200104 Bijlage 3.4 Enquete Programmaplan Binnenstad 2020-2024
Tekst van het document
Bijlage
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
1
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 1
30-10-19 10:43
Inhoudsopgave Bijlage 1: Resultaten enquêtes.......................................................... 5 1. Samenvatting................................................................................... 5 2. Uitgebreide uitkomsten enquête....................................................... 9 3. Bewoners & Bezoekers................................................................... 11 4. Jongeren 15 - 29............................................................................ 21 5. Ondernemers................................................................................. 23 6. Vastgoedeigenaren........................................................................ 25 Bijlage 2: Ontwikkeling Leidse binnenstad (feiten en cijfers) ...... 27 Bijlage 3: Flankerende beleidskaders............................................. 31
Colofon
Titel rapport: Bijlage programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024 Datum: 23 oktober 2019 Opdrachtgever: Gemeente Leiden Opdrachtnemer: BRO
2
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 3
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Bijlage 4: Trends en ontwikkelingen.............................................. 37
3
30-10-19 10:43
Bijlage 1: Resultaten enquêtes 1. Samenvatting Als onderdeel van de analyses is er een online enquête uitgezet onder verschillende doel groepen; inwoners van de Leidse binnenstad en de gemeente Leiden, (regionale) bezoekers, ondernemers en vastgoedeigenaren van commercieel vastgoed in de Leidse binnenstad. Deze paragraaf geeft op themaniveau de belangrijkste conclusies uit dit onderzoek weer. In de hiernavolgende hoofdstukken wordt dit verder uitgewerkt. Levendigheid In de vragenlijsten zijn enkele aspecten met betrekking tot de levendigheid en het ondernemersklimaat in de Leidse binnenstad aan bod gekomen. Een groot deel van de respondenten geeft aan de binnenstad minstens één keer per week te bezoeken; met name bij bewoners van de gemeente en de binnenstad is het centrum een frequente bestemming. Ondernemersklimaat
De ondernemers ervaren een (zeer) positief (economisch) functioneren van de binnenstad, waarbij ongeveer de helft aangeeft dat er de afgelopen jaren een positieve ontwikkeling heeft plaatsgevonden met betrekking tot dit functioneren. Winkeliers laten in deze groep een gevarieerd sentiment zien, hoewel circa 45% het economisch functioneren van hun zaak als goed beoordeeld, geeft eenzelfde groep aan dat het functioneren matig is. Een kwart van de winkeliers zegt een negatieve ontwikkeling te zien over de afgelopen drie jaar. Voorzieningenniveau
De voornaamste reden voor respondenten om de Leidse binnenstad te bezoeken is het horeca-aanbod. De zaterdagmarkt neemt een derde positie in, veel winkels / keuzemogelijkheden staat op een vijfde plek en het cultureel aanbod volgt daarna. Opvallend is dat het horeca-aanbod als belangrijkste bezoekreden wordt genoemd en niet het detailhandelsaanbod.
Wanneer gevraagd wordt welke winkelvoorzieningen men mist, blijkt dat het gaat om speciaalzaken, een breder aanbod, evenals bepaalde specifieke trekkers (bv. een warenhuis, Primark of Mediamarkt). Met betrekking tot culturele voorzieningen is er relatief veel vraag naar een grotere / modernere bioscoop. Onder jongeren is er eveneens vraag naar een gevarieerder aanbod in de horeca, waarbij de nadruk meer ligt op de ‘oudere jongere’; denk aan een club of hoogwaardig, innovatief horeca-aanbod.
Foto: Piotr Ilowiecki
Om de levendigheid in de binnenstad te waarborgen zou volgens de respondenten het handhaven van het winkelbestand en het tegengaan van leegstand een hoge prioriteit moeten hebben, met ruim 70% is dit de hoogst geprioriteerde actie. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de leegstand in de binnenstad de afgelopen jaren is afgenomen.
4
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 5
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
De tevredenheid over de voorzieningen in de binnenstad laat een positief beeld zien voor het cultureel- en horeca-aanbod; bijna 90% van de respondenten geeft aan hier (zeer) tevreden mee te zijn. Hoewel de aanwezige winkels relatief hoog scoren als bezoekmotief, is meer dan een kwart van de respondenten (zeer) ontevreden over het winkelaanbod in de Leidse binnenstad.
5
30-10-19 10:43
Identiteit De volgende paragrafen behandelen identiteitsversterkende elementen van de Leidse binnenstad en de tevredenheid van respondenten over deze aspecten.
middel; deze lage aantallen worden grotendeels verklaard door de grote hoeveelheid inwoners van Leiden in de steekproef. In de volgende paragrafen is een uitsplitsing gemaakt naar gemotoriseerd- en langzaam verkeer.
Openbare ruimte
Auto
De uitstraling en sfeer wordt door respondenten relatief vaak gekozen als motief voor een bezoek aan de Leidse binnenstad (plek vier). Het historische centrum, de architectuur, de relatie met- en aanwezigheid van het water, sfeer en uitstraling worden beschouwd als onderscheidende elementen van de binnenstad. Een groot deel van de respondenten (ruim 80-90%) is over de huidige staat van deze elementen (zeer) tevreden.
Bijna 30% van de respondenten is (zeer) ontevreden over de bereikbaarheid van de binnenstad met de auto. Ook over de parkeermogelijkheden en –tarieven is een grote groep respondenten (met name de bezoekers van buiten de gemeente Leiden) ontevreden. Het verbeteren van de bereikbaarheid, de parkeermogelijkheden voor auto’s en een herziening van de parkeertarieven zijn daarom acties die door bezoekers hoog geprioriteerd worden. Ook de ondernemers en de vastgoedeigenaren zien de bereikbaarheid en de verbetering van parkeervoorzieningen voor auto’s als voornaam verbeterpunt.
Evenementen
Ruim de helft van de respondenten vindt dat het aantal evenementen in de Leidse binnenstad niet hoeft te worden uitgebreid (lage prioritering). Hoewel driekwart aangeeft (zeer) tevreden te zijn met de evenementen en activiteiten die op dit moment in de binnenstad worden georganiseerd, worden juist deze evenementen ook als een bron van overlast gezien door inwoners van de binnenstad. Van de 43% van de ondervraagden die aangeven overlast te ervaren, geeft ruim een kwart aan evenementen te zien als oorzaak van deze overlast (dit is ca. 10% van de totale groep respondenten uit de gemeente Leiden.) Cultuur
Een ander onderscheidend element in de binnenstad van Leiden is het aanbod in de culturele sector. Relatief veel respondenten noemen het cultureel aanbod als bezoekmotief voor de binnenstad van Leiden en bijna 90% is (zeer) tevreden over dit aanbod. Duurzaamheid Duurzaamheid is een begrip dat vanwege haar algemeenheid weinig invloed uitoefent op de keuzes en bezoekmotieven van bezoekers. Voor ondernemers in de binnenstad van Leiden blijkt het echter wel van invloed op hun bedrijfsvoering. Circa 90% zegt rekening te houden met duurzaamheid door bijvoorbeeld de inkoop van duurzame producten, minder plastic, afvalmanagement of het gebruik van gerecyclede producten. Ook bij de vastgoedeigenaren bestaat er bewustzijn over de duurzaamheid van hun panden. De vergroening van de openbare ruimte wordt door de respondenten hoog geprioriteerd. Ook de ondernemers zouden graag meer groen in de Leidse binnenstad zien. Behalve de verduurzaming van de openbare ruimte draagt een groene binnenstad bij aan de identiteit en het leefklimaat in het gebied en kan vergroening de overlast van water en hitte (klimaat verandering) beperken. Mobiliteit Met betrekking tot de bereikbaarheid van de Leidse binnenstad laten de resultaten van de vragenlijst ruimte voor verbetering zien. Van de bevraagde respondenten geeft bijna 60% aan met de fiets/bromfiets/scooter naar de binnenstad te komen voor een bezoek.
Slechts een kleine minderheid bezoekt de binnenstad van Leiden met de auto, bus of ander vervoers
6
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 6-7
Voor bewoners van de binnenstad vormt het autoverkeer en de geparkeerde auto’s in de openbare ruimte momenteel een bron van overlast. Fiets
De fiets, als voornaamste vervoersmiddel in de steekproef, vormt een belangrijk element in de infrastructuur van de Leidse binnenstad. Bijna 30% van de ondervraagden is echter (zeer) ontevreden over de mogelijkheden om deze fietsen (of bromfietsen/scooters) te parkeren. De beperkte fietsparkeervoorzieningen zorgen eveneens voor overlast in de openbare ruimte, waar veel (en foutief) geparkeerde fietsen de doorloop belemmeren en een rommelig beeld geven. Meer dan de helft van de respondenten geeft daarom aan dat er hoge prioriteit gelegd moet worden op het verbeteren van de parkeermogelijkheden voor fiets of scooter. Ruim 40% van de bevraagden geeft eveneens aan dat een hoge prioriteit voor het verbeteren van de bereikbaarheid van de binnenstad per fiets of scooter wenselijk is. De ondernemers en vastgoedeigenaren delen deze wens. Leefbaarheid Een belangrijk aspect voor bewoners is de leefbaarheid van de binnenstad van Leiden, maar ook bezoekers van buiten de gemeente hebben baat bij een prettig leefklimaat. Van de bewoners in de binnenstad geeft circa 80% aan (zeer) tevreden te zijn met het huidige woonklimaat. Openbare ruimte
Hoewel de uitstraling en sfeer van de openbare ruimte vanuit diverse hoeken als onderscheidend en gewaardeerd ervaren wordt, is er enige verbetering mogelijk op het gebied van de netheid van de binnenstad. Een kwart van de respondenten zegt hier ontevreden over te zijn. Overlast
De bewoners van de binnenstad wijzen enkele activiteiten aan die voor overlast zorgen. Evenementen zijn hierbij de meest genoemde oorzaak van overlast (30% van de respondenten die overlast ervaren), waarbij de drukte, de geluidsoverlast en ook de hoeveelheid evenementen genoemd worden. Specifiek gaat het met name om de festiviteiten rondom 3 oktober, de marathon en de kermis. Andere overlast gevende aspecten zijn de beperkte fietsparkeermogelijkheden, de hoeveelheid horeca, studenten en het (geparkeerde) autoverkeer.
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Ook door de ondernemers en de vastgoedeigenaren wordt het historische karakter van de binnenstad en de daarbij behorende esthetische kwaliteiten als waardevol beschouwd.
7
30-10-19 10:43
Met betrekking tot de mobiliteit is er ruimte voor verbetering. De Leidse binnenstad is momenteel onvoldoende bereikbaar voor bezoekers met de auto en biedt beperkte parkeermogelijkheden voor zowel auto’s als fietsen en/of scooters. De in de openbare ruimte geparkeerde voertuigen en het autoverkeer vormen een bron van overlast voor bewoners en bezoekers. De duurzaamheid en leefbaarheid van de binnenstad van Leiden zijn twee brede thema’s. Zowel bewoners als ondernemers en vastgoedeigenaren staan open voor het verduurzamen van de binnenstad, door middel van vergroening van de openbare ruimte. Behalve een klimaatregel, is het vergroenen van het centrum een versterking van zowel het leefklimaat als de uitstraling en identiteit van de openbare omgeving.
2. Uitgebreide uitkomsten enquête Als onderdeel van de analysefase is de mogelijkheid geboden om door middel van het invullen van een online enquête een mening te laten horen over de kwaliteiten en knelpunten van de binnenstad van Leiden. De enquete kon ingevuld worden door zowel bewoners, bezoekers, ondernemers en vastgoedeigenaren. Gedurende drie weken in de periode mei/juni 2019 is de enquête beschikbaar geweest. Via diverse kanalen (zowel fysiek als digitaal) is door de gemeente een oproep gedaan aan de verschillende doelgroepen om de enquête in te vullen. Uiteindelijk heeft dit geresulteerd in een respons van 1.228 valide enquêtes.
Betrokkenheid binnenstad In figuur 1.1 is de verdeling naar betrokkenheid bij de binnenstad weergegeven. De betrokkenheid is uitgesplitst naar bewoners van de binnenstad van Leiden, van de gemeente Leiden (exclusief binnenstad) en bezoekers van buiten de gemeente Leiden. Daarnaast wordt er onderscheid gemaakt in ondernemers en vastgoedeigenaren. Aangezien sommige respondenten op meerdere manieren betrokken zijn, is ervoor gekozen om enkel het antwoord in te vullen vanuit welke hoedanigheid de vragenlijst is ingevuld. In totaal geven 587 respondenten (48%) aan dat ze in de gemeente Leiden wonen, maar buiten de binnenstad. Inwoners die in de binnenstad wonen, zijn vertegenwoordigd door 420 respondenten (34%). 126 respondenten (10%) geven aan dat ze buiten Leiden wonen, 60 respondenten (5%) zijn ondernemer in de binnenstad en 10 respondenten (1%) geven aan dat ze vastgoedeigenaar zijn. 25 respondenten (2%) hebben de optie ‘anders, namelijk’ ingevuld1. Dit betekent bij een betrouwbaarheidsinterval van 95% dat de representativiteit bij de groepen ‘inwoners van de binnenstad Leiden’ en ‘inwoners van de gemeente Leiden (buiten de binnenstad)’ relatief hoog is en van de andere groepen relatief laag.
1 De meeste respondenten die ‘anders, namelijk’ hebbe ingevuld, geven aan dat ze werkzaam zijn in de gemeente Leiden of oud-bewoners zijn van Leiden en/of de binnenstad.
8
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 8-9
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Uit de enquête kan worden geconcludeerd dat de binnenstad van Leiden een overwegend positief beeld laat zien. Profilering vindt met name plaats door een sterk horeca-aanbod en de vele culturele voorzieningen, de historische kern en de verbinding met het water zijn hierin beeldbepalende en identiteitsversterkende elementen. De Leidse binnenstad heeft een minder sterke positie als winkelstad, men mist aanbod in speciaalzaken en specifieke trekkers in de detailhandel.
9
30-10-19 10:43
3. Bewoners & Bezoekers Bezoekgedrag Frequentie bezoek
Respons naar leeftijd Wanneer we de respons naar leeftijd afzetten tegen de werkelijke samenstelling van de bevolking in Leiden, dan zien we dat de leeftijdsgroep 30 – 44 jaar oververtegenwoordigd is in de enquête, evenals de groep 45 – 64 jaar. De oververtegenwoordiging van deze laatstgenoemde doelgroep is een regulier beeld wat we zien in consumentenonderzoeken omdat ouderen over het algemeen sneller geneigd zijn aan dergelijke onderzoeken mee te werken dan jongeren en (jonge) gezinnen.
Bewoners van de Leidse binnenstad bezoeken in grote meerderheid (circa 80%) de Leidse binnenstad zeer regelmatig (3 of meer keer per week). Dit is een logisch gevolg, aangezien de bewoners voor primair levensonderhoud gebruik maken van de dagelijkse voorzieningen in de binnenstad. Daarnaast zijn er ook relatief veel bewoners die wel in Leiden wonen, maar niet in de binnenstad, die minimaal één keer per week in de binnenstad zijn. Circa 40% van deze groep bezoekt 1 tot 2 keer per week de Leidse binnenstad en ruim een derde doet dit 3 keer per week of meer. Ook de bezoekers van buiten Leiden zijn relatief vaak in de Leidse binnenstad te vinden. Meer dan de helft van de bezoekers geeft aan dat ze meer dan één keer per week de binnenstad bezoeken. Bij de categorie ‘anders’ is de relatief hoge bezoekfrequentie te verklaren door het personeel dat voor werk regelmatig in de binnenstad moet zijn.
Respons naar inkomen Gezien het feit dat in Leiden het inkomen erg verdeeld is over de verschillende wijken in Leiden, is ook het inkomensniveau in beeld gebracht. Hieruit blijkt dat de meeste respondenten die beneden modaal verdienen in de binnenstad van Leiden wonen. De meeste respondenten met een hoog inkomen (> € 70.000) wonen buiten de stad Leiden. In figuur 1.3 staan de verhoudingen weergeven. Deze vraag over het inkomen is niet aan ondernemers en vastgoedeigenaren gesteld.
10
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 10-11
Motivering keuze bezoek
Respondenten is gevraagd naar de belangrijkste redenen waarom zij de binnenstad van Leiden bezoeken. Elke respondent mocht maximaal 3 antwoordmogelijkheden invullen. Voor het grootste gedeelte komen bezoekers naar de binnenstad vanwege het horeca-aanbod, omdat het een gewoonte is/dichtbij ligt en vanwege de zaterdagmarkt. Ook de sfeer, waartoe de openbare ruimte, aanwezigheid van water en de historische gebouw behoren, is een veel gekozen antwoord. Aspecten die betrekking hebben op bereikbaarheid scoren relatief laag (m.u.v. bereikbaarheid per fiets/scooter). Als we inzoomen op bewoners van de binnenstad, dan zijn het horeca-aanbod, de gewoon/dichtbij, de zaterdagmarkt en de uitstraling en sfeer de belangrijkste redenen om de binnenstad te bezoeken. Voor bewoners buiten de binnenstad zijn dit ook het horeca-aanbod, gewoonte/dichtbij en de zaterdagmarkt. Voor bezoekers zijn het horeca-aanbod en de uitstraling en sfeer het belangrijkst. Opvallend is dat horeca-aanbod meer genoemd wordt dan het winkelaanbod. Meestal wordt in dergelijke enquêtes het winkelaanbod meer genoemd.
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Vragenlijst De enquête kende een thematische opbouw. Allereerst is de respondenten verzocht om aan te geven of men behoort tot de categorie ‘ondernemer’, ‘bewoner’ of ‘vastgoedeigenaar’. Vervolgens is aan alle doelgroepen dezelfde vragenlijst voorgelegd. Allereerst zijn de respondenten bevraagd over de bezoekredenen en hun bestedingen in Leiden, danwel ergens anders. Daarnaast is gevraagd naar de bezoekfrequentie, eventuele combinatiebezoeken, kwaliteiten en knelpunten. Tot slot is aandacht besteed aan de tevredenheid en prioritering van mogelijke acties die het centrum kunnen versterken. Indien de respondent woonachtig is buiten Leiden, en geen ondernemer of vastgoedeigenaar in de binnenstad is, wordt de respondent gedefinieerd als bezoeker.
11
30-10-19 10:43
bromfiets en/of scooter naar de binnenstad verplaatst, komt voornamelijk door Leidse bewoners die buiten de binnenstad wonen. De relatief grote groep die lopend naar de binnenstad gaat, woont voornamelijk in de Leidse binnenstad. Ongeveer de helft van alle respondenten die buiten Leiden wonen, geven aan dat ze zich met de fiets, bromfiets of scooter naar de binnenstad verplaatsen.
Gemiddelde verblijfsduur binnenstad
Vervoersmiddel
Aan de respondenten is gevraagd hoe of met welk vervoersmiddel ze meestal naar de binnenstad komen. Veruit de meeste respondenten geven aan dat ze de fiets, brommer of scooter als vervoersmiddel gebruiken om de binnenstad te bezoeken (circa 58% van het totale aantal respondenten). Ongeveer 28% van de respondenten geeft aan dat ze te voet de binnenstad bezoeken. Slechts 14% bezoekt de binnenstad met de auto, de bus of een ander vervoers middel. Bij de categorie ‘overig’ horen trein, scootmobiel, auto/motor en citybus/P+R), boot en anders, namelijk. De respondenten die ‘anders, namelijk:’ hebben ingevuld, noemen voor namelijk combinaties van vervoersmiddelen. Het hoge aantal bewoners dat zich met de fiets,
12
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 12-13
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Daarnaast is gevraagd naar de gemiddelde verblijfsduur in de binnenstad. Hierbij is onderscheid gemaakt in ‘korter dan 30 minuten’, ’30 tot 60 minuten’, ’61 tot 120 minuten’, ’121 tot 180 minuten’ en ‘langer dan 180 minuten’. De meeste inwoners van Leiden (inclusief bewoners binnenstad) blijven gemiddeld 61 tot 120 minuten in de binnenstad. Bezoekers van buiten Leiden blijven gemiddeld langer in de binnenstad (53% van de bezoekers geeft aan langer dan twee uur in de binnenstad te verblijven, waarvan 24% zelfs meer dan drie uur in de binnenstad verblijft. Relatief weinig respondenten geven aan dat de verblijfsduur in de Leidse binnenstad korter is dan een half uur.
13
30-10-19 10:43
Combinatiebezoek
Respondenten is gevraagd in hoeverre een winkelbezoek wordt gecombineerd met het bezoeken van een horecazaak. Ruim 40% van de respondenten geeft aan dat ze regelmatig de combinatie tussen winkelen en horeca maken. Bezoekers van buiten Leiden combineren dit relatief gezien iets vaker dan de bewoners van de stad (54% bezoekers en 45-47% bewoners). De groep respondenten die nooit winkelen en horeca nooit combineert is met 13% relatief beperkt. Er is hierbij ook weinig verschil te zien tussen bewoners en bezoekers. Daarnaast is ook gevraagd naar overig combinatiebezoek. Hieruit komt naar voren dat het winkelen ook regelmatig wordt gecombineerd met een museumbezoek, met evenementen in de binnenstad, naar de markt gaan, een bezoek aan de bioscoop of een bezoek aan de Hortus. Daarnaast wordt ook een vaartocht door de binnenstad regelmatig als combinatie met winkelen genoemd.
De voornaamste redenen waarom respondenten minder vaak de binnenstad van Leiden bezoeken zijn: • Minder winkelaanbod; • Verhuizing; • Parkeertarieven; • Minder tijd/drukte; • Online shoppen.
Bezoek specifieke horecazaken
In totaal zijn er 1.228 antwoorden gegeven op de vraag welke specifieke horecazaken respondenten bezoeken. Specifieke zaken die bovengemiddeld vaak zijn genoemd en daarom als trekker kunnen worden beschouwd zijn: Anne & Max, Annie’s, Bagels & Beans, Borgman & Borgman, Burgerzaken, City Hall, De Waag, Einstein, La Place, Meneer Jansen, Roos, Stadsbrouwhuis en van Engelen. Mate van tevredenheid
Ongeveer de helft van de respondenten geeft aan dat ze de binnenstad de afgelopen jaren niet meer of minder zijn gaan bezoeken. Circa 27% geeft aan dat ze de binnenstad meer zijn gaan bezoeken en circa 22% is de binnenstad de afgelopen jaren juist minder vaak gaan bezoeken. Tussen de groepen is er relatief weinig verschil. Alleen in de doelgroep ‘anders’ ligt het percentage dat de binnenstad bezoek fors hoger dan bij de andere groepen. Ook zien we dat inwoners van Leiden (exclusief binnenstad) minder vaak de binnenstad bezoeken.
Bezoekers en bewoners hebben enkele vragen gekregen over de mate van tevredenheid over verschillende aspecten van de binnenstad. Geconcludeerd kan worden dat bezoekers en bewoners gemiddeld zeer tevreden zijn over de aanwezigheid van- en de relatie met het water. Ook over de uitstraling en sfeer van gebouwen, uitstraling en sfeer van de openbare ruimte en de veiligheid in de binnenstad zijn de respondenten gemiddeld tevreden tot zeer tevreden. De mate van tevredenheid ligt gemiddeld lager bij onderdelen die betrekking hebben op de bereikbaarheid en de parkeermogelijkheden. 35% is (zeer) ontevreden over de parkeertarieven, 25% is (zeer) ontevreden over de auto-parkeermogelijkheden, 28% is (zeer) ontevreden over de fietsparkeermogelijkheden en 28% geeft aan (zeer) ontevreden te zijn over de bereikbaarheid. Ook over het winkelaanbod is men minder tevreden: 28% is ontevreden tot zeer ontevreden. Over het cultureel- en horeca-aanbod zijn bezoekers en bewoners over het algemeen tevreden tot zeer tevreden. Verdeeld naar de herkomst van de respondenten zijn dit de meest opvallende conclusies:
De voornaamste redenen waarom respondenten vaker de binnenstad van Leiden bezoeken zijn: • Ze zijn in de binnenstad gaan wonen; • Ze vinden de binnenstad aantrekkelijker geworden; • Ze hebben meer tijd om de binnenstad te bezoeken; • Vanwege werk in en nabij de binnenstad; • De sfeer.
14
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 14-15
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Kwaliteiten en knelpunten Ontwikkeling aantal bezoeken binnenstad
15
30-10-19 10:44
• Bewoners uit de binnenstad zijn over het algemeen meer tevreden over de markten in de binnenstad dan gemiddeld wordt waargenomen. Dit komt, omdat bewoners uit Leiden (excl. Binnenstad) en bezoekers hier relatief vaak geen mening over hebben. • Hetzelfde geldt voor het woonklimaat. Onder de bewoners van de binnenstad geeft circa 80% aan tevreden of zeer tevreden te zijn met het woonklimaat. • Relatief veel bezoekers zijn ontevreden over de autobereikbaarheid. Bewoners uit de binnenstad zijn hier relatief tevreden over. • Bezoekers zijn gemiddeld gezien ontevreden over de parkeertarieven in de binnenstad (bewoners veelal geen mening).
Onderscheidend vermogend
Veel respondenten vinden dat de compactheid van de stad, het historische karakter, de architectuur, de ligging aan het water en de sfeer de belangrijkste elementen zijn waarmee de binnenstad van Leiden zich onderscheidt van andere binnensteden. Ook de relatief beperkte omvang van toerisme, het horeca-aanbod, de (relatief) beperkte drukte en de markt (woensdag- en zaterdagmarkt) worden door verschillende respondenten aangehaald als onderscheidende elementen. Het aantal respondenten dat het winkelaanbod als onderscheidend aanmerkt is beperkt. Daartegenover staat het culturele aanbod in de vorm van de verschillende musea in de binnenstad dat als onderscheidend wordt beoordeeld door veel respondenten. In figuur 2.9 zijn de meest onderscheidende elementen weergeven. Hoe dikker het woord, hoe vaker het element door respondenten is genoemd.
Figuur 2.9 Woordenwolk onderscheidend vermogen
Van de 1.118 respondenten die de vraag of er bepaalde voorzieningen en/of activiteiten zijn waardoor ze overlast ervaren, geeft 43% van hen aan dat hier sprake van is. Van de respondenten die in de binnenstad wonen, geeft circa 62% aan overlast te ervaren. Aan de respondenten die overlast ervaren, is gevraagd wat ze als oorzaak of oorzaken zien van de overlast. In figuur 2.10 zijn de meest overlast gevende activiteiten/voorzieningen weergeven. Evenementen worden het vaakst genoemd, waarbij voornamelijk 3 oktober, de marathon en de kermis als specifieke evenementen worden genoemd. Met name de drukte en het geluid die gepaard gaan met de evenementen zorgen voor overlast. Ook de hoeveelheid evenementen die in de binnenstad plaatsvinden wordt regelmatig genoemd. Aspecten die betrekking hebben op de fiets worden ook vaak genoemd, waarbij voornamelijk de beperkte parkeervoorzieningen voor fietsen worden genoemd. Geluidsoverlast, de hoeveelheid horeca, studenten, autoverkeer en parkeren zijn ook vaak als overlast gevende activiteiten/voorzieningen genoemd.
16
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 16-17
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Overlast gevende voorzieningen
17
30-10-19 10:44
Prioritering acties in binnenstad
Missende voorzieningen
In totaal hebben 1.120 respondenten antwoord gegeven op de vraag of ze bepaalde voor zieningen missen in de Leidse binnenstad. 48% van de respondenten geeft aan dat ze geen voorzieningen missen. Dit geldt voornamelijk voor bezoekers die buiten de stad Leiden wonen en de groep ‘anders’. Bij beide groepen geeft circa 61% aan dat ze geen voorzieningen missen. 56% van de bewoners in de Leidse binnenstad geeft aan dat ze wel bepaalde voorzieningen missen. Voor bewoners in Leiden die niet in de binnenstad wonen is dit 53%. Indien is ingevuld dat ze bepaalde voorzieningen missen, is gevraagd welke voorzieningen dit zijn (open vraag). Het gebrek aan speciaalzaken, een breder winkelaanbod, het ontbreken van een centraal plein en een beter horeca aanbod worden het meest genoemd. Ook is er onder relatief veel respondenten behoefte aan een grotere/modernere bioscoop. Veel respondenten gaven ook aan welke ketens ze graag in de binnenstad zien. Veelgenoemde ketens zijn V&D (warenhuis), Primark, Zara, Mango, Mediamarkt en Decathlon. In figuur 2.11 zijn de meest gemiste voorzieningen beschreven.
Figuur 2.11 Woordenwolk missende voorzieningen
18
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 18-19
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Figuur 2.10 Woordenwolk overlast gevende voorzieningen
Aan respondenten is gevraagd om op basis van een reeks aan thema’s aan te geven in hoeverre er prioriteit gelegd moet worden op het aanpakken/verbeteren van het desbetreffende thema. Gemiddeld genomen geven de meeste respondenten aan dat er hoge prioriteit moet liggen op het aanpakken van de winkelleegstand, het vergroenen van de binnenstad en het verbeteren van de parkeermogelijkheden voor fietsen en scooters. Bij al deze thema’s geeft meer dan 50% aan dat het aanpakken hiervan een hoge prioriteit heeft. Verdeeld naar de herkomst van de respondenten zijn dit de meest opvallende conclusies: • Relatief veel inwoners van de binnenstad stellen hoge prioriteit aan het transformeren van delen in de binnenstad naar een andere functie (44% t.o.v. 36% gemiddeld). • Bezoekers stellen gemiddeld meer prioriteit op het uitbreiden van het aantal evenementen dan bewoners uit de binnenstad. • Bewoners van de binnenstad stellen in veel hogere mate het tegengaan van overlast tijdens evenementen als hoge prioriteit dan bewoners buiten de binnenstad en bezoekers (48% t.o.v. 39% gemiddeld). • Bezoekers vinden dat er meer prioriteit moet zijn voor marketing en communicatie dan bewoners van de binnenstad. • Bereikbaarheid heeft bij bezoekers relatief vaak een hoge prioriteit. Procentueel ligt dit hoger dan bij bewoners van Leiden (38% t.o.v. 20%).
• Voor de bereikbaarheid met de fiets/scooter ligt de prioriteit hoger dan bij bewoners van de binnenstad en bezoekers buiten Leiden. • De herziening van het parkeertarief wordt door relatief veel bezoekers van buiten Leiden als hoge prioriteit in de Leidse binnenstad gezien. Met 46% ligt dit een stuk hoger dan het gemiddelde van de respondenten (27%).
19
30-10-19 10:44
4. Jongeren 15 - 29 Een bijzondere doelgroep binnen de bewoners en bezoekers zijn de jongeren tussen de 15 – 29 jaar. Circa 14% van de geënquêteerden valt binnen deze doelgroep, dat zijn 170 respondenten. In dit hoofdstuk wordt ingezoomd op enkele kwalitatieve conclusies uit de input van deze leeftijdscategorie. Overlast
Onder de jongeren geeft 42% aan overlast te ervaren van bepaalde voorzieningen en/of activiteiten in de binnenstad. Circa 22% van deze ervaren overlast wordt veroorzaakt door evenementen (circa 10% van de totale groep jonge respondenten). Vergelijkbaar met het totaal, zien jongeren evenementen daarmee als één van de grootste overlast gevende activiteiten in de binnenstad. Verkeer vormt eveneens een belangrijke bron van overlast voor de jonge respondenten. Auto’s zijn hierin de voornaamste veroorzaker, met zowel de hoeveelheid geparkeerde auto’s alsook het snelverkeer door de binnenstad. Circa 10% van de totale groep respondenten tussen 15-29 jaar benoemd deze auto’s als reden van overlast (21% van degenen die overlast ervaren). Ook de bussen door de binnenstad worden om deze laatste reden (snel rijdend verkeer) benoemd. Met betrekking tot fietsen zijn het met name de (foutief) geparkeerde fietsen die voor overlast zorgen. Vergelijkbaar met de totale respondentengroep zijn ook afval en studenten onderwerpen die relatief vaak genoemd worden als overlast gevende factoren. Missende voorzieningen
De variatie die in het winkelaanbod mist volgens deze groep respondenten zien zij ook graag terug in het horeca-aanbod. Als circa een kwart van de missende elementen worden uitgaanslocaties voor de “oudere jongeren” (23+) genoemd. Het huidige aanbod in het nachtleven zou versterkt kunnen worden met een club of discotheek waar meer grootschalige feesten georganiseerd kunnen worden, maar ook met kleinschalige kroegen gericht op deze sub-doelgroep. Ook met betrekking tot restaurants wordt door circa 10% van de jongeren aangegeven dat meer variatie wenselijk is; voorbeelden die genoemd worden zijn vegan- of duurzame restaurants en verschillende wereldkeukens. Verschillen
Hoewel er nuanceverschillen voorkomen wijkt deze doelgroep met haar antwoorden niet sterk af van het totaal aan respondenten. Er is daarom gekozen de analyses van de overige vragen in dit rapport niet verder uit te lichten, daar de binnenstad voor alle doelgroepen is en daarmee de wensen van de gehele set respondenten in acht dient te nemen.
20
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 20-21
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Meer dan de helft van de jongeren (58%) geeft aan voorzieningen te missen in de Leidse binnenstad. Het voornaamste gemis zit in het winkelaanbod, ruim de helft (circa 30% van de totale groep 15-29) geeft dit aan als missende voorzieningen. Respondenten geven aan behoefte te hebben aan zowel detailhandel met een aantrekkende werking, alsook lokale speciaalzaken met hoogwaardig aanbod. Ketens die vaak genoemd worden zijn Primark, Zara, Mango en Stradivarius. Opvallend is dat de Primark daarin vaak als solitaire winkelformule gemist wordt, terwijl respondenten die een Zara e.d. missen eveneens graag de bijzondere speciaalzaakjes en lokale ondernemers (in een hoger segment) in het straatbeeld zien.
21
30-10-19 10:44
5. Ondernemers In totaal zijn er 60 ondernemers in de Leidse binnenstad die de enquête hebben ingevuld. Hiervan heeft 88% procent aangegeven in welke hoofdbranche ze werkzaam zijn. Circa 53% geeft aan werkzaam te zijn in de detailhandel, circa 28% is werkzaam in de horeca en circa 19% is actief in de dienstensector. In onderstaande cirkeldiagrammen zijn de verdelingen voor de hoofdbranches detailhandel en leisure te zien. In de Leisure-sector geeft 23% aan een restaurant te runnen, evenals 23% dat een café-restaurant runt. 18% werkt in de cultuur sector, 14% is een café-uitbater en 9% is ondernemer in de ontspanningssector. Lunchrooms en hotels worden door 5% vertegenwoordigd. In de dienstensector is circa 10% werkzaam in de ambachtelijke sfeer (kapper, schoonheidssalon, schoenmaker, etc.), circa 40% is werkzaam bij een financiële instelling (bank, verzekering, etc.) en circa 50% is werkzaam in de particuliere dienstverlening (reis-, uitzendorganisatie, etc.). Daarnaast hebben 53 respondenten aan gegeven wat voor soort zaak ze hebben. Het grootste deel van de ondernemers geeft aan dat ze zelfstandig ondernemer zijn (circa 83%), circa 5% is franchisenemer en circa 8% heeft een filiaalketen.
Aan de ondernemers is gevraagd hoe hun zaak economisch functioneert (omzet). Van de 60 ondernemers geeft circa 62% aan dat ze economisch goed tot zeer goed functioneren. Een derde van de ondernemers geeft aan dat ze matig functioneren en circa 5% geeft aan dat ze economisch slecht of zeer slecht functioneren. Daarnaast is gevraagd hoe het economisch functioneren (omzet) zich de afgelopen 3 jaar heeft ontwikkeld. Ongeveer de helft geeft aan dat deze ontwikkeling positief of zeer positief is verlopen. Circa 27% geeft aan dat deze ontwikkeling neutraal is en circa 22% geeft aan dat het economisch functioneren de afgelopen 3 jaar negatief is geweest.
22
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 22-23
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Economisch functioneren (omzet)
23
30-10-19 10:44
Een inschatting van de herkomst van de omzet, als percentages van de totale jaaromzet, laat zien dat ondernemers denken dat circa 49% afkomstig is van bezoekers uit Leiden, circa 26% van bezoekers uit de regio en circa 24% van bezoekers buiten de regio (inclusief toerisme).
6. Vastgoedeigenaren In totaal hebben 10 vastgoedeigenaren, die vastgoed in bezit hebben in de Leidse binnenstad, de enquête ingevuld.
Rol gemeente
De ondernemers is gevraagd wat de gemeente kan doen om het ondernemersklimaat te verbeteren. Het meest genoemde punt heeft betrekking op het beleid ten aanzien van vergunningen. Ook de communicatie van de gemeente naar ondernemers is een verbeterpunt. Verder zijn punten benoemd die betrekking het op parkeren (betere parkeervoorzieningen en verlagen van parkeertarieven), een schonere openbare ruimte en minder horeca.
Kwaliteiten van de binnenstad
De vastgoedeigenaren geven aan dat het historische karakter van de binnenstad de belangrijkste kwaliteit van de binnenstad is, gevolgd door de bereikbaarheid en het musea-aanbod. Daarnaast worden ook diversiteit, de markt en het horeca aanbod genoemd. Knelpunten van de binnenstad
Duurzaamheid
In totaal hebben 54 ondernemers antwoord gegeven op de vraag of ze in de bedrijfsvoering en/of assortiment rekening houden met duurzaamheid, bijvoorbeeld door verkoop van duurzame producten, het streven om plasticvrij te ondernemen of het sluiten van de deuren tijdens openingstijden. Circa 89% van de ondernemers geeft aan hiermee rekening te houden. Dit doen ondernemers voornamelijk door duurzame producten in te kopen, minder plastic te gebruiken, door aan afvalmanagement te doen (o.a. scheiden van afval) en door meer recyclede producten te gebruiken. De ondernemers die aangeven niet duurzaam bezig te zijn, geven voornamelijk aan dat het op de planning staat of dat het niet van toepassing is op het type onderneming. Verbeterpunten binnenstad
De voornaamste verbeterpunten die door ondernemers worden genoemd zijn het realiseren van meer fietsparkeergelegenheden om de fietsoverlast aan te pakken, betere parkeervoor zieningen voor auto’s, een schonere buitenruimte, meer groen en minder horeca in de binnenstad. Waarom ondernemer in de Leidse binnenstad
Veruit de meest genoemde reden om te ondernemen in Leiden is de historische binnenstad. De ondernemers beschouwen dit als een enorme kwaliteit van de stad. Hieraan gekoppeld is de esthetiek van de stad, dat ook enkele keren is benoemd. Verder worden sfeer en het toenemend aantal toeristen genoemd.
De vastgoedeigenaren hebben de volgende punten als belangrijkste knel-/verbeterpunten genoemd: • Betere aanloopstraten (x3) • Betere bereikbaarheid (x2) • Fietsparkeervoorzieningen (x2) • Behouden winkelstand • Betere communicatie gemeente • Te veel horeca • Meer winkelconcentratie • Betere aanloopstraten • Beter winkelaanbod • Betere afvalinzameling Investeringsbereidheid
In totaal geven 5 van de 10 vastgoedeigenaren aan dat ze investeren in hun vastgoed. Enerzijds heeft dit betrekking op het onderhouden van de huidige vastgoedportefeuille, anderzijds betreft het investeren in nieuwe vastgoedobjecten. Drie vastgoedeigenaren geven aan niet te investeren of niet te willen investeren in vastgoed. Bij twee vastgoedeigenaren is onbekend of ze wel of niet investeren in vastgoed. Transformatieplannen
De meeste vastgoedeigenaren geven aan dat ze geen transformatieplannen hebben. Slechts één respondent geeft aan momenteel een pand met een kantoorfunctie te transformeren naar woningen en één respondent overweegt transformatie.
Vijf van de tien vastgoedeigenaren geven aan dat ze rekening houden met duurzaamheid, bijvoorbeeld door duurzame energie op te wekken, isolatiemaatregelen te nemen of door vergroening van het pand. Maatregelen die worden genoemd zijn: • Aanpassing dubbele beglazing, zonnepanelen, etc. • Maatregelen om de kosten van de exploitatie terug te dringen. • Op momenten dat iets vervangen/gerepareerd dient te worden. Redenen die genoemd zijn om niet te investeren in duurzaamheid zijn: • Teveel OZB betalen. • Tevreden met de huidige stand van zaken. • Monumentale status van het pand. Weinig mogelijkheden.
24
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 24-25
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Duurzaamheid vastgoed
25
30-10-19 10:44
Bijlage 2: Ontwikkeling Leidse binnenstad (feiten en cijfers) Op basis van data kan de ontwikkeling van de Leidse binnenstad in beeld worden gebracht. Hiervoor is gebruik gemaakt van de informatie uit de BinnenstadsBarometer (Platform Binnenstadsmanagement, 2018) en de Leidse Binnenstad Index (Gemeente Leiden, 2017). Beide tools laten een index zien van het functioneren op een verscheidenheid aan thema’s. Deze thema’s worden in dit hoofdstuk naast de vijf thema’s voor de binnenstad, levendigheid (was ondernemersklimaat), identiteit (was evenementen), duurzaamheid, mobiliteit en leefbaarheid gelegd om eventuele aandachtspunten voor de toekomst te herleiden.
BinnenstadsBarometer 2015-2018 (In ontwikkeling) De binnenstadsbarometer kijkt naar de binnenstad als integraal en verbonden geheel. De volgende paragrafen geven enkele bijzondere ontwikkelingen in de binnenstad van Leiden weer op basis van de door de gemeente geformuleerde thema’s. Leefbaarheid
De leefbaarheid in de binnenstad van Leiden hangt samen met een variatie aan aspecten. Voldoende ondersteunende voorzieningen- of de toegankelijkheid van basisfuncties voor bewoners van de binnenstad- zijn daar onderdeel van. De binnenstadsbarometer laat voor de
26
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 26-27
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Leidse Binnenstad Index 2018 De gemeente Leiden heeft zelf de Leidse Binnenstad Index ontwikkeld. Deze meet het economisch klimaat van de binnenstad met 28 indicatoren in 5 thema’s (stadskwaliteit, verdienvermogen, bereikbaarheid, vestigingsklimaat en arbeidsmarkt). Sinds 2013 laten deze thema’s een positieve ontwikkeling zien. Binnen de indicatoren zijn echter ook enkele dalers te zien. Het aantal bezoeken aan de VVV Leiden laat een schommelend beeld zien, met een afname sinds 2016. Hoewel het aantal passanten in het kernwinkelgebied toeneemt, is de aankoop van artikelen en de bestedingen in de binnenstad t.o.v. een Nederlands gemiddelde afgenomen. Daar tegenover staat dat het aandeel van cultuur en recreatie-bezoeken en hotelovernachtingen (met uitzondering van musea) groeit. • Het aantal winkels in de binnenstad van Leiden neemt sinds 2016 af, waar horeca juist toeneemt. Dit is in lijn met de nationale trends m.b.t. een compact kernwinkelgebied en gevarieerd aanbod in de binnenstad. Het verschil tussen de leegstand in de binnenstad van Leiden ten opzichte van de gemiddelde leegstand in Nederland is ten opzichte van eerdere jaren afgenomen. • De werkgelegenheid toont een spiegel van het aantal verkooppunten in detailhandel en horeca.
De werkgelegenheid in de detailhandel is bijna weer op het niveau van 2013 (na een dip) en er is sprake van een toename van de werkgelegenheid in de horeca. Samen goed voor een lichte stijging in de index. Veel van de dalers zijn te verklaren met nationale trends (gemengd gebruik, toename horeca) en daarom niet direct een negatief fenomeen. Het economisch functioneren van de binnenstad Leiden laat gebaseerd op deze indicatoren een gezonde ontwikkeling zien die mee beweegt met de veranderende vraag en behoeften van consumenten.
27
30-10-19 10:44
binnenstad van Leiden een positieve ontwikkeling zien op dit gebied, met vijf procentpunt verschil tussen Leiden en de gemiddelde grote Nederlandse binnenstad. Levendigheid
De binnenstad van Leiden scoort goed op doelgroependiversiteit. De aanwezigheid van het hoger onderwijs in de stad kan hier een goede katalysator voor zijn, maar ook het woningaanbod moet geschikt zijn voor diverse doelgroepen om een verscheidenheid aan groepen naar de binnenstad te trekken. Overige analyses Onderstaande analyses geven een beeld over de demografische ontwikkelingen in de binnenstad van Leiden en een overzicht van het aanbod in de detailhandel. Demografische ontwikkelingen De verdeling tussen zowel de leeftijdscategorieën, als de huishoudenssamenstelling in de binnenstad van Leiden is sinds 2015 weinig veranderd. Wel is er enige groei zichtbaar in de leeftijdsgroep 45-plussers. De huishoudenssamenstelling laat zien dat er overwegend eenpersoonshuishoudens in de binnenstad wonen. Afbeelding 1 en 2 geven een overzicht.
Figuur 3 - Aanbodontwikkeling detailhandel in VKP (Locatus, bewerking BRO)
Aanbodontwikkeling en benchmark In de detailhandel in de binnenstad van Leiden is sinds 2015 een daling zichtbaar in het aantal verkooppunten in alle branches, met uitzondering van de dagelijkse sector. In het aantal vierkante meters winkelvloeroppervlak is eveneens een daling zichtbaar- hoewel het aanbod in de mode & luxe na een dip in 2017 weer redelijk bijgetrokken is naar het oude niveau. Kijkend naar het aanbod leisure en diensten is er een stijging zichtbaar in het aantal horecazaken in de binnenstad van Leiden. Sinds 2015 is het aantal verkooppunten in de horeca met 8% toegenomen.
Figuur 1 - Verdeling leeftijdscategorieën binnenstad Leiden (CBS 2015-2018, bewerking BRO)
28
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 28-29
Figuur 2 - Verdeling huishoudens binnenstad Leiden (CBS 2015-2018, bewerking BRO)
Figuur 4 - Aanbodontwikkeling detailhandel in WVO (Locatus, bewerking BRO)
Figuur 5 - Aanbodontwikkeling leisure & diensten in VKP (Locatus, bewerking BRO)
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Van de verkooppunten in de Leidse binnenstad staat 6,9% leeg, dit is iets meer dan het gemiddelde in Nederlandse binnensteden (6,2%). Kijkend naar de winkelvloeroppervlakten is dit in de binnenstad van Leiden slechts 6,4% t.o.v. gemiddeld 8,4% in Nederlandse binnensteden (Locatus, 2019). Volgens de Leidse Binnenstad Index is de leegstand de afgelopen jaren afgenomen.
29
30-10-19 10:44
Bijlage 3: Flankerende beleidskaders De bestaande beleidsstukken van de gemeente Leiden komen samen in de binnenstad. Het integrale karakter vraagt om een visie vanuit diverse perspectieven en gemeentelijke teams. Onderstaande paragrafen behandelen thematisch de relevante flankerende beleids kaders die mede de ontwikkeling van de Leidse binnenstad sturen. Mobiliteit Binnen het thema mobiliteit zijn enkele hoofdlijnen te onderscheiden uit de flankerende beleidskaders en kaders die nog in ontwikkeling zijn. Centraal hierin staat natuurlijk een goede bereikbaarheid van de Leidse binnenstad. Leefbare en toegankelijke binnenstad
Het plan is om de kwaliteit van de openbare ruimte voor bezoekers en bewoners te vergroten door het autoluw (en deels autovrij) maken van de binnenstad (Plan leefbare en toegankelijke binnenstad). Door het aantal geparkeerde- en doorgaande auto’s terug te dringen ontstaat een prettig en veilig verblijfsklimaat voor langzaam verkeer. De binnenstad moet desondanks toegankelijk blijven voor auto-bezoekers. Er is daarom in de binnenstad van Leiden gekozen voor de bouw van twee ondergrondse parkeergarages (Mobiliteitsnota, 2015). Daarmee is het de bedoeling dat parkeren in de openbare ruimte aanzienlijk afneemt, zonder afbreuk te doen aan de bereikbaarheid en gastvrijheid van de binnenstad. Promotie actief vervoer
Het College is voornemens in de binnenstad van Leiden actief- en openbaar vervoer te stimuleren. Als fietsstad zet Leiden in op een kwalitatief (snel)fietsnetwerk waarmee de fietser beschikt over snelle en directe routes door de stad. Een van de prioriteiten voor de binnenstad ligt bij het verbeteren van de fietsparkeervoorzieningen. Evenals auto’s kunnen geparkeerde fietsen zorgen voor een rommelige beeldkwaliteit en overlast. De toegankelijkheid voor bijvoorbeeld mindervaliden en ouders met kinderwagens komt hierdoor in het geding. Door geparkeerde fietsen een heldere plek te geven in daarvoor bedoelde voorzieningen wordt zowel de kwaliteit van de openbare ruimte gewaarborgd, alsook de gastvrijheid van de binnenstad voor fietsers en voetgangers vergroot.
Foto: Piotr Ilowiecki
Er is een toename zichtbaar in het aantal kilometers dat gemaakt wordt ten behoeve van bevoorrading en bezorging van goederen in de binnenstad. Met het oog op duurzaamheid en het verminderen van overlast kan dit kleinschaliger en duurzamer. Hiervoor zijn enkele nieuwe spelregels nodig (lengtebeperkingen, cameratoezicht, venstertijden, uitbreiding voetgangerszone) en innovatieve oplossingen als elektrische bakfietsen, verzamelplaatsen aan de randen van de binnenstad en vervoer over het water. Samen met ondernemers en leveranciers/ vervoerder is de gemeente Leiden op zoek naar duurzame oplossingen om in 2025 te komen tot zero emissie – duurzame stadslogistiek.
30
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 30-31
Levendigheid (was ‘ondernemersklimaat’) Consumenten zoeken steeds meer totaalbeleving in een bezoek aan de binnenstad. Behalve het ‘traditionele’ winkelen brengt men een bezoek aan de horeca, een museum of bioscoop
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Slimme stadsdistributie
31
30-10-19 10:44
en andere leisure of diensten die geboden worden. De Winkelnota Leidse Binnenstad (2018) heeft daarom aandacht voor de totaalbeleving in het centrum. Aantrekkelijk belevingsgebied met sterk aanbod
Als binnenstad is het van belang een totaalbeleving te kunnen bieden. In Leiden wordt daarom allereerst ingezet op een aantrekkelijk, compact winkelgebied met zo min mogelijk leegstand. Door dit winkelgebied aantrekkelijk te maken voor de vestiging van bekende formules en een gezond ondernemersklimaat te creëren, blijft de binnenstad van Leiden eveneens aantrekkelijk voor winkelend publiek. Door het kernwinkelgebied compacter te maken, kan worden ingezet op de kwaliteit van de bestaande structuur. Horecavisie
Om het aanbod in de binnenstad compleet te maken is hoogwaardig aanbod in horeca en cultuur van belang. Een goed horeca-aanbod verlengt de verblijfsduur en bevordert het functioneren van andere sectoren (Horecavisie binnenstad Leiden, 2016). Voor de binnenstad geldt dat uitbreidingen in de horeca beperkt moeten blijven tot categorie I; horeca die uitsluitend tussen 6.00 uur en 22.00 uur geopend is, waar hoofdzakelijk kleine etenswaren en/ of alcoholvrije dranken worden verstrekt en ondergeschikt daaraan eventueel wijn of zwakalcoholhoudende dranken aan het menu worden toegevoegd. Oftewel, de zogenaamde dag-horeca als lunchrooms, koffietentjes of theehuizen. De gemeente pleit voor het behoud van de aanwezige horeca in overige categorieën, maar staat uitbreiding hierin niet toe. Momenteel wordt het huidige horecabeleid onder de loep genomen. In een aantrekkelijke binnenstad met totaalbelevingswaarde heeft cultuur ook een plek. De binnenstad van Leiden kent een breed cultureel aanbod, aangevuld met identiteitsversterkende culturele evenementen trekt dit bezoekers met een verscheidenheid aan bezoek motieven naar de binnenstad.
Identiteit (was ‘evenementen’) Een sterke profilering van de binnenstad vergroot de herkenbaarheid voor bezoekers en bewoners. Cityhospitality van Leiden streeft ernaar bezoekers kennis te laten maken met de stad, hen telkens te kunnen verrassen, maar ook dat men in de basis weet wat ze van Leiden kunnen verwachten en waarom bezoekers ervoor kiezen in de binnenstad van Leiden te recreëren (Handboek Gastvrije Stad, 2016). Evenementen
Evenementen in de openbare ruimte zorgen er niet alleen voor dat er ontmoetingen tussen gelijkgezinden worden gefaciliteerd in de binnenstad, ze kunnen ook identiteitsversterkend werken. Profilering van Leiden als cultuurstad komt o.a. tot uiting in evenementen. Er is in Leiden echter nog ruimte voor het ontwikkelen van nieuwe kwalitatief hoogstaande evenementen die goed aansluiten op het DNA van de stad en daarmee bijdragen aan de citymarketing. Accenten liggen daarin op duurzaamheid en gezondheid, toegankelijkheid voor alle doelgroepen en een betere spreiding van evenementen met een match tussen locatie en evenement (Uitgangspunten Evenementenbeleid Leiden, 2020-2025). Marketing & promotie
Een voor de hand liggende versterking van de Leidse identiteit is het uitdragen van het DNA in de diverse marketingdoeleinden en activiteiten; het continuüm van Leiden als Stad van Ontdekkingen voorzetten. Het Leids Continuüm (2016) laat zien dat een integrale citymarketing bijdraagt aan de positieve beleving van het stedelijk gebied en in de ontwikkeling van een welvarende economie. Door het DNA van Leiden als Stad van Ontdekkingen te laten leven wordt de betrokkenheid voor een groot aantal (toekomstige) stakeholders met de Leidse binnenstad vergroot. De integrale aanpak bereikt diverse doelgroepen als studenten, kenniswerkers, toeristen, bewoners, bezoekers etc.
Onderscheidend vermogen
Onderdeel van een aantrekkelijke binnenstad is, naast een aantrekkelijke mix van functies, eveneens het onderscheidend vermogen van het gebied. Wat is het DNA van de binnenstad van Leiden? De bouwstenen water, historisch, compact en verrassend zijn in de winkelnota geformuleerd om op door te ontwikkelingen. Het is de combinatie van deze elementen die versterkend werkt en waarmee de binnenstad van Leiden zich kan onderscheiden van andere historische binnensteden. Het onderscheidend vermogen kan ín de Leidse binnenstad eveneens worden versterkt binnen de vijf sfeergebieden. Elk van deze gebieden heeft een eigen identiteit waarin zij onderscheidend zijn voor de consument. Versterking van deze identiteit zorgt voor een aantrekkelijk, complementair totaalaanbod met voor ieder wat wils. Levendig vs. leefbaar
De keerzijde van een levendige binnenstad met veel bezoekers, horeca en evenementen, kan zijn dat de leefbaarheid van het gebied als woonwijk eronder lijdt. Binnen de ontwikkeling van de Leidse binnenstad als publiek belevingsgebied is het van belang rekening te houden met de integrale effecten en het spanningsveld met betrekking tot de leefbaarheid voor bewoners. 2
Bron: Winkelnota Leidse Binnenstad, 2018
32
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 32-33
De vraag naar hotelkamers blijft zich in Leiden positief ontwikkelen, verscheidene activiteiten zorgen ervoor dat het perspectief voor de komende jaren eveneens positief is (Tussenevaluatie hotelbeleid Leiden, 2018). Enkele uitgangspunten met betrekking tot de ontwikkeling van hotels in Leiden zijn: • Fasering, gedoseerd uitbreiden om toekomstige vraaggroei te accommoderen; • Vanwege doorlooptijd, reeds nieuwe initiatieven in overweging nemen; • Onderscheid maken tussen zittende en nieuwe initiatieven, om beide doelgroepen ruimte te bieden; • Ja, mits-beleid wordt aangeraden; • De Leidse maat in achtnemen bij het faciliteren van nieuwe ontwikkelingen. Door voldoende ruimte te creëren in de hotelsector kan Leiden zich in combinatie met een sterke identiteit, een aantrekkelijke totaalbeleving en inzet op zakelijk toerisme verder profileren als toeristische- en zakelijke bestemming.
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Hotelontwikkelingen 2
33
30-10-19 10:44
Duurzaamheid Duurzaamheid is in veel steden een hot topic, zo ook in Leiden. Behalve een gezonde economische positie doet een toekomstbestendige binnenstad ook aan ‘vergroening’. Energie
Het opwekken van duurzame, herbruikbare energie is een van de pijlers van een duurzame binnenstad. Naast individuele oplossingen voor pandeigenaren of ondernemers (zonnepanelen, windenergie of waterpompen) is dit mogelijk door middel van een energiepark waar de binnenstad gebruik van kan maken. Klimaatadaptatie
Om de toekomstbestendigheid van de binnenstad van Leiden te waarborgen is klimaat adaptatie van belang. Vergroening van het centrum kan op verschillende manieren zorgen voor warmteregulatie en afwatering. Het behoud van grote bomen speelt hierin een grote rol. Deze zorgen niet alleen voor schaduw, maar ook voor waterabsorptie, verbetering van de luchtkwaliteit en hebben lage onderhoudskosten (Leiden op weg naar 2030, 2019). Met de Groene kansenkaart (2019) wordt het kader voor deze vergroening geschetst, de vele functies van groen in acht nemend. Hierin staan collectief groen, compact groen en een groene hoofdstructuur centraal.
Conclusie beleidskaders De thema’s mobiliteit, levendigheid en identiteit zijn in bestaande beleidsstukken reeds ver uitgewerkt: • Met het plan leefbare en toegankelijke binnenstad worden binnenkort de handvatten voor de mobiliteitsopgave op het gebied van snel- en langzaam verkeer vast gelegd. • De levendigheid in de binnenstad van Leiden wordt gewaarborgd door sturing op een gezond ondernemersklimaat, met gemengd aanbod en totaalbeleving. Actualisatie van de horecavisie, de vernieuwde terrasregels en het evenementenbeleid biedt hierin de handvatten om de Leidse maat te voeren. • Met het Leids Continuüm ligt de basis voor een herkenbare identiteit in citymarketing er. Door hier verder op te bouwen komt het merk Leiden tot leven. Als historische binnenstad met een sterk cultureel- en wetenschappelijk aanbod herkent Leiden haar brede kwaliteiten waarmee het DNA als Stad van Ontdekkingen wordt opgebouwd. Duurzaamheid en leefbaarheid zijn, als overkoepelende doelen, nog onvoldoende uitgewerkt in de bestaande beleidsstukken. Hoewel er al goede pilots lopen om op projectbasis de duurzaamheid in de binnenstad te vergroten, mist hier een strategische lijn met heldere doelen op gebiedsniveau.
De leefbaarheid van de binnenstad zit verweven door de andere onderwerpen, door de sociale component van de binnenstad in acht te nemen ontstaat een leefbaar, verbonden centrum waar een diversiteit aan functies samen komt.
Afval
Leefbaarheid De binnenstad heeft een belangrijke betekenis als woonbestemming. Dit kan een spanningsveld creëren tussen het publieke- en private karakter van het gebied. Schoon, heel, veilig
Het bekende principe ‘schoon, heel, veilig’ staat centraal in de leefbaarheid. Het uitvoeringsprogramma handhaving werkt aan een schone-, bereikbare-, veilige- en aantrekkelijke stad (UPH, 2019). Door de overlast van fietsen op te lossen binnen het mobiliteitsthema wordt de veiligheid en kwaliteit van de openbare ruimte voor bewoners (en bezoekers) vergroot. Het handhaven van de historische kwaliteit als één van de bouwstenen voor de Leidse identiteit draagt eveneens bij aan een prettig verblijfsklimaat in de binnenstad. Leefbaar vs. levendig
Zoals eerder beschreven is een balans tussen publiek en privaat- of tussen levendigheid en leefbaarheid- nodig. Dit vraagt, naast de bekende economische doelstellingen, om een integrale aanpak in de binnenstad, waarbij duurzaamheid, bereikbaarheid en sociale veiligheid een grote rol spelen om de leefbaarheid te waarborgen.
34
1903343_TD_Project en programmamanagement_Programmaplan_Bijlage.indd 34-35
Omgevingsvisie 2040 De lijnen die in deze beleidskaders uitgezet worden zijn in overeenstemming met de Leidse waarden voor ontwikkeling van de stad zoals geformuleerd in de Omgevingsvisie 2040 (2019): • Verbonden met elkaar • Compact en nabij • Waterstad • Versterking van groen • Kennis maken, delen en overdragen • Historie koesteren • Een stad van (en voor) iedereen Ook bereikbaarheid, duurzaamheid en leefbaarheid worden in de omgevingsvisie aangehaald als ruimtelijke ambities voor Leiden. De omgevingsvisie vormt daarmee een geschikte paraplu voor de diverse beleidslijnen voor de binnenstad en voorliggende binnenstadsvisie.
Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 - 2024
Om het percentage recyclebaar afval te verhogen is de gemeente Leiden gestart met een pilot bedrijfsaval duurzame horeca. Binnen deze sector is eveneens de invoering van ecoglazen onderdeel van het Programma Binnenstad (2019).
35
30-10-19 10:44
Bijlage 4: Trends en ontwikkelingen De binnenstad als populairste plek Er trekken steeds meer mensen naar de stad, onder meer omdat hier de meeste werkgelegenheid aanwezig is, evenals allerlei voorzieningen op het gebied van onderwijs, zorg, cultuur, etc. De druk op de ruimte zal vragen om een efficiënter en flexibeler ruimtegebruik, niet alleen qua wonen en mobiliteit, maar ook bij voorzieningen. Hoge huurprijzen zorgen ervoor dat een ruimte flexibel ingezet moet gaan worden: bijvoorbeeld overdag een winkel en ’s avonds een café.
De digitale binnenstad Online en offline worden steeds meer met elkaar verweven. We zijn continu in verbinding met het internet, maar ook onze omgeving zit vol met verbindingen met de online wereld. Internet zit zo naadloos verweven in onze apparaten en omgeving dat we vaak niet eens meer merken dat het er is. • Smart homes & shops: gebouwen worden steeds slimmer doordat er steeds meer technologieën ontwikkeld worden die comfort, veiligheid en energie-efficiëntie voor op stellen. • Internet of Things: dit zorgt ervoor dat fysieke objecten digitaal verbindingen kunnen leggen tussen elkaar. Mini sensoren zullen ervoor gaan zorgen dat in de toekomst elk fysiek object met elkaar verbonden is. • Proptech (Property + Technology): Technologische toepassingen die het ontwerpen, bouwen, gebruiken, waarderen, (ver)huren, (ver)kopen, en beheren van gebouwen optimaliseren of vernieuwen. Proptech is een beweging waar zowel publieke organisaties, bedrijfsleven (inclusief startups), kennis-/onderwijsinstellingen en gebruikers onderdeel van zijn. Het is ook een combinatie van proces-, product- en business model innovatie, waar digitalisering van vastgoed en leefomgeving centraal staan. Er zijn steeds meer startups die hiermee bezig zijn. • Net Culture: doordat we ons nu kunnen verbinden met iedereen en dus ook alle culturen, ontstaan er nieuwe, online culturen.