200104 Bijlage 3 2 Actualisatie horecaonderzoek van bas

ACTUALISATIE Horecavisie LEIDEN

Hoofdstukindeling 1. Inleiding

2

2. Horeca-aanbod : actualisatie en ontwikkelmogelijkheden 2.1. Inleiding 2.2. Horeca ontwikkeling 2014-2019 2.3. Spreiding horeca-aanbod 2.4. Typegerichte uitwerking 2.5. Gebiedsgerichte uitwerking 2.5.1. Centrum per horecagebied 2.5.2. Centrum per sfeergebied 2.5.3. Centrum bijzondere ontwikkellocaties 2.5.4. Buiten het centrum, omliggende woongebieden 2.6. Benchmark 2014-2019 2.7. Draagvlak en vraagstructuur 2.8. Ontwikkelingen en Trends 2.9. Raming Economisch functioneren, marktruimte

3 3 4 4 5 6 7 8 12 13 16 17 19 22

3. Horeca-vestigingsbeleid 3.1. vestigingsbeleid : gebiedsgericht en typegericht 3.2. beoordeling methoden : eenvoudig en complex 3.3. vestigingsbeleid Leiden nader bekeken 3.4. Voorstel vereenvoudiging gebiedsindeling 3.5. voorstel vereenvoudiging categorie-indeling 3.6. Conclusie

24 24 24 28 30 32 33

4. Slotbeschouwing

34

BIJLAGEN

35

voor onderzoek ontwikkeling organisatie van winkels horeca vermaak winkelcentra binnensteden

Mr. Tripkade 21 3571 SV Utrecht tel: +31(0)302730411 mob:+31(0)624264814 Rapportage 1 oktober 2019

info@basconsultants.nl www.basconsultants.nl KvK Utrecht 30156577

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

1

1. INLEIDING De gemeente Leiden werkt aan een leefbare en attractieve stad waarin de inwoners, de bezoekers en de ondernemers zich thuis voelen. Een gevarieerd en goed functionerend voorzieningenaanbod is belangrijk. Binnen dat aanbod speelt de horeca een belangrijke rol. Het huidig horeca-vestigingsbeleid van de gemeente Leiden is begin 2016 vastgelegd in de horecavisie. Die ruimtelijk-economische visie is gebaseerd op aanbodgegevens van oktober 2014. Om de horecavisie te actualiseren is een actueel inzicht in Leidse horeca-aanbod nodig. Ook is er behoefte aan een evaluatie en waar nodig aanpassing van de in de horecavisie beschreven horeca-vestigingssystematiek. Als eerste stap en als basis voor de doorlichting van het horecavestigingsbeleid wordt in hoofdstuk 2 eerst een actueel inzicht gegeven van het per 1 juli 2019 in de gemeente Leiden gevestigde horeca-aanbod. Vervolgens wordt ingegaan op een aantal landelijke en lokale (ontwikkelingen in) draagvlak en vraag en wordt een raming gegeven van de marktruimte en de ruimtelijke en economische ontwikkelmogelijkheden voor de Leidse horeca op middellange termijn (voor de periode 2019-2024). In hoofdstuk 3 wordt de in de Horecavisie 2016 vastgelegde vestigings-methodiek van Leiden tegen het licht gehouden en beoordeeld.

Voor de actualisatie van het horeca-aanbod is gebruik gemaakt van gegevens van de gemeente Leiden (overzicht horeca-vergunningen, verlof en paracommerciële horeca) en HorecaDNA (landelijk overzicht van commerciële bij Kamer van Koophandel inschrijfplichtige horeca). De bestanden zijn in juni 2019 ter plekke gecontroleerd en waar nodig aangepast aan de werkelijke situatie (per 1 juli 2019). De actualisatie van het horecabestand vormt de basis voor de tweede stap waarin we de in de horecavisie gehanteerde vestigingssystematiek onder het vergrootglas leggen. De actualisatie van het horeca-aanbod en evaluatie van de gehanteerde horeca-vestigingssystematiek is nodig om in Leiden ook in de komende jaren een goed en geïntegreerd horeca-vestigingsbeleid te garanderen. Doel van de actualisatie van het aanbod en evaluatie van het beleid is: ‘Het bevorderen van een zodanige ontwikkeling van de horeca in Leiden dat deze de ruimtelijke, economische en functionele aantrekkingskracht en kwaliteit van de (binnen)stad versterkt’

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

2

2. HORECA-AANBOD LEIDEN 2.1.

Inleiding

Hieronder worden de belangrijkste kenmerken van het horeca aanbod op rij gezet (peildatum 1 juli 2019)1. Als basis is het HorecaDNA bestand gebruikt (peildatum 1 juli 2019, samengevat in bijlage 1). Het HorecaDNA bestand van Leiden omvat in totaal 444 horecabedrijven. Voor een juiste vergelijking met het in 2014 t.b.v. de horecavisie in Leiden uitgevoerde onderzoek en het in de horecavisie 2016 gehanteerde aanbodbestand is het HorecaDNA bestand aangepast. Het gaat om volgende uitsluitingen en categorieaanpassingen: - Partycatering (14 bedrijven in HorecaDNA) is niet meegenomen in de inventarisatie en analyse van het Leidse horeca-aanbod. - Hotels (21 bedrijven met 7.104 m2 vvo in HorecaDNA) zijn niet meegenomen in de inventarisatie en analyse van het Leidse horecaaanbod. Voor de hotelsector is een separate nota opgesteld2. - Coffeeshops (10 bedrijven softdrugs gerelateerd) zijn buiten beschouwing gelaten (behoren bij HorecaDNA tot de drankensector), - Eetcafés zijn verplaatst van de HorecaDNA drankensector naar de in Leiden gehanteerde restaurantsector, - Coffeecorners zijn verplaatst van de HorecaDNA drankensector naar de in Leiden gehanteerde fastservicesector, - Pannenkoekhuizen zijn verplaatst van de HorecaDNA fastservicesector naar de Leidse restaurantsector. De analyse van de Leidse horeca is typegericht en gebiedsgericht.

- Typegericht gaat het om het onderscheid in sectoren (drankensector, fastservice en restaurantsector) en de daarop gebaseerde en in het horeca-vestigingsbeleid gehanteerde horecacategorieën I, II, III, IV. - In de gebiedsgerichte analyse wordt aangesloten op de in de horecavisie begrensde sfeergebieden en horecagebieden. Zoals hierboven omschreven zijn de in HorecaDNA opgenomen bedrijven in partycatering, hotelsector en coffeeshops in voorliggende actualisatie en analyse van het Leidse horecaaanbod niet meegenomen. Ook is er een verschil tussen de in Leiden door de gemeente gehanteerde indeling van horecabedrijven en die van HorecaDNA. Dit alles betekent dat in de actualisatie en de gebiedsgerichte/typegerichte beschrijving van het horeca-aanbod en de ontwikkelingen daarin in paragraaf 2.2 tot en met paragraaf 2.4 gebruik wordt gemaakt van de Leidse indeling. In de benchmark (paragraaf 2.5) en raming van de ontwikkelmogelijkheden en marktruimte (paragraaf 2.8) worden de gegevens zoals weergegeven in het basisbestand van HorecaDNA gebruikt. 1

Hiervoor zijn bestanden van HorecaDNA en het vergunningenbestand van de gemeente gebruikt. Het aanbod is in juni 2019 ter plekke nagelopen (globale check buitenzijde). 2 Hotelonderzoek 2019 door Bureau Stedelijke Planning.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

3

2.2.

Horeca-ontwikkeling 2014-20193

Op 1 juli 2019 telt Leiden in totaal 399 horecabedrijven in de dranken-, fastservice- en restaurantsector. Samen beschikken deze bedrijven over een totale verkoopoppervlakte van ca. 43.000 m2. Dat is dus exclusief de in HorecaDNA opgenomen bedrijven in partycatering, hotels en coffeeshops en conform de in Leiden in het horecaonderzoek 2014 en in de Horecavisie 2016 gehanteerde indeling van horecabedrijven. Totaal m2 vloeroppervlak 2014 - 2019

2014

2019

Toe/afname

Drankensector Fastservice Restaurantsector

119 105 127

17.242 m2 6.104 m2 16.239 m2

106 146 147

16.644 m2 8.169 m2 18.166 m2

-13 +41 +20

-598 m2 +2.065 m2 +1.927 m2

Totaal horeca

351

39.585 m2

399

42.979 m2

+48

+3.394 m2

In de periode 2014-2019 groeide de horeca in Leiden met 48 bedrijven (+ 14%) tot 399 op 1 juli 2019. Deze relatief sterke groei in het aantal bedrijven ging gepaard met een relatief wat minder grote toename van het verkoopoppervlak, met bijna 3.400 m2 (plus 9%) tot nu ongeveer 43.000 m2 vvo4. In de afgelopen vijf jaar blijken de fastservice en de restaurantsector te groeien en neemt de drankensector in omvang af5. Kijken we naar de gegevens van HorecaDNA dan is het aanbod tussen vaststelling van de Horecavisie in 2016 en juli 2019 met ongeveer 35 bedrijven toegenomen, waarvan een deel conform het bestemmingsplan en een deel volgens de mogelijkheden gesteld in de horecavisie 2016.

2.3.

Spreiding horeca-aanbod

Van het totaal aantal geïnventariseerde horecabedrijven is anno 2019 het grootste deel (ca. 73%) gevestigd in de Leidse binnenstad (292 bedrijven met samen 34.810 m2 vvo) en 27% (107 horecazaken met in de omliggende wijken (107 bedrijven met in totaal 8.169 m2 vvo)).

Het huidig horeca-aanbod wordt beschreven per 1 juli 2019 en waar nodig vergeleken met het aanbod zoals in oktober 2014 aan de hand van het bestand van HorecaDNA door Van Spronsen is geïnventariseerd in het Horecaonderzoek 2014. 4 Vanuit de gemeente wordt opgemerkt dat dit ook te maken heeft met de omzetting van diverse snackconcepten die vóór 2017 niet onder de horeca maar onder de detailhandel vielen. 5 Bij DNA kleine toename drankensector in Leiden doordat de eetcafés en koffiezaken daar onder deze sector vallen. Voor de gemeente zijn ze bij de inventarisatie bij respectievelijk de restaurantsector en de fastservice geteld (respectievelijk 11 en 25 bedrijven). 3

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

4

Onderscheiden per horecacategorie ontstaat het volgende beeld Horeca-aanbod Leiden Categorie / sector Drankensector Fastservice Restaurantsector

Gebied binnenstad 79 94 119

Overig Leiden 27 52 28

Eindtotaal 106 146 147

292 (73%)

107 (27%)

399 100%

Gebied binnenstad 12.354 5.600 15.146

Overig Leiden 4.290 2.569 3.020

Eindtotaal 16.644 8.169 18.166

34.810 (81%)

8.169 (19%)

42.979 100%

Eindtotaal

M2 verkoopvloeroppervlak Sector Drankensector Fastservice Restaurantsector

Eindtotaal

De zaken in de binnenstad zijn met gemiddeld 119 m2 vvo wat groter6 dan die in de rest van de gemeente (gemiddeld 76 m2 vvo per bedrijf) zodat van het totale metrage 81% in de binnenstad is gesitueerd. 2.4.

Typegerichte uitwerking, sectoren/categorieën

De gemeente Leiden hanteert in de horecavisie als handvat voor het horeca-vestigingsbeleid in totaal VII categorieën 7. Met het oplopen van de categorieën neemt de mogelijke hinder toe van factoren als geur, geluid, gevaar, verkeer, uitstraling. Binnen de categorieën I en III zijn er aanvullende typeringen met *, **. Dit wordt verder toegelicht en uitgewerkt in hoofdstuk 3. In categorieën I, I* en II gaat het om fastservice, in categorie III, III* en III** om restaurants en in categorie IV, V en V* om de drankensector. Volgens de actuele aanbodsituatie inclusief ontwikkeling 2014-2019 verdeelt het Leidse aanbod zich als volgt over de diverse sectoren. Categorie Leiden totaal 2019 2014

I, I* en II Fastservicesector 146 105

III, III*, III** Restaurantsector 147 127

IV, V, V* Drankensector 106 119

Verschil 2014-2019

+41

+20

-13

Totaal 399 351 +48

6

Het verschil wordt vrijwel geheel verklaard door de Pieterskerk met 3.100 m2 vvo De categorieën VI (hotels) en VII (studentensociëteiten) zijn specifieke categorieën en worden net als coffeeshops niet in deze actualisatie van de horecavisie en het horecavestigingsbeleid meegenomen. 7

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

5

2.5.

Gebiedsgericht: Horecagebied & Sfeergebied

In de horecavisie 2016 en het daarin geformuleerde vestigingsbeleid staan de zogenaamde sfeergebieden centraal (zoals opgenomen in de structuurvisie). In eerder horecaonderzoek (2014) is gewerkt met zogenaamde horecagebieden. Horecagebieden en sfeergebieden zijn qua begrenzingen niet vergelijkbaar en deels overlappend. We starten met de ontwikkeling van het aanbod in de horecagebieden om daarna specifieker te kijken naar de ontwikkeling van horeca in de in de horecavisie 2017 gehanteerde sfeergebieden. Functiekaart met overzicht spreiding horeca-aanbod binnenstad

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

6

2.5.1.

Spreiding horeca-aanbod Centrum, per HORECAGEBIED

Onderstaand overzicht toont het horeca-aanbod (Leidse indeling) in de in het horecaonderzoek en horecavisie onderscheiden horecagebieden en de ontwikkeling daarvan in de periode 2014-2019.

Aantal van Sector

Kolomlabels Drank Rijlabels 2014-2019 Leiden NZW 27 - 27 Ov. Centrum 27 - 17 1 16 - 15 2 8- 0 3 7- 7 4 15 - 14 5 19 - 16 Eindtotaal 119-106

Fastservice 2014-2019 35 - 52 6 - 11 20 - 22 19 - 29 8 - 10 13 -17 4- 5 105-146

Restaurant 2014-2019 19 - 28 10 - 11 34 - 35 15 - 17 21 - 20 13 - 18 15 - 18 127-147

horecagebieden, bedrijven Eindtotaal 2014-2019 81 -107 Leiden Noord/Zuid/West 43 - 39 Overig Midden/Centrum 70 - 72 Centrum: stationsplein beestenmarkt eo 42 - 56 Centrum: Winkelgebied 36 - 37 Centrum: Breestraat en Noordeinde 41 - 49 Centrum: Nieuwe Rijn en omgeving 38 - 39 Centrum: Pieterskerk en omgeving 351-399

Som van Opptotaal Kolomlabels horecagebieden, m2 Rijlabels Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal 1 1.274-1.253 1.224-1.543 4.223-4.188 6.739-6.984 Centrum: stationsplein beestenmarkt eo 2 990- 660 1.372-1.867 1.959-2.450 4.321-4.977 Centrum: Winkelgebied 3 835- 835 595- 695 2.253-2.193 3.683-3.723 Centrum: Breestraat en Noordeinde 4 2.085-1.795 1.452- 890 746-2.666 4.283-5.351 Centrum: Nieuwe Rijn en omgeving 5 5.352-5.317 213- 290 1.612-1.895 7.177-7.502 Centrum: Pieterskerk en omgeving Tot. horecagebied Centr 10.536–9.860 4.856-5.285 10.793-13.392 26.203-28.537 Ov. Centrum 2.647 - 2.494 303 - 375 2.986 - 1.754 5.936 - 4.623 Overig Midden/Centrm Ov. Leiden 4.059 – 4.290 1.551 - 2.509 1.836– 3.020 7.446 – 9.819 LeidenNoord/Zuid/West Eindtotaal 17242 -16644 6104-8169 16239-18166 39.585-42.979 De sterkste groei zien we de afgelopen vijf jaar in horecagebied Nieuwe Rijn en omgeving én Centrum-Winkelgebied. Per horecagebied blijkt : 1. Centrum: Stationsplein en Beestenmarkt e.o.: Met ongeveer 70 horecabedrijven en ongeveer 7.000 m2 vvo is hier in de afgelopen jaren in kwantitatieve zin maar weinig gebeurd. 2. Centrum: Winkelgebied vertoonde de sterktste groei in aantallen bedrijven (plus 14 met name in fastservice) waarbij ook het m2 vvvo toenam (plus 650 m2 m.n. schaalvergroting in de restaurantsector). 3. Centrum: Breestraat en Noordeinde vertoont weinig ontwikkelingen 4.

Centrum: Nieuwe Rijn en omgeving liet met de komst van vooral nieuwe restaurants (met terras) de afgelopen jaren forse groei zien van zowel bedrijven (+ 8) als m2 verkoopoppervlakte (+ 1.050 m2). 5. Centrum: Pieterskerk en omgeving is redelijk stabiel in aantallen horecabedrijven met her en der een vergroting van het bedrijf.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

7

2.5.2.

Spreiding horeca-aanbod Centrum, per SFEERGEBIED

De uitbreidingsmogelijkheden die de horecavisie 2017 in de binnenstad van Leiden biedt, zijn in de horecavisie opgegeven per sfeergebied, te weten: ➢ Kernwinkelgebied ➢ Dwaalgebied/zwerfmilieu ➢ Stedelijke cultuur ➢ Academische cultuur ➢ Stationsgebied ➢ Wonen (binnenstad) ➢ Nieuwe stadscultuur ➢ Overige ontwikkellocaties. Onderstaand overzicht toont de samenstelling en omvang van het huidig horeca-aanbod in de diverse sfeergebieden in het centrum (juli 2019).

Aantal van Sector Kolomlabels sfeergebieden, bedrijven Rijlabels Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal 1 4 27 4 35 kernwinkelgebied 2 17 15 21 53 zwerfmilieu 3 21 9 26 56 stedelijke cultuur 4 12 5 23 40 academische cultuur 6 1 11 6 18 stationsgebied 7 24 27 39 90 wonen (overig) 27 52 28 107 Overig Leiden : Buiten Centrum Eindtotaal 106 146 147 399

Som van Opptotaal Rijlabels 1 2 3 4 6 7 (overig) Eindtotaal

Kolomlabels sfeergebieden, m2 Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal 285 1.742 1.640 3.667 kernwinkelgebied 1.802 840 2.429 5.071 zwerfmilieu 2.230 630 3.179 6.039 stedelijke cultuur 5.188 290 2.254 7.732 academische cultuur 140 605 1.380 2.125 stationsgebied 2.709 1.553 4.264 8.526 wonen 4.290 2.509 3.020 9.819 Overig Leiden : Buiten Centrum 16.644 8.169 18.166 42.979

Hieronder wordt per sfeergebied het huidig aanbod beschreven en aangegeven welke wijzigingen zich de afgelopen jaren hebben voorgedaan. Naast de concrete invulling van mogelijkheden die er al waren conform het bestemmingsplan gaat het hieronder per sfeergebied ook om de invulling van de in de horecavisie 2017 geformuleerde uitbreidingsmogelijkheden

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

8

Kernwinkelgebied Het kernwinkelgebied is het economisch hart van Leiden met een groot winkel- en voorzieningenaanbod. Het kernwinkelgebied omvat (delen van) twee horecagebieden: Winkelgebied (35 bedrijven) en BreestraatNoordeinde (0). Het grootste deel van de 35 horecabedrijven (met samen 3.667 m2 vvo) in het kernwinkelgebied betreft fastservice, (waaronder diverse snackconcepten die volgens de gemeente vóór oktober 2017 gevestigd waren onder de detailhandelsbestemming).

SFEERGEBIED Kernwinkelgebied Aantal bedrijven M2 vloeroppervlak

Horeca sectoren Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal 4 27 4 35 285 1.742 1.640 3.667

De groei van het aantal horecazaken betreft vooral nieuwe dagzaken (fastservice I, I*) in met name de Lange Mare, Haarlemmerstraat en Aalmarkt. In de horecavisie 2016 gegeven vestigingsmogelijkheden (3 x I/I*) zijn alle drie ingevuld. ➢

Dwaalmilieu/zwerfmilieu

Het dwaalgebied/zwerfmilieu bevindt zich direct om en aan het kernwinkelgebied en bestaat uit levendige straten waar vooral het MKB de winkels en (ondersteunende) horeca vorm en inhoud geeft. Binnen het dwaalgebied komen (delen van) drie horecagebieden samen, te weten Nieuwe Rijn en omgeving (44 bedrijven), Pieterskerk e.o. (9 bedrijven) en Breestraat-Noordeinde (géén horeca). Het gaat op dit moment SFEERGEBIED Horeca sectoren om 53 horecabedrijven Zwerfmilieu Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal (met samen ruim 5.000 Aantal bedrijven 17 15 21 53 m2 vvo). Van de in de M2 vloeroppervlak 1.802 840 2.429 5.071 horecavisie in dit gebied geboden zijn die in het ‘Nieuwe Rijngebied’ opgenomen. Aanvullend op de mogelijkheden die in de horecavisie 2016 zijn opgenomen, heeft de gemeenteraad via een partiële herziening 5 extra horecavestigingen mogelijk gemaakt in het Nieuwe Rijn gebied (raadsbesluit november 2017). De drie (III,III*, III**) in deelgebied Pieterskerk e.o. mogelijkheden zijn niet ingevuld.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

9

➢

Stedelijke cultuur

Dit is een levendig gebied waar cultuur, vermaak en uitgaan concentreren. Het gebied heeft een dag-avond-nachtfunctie. De horeca is hier een verbindende factor. Stedelijke Cultuur omvat delen van de horecagebieden Nieuwe Beestenmarkt (16 horecazaken), Winkelgebied (15), Breestraat-Noordeinde (17) en Pieterskerk e.o (3). Daarnaast zijn er nog eens 5 verspreid gevestigde horecazaken. Het gebied telt medio 2019 in totaal 56 horecabedrijven (met samen ca. 6.000 m2 vvo). De ontwikkeling van de horeca in dit sfeergebied is conform het gestelde in de horecavisie 2016

SFEERGEBIED Stedelijke Cultuur Aantal bedrijven M2 vloeroppervlak M2 vloeroppervlak

Horeca sectoren Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal 21 9 26 56 2.230 630 3.179 6.039

➢ Academische cultuur ➢ Hier concentreert zich het universitaire leven en diverse musea gekoppeld aan cafés en restaurantjes die zorgen voor levendigheid op straat. Academische Cultuur omvat (delen van) twee horecagebieden, te weten Breestraat en Noordeinde (met 13 horecabedrijven) en Pieterskerk en omgeving (26 bedrijven) en één solitair gevestigde zaak. In totaal telt het gebied nu 40 horecabedrijven (met samen ongeveer 7.750 m2 vvo).

SFEERGEBIED Horeca sectoren Volgens opgave van Academische Cultuur Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal vergunningen is in het Aantal bedrijven 12 5 23 40 horecagebied ‘Pieterskerk M2 vloeroppervlak 5.188 290 2.254 7.732 e.o.’ de I/I* mogelijkheid ingevuld en ook 1 horecacategorie III/III*/III***. Dat wil zeggen dat hier nog 2 vestigingsmogelijkheden voor horecacategorie III/III*/III** open staan, evenals de vestigingsmogelijkheid voor één III/III*/IIII** en één IV in het deelgebied Noordeinde.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

10

➢

Stationsgebied

Het stationsgebied wordt ontwikkeld als een multifunctioneel knooppunt waar reizen, wonen, werken en ontmoeten samenkomen. Het station verwerkt dagelijks 70.000-plus reizigers en beschikt over een eigen specifiek op reizigers gericht horeca-aanbod. Het vormt een belangrijke entree voor binnenstadsbezoekers en verbindt de binnenstad met het Bio Science Park. Het Stationsgebied omvat (delen van) horecagebied Stationsweg (11 horecazaken) en Stationsplein / SFEERGEBIED Rijnburgerblok (7). In totaal zijn er medio 2019 18 horecazaken gevestigd. ➢

Stationsgebied Aantal bedrijven M2 vloeroppervlak

Horeca sectoren Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal 1 11 6 18 140 605 1.380 2.125

Wonen (binnenstad)

Het Woongebied telt medio 2019 in totaal 90 horeca-zaken met samen ca. 8.500 m2 vvo). Het qua oppervlak grote woongebied omvat (delen van) vijf horecagebieden, waarvan het horecagebied StationsgebiedBeestenmarkt e.o. met op dit moment 48 bedrijven veruit het grootste aantal voor zijn rekening neemt. In de Morsstraat (met nu 8 horecavestigingen) bevindt zich een concentratie van (avond)horeca. Daarnaast gaat het om delen van Winkelgebied (7 zaken), Breestraat / Noordeinde (géén SFEERGEBIED aanbod), Nieuwe Rijn e.o Wonen (5 zaken) en Pieterskerk Aantal bedrijven e.o. (1 zaak). Verspreid M2 vloeroppervlak over woongebied vinden we nog 29 horecazaken.

Horeca sectoren Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal 24 27 39 90 2.709 1.553 4.264 8.526

In de woongebieden in de binnenstad staat het wonen centraal. In de horecavisie is in dit sfeergebied enige uitbreiding van het horeca-aanbod in de specifiek benoemde horecagebieden mogelijk gemaakt. Buiten de benoemde horecagebieden wordt de horeca in het sfeergebied Wonen geconsolideerd en zo mogelijk teruggedrongen.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

11

2.5.3.

Bijzondere ontwikkellocaties

De ontwikkeling van horeca op diverse in de horecavisie 2016 genoemde ontwikkellocaties is in de afgelopen jaren deels al gerealiseerd en in voorgaande analyse van het horeca-aanbod verwerkt. Daarnaast zijn er nieuwe initiatieven en locatievragen bijgekomen. ➢ Nieuwe Stadscultuur (voormalig Nuon terrein wordt Energiepark):

voor het ‘Energiepark’ wordt herontwikkelingsplan gemaakt. Op dit moment is volgens de horecavisie 2016 vestiging van één restaurant mogelijk die volgens gegevens van vergunningen ook is ingevuld. De ontwikkeling van Singelpark en het beoogde cultureel en recreatief gebruik vormt een belangrijke aanjager en bij de herontwikkeling zal de markt hier zeker om meer vestigingsmogelijkheden voor horeca vragen. Gegeven het specifieke karakter is een modern concept met een combinatie van retail, horeca en leisure denkbaar. Zo wordt er gedacht over een bierbrouwerij met rooftopbar. Dit is een concept dat zich afgelopen jaren elders in Nederland heeft bewezen en goed past op dit type erfgoed locaties. Ook op deze locatie in Leiden is een dergelijk concept inspelend op de gewenste introductie van eigentijdse nieuwe concepten hier ook zeker passend. Het zal een eigen (mogelijk nog niet in Leiden bediende) doelgroep aantrekken. In plaats van bierbrouwerij met rooftopbar kan hier op vergelijkbare locaties ook aan een horeca-retailtainment concept worden gedacht, bijv. een jeu-de-boules bar als bijzondere leisure/horecacombinatie.

➢ Aalmarkt : De Aalmarkt ligt in het hart van de historische binnenstad. Conform het Programma Binnenstad is hier de afgelopen periode 24.000 m² winkeloppervlak herontwikkeld voor vestiging van grotere retailers. Ook hebben zich horecabedrijven met terras gevestigd in de nieuw gerealiseerde binnentuin Catharinahof. ➢ Beestenmarkt : De Beestenmarkt ligt zeer stratregisch tussen Station, Lammermarkt en Haarlemmerstraat/kernwinkelgebied. Het is één van de weinige pleinen in de Leidse binnenstad. Ondanks de herinrichting en ambitie wordt de potentie van de Beestenmarkt als terrassenplein voor een breed publiek nog onvoldoende benut. De in 2016 in de horecavisie gegeven mogelijkheid voor vestiging van een horecabedrijf in categorie III, II*, III** en IV is nog niet ingevuld. Vestiging van een horecabedrijf in deze categorie met terras dat zich richt op een breed publiek is en blijft komende jaren wel gewenst. ➢ Meelfabriek : met vestigingsmogelijkheid voor maaltijdverstrekkers (III) en drankenverstrekkers (IV). Nog niet ingevuld maar wel in de horecavisie houden in afwachting van daadwerkelijke herontwikkeling

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

12

➢

Haven : de waterentree van de binnenstad met beperkte uitbreiding van horeca in categorie I (fastservice) en III (maaltijden) met name voor watergerichte horeca en concepten. Vestiging van nieuwe horeca is hier conform het bestemmingsplan mogelijk binnen categorie I. Het schenken van alcohol is niet mogelijk omdat de in de horecavisie2016 gegeven mogelijkheden (voor één III/III*/III**) al is ingevuld.

➢

Garenmarkt : de in de horecavisie 2016 gegeven mogelijkheid voor een restaurant III is volgens info van vergunningen nog niet ingevuld

➢

Kaasmarkt : vestigingsmogelijkheid conform horecavisie 2016 voor een restaurant III/III*/III** is inmiddels ingevuld. Een extra ontwikkelmogelijkheid kan worden overwogen voor een restaurant. Hotel met restaurant zou volgens de gemeente hier ook een optie zijn waarvoor in de nieuwe horecavisie dan een ontwikkelmogelijkheid gereserveerd moet worden.

➢

Singelpark : is een recreatieve route van ca. 6 kilometer die langs verschillende bestaande of nieuw in te vullen locaties met horeca gaat, inclusief het sfeergebied Nieuwe Stadscultuur (Energiepark, zie hiervoor). Volgens vergunningen is hier afgelopen periode geen aanbod gerealiseerd. Voor een horecainvulling in categorie I tot en met III horeca kan een uitzoindering worden gemaakt als deze de recreatieve kwaliteit van Singelpark versterkt.

➢

Lammenschansdriehoek Hier een grootschalige herontwikkeling van een gefragmenteerd bedrijven- en kantorengebied naar een stedelijk woon- en werkgebied. Dit gebied is komende jaren de belangrijkste Leidse nieuwbouwlocatie voor woningen gekenmerkt door functiemenging, levendigheid en een bruisend stadsleven. Met een studentencampus voor 2000 studenten en een onderwijscomplex voor 4000 studenten is hier de vestiging van meerdere horecazaken in alle horecacategoriën m.u.v. V en V* mogelijk gemaakt in de horecavisie. Hiervan is nog niets concreet gerealiseerd.

➢

Bio Science Park Leiden Het Leidse Bioscience Park telt op dit moment ruim 150 bedrijven met ruim 17.000 werknemers, studenten etc. Algemeen gesteld is er dus veel vraag naar horeca waarin nog maar weinig wordt voorzien. In de horecavisie 2016 wordt alle horecacategorieën (behalve V en V*) ontwikkelmogelijkheid geboden voor in totaal ongeveer 3.500 tot 4.500 m2 aan horeca.

2.5.4.

Horeca buiten het centrum, in omliggend woongebied

Buiten het Centrum (Midden) vinden we in de omliggende woonwijken van Leiden (Stadsdelen Noord, Zuid en West) op dit moment (juli 2019) 107 horecabedrijven met een gezamenlijk verkoopoppervlak van 9.819 m2. Dat is ongeveer 25% van het Leidse horeca-aanbod.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

13

In de afgelopen vijf jaar is het aanbod in de wijken toegenomen met ongeveer 26 zaken en ruim 2.350 m2 vvo. Het aanbod in woonwijken is de afgelopen vijf jaar in de fastservice en in de restaurants toegenomen en bleef gelijk in de drankensector.

Aantal bedrijven

horecagebieden, bedrijven

Rijlabels Noord Zuid West Totaal NZW woonwijken

Drank 2014-2019 9- 8 14 - 13 4- 6

Fastservice 2014-2019 12 - 19 14 - 20 9 - 13

Restaurant 2014-2019 6 - 7 10 - 14 3 - 7

27 – 27

35 - 52

19 - 28

Drank 2014-2019 1.769-1.752 1.654-1.534 609-1.004

Fastservice 2014-2019 432- 855 611-1.143 508- 511

Restaurant 2014-2019 716- 756 600-1.054 520-1.210

4.059 – 4.290 1.551 - 2.509

1.836– 3.020

M2 vvo Rijlabels Noord Zuid West Totaal NZW woonwijken

Eindtotaal 2014-2019 27 – 34 Stadsdeel Noord 38 - 47 Stadsdeel Zuid 16 – 26 Stadsdeel West 81 – 107 horecagebieden, m2 Eindtotaal 2014-2019 2.944-3.363 Stadsdeel Noord 2.865-3.731 Stadsdeel Zuid 1.637-2.725 Stadsdeel West 7.446 – 9.819

Het grootste aanbod treffen we anno 2019 aan in Zuid (in totaal 47 horecazaken met samen ongeveer 3.731 m2 verkoopoppervlak). In Noord (34 zaken met samen 3.363 m2 vvo) en West 26 zaken met samen 2.725 m2) is het aanbod wat minder groot.

NOORD Aantal m2 vvo

Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal 8 19 7 34 1.752 855 756 3.363

ZUID Aantal m2 vvo

Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal 13 20 14 47 1.534 1.143 1.054 3.731

WEST Aantal m2 vvo

Drank Fastservice Restaurant Eindtotaal 6 13 7 26 1.004 511 1.210 2.725

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

14

De belangrijkste wijk/buurtverzorgende centra zijn: ➢ Kopermolen (Noord) : Winkel-ondersteunende en wijkvoorzienende horeca in het winkelcentrum van de Merenwijk. Het gaat hier om 7 horecabedrijven (lunchroom, cafetaria, Chinees-Indisch restaurant, buurtcafé, toko). Het centrum wordt herontwikkeld met ook aandacht voor de buurt/wijkverzorgende horecafunctie ➢ Lage Rijndijk (Noord) : Wijkvoorzienende horeca. In totaal 6 horecabedrijven (buurtcafés, cafetaria en Chinees restaurant). ➢ Hoge Rijndijk (Zuid): overwegend wijkvoorzienende horeca met 6 horecabedrijven (snackbar, cafetaria, poolcentrum, buurtcafé, pizzeria/grillroom en spare rib specialist die ook van buiten trekt). ➢ Herenstraat: (Zuid) Wijkvoorzienende horeca met 9 bedrijven (cafés, pizzeria, cafetaria, Chinees-Indisch restaurant en shoarmazaak). ➢ Vijf Meiplein (Zuid) Winkel-ondersteunende en wijkvoorzienende horeca in winkelcentrum Lijnbaan met in totaal 4 horecabedrijven (café, 2x bakker met lunchroom en Chinees restaurant). ➢ Diamantplein (West) : een klein buurtwinkelgebied met een snackbar en afhaalpizzeria en een bijzondere cafetaria/lunchcafé/pizzeria dat werk biedt aan mensen met een (verstandelijke) beperking en een gezellige ontmoetingsplek voor onder anderen buurtbewoners wil zijn. Ook bedrijven, verenigingen en organisaties zijn van harte welkom om bijvoorbeeld een vergadering te organiseren.

Voor Diamantplein wordt een nieuw ambitiedocument opgesteld. In deze centra gaat het dus primair om buurt- en wijkverzorgende horeca, zoals cafetaria’s en lunchrooms, pizzeria, shoarmazaken en de laatste Chinese restaurants. De buurtcafés zijn langzaam maar zeker verdwenen maar ontmoetingsplekken in de buurt waar je ook wat kunt eten en drinken zijn steeds meer in opkomst. Afgaande op het nu geconstateerde aanbod (b)lijkt inderdaad invulling gegeven te zijn aan de in de horecavisie 2016 geformuleerde mogelijkheden voor vestiging van één categorie I, I* fastservicebedrijf per stadsdeel en in Zuid aanvullend nog één categorie II vestiging. Voor de toekomst is in dit type buurt- en wijkverzorgende centra het streven in veel Nederlandse gemeenten steeds meer gericht op behoud en waar mogelijk beperkte uitbreiding van de buurt- en wijkverzorgende horeca, samen met kwaliteitsverbetering van het al bestaande aanbod. Net als voor de winkels geldt dat de kansen op behoud en versterking van de buurt/wijkverzorgende horeca het grootst is bij concentratie in perspectiefvolle buurt/wijkcentra.

Met het oog op een blijvend goede verzorging van Leidse buurten en wijken buiten de binnenstad zal in de toekomstige invulling en eventuele (her)ontwikkelingsplannen van deze buurt- en wijkwinkelcentra aandacht moeten zijn voor behoud en waar nodig en mogelijk versterking van de wijk- en buurtverzorgende horeca. Zo zijn er naast Kopermolen op dit moment ook plannen voor de herontwikkeling van winkelcentrum Diamantplein (in West). Daarbij zal er ook aandacht moeten zijn voor de vestiging voor passende horeca.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

15

De vestiging van horeca t/m categorie II is hier al wel toegestaan en de vraag is nu of er ook andere ondersteunende horeca in heel het winkelcentrum mogelijk gemaakt kan worden? Dit kan alleen als de gemeente Leiden in haar nieuwe horecavisie dit dan ook toestaat in de andere buurt- en wijkwinkelcentra. Gezien de landelijk toenemende blurring en introductie van ondersteunende horeca (exclusief alcohol) bij foodwinkels (bakker, slager, groenteman, kaasboer etc.) zal dit ook in de buurt- en wijkcentra van Leiden onder voorwaarden mogelijk gemaakt kunnen worden. Eén van de voorwaarden is uiteraard dat het toekomstig aanbod past bij de ontmoetingsfunctie van de centra en de attractiewaarde van winkels, horeca en andere voorzieningen vergroot. Op de Schipholweg (Midden maar buiten de singels tegen Noord) wil de gemeente de vestiging mogelijk maken van ondersteunende horeca (bijvoorbeeld een lunchroom gericht op de omliggende bedrijven en autoverkeer).

2.6.

Benchmark8 2014-2019

In onderstaand overzicht is het aanbod per 10.000 inwoners in Leiden (ongeveer 125.000 inwoners) vergeleken met qua inwoners vergelijkbare Nederlandse gemeenten (>100.000 – 150.000 inwoners) en enkele andere benchmarkgemeenten (zoals in 2014 ook opgenomen in de visie). 2019 Gemiddeld aanbod per 10.000 inwoners in Leiden (ca. 125.000 inwoners)

Dranken 12,3

Fastservice 9,8

Restaurant 10,6

Totaal ReCa 32,7

Gemeenten > 100.000 – 150.000 inwoners

9,7

7,7

6,7

24,1

Delft Dordrecht Haarlem Delft + Dordrecht + Haarlem (totaal)

10,8 7,5 10,2 9,5

9,5 7,7 10,3 9,3

8,8 5,2 8,3 7,5

29,1 20,4 28,8 26,3

Den Haag Rotterdam Utrecht Den Haag + Rotterdam + Utrecht (totaal)

12,9 11,2 9,3 11,4

11,3 10,3 9,6 10,5

10,3 9,0 9,6 9,6

34,5 30,4 28,5 31,4

Zuid-Holland Nederland

8,6 9,9

7,2 7,5

6,4 6,9

22,2 24,3

Leiden (ongeveer 125.000 inwoners) scoort hoog als het aanbod per 10.000 inwoners wordt vergeleken met het aanbod in ‘Nederland totaal’, in ‘andere Nederlandse plaatsen met 100.000 tot 150.000 inwoners’. Van de onderscheiden gemeenten scoort alleen Den Haag hoger als het gaat om het aantal horecazaken per 10.000 inwoners.

8

Om een goede vergelijking met de bencvhmarkgemeenten mogelijk te maken is de benchmark uitgevoerd volgens de categorieindeling van HorecaDNA (Zie bijlage 1)

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

16

Het profiel van Leiden lijkt qua aantal bedrijven per 10.000 inwoners het meest op Delft, Haarlem en Rotterdam. In de vergelijking speelt de grote studentenpopulatie uiteraard een belangrijke rol. De 21.500 Leidse studenten en de historische binnenstad (toeristen) maken Leiden vooral goed vergelijkbaar met Delft (17.500 studenten en oude binnenstad). In de afgelopen vijf jaar blijkt dat de Leidse horeca met een groei van ca. 10,8% gemiddeld harder is gegroeid dan Haarlem en Delft. Per sector zijn er wel verschillen. De drankensector groeit in Leiden. De concentratie fastservicebedrijven is in alle gemeenten gestegen, vooral door groei van het aantal lunchrooms/dagzaken. Leiden kent een relatief hoge restaurant dichtheid. Per saldo groeide het horeca-aanbod in Leiden sterker dan in de meeste benchmarksteden, gelijk met Dordrecht. Alleen in Utrecht was de toename van het aanbod groter. 2.7.

Draagvlak en vraagstructuur

Leiden is een stad met ambities op het gebied van wonen, werken, winkels, toerisme/recreatie etc. Elk van die functies levert een eigen bijdrage in het draagvlak en de vraag naar horeca. Wonen • Leiden telt ongeveer 125.000 inwoners en is daarmee in aantallen inwoners de 20e gemeente van Nederland. • T.o.v. 2014 is het inwonertal met ca. 4.000 toegenomen (+ 3%). • Volgens Leiden in cijfers zal het inwonertal de komende jaren verder toenemen tot ongeveer 130.900 in 2024, ongeveer 136.900 in 2029 oplopend naar ongeveer 150.000 in 2050. • De komende vijf tot tien jaar neemt het inwonertal en lokale draagvlak dus verder toe en naar verwachting dus ook de totale lokale besteding in de Leidse horeca. • De samenstelling van de bevolking wijzigt wel. De voor de horeca belangrijke leeftijdsgroep van 15 tot en met 29 jaar is de afgelopen vijf jaar toegenomen (wat met name voor de dranken-sector en uitgaanshoreca goed is), evenals de oudere doelgroepen vanaf 50 jaar (wat een gunstige ontwikkeling is voor met name de restaurantsector). Een relatief sterke daling deed zich voor onder de groep mensen van middelbare leeftijd (30-49 jaar). • Voor de komende jaren wordt juist weer een toename van de groep 30-49 jarigen verwacht en ook het aantal ouderen neemt verder toe.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

17

Werken • Leiden biedt veel werkgelegenheid, voor een deel in de binnenstad, maar ook daarbuiten: op de universiteit en in grote advieskantoren en op bedrijventerreinen. Die bedrijven beschikken in het algemeen over eigen horecafaciliteiten (kantine, contractcatering). Het gebruik van de Leidse horeca door werknemers en zakelijke bezoekers hangt naast de locatie en eventuele eigen catering ook sterk af van de mate van (inter)nationale contacten en de behoefte aan zakelijk overleg buiten de eigen zaak. • Voor zakelijke contacten en afspraken zijn er diverse aantrekkelijke horecagelegenheden in de (binnen)stad. • Bij de geplande ontwikkelingen in BIO Sciencepark en Stationsgebied zal volgens de bestaande plannen op betreffende locaties in totaal ook ca. 3.500 tot 4.500 m2 aan horeca worden ontwikkeld, bedoeld voor vezorging van werknemers en bezoekers van deze locaties. Winkels, horeca en andere voorzieningen • Leiden heeft een belangrijke lokaal en regioverzorgende winkelfunctie die zich in hoge mate concentreert in de binnenstad. Het behouden en waar mogelijk versterken van die winkelfunctie staat centraal in het gemeentelijk detailhandelsbeleid en het binnenstadsbeleid. • De gemeente Leiden zet in op een aantrekkelijk verblijfsgebied waar naast het winkelen een ruim en divers aanbod andere functies de beleving van de bezoeker voedt.

Een ‘place to be’ met een aantrekkelijke combinatie van cultuur, water, horeca, evenementen, leisure en natuurlijk de prachtige historische binnenstad zelf etc. • Horeca geeft een belangrijke meerwaarde aan Leiden als regionaal centrum. Horeca fungeert als ‘rustpunt’ tijdens het winkelen en leidt tot een hogere gemiddelde besteding, in zowel de horeca als de winkels én andere voorzieningen. De afgelopen jaren is er in de belangrijkste winkelstraten ook duidelijk een groei van horeca zichtbaar, met name in de fastservicesector en primair gericht op het winkelend publiek. In de Winkelnota Leidse Binnenstad 2018-2021 wordt de horeca als zelfstandige functie, via blurring en als winkelondersteunende horeca dan ook als een belangrijke partner in de binnenstadsontwikkeling omarmd. • Het is noodzakelijk dat het type horeca en vestigingslocatie(s) zijn afgestemd op de vraag van de bezoeker. Toerisme • Leiden is een historische stad met belangrijke bezienswaardigheden en culturele uitgaansmogelijkheden. Volgens onderzoek ‘Toeristisch bezoek aan steden 2018’ komen er jaarlijks ongeveer 1,2 miljoen Nederlandse toeristen (mensen van buiten de gemeente, dus inclusief mensen uit de direct omliggende regio-gemeenten) gemiddeld 3,7 keer per persoon naar Leiden. Dat zijn 4,5 miljoen bezoeken op jaarbasis die gemiddeld ca. € 17,90 per persoon per bezoek in de horeca uitgeven.

De Leidse horeca ondervindt dus een grote spin-off van (binnen)stedelijke toeristische voorzieningen, en is omgekeerd ook belangrijk onderdeel van de toeristische aantrekkelijkheid.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

18

•

De horeca is via allerlei verbanden betrokken bij de ontwikkeling van Leiden als cultuurstad en toeristisch-recreatief product, waarbij het (beter) afstemmen van het horecaproduct op de vraag van toeristen een centrale opgave is, ook in organisatorische en beleidsmatige zin.

Studenten en andere doelgroepen • Leiden is een grote studentenstad met universiteit en hogescholen en ca. 21.500 studenten waarvan een deel ook in de stad woont. Die studenten hebben impact op het horeca-aanbod, dat zich voor een deel afstemt op de wensen van deze doelgroep, deels in de binnenstad, deels op of in de directe omgeving van de onderwijslocaties. • Mensen met een niet-westerse achtergrond zijn (nog) geen echte horecabezoekers. Ze vragen wel steeds vaker ruimten in horeca voor eigen feesten en partijen e.d., terwijl de vraag naar de buitenlandse keuken (exotische maaltijden e.d.) ook vanuit mensen met nietwesterse achtergrond toeneemt. • ‘Ouderen’ zijn een sterk groeiende doelgroep, en zijn zeer interessant voor (nieuwe) horeca in de (binnen)stad, gericht op zowel de eigen bevolking als op oudere toeristisch-recreatieve en cultuurbezoekers. 2.8.

Ontwikkelingen en trends

Al enkele jaren groei in de Nederlandse horeca De crisis is voorbij en het consumentenvertrouwen neemt toe. Ook de horeca profiteert van het gunstige economische klimaat. Nederlanders en toeristen geven al enkele jaren achter elkaar ieder jaar meer geld uit in de Nederlandse horeca en sinds 2010 stijgen ook de horecaomzetten. Gaf de Nederlandse consument vorig jaar (2018) ruim € 1.150,- uit aan eten en drinken buitenhuis. In 2019 is dat bedrag naar verwachting verder opgelopen tot ongeveer € 1.200,- per persoon9. Volgens omzetgegevens van CBS (zie bijlage) is het omzetvolume tussen 2014 en 2019 ook sterk gegroeid in de drankensector (+ 18% ) als fastservice (+ 36%) en restaurantsector (+ 30%). Naar verwachting zet deze omzetgroei komende jaren door en dat biedt mogelijkheden voor uitbreiding van de horeca in verschillende sectoren. Restaurantsector innoveert en groeit De afgelopen jaren is de restaurantsector in omvang en diversiteit sterk gegroeid. De sector gaat mee met de tijd, er is sprake van duidelijke innovatie, zowel in het concept, de aankleding, het productaanbod als de vestigingslocaties. Als het consumentenvertrouwen zich positief blijft ontwikkelen, zal de restaurantsector ook komende jaren doorgroeien.

Fastservicesector: gemak, snelheid en veel nieuwe concepten Eten is het nieuwe winkelen en vooral de fastservice bedrijven kenden de afgelopen jaren een sterke groei. Die groei gaat naar verwachting Aldus het Foodservice Instituut Nederland (FSIN), kenniscentrum voor de levensmiddelen- en horecabranche. 9

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

19

verder door en gepaard met een toenemend aantal gespecialiseerde aanbieders die nadrukkelijk inspelen op het veranderend eetpatroon van mensen. Steeds meer mensen kiezen voor gemak en snelheid en met het toenemend aanbod op steeds meer locaties ontstaan er nieuwe eetmomenten en eetlocaties. Klassiekers als friet, burgers, broodjes etc. blijven in trek, wat niet betekent dat er meer traditionele snackbars bij komen. We zien de groei vooral in alsmaar vernieuwende concepten waarin je naast broodjes ook smoothies, salades en koffie kunt krijgen en waar je ook op je laptop kunt werken. De nadruk ligt daarbij op duurzaam, gezondheid, vega, authenticiteit en pure smaken. Drankensector: stilstand Hoewel het aantal cafés in Nederland ook afgelopen jaar is afgenomen (min 1,8%) is de daling van het aanbod in de drankensector als geheel min of meer tot stilstand gekomen. De komende jaren worden er ook geen forse wijzigingen meer verwacht in de huidige drankensector. In vergelijking met de fastservice- en restaurantsector is er maar weinig vernieuwing van concept (drankverstrekking) of doelgroep (jongeren). Cafébazen vinden het vaak lastig om ook wat met eten te doen. Maar als de ondernemer die knop weet om te zetten, liggen er zeker kansen voor nieuw aanbod, ook in Leiden. Mengvormen (blurring) ‘Blurring’ is een belangrijke trend in de laatste jaren.

Het gaat dan om nieuwe mengconcepten waarin horecaexploitatie gecombineerd wordt met winkelverkoop, dienstverlening of ambacht. Om een goed beeld te hebben van deze mengvormen in de praktijk, ook in relatie met de regels van de Drank- en Horecawet (DHW) heeft de VNG in 2017 met een groot aantal gemeenten een pilot ‘Reguleren van mengvormen detailhandel en horeca’ georganiseerd. Conclusie van de pilot is dat het toestaan van mengvormen in winkels, maar ook in horecabedrijven een positief resultaat oplevert voor klanten, ondernemers en retailgebieden. Uniciteit en beleving Vaak wordt gesteld dat het aanbod in retail weinig onderscheidend is. Alles gaat op elkaar lijken, ook in de horeca waar het MKB langzaam maar zeker plaats maakt voor franchise- en ketenorganisaties. De afgelopen jaren met name zichtbaar in de fastservice sector en komende jaren waarschijnlijk ook steeds meer in de restaurant sector. Tegenover de trend van eenvormigheid is een tegentrend op zoek naar uniciteit en beleving. De klant van vandaag vraagt ook in de horeca om originaliteit, specialisatie en beleving. Dat zorgt voor de komst van nieuwe en unieke horecaconcepten, vaak in combinatie met andere (ondersteunende) functies (winkels, vermaak, cultuur etc.).

Functiemenging Steeds vaker is horeca belangrijk(ste) onderdeel uit van ‘leisure’-centra, partycentra, megabioscopen, congresgebouwen en recreatie-complexen. Andere sectoren werken ook graag samen met horeca als het gaat om een betere service en klantbeleving.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

20

De deeleconomie: verhuur en diensten door particulieren De opkomst van platformen die particuliere aanbieders en consumenten bij elkaar brengen levert traditioneel werkende aanbieders de nodige concurrentie op en zet de prijzen en marges in veel business-modellen onder druk. Ook in de horeca laten partijen als Thuisbezorgd en vergelijkbare platformen zich voelen. Ook zijn ‘thuiskamerrestaurants’ in opkomst: mensen die tegen vergoeding thuis koken en maaltijden aanbieden. Tegelijkertijd zie je toch dat bijna overal in Nederland het aantal horecabedrijven toeneemt en de fysieke horeca de eerste stappen zet door ook internet in te gaan zetten. Samengevat wordt de horecasector steeds professioneler en zakelijker. Met het veranderende consumentengedrag en groeiende bestedingen zien we dat de markt hier met geheel andere en vernieuwende horecaconcepten op inspeelt. De relatie van horeca met winkels, vermaak en andere functies is altijd sterk geweest en zal komende jaren in kracht toenemen (mengfuncties, blurring). Het filiaalbedrijf zal haar positie in de horeca en in grote geïntegreerde winkelgebieden opeisen. Naast het geweld van (inter)nationale giganten zal er uiteindelijk ook plek zijn en blijven voor de kleinere horecaondernemer die met een gespecialiseerd product en service specifieke doelgroepen weet aan te spreken.

2.9.

Raming Economisch Functioneren10marktruimte

Raming op basis van het aanbod Gebruikmakend van de ‘gemiddelden’ in Nederland (aanbodgegevens HorecaDNA, omzetgegevens CBS en de daaruit af te leiden gemiddelde omzet per m2 verkoopvloeroppervlak (vloerproductiviteit) wordt de in 2019 in Leiden gerealiseerde totaalomzet geraamd op ca. € 150 miljoen (exclusief BTW). Inclusief BTW is dat bijna € 165 miljoen. Gem. NEDERLAND (2018) Sector Drankensector (sb1 563) Drankensector overig plus zalen Fastservicesector (sb 56102) Restaurantsector (sb 56101) Eindtotaal Raming LEIDEN sector Drankensector (sb1 563) Drankensector overig plus zalen Fastservicesector (sb 56102) Restaurantsector (sb 56101) Eindtotaal

gebied Omzet (x 1 miljard €) 3,455 4.450 4,462 8,884 21.251

Aantal m2 vvo (x 1 miljoen) 1,307 2.617 0,894 1,997 6.815

Omzet excl. BTW € per m2 vvo 2.645,1.700,4.990,4.450,3.120,-

Omzet € per m2 vvo 2.644,1.700,4.990,4.450,3.495,-

Omzet excl. BTW (x 1 miljoen €) 26,5 16,5 35,1 72,1 150,2

gebied aantal m2 vvo 10.021 9.694 7.042 16.222 42.979

10

Voor de raming van het economisch functioneren en marktruimte is gebruik gemaakt van de in HorecaDNA gehanteerde categorieindeling.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

21

Raming op basis van draagvlak/vraag In de raming van de bestedingen in de horeca vanuit draagvlak/vraag gaan we uit van de komende vijf jaar, 2019-2024: ➢ Nu 125.000 inwoners (in 2019) en de door de gemeente in Leiden in cijfers voorspelde 130.900 inwoners in 2024 ( Leiden in cijfers). ➢ De door Foodservice Instituut Nederland voor 2019 per persoon geraamde horeca-besteding van ca. € 1.200,- (incl. BTW) aan eten en drinken buitenhuis. Voor 2024 houden we de besteding per inwoner constant in euro’s 2019. ➢ Omdat er voor de Leidse horeca géén specifiek consumenten- en/of bezoekersonderzoek is, schatten wij de binding en toevloeiing 11 in op basis van o.a. detailhandelsonderzoek dagelijks/niet-dagelijks (in Leiden KSO Randstad 2018). De lokale binding bedraagt volgens deze schatting nu ongeveer 55% oplopend tot ca. 60,0% in 2024. ➢ De toevloeiing vanuit de omliggende regio én ander toeristisch en recreatief bezoek plus de zakelijke bestedingen ramen wij op ca. 50% van de huidige en de naar verwachting in 2024 gerealiseerde omzet in de Leidse dranken-, fastservice- en restaurantsector.

➢ De geplande groei van het aantal banen in het BIO Sciencepark en Stationsgebied en de gemeentelijke ambities op congrestoerisme is in de onderstaande prognose van omzet en ontwikkelruimte niet meegenomen omdat deze voor een groot deel al is meegenomen in de al bestaande plannen voor 3.500 tot 4.500 m2 nieuw horecaaanbod op de betreffende locaties. Omzet en ontwikkelruimte 2019-2024 Het voorgaande samenvattend resulteert voor de Leidse horeca anno 2019 een geraamde omzet van op dit moment ongeveer € 150 miljoen (exclusief BTW). Die omzet zal in de komende jaren oplopen naar minimaal ca. € 162 miljoen en maximaal ca. € 169 miljoen in 2024. Raming LEIDEN Inwonertal Besteding per hoofd Gebonden in Leiden (55/60%) Totaal gebonden omzet (abs.€) Toevloeiing (50%) Totaal gebonden toevloeiing (abs €) Tot. horecabesteding (incl. BTW) = Totale Omzet (exclusief BTW Rendabel metrage bij € 3.495 / m2

2019 125.000 € 1.200,55,0% 82,5 miljoen

2024 (min) 130.900 € 1.200,57,5,0% 90.3 miljoen

2024 (max) 130.900 € 1.200,60,0% 94,2 miljoen

50,0% 82,5 miljoen 165,0 miljoen 150 miljoen 42.900 m2

50,0% 90,3 miljoen 180,6 miljoen 162 miljoen 46.350 m2

50,0% 94,2 miljoen 188,4 miljoen 169 miljoen 48.350 m2

11

Binding is het aandeel van de bestedingen van de inwoners van Leiden dat wordt besteed/gebonden in de horeca. Toevloeiing is het aandeel van de totaal gerealiseerde omzet/bestedingen dat afkomstig is van consumenten die niet in Leiden wonen.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

22

Uitgaande van de berekende vloerproductiviteiten in euro’s 2019 (in Leiden gemiddeld € 3.495,- per m2) betekent dat in 2024 in Leiden een economisch haalbaar horecaaanbod van 46.350 m2 tot 48.350 m2 vvo. Dat wil zeggen dat er in de komende vijf jaar economisch gezien marktruimte is voor een uitbreiding van het horeca-aanbod met ongeveer 3.450 m2 tot 5.450 m2 verkoopvloeroppervlak. Uitgaande van een gemiddelde omvang van ca. 125 m2 per nieuw horecabedrijf gaat het dan om minimaal 25 en maximaal 45 nieuwe horecazaken in de komende vijf jaar. Het verdient aanbeveling voor ontwikkelingen buiten het centrum, zoals het BIO Sciencepark en congressen, in de planontwikkeling enkel horeca mee te nemen die ter plaatse in de behoefte voorziet. De toevoeging van deze horeca zal dan niet ten koste gaan van het de marktruimte en het potentieel toe te voegen aantal vestigingen in de binnenstad. Als het gaat om de specifieke invulling van de hierboven geraamde economische marktruimte dan zijn er diverse mogelijkheden met nog veel onzekerheden. Vast staat dat de horecasector er in de toekomst duidelijk anders uitziet dan op dit moment, ook in Leiden. Daarbij spelen ontwikkelingen die, zeker in een publiekverzorgende sector als de horeca, sterk worden bepaald door veranderend consumentengedrag, het consumentenvertrouwen en bijbehorende consumentenbestedingen.

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

23

3. HORECA VESTIGINGSBELEID LEIDEN 3.1.

Inleiding

Naast de hiervoor beschreven actualisatie van het horeca-aanbod, (potentiële) horecavestigingslocaties en marktruimte voor nieuw horecaaanbod heeft de gemeente Leiden ook behoefte aan een evaluatie en advies over de methode(n) die gehanteerd (kunnen) worden bij het managen van het horeca-aanbod in de stad. Om te ontdekken welke horeca-vestigingssystematiek wellicht beter in Leiden past, wordt in paragraaf 3.2. allereerst een beeld geschetst van horecavestigingsbeleid op hoofdlijnen met ook een inventarisatie en analyse uitgevoerd op het horecavestigingsbeleid van andere gemeenten (zie ook bijlagen). Concluderend wordt vastgesteld dat er in feite veel overeenstemming is in de door Nederlandse gemeenten gehanteerde methode voor horecavestiging. In het algemeen is men ook tevreden is met de gehanteerde methode. In paragraaf 3.4. wordt dieper ingegaan op de in Leiden in de horecavisie van 2016 vastgestelde systematiek en de resultaten daarvan. De Leidse horecavisie is nogal strikt en volgens sommige partijen beperkend als het gaat om (gewenste) ontwikkelmogelijkheden voor horeca. Er zijn ook partijen die het huidig vestigingsbeleid onderstrepen. Zie daarvoor ook de in de bijlagen opgenomen verslagen van de ambtelijke sessies en gevoerde gesprekken met vertegenwoordigers van KHN-afdeling Leiden en het Centrummanagent.

In de analyse en beoordeling gaat het om: ➢ De (on)mogelijkheden om te sturen op type horeca per gebied. ➢ De (on)houdbaarheid van de huidige type-indeling ➢ Het bijbehorende in de horecavisie gehanteerde maximumstelsel. Op basis van gevoerde gesprekken, inventarisatie en analyse en eigen ervaring wordt aangegeven in hoeverre Leiden het huidige systeem zou kunnen behouden en waar, op welke punten de methode knelt en om aanpassing vraagt. Moet je minder gaan differentiëren (of juist niet)? 3.2.

Beoordeling van methoden : eenvoudig of complex

In horecavestigingsbeleid is het bestemmingsplan leidend. Bestaande horeca heeft daarin vaak de bestemming 'horeca, centrum of gemengd'. In de bestemmingsregels staat welke categorie horeca is toegestaan. De uitleg van de categorieën staat in de begripsbepalingen of in de Lijst van horeca-inrichtingen in de bijlage bij de regels. Horecavestigingsbeleid is ruimtelijk-economisch beleid dat in het algemeen typegericht én gebiedsgericht wordt uitgewerkt. Veel gemeenten hanteren een lijst van horeca-inrichtingen. Hierin hebben verschillende soorten horeca een andere categorie. Verwijzend naar het landelijk en in vergelijkbare steden gevoerde horecavestigingsbeleid blijkt

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

24

er in feite veel overeenstemming te zijn in door gemeenten voor horecavestiging gehanteerde methoden. Maar er is géén blauwdruk. Elke gemeente hanteert voor een eigen invalshoek bij het aansturen van gewenste ontwikkelingen voor de horeca met een in de loop der jaren ontwikkelde en bijgestelde eigen indeling van categorieën, gebieden en ontwikkeling(on)mogelijkheden. ➢ Invalshoek : Er kan primair worden uitgegaan van de functie (bijvoorbeeld maaltijd, drank- en alcoholverstrekking) en/of worden ingedeeld naar de mate van (mogelijke) overlast van de horeca (zoals licht, middel-zwaar en zware horeca). Een combinatie van beiden is de standaard. ➢ Aantal categorieën: Het aantal gebruikte horeca-categorieën verschilt sterk per gemeente en is vaak historisch zo gegroeid. Het aantal varieert meestal tussen de vier (meestal gekoppeld aan een functionele indeling) en heel veel meer als we de zogenaamde subcategorieën op een functionele indeling elk als een aparte categorie met specifiek eigen kenmerken, eisen en voorwaarden zijn benoemd. In Leiden is sprake van in totaal 7 hoofdcategorieën onderverdeeld en 11 sub-categorieën ➢ Gebiedsindeling : Er kan worden gesproken over wat er mogelijk is (concentratiegebied, consolidatiegebied, saneringsgebied, hot spot etc.) of aanduiding naar hoofdfunctie (kernwinkelgebied, toeristisch gebied, restaurantzône etc.).

De Leidse gebiedsindeling is gebaseerd op ‘sferen’ (met overeenkomend kwaliteitsbeeld) gekoppeld aan ‘horecagebieden’ (in de zin van in elkaars buurt liggend). ➢ De ontwikkelmogelijkheden worden per gebied en/of categorie vaak (maar niet altijd) in maximale aantallen weergegeven. In Leiden voor bestaande gebieden in het algemeen een vastgesteld aantal, voor nieuwe en ontwikkelingsgebieden conform het voor dat gebied opgestelde bestemmingsplan. Zoals hiervoor aangegeven varieert binnen gemeenten met name het aantal onderscheiden horecacategorieën en horecagebieden. Naarmate het aantal onderscheiden categorieën en gebieden toeneemt wordt het vestigingsbeleid preciezer en neemt de flexibiliteit af. Ongeacht het aantal onderscheiden categorieën en/of gebiedstypen ondervinden de in horecavestiging betrokken medewerkers (van verschillende diensten) eigenlijk niet al te veel problemen met de in hun gemeente gehanteerde categorie- en gebiedsindeling. Ze voeren elk hun eigen werkzaamheden en onderdelen van het horecavestigingsbeleid uit: beleid makend, invullend, toetsend en handhavend. In die praktijk blijkt het ook altijd mogelijk om in daarvoor gewenste situaties via een aparte regel of beleidsaanpassing de gewenste horeca mogelijk te maken. Onder andere bij mengfuncties en blurring (die niet altijd te vangen zijn in bestaande categorieën) is dit het geval.

Binnen de meeste gemeenten (met vrij uitvoerige categorie-indelingen) is er in het algemeen altijd wel een wens om de indelingen te versimpelen,

191001 Actualisatie Horeca Leiden : Positie en Perspectief horeca-aanbod

B@S Retail Consultants

25

zeker als de historisch gegroeide categorie- en gebiedsindelingen niet meer werkt in het goed beoordelen van de vestiging van innovatieve en nieuwe vormen van horeca of mengfuncties met horeca. Daardoor kunnen door de gemeente gewenste vormen van horeca zich niet vestigen, terwijl de vestiging van niet gewenste vormen van horeca niet kan worden verhinderd. Algemeen gesteld blijkt dat in de praktijk geen van de gebruikte indelingen altijd voor een passende oplossing zorgt. Hieronder worden een aantal kenmerken en voordelen/nadelen van meer of minder gedetailleerd horecavestigingsbeleid weergegeven. Algemeen

➢

➢

➢ ➢

➢

➢

➢

Gebiedsgericht Gebiedsindelingen

➢

➢ ➢

➢ ➢

➢

In het algemeen is men tevreden met de ‘eigen’ systematiek en heeft men niet al te veel problemen met de gehanteerde categorie- en gebiedsindeling. De gehanteerde systematiek loopt per definitie achter de feiten aan. Ongeacht de gehanteerde systematiek loopt men overal tegen dezelfde vraagstukken aan als het gaat om de vestiging van nieuwe bedrijfsconcepten, mengfuncties, blurring en branchevervaging. Elke indeling laat ruimte voor interpretatie waarbij zowel voorstanders als tegenstanders van een plan hun punt kunnen maken. In het geval van versimpeling of uitbreiding van de categorie-indeling vanwege niet voorziene omstandigheden zijn er altijd niet voorziene gevolgen. In plaats van een algehele wijziging is het beter om de gehanteerde categorie- en gebiedsindelingen op onderdelen aan te passen en regelmatig te monitoren op eventueel aanvullende aanpassingsmaatregelen. Kiezen voor een lange termijn visie van 10 jaar om zodoende alle bestemmingsplannen aan het beleid aan te passen ( bestemmingsplannen worden in beginsel eens in de 10 jaar bezien). Er is altijd een mogelijkheid om in speciale gevallen met een ruimtelijke onderbouwing af te wijken via een wijziging van het bestemmingsplan. Naarmate het aantal gebieden toeneemt neemt de discussie en onduidelijkheid over ‘grensgevallen’ toe. De voordeur bepaalt dan de vestigings(on)mogelijkheid.

Een eenvoudige gebiedsindeling (max. 5 gebiedstypen) werkt in het algemeen beter dan een indeling met meer typen Een gebiedstypering gebaseerd op ontwikkelmogelijkheden van horeca (concentratiegebied, stimuleringsgebied, consolidatie-gebied, saneringsgebied, stiltegebied) werkt beter dan indeling op functie (woongebied, werkgebied, winkelgebied, toeristisch gebied). Gebiedsgewijze indeling heeft ook iets van verstarring én kan ontwikkelingen in de weg staan. Met maximumstelsel van bijv. 20% afwijking van hoofdcategorie, krijg je ook een vermenging van categorieën, hetgeen de levendigheid, veiligheid etc. ten goede kan komen. In systematiek van gebieds- en categorie-indeling is het noodzaak om