Warmtevisie Leeuwarden 'Stap voor stap naar aardgasvrij'

De buurten die kansrijk zijn om na 2030 aardgasvrij te

belangrijk om eerst te besparen op gasverbruik en de

is het belangrijk om rekening te houden met de laagst

worden met een collectief warmtenet, zijn te vinden in

capaciteit van het elektriciteitsnet uit te breiden. Ook in

mogelijke maatschappelijke kosten. Het moment om te

bijlage 6. Voor het feit dat deze buurten pas na 2030 een

deze buurten hangt het tempo van de overstap af van hoe

verzwaren bepaalt de netbeheerder daarom in overleg met

alternatief voor aardgas krijgen, zijn verschillende redenen.

snel maatregelen te nemen zijn door gebouweigenaren.

de gemeente. Bij voorkeur is dit wanneer werkzaamheden

Voor sommige buurten geldt dat er geen koppelkansen

Het gaat hierbij om maatregelen zoals het isoleren van

te combineren zijn (koppelkansen).

zijn, of dat er geen geplande infrastructuur voor warmte is.

gebouwen, het overgaan op elektrisch koken en het

In dat geval voldoen de gebouwen bijvoorbeeld wel aan

vervangen van cv-ketels door warmtepompen.

5.3.3 Bijzondere groepen en onderwerpen

De netbeheerder houdt de belasting van het

Woningcorporaties

elektriciteitsnet in de gaten. Vraagt het verbruik om meer

Woningcorporaties in de gemeente Leeuwarden zijn

de eisen van een warmtenet, maar zijn daar nu nog geen plannen voor.

32

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

actief betrokken bij de warmtetransitie. Ze hebben met

de grondlaag (die de Slochteren Formatie heet), bevindt

te verwarmen zijn. Momenteel vinden hiervoor druk- en

elkaar afspraken gemaakt over de verduurzaming van hun

zich een warme grondwaterlaag van zo’n 95 graden

sensorproeven plaats. Het gebruik van aardwarmte kan

gebouwen. Daarnaast hebben wij een haalbaarheidsstudie

Celsius. Hierin zijn geen grote breuken te bespeuren,

enorm veel op de uitstoot van CO² besparen. Maar omdat

laten doen door adviesbureau Fakton. Hiermee is

zoals die er wel zijn in Noord-Holland en Groningen. De

voor het pompen van de warmte elektriciteit nodig is, is die

onderzocht of hun panden, particuliere woningen en

grondwaterlaag onder Leeuwarden is één geheel. Zij strekt

uitstoot nog niet helemaal nul.

utiliteitsgebouwen op het huidige warmtenet aan te sluiten

zich uit over meer dan drie kilometer en heeft een dikte

zijn. Het idee is dat gebouweigenaren meeliften op de

van ruim honderd meter.

Het leveren van de warmte gaat via een warmtenet. De aanleg daarvan kost veel geld. Daarom vindt nu ook een

gebundelde vraag en een aanbieding voor aansluiting op het warmtenet ontvangen. Zo profiteren ook zij van het

De verwachting is dat met deze aardwarmte (of geothermie

onderzoek plaats om duidelijkheid te krijgen over de kosten

tempo en de prijsvoordelen.

of geothermische warmte) veel gebouwen in Leeuwarden

voor toekomstige gebruikers van de aardwarmte.

Zakelijke markt Tussen de kansrijke buurten voor 2030 zitten naast buurten met vooral woningen ook buurten met veel bedrijven. Het is dus belangrijk om de zakelijke markt goed mee te nemen bij het maken van buurtplannen. Zoals in paragraaf 4.3.1 beschreven staat, kijken gebouweigenaren in deze buurten naar koppelkansen of volgen zij het tempo van de uitrol van een warmtenet. Om bedrijven in deze buurten te ondersteunen bij de overstap, is een specifieke aanpak nodig. Hierbij valt te denken aan acties als het geven van energieadvies. Aardwarmte (geothermie) Leeuwarden ligt op de hellingen van een miljoenen jaren oude vulkaan. De top zit nu een paar kilometer ondergronds, tussen Texel en Harlingen. Onder Leeuwarden, op een diepte van ongeveer 2700 meter in

Overzichtsfoto van boorlocatie aardwarmte (geothermie) op De Zwette.

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

33

34

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

6. ACTIVITEITEN, ORGANISATIE EN FINANCIËN 6.1

Activiteiten

Activiteiten van de gemeente die direct samenhangen4 met de uitvoering van deze warmtevisie, zijn:

6.1.1 Voortzetten en vernieuwen van inzet

• Het maken van uitvoeringsplannen;

De energietransitie is niet nieuw voor Leeuwarden, wij

• Het verder ondersteunen van de buurten/dorpen die al

zijn al jaren bezig. In dit hoofdstuk vatten we samen wat we al doen. Daarna geven we aan wat nodig is om nog méér te doen. En wat nodig is om de komende jaren deze warmtevisie uit te voeren.

bezig zijn; • Het uitvoeren van het Sociaal Energiebeleid, inclusief het inzetten van Energiecoaches; • Het aanbieden van een gereedschapskist met voor iedereen tips om energie te besparen;

6.1.2 Wat doen we al?

• Het samenwerken met woningcorporaties en huurders

Wij beginnen niet op nul. Er zijn al veel initiatieven van

om de sociale woningbouw te verduurzamen;

inwoners van de gemeente Leeuwarden (bijlage 7).

• Het investeren in aardwarmte en warmtenetten;

Daarnaast zijn er veel bedrijven en kennisinstellingen die al

• Het verduurzamen van eigen gebouwen;

bezig zijn met de energietransitie.

• Het stimulerend toezicht energiebesparing bij bedrijven.

In 2019 heeft het college een ‘Warmtegids’ vastgesteld.

Op dit moment kunnen we in kleine stappen enkele

Hierin staan de hoofdlijnen beschreven van hoe de

buurten minimaal ondersteunen, zoals Oranjewijk, Baard

gemeente de regie voert op weg naar een aardgasvrije

en omstreken, Zwette bedrijventerreinen en Stiens. We zijn

gebouwde omgeving. Dit staat ook in de Leeuwarder

van plan om dit, met de huidige ambtelijke ondersteuning,

Energie Agenda 2021-2024 (LEA). Daarnaast staat in de

in 2022 op tenminste hetzelfde niveau te blijven doen.

LEA beschreven hoe de gemeente initiatieven ondersteunt. Omdat de LEA recent is vastgesteld en tot 2024 loopt, verwijzen we naar hoofdstuk 4 in de LEA voor een uitgebreide toelichting.

4 In de LEA zijn óók de doelstelling en specifieke activiteiten opgenomen over het opwekken van duurzame energie. Een deel van deze activiteiten vinden binnen de gebouwde omgeving plaats. Zoals het stimuleren van

Lokaal initiatief: dorpsmolen

zonnepanelen op daken.

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

35

6.1.3 Waar willen we nog meer aan de slag?

• Stappen op het gebied van het benutten van

we daar verder op in, onder andere welke voorwaarden

Wij staan ook niet stil. In de korte tijd na het vaststellen van

aardwarmte

daarbij horen. In figuur 2 is een voorbeeld gegeven van

de LEA hebben we bestaande en nieuwe activiteiten een

Momenteel vindt de eerste boring tot 3 kilometer plaats.

het proces om tot een buurt uitvoeringsplan te komen

impuls gegeven. Het gaat om activiteiten die ons helpen bij

• Investeringen in het elektriciteitsnet

Een van de eerste stappen is het doorrekenen van

de uitvoering van deze visie. Drie belangrijke voorbeelden

Tussen 2022 en 2025 investeert Liander tientallen

de verschillende stappen uit het model en concreet

zijn:

miljoenen euro’s in het elektriciteitsnet van Leeuwarden.

maken voor de betreffende buurt. de huizen, de

• Toekenning van het Volkshuisvestingsfonds

Zo zijn in een aantal buurten geheel elektrische opties in

gebouweigenaren, de bedrijven, de ouderdom en kwaliteit

te zetten.

van de energienetwerken (gas en stroom) horen daarbij.

Dankzij de toekenning van dit fonds in 2021 wordt met een investering van ruim 34 miljoen euro gewerkt aan

Ook kijken we naar de sociale structuur en verwachte

de verduurzaming van 1610 particuliere woningen in

Tot 2024 willen we, naast de in 4.3 genoemde buurten,

ontwikkelingen in de buurt. Belangrijk voor deze stap is

Oost-Leeuwarden, Het doel is om deze woningen te

aan de slag gaan met alle andere buurten die ook tot

dat iedereen de gelegenheid krijgt om mee te denken.

verbeteren met minimaal 3 labelstappen.

2030 kansrijk zijn. Dit zijn ca. 6 overige buurten. Dat

Na bespreking van de verkenning en analyse volgt een

betekent dat een extra inspanning nodig is, niet alleen

nadere uitwerking en financiële doorrekening van het

Investeringsmogelijkheid voor bewoners eigenaar die

voor de 6 “nieuwe” buurten maar ook is een extra

meest kansrijke scenario (of combinatie van scenario’s). We

buiten regelingen vallen toch op weg te helpen met

inspanning gewenst om samen met de buurten die we

brengen ook in beeld hoe de kosten betaald en verdeeld

financieringsarrangement

al ondersteunen verder te komen. In paragraaf 6.3 gaan

worden en welke subsidies er zijn. Hiermee vertalen we

• Toepassen Sociaalkrediet

Stappen doorrekenen op buurt niveau, investeringen voor de buurt, informeren en meedenken van gebouweigenaren en inzicht in de koppelkansen

De gehele buurt kan meedenken

Buurt energie plan

Buurt energie plan Opzetten vertalen naar uitvoering uitvoeringsorganisatie

Kosten en tijdspad van de uitvoering

De gehele buurt denkt mee en levert input

Buurt uitvoeringsplan

Figuur 2: Proces buurtuitvoeringsplan 36

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

Vanaf 2022 maken wij met de campagne ook per buurt

middellange termijn. Dat doen we in overleg met de

een plan. Dat plan moet passen bij hoever de betreffende

gebouweigenaren van de wijk. Aan het einde van deze fase

buurt is met de transitie. We doen dat steeds samen met

ligt er een duidelijk buurt energie plan.

de belanghebbenden uit die buurt.

Na het opstellen van een buurtplan is het de volgende

De campagne zetten we in voor lange tijd. Een

stap om deze door te vertalen naar de uitvoering. Om een

groot deel van de overgang naar aardgasvrij gaat om

buurtplan te vertalen naar de uitvoering is het noodzakelijk

gedragsverandering. Dat vraagt om kennis van de

om op gebouwniveau te bepalen wat het alternatief voor

doelgroep, maatwerk en een lange adem.

Om in de toekomst Leeuwarden mooi en leefbaar te houden, moeten we nu al nadenken over duurzame veranderingen.

Daarom gaan we op zoek naar duurzame alternatieven voor warmte zodat we in Nederland uiteindelijk in 2050 aardgasvrij zullen zijn. Stap voor stap gaan we hiermee aan de slag.

2021

aardgas gaat worden, wanneer een gebouw de overstap gaat maken en wat het gaat kosten. Om dit alles in een

6.2.1 Gemeente brede campagne

plan te krijgen is het belangrijk dat de gehele buurt mee

Voor de campagne ‘Stap voor stap naar aardgasvrij’

denk en input levert voor het plan. Het uiteindelijke eind

ontwikkelen we communicatiemateriaal. Daarnaast maken

product is een buurt uitvoeringsplan wat stap voor stap

we gebruik van de al beschikbare communicatiemiddelen

uitgevoerd kan worden. Gedurende dit hele proces speelt

en promotionele activiteiten. Het Energieloket van

communicatie en participatie ene belangrijke rol, de

de gemeente Leeuwarden is hierbij het belangrijkste

volgende paragraaf gaat hier verder op in.

aanspreekpunt om inwoners te helpen bij de

GAS

AARD

De meeste mensen gebruiken nu nog aardgas om te koken en hun woning te verwarmen. Maar het gebruik van aardgas is niet goed voor ons klimaat.

2021-2024

Onderzoek

De gemeente brengt in kaart hoe, en in welke volgorde, wijken het beste kunnen overstappen op duurzame warmte. Hiervoor gaan we in gesprek met u als inwoner.

Wijkplannen

Daarna gaan we wijk voor wijk, samen met de bewoners, een haalbaar en betaalbaar wijkplan opstellen.

Visie op warmte

De uitkomsten uit het onderzoek en uit alle gesprekken, komen samen in een warmtevisie. Elke gemeente in Nederland moet eind 2021 zo'n plan hebben.

AARD

Illustratie: Visser en de Graef Communicatie

de lange termijnvisie in concrete stappen op korte- en

2050 Duurzaam

Uiteindelijk zullen we in 2050 elke wijk duurzaam verwarmen, zonder aardgas.

vindt u belangrijk bij deze overstap? Enquête Wat Wij horen graag wat u hiervan vindt.

Denk mee - Vul de enquête in en laat weten wat u belangrijk vindt in deze overstap. Het kost u slechts 15 minuten van uw tijd. GASVR

IJ

Praat mee - Doe mee aan de dialoogsessies. We gaan graag met u in gesprek. Meer informatie hierover volgt.

u

Doet ook mee? Vul de enquête in.

verduurzaming.

6.2

Communicatie en participatie

Doelen • Informeren over de stappen/het proces: wat doet de

In 2021 is gestart met de gemeente brede campagne ‘Stap voor stap naar aardgasvrij’. Het eerste doel hiervan is om alle inwoners van Leeuwarden te informeren over en hen te betrekken bij de stappen die nodig zijn om naar een aardgasvrije toekomst te gaan.

Vul onze enquête online in vóór 10 mei op www.leeuwarden.nl/aardgasvrij. Of gebruik deze handige QR code.

Heeft u nog vragen over een aardgasvrij Leeuwarden? Neem dan contact op met gemeente Leeuwarden via 14058 of duurzaamheid@leeuwarden.nl

Samen gaan we stap voor stap naar een aardgasvrije toekomst

gemeente/wat gebeurt er? • Zorgen voor bewustwording en benadrukken dat het urgent is: waarom doen we dit? • Geven van handelingsperspectief: wat kan ik zelf (nu al)

Doelgroep Alle inwoners van Leeuwarden die zelfstandig wonen (woningeigenaren en huurders)

doen?

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

37

Middelen

• Led it Glow

6.2.2 Maatwerk per buurt

Campagnemiddelen die we inzetten, zijn:

• Junior Energiecoach (basisscholen)

Per buurt wordt vroeg of laat een buurtplan opgesteld.

• Animatie ‘Stap voor stap naar aardgasvrij’

• Persoonlijk advies (via Duurzaam Bouwloket)

Hiervoor zorgen wij voor communicatie op maat in overleg

• Posters

• Isolatieacties

met verschillende lokale partijen (energiecoöperaties,

• Advertenties in lokale media en online

• Subsidie voor duurzame dorpen en wijken

dorpsbelangen etc.). Hun inbreng is van groot belang om

• Huis-aan-huisbladen

• Gereedschapskist voor lokale initiatieven

tot een doordacht, breed gedragen en realistisch plan te

• Ervaringsverhalen van inwoners

• Intervisiebijeenkomsten (lokale initiatieven)

komen.

• Website en Facebook van het Energieloket Leeuwarden

• Informatiebijeenkomsten

Doorgaan met wat we al doen Via het Energieloket Leeuwarden geven wij inwoners al veel informatie. Bijvoorbeeld over wat sommige particulieren en Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) al doen op het gebied van duurzaamheid. En over subsidies en financieringsmogelijkheden. Gemeente breed blijven we aandacht besteden aan hoe we inwoners kunnen helpen bij het zetten van stappen naar aardgasvrij. Dit geldt voor zowel buurten die daar al mee aan de slag gaan, als buurten die pas later aan de beurt zijn. In welke fase een buurt zich ook bevindt, inwoners kunnen op elk moment stappen zetten. Het is daarom belangrijk om hen dat handelingsperspectief te (blijven) bieden. Hierbij communiceren we onder andere over: • Energiecoaches • Cv-dokter

38

Voor kinderen van groep 5 t/m 8 is er Junior Energiecoach waarmee zij spelenderwijs leren over energiebesparing. Om bewustwording te creëren kan je niet vroeg genoeg beginnen; ‘jong geleerd is oud gedaan’.

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

Buurtonderzoek Met een buurtonderzoek willen we de inwoners van een buurt beter leren kennen. Zo weten we wat hun vragen, behoeften en verwachtingen zijn met betrekking tot de warmtetransitie. De communicatie is daar dan beter op af te stemmen. In kaart brengen van en samenwerking met belanghebbenden Het is belangrijk om te weten welke belanghebbenden er in een buurt zijn. De communicatie naar die buurt toe willen we namelijk met hen afstemmen. Ook hopen we dat zij hierbij willen helpen en dat we gebruik kunnen maken van de communicatiekanalen die ze hebben. Zo komt de informatie van verschillende kanten. Bij de communicatie maken wij onderscheid tussen: • Woningbezitters van VvE’s

Aanleg van een afleverset in de meterkast bij aansluiting op een warmtenet

• Huurders • Woningbezitters met een laag inkomen

aanvullende voorzieningen en communicatieacties vanuit

eruitziet. Het gaat stap voor stap. Verder vertellen we wie

het Sociaal Energiebeleid, zoals Energiecoaches.

bij het proces betrokken zijn en wat hun rol is. Communicatieopties: informatiebijeenkomsten,

Naast communicatiemateriaal voor de hele buurt, maken wij samen met belanghebbenden voor elk van

Met de communicatie hebben we de volgende doelen:

(bestaande) lokale nieuwsbrief, enquête, lijst met veel

deze groepen aanvullend informatiemateriaal. Elke

• Informeren over proces en rollen

gestelde vragen, stappenplan aardgasvrij, Energieloket

belanghebbende heeft namelijk een verschillende

Als gemeente communiceren wij samen met lokale

• Informeren over verschillende warmteopties

handelingsperspectief.

betrokkenen over wanneer we in een buurt aan de

In deze visie staan per buurt verschillende kansrijke

slag gaan. Ook geven we daarbij aan hoe het proces

warmteopties. Aan de buurt wordt toegelicht waarom

om samen met de buurt tot een buurtplan te komen

we naar een andere vorm van warmte gaan en wat

Voor inwoners met een laag inkomen zijn er daarnaast al

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

39

daarvoor de beste oplossingen zijn. Ook maken we

• Informeren over in hoeverre en hoe we inwoners

• Betrekken en activeren – participeren

duidelijk wat deze opties inhouden, wat de voor- en

kunnen ondersteunen

Met de communicatie maken wij duidelijk dat we

nadelen zijn en wat de kosten zijn (voor zover het

Het is belangrijk om aan inwoners te laten weten

alleen sámen naar een aardgasvrije toekomst kunnen

mogelijk is om dat laatste al te zeggen). Voor inwoners

wat zij van de gemeente en lokale betrokkenen

gaan. Hiervoor willen we samen met de buurt en

moet duidelijk zijn wat een bepaalde warmteoptie voor

kunnen verwachten. Wat zijn de mogelijkheden voor

lokale partijen tot een goed doordacht, breed gedragen

de buurt, hen persoonlijk en hun woningen betekent.

ondersteuning? We moeten daarbij ook eerlijk zijn over

en uitvoerbaar plan komen. We geven aan op welke

Communicatieopties: informatiebijeenkomsten,

wat we níét kunnen doen.

momenten inwoners en andere betrokkenen kunnen

factsheet warmteopties, bezoek aan voorbeeldwoning

Communicatieopties: informatiebijeenkomst,

meedenken en meedoen. Wij brengen in kaart wat leeft

of voorbeeldbuurt, ervaringsverhalen, inloopspreekuur

stappenplan aardgasvrij, Energieloket, gereedschapskist,

in de buurt, zodat we daar de communicatie op kunnen

buurtbus

inloopspreekuur buurtbus, nieuwsbrief, Energiecoach,

aanpassen. We benadrukken waaróm we dit doen

cv-dokter, subsidiespreekuur

en wat het inwoners oplevert. Waar nodig nemen we onzekerheden weg. Communicatieopties: (informatie)bijeenkomsten

Communicatie en participatie bij buurtplan

en dialoogsessies, Energiek Wijkfeest, stappenplan aardgasvrij, lijst met veel gestelde vragen,

Buurtonderzoek Weten wat er speelt bij de doelgroep en effect van communicatie | In kaart brengen en samenwerking met stakeholders (interviews, vragenlijsten, buurtpanel, lokale initiatieven)

contactpersonen in de wijk, ontwerpsessie, bezoek aan voorbeeldwoning of voorbeeldbuurt, ervaringsverhalen, workshops (koken op inductie)

Start: Informeren

Bewustwording & ervaren van urgentie

Zien van oorzaken en oplossingen

Gezamenlijk opstellen buurtplan

Gezamenlijk aan de slag

Aardgasvrij wonen

• Tevredenheid, acceptatie en vertrouwen Het betrekken van en goed communiceren naar buurtinwoners is ook om een andere reden van belang.

• Informatiebijeenkomsten • Lokale (bestaande) nieuwsbrief • Enquête • Veel gestelde vragenlijst • Stappenplan aardgasvrij (Energieloket)

40

• Bewonersbijeenkomst • Website Energieloket • Stappenplan aardgasvrij • Gereedschapskist • Inloopspreekuur in buurtbus • Nieuwsbrief • Energiecoach • Cv-dokter • Junior Energiecoach • Led it glow • Check je warmtelek

• Bewonersbijeenkomsten • Factsheet warmteopties • Quick scan • Bezoek aan voorbeeldwoning of -wijk • Ervaringsverhalen • Inloopspreekuur buurtbus • Persoonlijk advies • Gamification • Stappenplan aardgasvrij

• Energiek wijkfeest • Bewonersbijeenkomsten • Workshops (koken op inductie) • Stappenplan aardgasvrij • Contactpersonen in de wijk • Ontwerpsessies • Veel gestelde vragenlijst • Bezoek voorbeeldwoning of -wijk • Ervaringsverhalen • Energiecoaches

Uit onderzoek is gebleken dat dit kan bijdragen aan hun tevredenheid, acceptatie van het resultaat en vertrouwen in de gemeente.

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

6.3

Organisatie, financiën en voorwaarden

De uitvoering en organisatie van deze warmtevisie is onderdeel van de LEA en de uitvoeringsagenda voor 2021 tot begin 2022. Momenteel kunnen we de activiteiten zoals opgenomen in paragraaf 6.1.2 doorzetten. Daarbij is het belangrijk om te noemen dat deze uitvoeringsagenda wordt gefinancierd vanuit bestaande programma’s. De gemeentelijke inzet zoals beschreven in deze agenda wordt deels betaald met in gemeentelijke begroting opgenomen financiële middelen (422.500 euro) en deels met budgetten vanuit de Energieagenda 2018-2019. Tot en met eind 2021 is dat voldoende. Vanaf 2022 zijn die budgetten niet meer beschikbaar.

Gemeente Leeuwarden doet mee aan de jaarlijkse Duurzame Huizenroute. Hierbij kunnen mensen langs bij een duurzame woning om inspiratie op te doen en vragen te stellen aan de bewoners.

Voor de aanvullende activiteiten in paragraaf 6.1.3 is meer

• Voor de uitrol van het huidige warmtenet,

nodig. De uitvoering, personele inzet en kosten voor het

gekoppeld aan de bron van aardwarmte, is meer

verduurzamen van gebouwen, begeleiding van buurten

geld van de gemeente niet direct een vereiste.

en de infrastructuur zijn afhankelijk van de gekozen

Het zijn de initiatiefnemers die de kosten van de

warmteoptie en de aanwezigheid van een initiatiefnemer.

ontwikkeling van de bron en de aanleg van het warmtenet betalen. Voor een gebouweigenaar die

De volgende twee voorbeelden geven een daarover een

besluit om hierbij aan te sluiten kan de investering soms

beter beeld;

een onderdeel zijn van renovatieplannen en huidige uitgaven. Ondanks dat er niet direct extra geld vereist is,

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

41

zal er ook in dit voorbeeld een rol weggelegd zijn voor

Het doorzetten en eventueel uitbreiden van de in de

bijdraagt aan het behalen van de klimaatdoelen, brengt

de gemeente. Bijvoorbeeld om de regie te nemen in het

activiteiten zoals in Leeuwarder Energieagenda beschreven,

duurzaam energieverbruik nog meer voordelen met zich

maken van een uitvoeringsplan en het begeleiden van

na 2021, hangt dus af van de financiering vanuit het Rijk en

mee. Onze woningen gaan erop vooruit, het is goed voor

het proces tot aansluiting op het warmtenet.

de ambities en keuzes in het nieuwe collegeprogramma.

de economie en het voorkomt afhankelijkheid van het

• Buurten die zelf aan de slag willen met duurzame warmteopties, of deze in eigen beheer willen

buitenland. Die afhankelijkheid zou anders ontstaan door 6.3.1 Voorwaarden

het verminderen van de Groningse gaswinning.

De inschatting is dat dit met projectleiding,

Een landelijke, heldere en gezamenlijke boodschap

Wij staan met elkaar voor de opgave om de gebouwde

communicatie, inwonersgesprekken, technische

Een kwart van het energieverbruik in Nederland is voor

omgeving te verduurzamen zoals afgesproken met

expertise en andere ondersteuning neerkomt

verwarming van de gebouwde omgeving. Naast dat het

het Klimaatakkoord. Daarbij hebben we een duidelijke

nemen hebben meer ondersteuning nodig.

op ongeveer 250.000 euro per buurt. Voor de 6 “nieuwe” buurten die we tot nu toe niet of nauwelijks ondersteunen betekent dit een bedrag van 1,5 miljoen euro. Om de buurten die we al ondersteunen nog een stap verder te helpen wordt het bedrag op 1 miljoen geschat. In totaal gaat het dus tot 2024 om 2,5 miljoen euro om de buurten te ondersteunen en begeleiden. Naast deze ontwikkelkosten geeft het Programma Aardgasvrije Wijken een idee van hoeveel subsidie nodig is om een haalbaar buurtconcept uit te rollen. Dat is ongeveer 6 à 7 miljoen euro per buurt. Momenteel wordt landelijk gesproken over de kosten voor gemeenten voor de uitvoering van het Klimaatakkoord. De gemeente Leeuwarden blijft de komende periode in samenwerkingsverbanden als de G40, VFG en VNG werken aan extra middelen voor de uitvoering van het Klimaatakkoord, en daarmee de transitie naar aardgasvrij.

42

Samen met de buurten maken we een buurtplan op maat. Hierbij hebben zij ondersteuning nodig van de gemeente voor bijvoorbeeld inwonersgesprekken, technische ondersteuning en communicatie.

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

boodschap nodig, die benadrukt hoe belangrijk de energietransitie is en die we als overheden (gemeente, provincie en Rijk) samen kunnen uitdragen. Financiering uitvoering warmtetransitie voor gebouweigenaren Iedereen moet mee kunnen doen met de warmtetransitie. Aardgasverbruik lijkt momenteel even duurder te worden, maar was daarvoor altijd goedkoper dan duurzaam opgewekte warmte. Daarbij komen nog kosten op buurtniveau, bijvoorbeeld voor een nieuwe infrastructuur. De kosten voor het halen van de doelstelling voor 2030 worden op tientallen miljarden euro’s geschat. Beperkte subsidies zoals de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) lossen dit probleem niet op. Dat laat onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en eerder van de Raad voor

We staan samen met elkaar voor de opgave om de gebouwde omgeving te verduurzamen en onafhankelijk van aardgas te worden.

de leefomgeving en infrastructuur (RLI) zien. Ook het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) werd dit jaar

meestal om met heel een buurt de overstap te maken

Kosten en inzet voor gemeenten

overvraagd, waardoor onder andere de Oranjewijk een

naar duurzame warmte. Zeker waar het aardgasnet

De overstap naar aardgasvrij is een ingewikkelde opgave

flinke bijdrage misliep. Hebben ze niet genoeg financiële

toch al aan vervanging toe is. Gemeenten kunnen een

die veel kennis en inzet van medewerkers van de

middelen, dan kunnen gemeenten weinig. Zelfs al staan ze

wijk of buurt niet van het aardgas afhalen, ook niet als

gemeente vraagt. Bureau AEF heeft berekend dat de extra

in de startblokken. Daarom is een oplossing nodig voor de

daar veel steun voor is onder de inwoners. Dit leidt tot

kosten van het klimaatbeleid voor gemeenten groot zijn.

hoge kosten die de warmtetransitie met zich meebrengt.

hogere kosten die linksom of rechtsom bij de inwoners

Het is een taak die gemeenten er niet zomaar bij kunnen

Anders gaat die transitie niet lukken.

terechtkomen. Dat maakt de warmtetransitie voor hen

nemen. Hier is een oplossing voor nodig.

minder betaalbaar. Gemeenten wensen daarom nog een Buurtgerichte betaalbare transitie

wettelijke bevoegdheid om meer sturend een wijk of buurt

Investeren in het elektriciteitsnet

De optie met de laagste maatschappelijke kosten is

van aardgas af te halen.

De vraag naar elektriciteit neemt toe. Vooral met

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

43

zonnepanelen wordt daarom steeds meer duurzame elektriciteit opgewekt. De druk op het elektriciteitsnet neemt hierdoor toe en het raakt op steeds meer plekken ‘vol’. Samen met Liander, Tennet, de provincie, andere Friese gemeenten en andere partijen werkt de gemeente aan dit probleem door: • Het elektriciteitsnet uit te breiden en te verzwaren (bijvoorbeeld door te investeren in een nieuw onderstation in Leeuwarden) en de infrastructuur te versterken; • Het leveren van elektriciteit goed te plannen; • Bedrijven goed te informeren; • Energieopslagprojecten aan te jagen en te ondersteunen. • Met als uitgangspunt van Liander; lokaal opwekken en lokaal verbruiken op het zelfde moment.

6.4

Monitoring

Om de voortgang te bewaken, is monitoring nodig. Met monitoring kunnen we onze activiteiten bijstellen en eventueel uitbreiden. Via de programmaverantwoording vindt regelmatig monitoring op hoofdlijnen plaats. Daarnaast is vanuit het Programma Volhoudbaar, waar het thema energie onder valt, in 2021 een extra monitoringsmoment uitgevoerd. Voor 2022 worden nieuwe afspraken gemaakt.

44

Lokaal opwekken en lokaal verbruiken ontlast het energienet.

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

Colofon

Oplevering oktober 2021 De volgende collega’s hebben bijgedragen aan deze Warmtevisie Leeuwarden: Team Duurzame Energie Alan Laws Projectleider Energie/Duurzaamheid Michiel de Boer Adviseur Duurzaamheid Gerk Jan Kuipers Senior adviseur Duurzaamheid Jasper van Commenee Medewerker Duurzaamheid Joep Poot Projectleider Energietransitie Lenny Alkemade Beleidsondersteuner Duurzaamheid Mary-lou Zuydenma Communicatieadviseur (Volhoudbaar) Ronald Hornstra Financiën en monitoring (Volhoudbaar) Vormgeving David Jansen Visuals Visser en de Graef Fotografie We danken hierbij graag onze partners en diverse initiatieven die belangeloos foto’s beschikbaar hebben gesteld voor deze Warmtevisie. Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden

45

46

Gemeente Leeuwarden | Stap voor stap naar aardgasvrij, Warmtevisie Leeuwarden