en meer contact met het water.
Het ontwerp van dit gedeelte Steenschuur wordt onze leidraad voor de stapsgewijze herinrichting van het Rapenburg. Zodra STRAKS in fase twee de parkeerdruk het toelaat, maken we de delen waar nu te weinig ruimte is voor voetgangers parkeervrij. Dit is vooral aan de west- en zuidzijde van het Rapenburg het geval.
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
31
Als de parkeerdruk het toelaat maken we in de derde fase het Rapenburg LATER grotendeels of geheel parkeervrij. Dan passen we ook het nieuwe straatprofiel toe met meer ruimte voor voetgangers, fietsers, groen en verblijven. In het volgende hoofdstuk staat beschreven hoe we de parkeerdruk verlagen en ruimte creëren voor deze en andere maatregelen. WANDELEN LANGS DE RIJN: APOTHEKERSDIJK EN #15 BOOMMARKT (STRAKS) (LATER) De Apothekersdijk en de Boommarkt zijn ondergewaardeerde straten langs de Rijn. Deze straten kunnen fantastische plekken worden om te genieten van het water, als alternatieve aanloopstraten van en naar het station. Er kan veel ruimte worden gemaakt voor verblijfsplekken, eventueel met winkels, horeca of een uitbreiding van de weekmarkt. Nu nog worden deze straten grotendeels in beslag genomen door rijdende en geparkeerde auto’s. Er liggen hier 84 parkeerplaatsen die vooralsnog voorzien in een parkeerbehoefte.
Ook hier werken we gefaseerd toe naar verbeteringen. We beginnen STRAKS op de Apothekersdijk, door de twintig parkeerplaatsen langs de kade om te vormen tot een promenade langs het water. Er is nu al een smalle promenade, die maar weinig mensen kennen omdat deze verscholen ligt achter de parkeervakken. Daarna doen we LATER hetzelfde bij de Boommarkt. Daar kan, behalve een promenade, ook ruimte ontstaan voor een klein stukje stadspark, direct naast het terrein van de Webster University. CULTUUR SNUIVEN LANGS OUDE VEST EN OUDE SINGEL #16 (STRAKS) (LATER) Ook de Oude Vest en de Oude Singel zijn bijzonder beeldbepalende grachten, net als het Rapenburg en de Herengracht onderdeel van de zeventiende-eeuwse ‘vesten’. Beide grachten verdienen een openbare ruimte die meer in contact staat met het water. Door de blokkade van geparkeerde auto’s op te heffen maken we een mooie promenade en verblijfsplek. De westkant ligt in het cultuurkwartier en wordt gekenmerkt door culturele publieksfuncties zoals de Lakenhal, de Stadsschouwburg, poppodium De Nobel en boekhandel Scheltema. Vanwege deze publiekstrekkers creëren we STRAKS eerst ruimte aan de westkant, tussen Turfmarkt en Lange Mare. De promenade langs de Oude Singel wordt versterkt door de 32 parkeerplaatsen op te heffen; dit creëert ruimte voor een bredere stoep, een sterkere boomstructuur en meer fietsparkeerplaatsen.
Vervolgens willen we LATER het contact met het water ook op de andere delen van de Oude Singel en de Oude Vest verbeteren door parkeerplaatsen op te heffen, zodra de parkeerdruk het toelaat. Dit kan betekenen dat we sommige haakse of schuine parkeervakken omvormen tot langsparkeervakken, omdat ook daarmee ruimte wordt gecreëerd.
Figuur 16. Impressie ontwerp Havenplein
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
32
GROEN HAVENPLEIN EN HAVEN #17 (NU) (STRAKS) (LATER) Voor het Havenplein ligt een ontwerp klaar om NU in 2021 de openbare ruimte een kwaliteitsimpuls te geven met forse vergroening. Figuur 16 (p.32) geeft een impressie van de herinrichting. Gezien de hoge parkeerdruk in de wijk blijven in dit ontwerp voorlopig vijf parkeerplaatsen behouden. Die vormen we zodra de parkeerdruk het toelaat STRAKS om, om het Havenplein verder te vergroenen en de verkeersveiligheid te verbeteren.
Figuur 17. Schets groener Havenhoofd
De haven ligt in het verlengde van de Haarlemmerstraat en het Havenplein en is een echte verbindingsstraat voor fietsers. De openbare ruimte staat onder grote druk door geparkeerde fietsen en auto’s. De stoepen zijn smal. We werken LATER aan een herinrichting die weer ruimte moet bieden aan voetgangers en aan de rijdende en geparkeerde fietsen. We willen NU alvast het versteende Havenhoofd (waar de Groene Hartcruise aanmeert) vergroenen. De eerste schetsen daarvoor zijn gemaakt (zie figuur 17).
Vergroenen Havenhoofd
Pakket 4 Groene parken, straten en pleinen In de Omgevingsvisie 1.1 zal veel aandacht zijn voor de groen-blauwstructuur in de stad. Leiden heeft niet voldoende aan het huidige aanbod van groen en water om de grote opgaven op het gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteit, gezondheid en ruimte voor groene recreatiemogelijkheden in en rondom de stad het hoofd te bieden. GEBIEDSONTWIKKELING ENERGIEPARK #18 (NU) (STRAKS) (LATER) Het terrein rond de energiecentrale aan de Langegracht, inclusief het Stadsbouwhuis ernaast, biedt unieke kansen. We kunnen er herontwikkeling van industrieel erfgoed combineren met de ontwikkeling van groen, woningbouw, cultuur, werk en voorzieningen. Hierdoor kan het gebied worden verbonden met omliggende delen van de stad. We werken samen met bewoners en marktpartijen aan een plan voor een autoluwe, parkachtige omgeving. Eerder is er al een gebiedsvisie opgesteld met alle ambities voor het gebied. Het is de bedoeling dat NU in 2021 een kaderbesluit wordt genomen en daarna STRAKS en LATER de gebieden worden herontwikkeld. Ook de openbare ruimte wordt dan opnieuw ingericht. Over dit project wordt apart van deze agenda besloten. VERGROENING KAASMARKT #19 (STRAKS) Op dit moment is de Kaasmarkt nog een vol en grijs parkeerplein aan de Oude Rijn.
Dit plein richten we opnieuw in, waarbij we invulling geven aan de raadsmotie om de Kaasmarkt groen, boomrijk en zo autoluw mogelijk te maken. Later wordt in het kader van het project Kaasmarkt inzichtelijk gemaakt in welke mate verdere vergroening kan plaatsvinden. Een deel wordt mogelijk gecompenseerd met de ophoging van de Haarlemmerstraatgarage, die naar verwachting begin
CONCEPT
Agenda Autoluwe Binnenstad | Gemeente Leiden 2020
33
2023 geopend wordt. Na de ontwikkelingen rond het plein zal STRAKS rond 2025 de parkeerdruk zodanig zijn teruggebracht dat een volledig autovrij plein mogelijk is.
Figuur 18. Visieschets voor een groene en autoluwe Kaasmarkt (uit Stedenbouwkundig Programma van Eisen Kaasmarkt) Figuur 19. Impressie ontwerp Ir. Driessenstraat/ Oosterkerkstraat
LANGZAMER RIJDEN IN DE IR. DRIESSENSTRAAT EN DE #20 OOSTERKERKSTRAAT (STRAKS) De Oosterkerkstraat en de Ir. Driessenstraat zijn relatief nieuwe straten, aangelegd als verkeerskundige doorbraken in de jaren ’50 van de vorige eeuw. De straten hebben veel achterstallig onderhoud en ontberen de karakteristieke historische bebouwing. Des te meer reden om de openbare ruimte een flinke kwaliteitsimpuls te geven. Herinrichting van de Ir. Driessenstraat en de Oosterkerkstraat is een lopend project, waarvoor ontwerpen gemaakt zijn (zie figuur 19). Hierbij wordt de straat afgewaardeerd tot 30 km/u zone. Dat sluit perfect aan bij de ambities van de Agenda Autoluw. Daarom starten we in 2023 STRAKS met de uitvoering. Er moet nog wel een duidelijke keuze gemaakt worden over de plek voor de fietsers. Rijden zij over een eigen fietspad, of over de rijbaan gemengd met het overige verkeer? Hier wordt nader onderzoek naar gedaan.