Visie Sportvoorzieningen DEF 25012022.pdf

sportomgevingen te creëren, meer verbinding te maken met de openbare ruimte en meer de samenwerking te zoeken met en tussen alle beweegaanbieders in de gemeente Leeuwarden.

5. Inrichting van de openbare ruimte De coronapandemie heeft op een totaal onverwachte manier duidelijk gemaakt hoe belangrijk het is om in onze directe omgeving te kunnen sporten, bewegen, spelen en ontspannen. De pandemie is tijdelijk, maar andere ontwikkelingen zoals bevolkingsgroei, overgewicht, vergrijzing en verdichting niet. Daarnaast is er de verwachting dat de openbare ruimte steeds meer gebruikt zal worden om te sporten en bewegen. 9 Meer dan de helft van de bevolking gebruikt de openbare ruimte, zoals de openbare weg, het park, bos of strand voor de sportbeoefening. Het sporten en bewegen gebeurt dus steeds meer los van de sportaccommodaties. Omdat de visie vanuit onder andere het Lokaal Sportakkoord, de omgevingsvisie en FietsOp1 is om de inwoners van de gemeente Leeuwarden meer in beweging te krijgen en de ervaring is dat dit vaak gebeurt in een omgeving die stimuleert tot bewegen, heeft ook de openbare ruimte een grote rol in het versterken van de sportaanbieders en de sportomgeving. Daarnaast is bewegen in de openbare ruimte één van de pijlers uit het Sportakkoord Leeuwarden. Daarom wordt in dit document de openbare ruimte ook meegenomen.

5.1 Beweegplekken Eén van de ambities van de gemeente Leeuwarden is het inzetten van sportaccommodaties als beweegvriendelijke openbare ruimte en andersom. 16 In de gemeente Leeuwarden is beleid voor spelen en bewegen opgesteld in het document ‘Kom mee naar buiten’. 21 Daarnaast wordt ook in het Lokaal Sportakkoord en in het plan FietsOp1 expliciet aandacht gegeven aan bewegen en fietsen in de openbare ruimte. Bewegen in de openbare ruimte staat hiermee hoog op de agenda in Leeuwarden. De openbare ruimte is vrij toegankelijk voor elke inwoner, laagdrempelig en kost geen geld. Een ideale manier om mensen in beweging te krijgen. Er zijn in de gemeente Leeuwarden tientallen trapveldjes, speeltuinen en basketbalveldjes. Daarnaast worden ook de fietsers in Leeuwarden bedient vanuit de projecten van doortrappen en de aanleg van doortraproutes en fietsroutes. Er zijn dus al veel mogelijkheden om in de gemeente Leeuwarden in beweging te komen. De vraag is alleen of er voldoende beweegaanleidingen zijn om álle kinderen, jongeren en volwassenen in beweging te krijgen. Om mensen écht naar buiten te krijgen is het namelijk belangrijk om de openbare ruimte zo in te richten dat het bewegen stimuleert, maar dat ook de creativiteit wordt geprikkeld. Daarnaast zijn sociale factoren en veiligheid van belang om een beweegvriendelijke omgeving te creëren.

Bij nieuwe initiatieven is het van belang dat deze aansluiten bij de omgevingsvisie en de ontwikkelingen rondom sporten, bewegen en gezondheid

27

5.2 Beweegroutes In de gemeente Leeuwarden zijn diverse beweegroutes aangelegd en in ontwikkeling. Deze routes moeten de bewoners van de gemeente stimuleren om meer in beweging te komen. Een aantal voorbeelden van beweegroutes zijn; de zuiderlooproutes aan de zuidkant van de stad, de beweegroute Valeriuskwartier en diverse beweegaanleidingen op de stoepen in de wijk Huizum. Daarnaast zijn er op dit moment tal van bewonersinitiatieven die worden opgestart, of reeds in ontwikkeling zijn, op het gebied van bewegen in de openbare ruimte. Vaak worden dit soort initiatieven opgezet door de wijkbewoners en het wijkpanel. In Huizum zijn ‘speellinten’ gecreëerd op de stoepen, hiermee zijn veilige routes tussen de speelplekken gecreëerd met op de routes diverse beweegaanleidingen. Dit initiatief is ondersteund door Jantje Beton. Daarnaast worden ook in het bos en in de natuur diverse initiatieven gestart om beweegroutes en natuur-beleefpaden te creëren. De Fanclub van het sportakkoord kan financiën vrijgeven voor initiatieven die aansluiten bij één van de pijlers van het Sportakkoord Leeuwarden. De beweegroutes zijn mooie initiatieven die zorgen voor verbinding en betrokkenheid van inwoners bij de wijk. Daarnaast is het voor alle doelgroepen een laagdrempelige manier om in beweging te komen.

5.3 Sporten en bewegen in de buitenruimte in 2035 Sociale functie De sociale functie van sporten en bewegen is groot. Belangrijk voordeel van bewegen in de openbare ruimte is dat het inclusief is en geen onderscheid maakt tussen bijvoorbeeld rijkarm, jong-oud, waarmee het ongelijkheid verkleint. In het Human Capital Model 33 worden 13 effecten genoemd van sporten en bewegen die vallen onder de sociale waarde van sport. Het is van belang om hier rekening mee te houden, wanneer we mensen in beweging willen krijgen. De basisvoorwaarden om mensen in beweging te krijgen liggen zowel in de hardware als in de software. Kijkend naar de hardware zijn een aantal dingen van belang; de plek moet veilig zijn, een plek waar veel ‘zicht’ op is zal meer gebruikt worden dan een plek achteraf. Daarnaast moet ook de weg ernaartoe veilig zijn, kinderen moeten er zelfstandig en veilig kunnen komen. De omgeving moet uitdagend zijn en uitnodigen tot bewegen, het gebruik van kleuren en uitdagende (natuurlijke) hoogteverschillen zijn voorbeelden die uitnodigen tot bewegen. Ook zijn beweeglinten, zoals deze zijn gecreëerd in Huizum, een mooi voorbeeld om een veilige route tussen beweegplekken te creëren.

28

Inrichting De vraag naar beweegplekken die toegankelijk zijn voor diverse doelgroepen is groot. Een kleine speeltuin in de wijk is vaak geschikt voor één doelgroep, net als de skatebaan in Nylân bijvoorbeeld. Er is veel behoefte aan een plek waar iedereen samen kan komen, waar ouders tegelijkertijd met hun kinderen kunnen sporten en bewegen, al dan niet georganiseerd. Dit stimuleert de sociale cohesie en het samen in beweging komen. Daarnaast zijn de ontwikkelingen van ‘Urban Sports’ zoals freerunning, calisthenics en BMX onderdelen die meegenomen moeten worden in de (her-)ontwikkeling van nieuwe- én bestaande beweegplekken. Een relatief kleine aanpassing aan bestaande plekken kan er al voor zorgen dat meer inwoners in beweging komen. Met andere woorden; een glijbaan en een schommel zijn niet meer alleen voldoende om de nieuwe generatie kinderen en jongeren in beweging te krijgen. Het stimuleren van een brede motorische ontwikkeling moet één van de speerpunten worden in het nieuwe sportbeleid. Ook in de openbare ruimte komen veel beweegvormen aan bod die bijdragen aan een goede motorische ontwikkeling. Qua inrichting zou het goed zijn om de ‘Schijf van 10’ van het Athletic Skills Model aan te houden. Hiermee zet je in op 10 beweegvormen, die nodig zijn om breed motorisch te ontwikkelen, aan te bieden.

Voorbeelden van deze beweegvormen zijn bijvoorbeeld; Zwaaien & Slingeren, Klimmen & Klauteren en Balanceren & Vallen. Bij de inrichting van de toekomst speelt duurzaamheid een belangrijke rol. Het gebruik van duurzame materialen en groen draagt bij aan het creëren van een prettige leefomgeving. Ook verlichting is van belang voor de veiligheid van de beweegplek.

ook

Figuur 5. Athletic Skills Model, Schijf van 10. Geraadpleegd van www.athleticskillsmodel.nl op 22-11-2021

Sportomgeving Om inwoners, zowel jong als oud, naar buiten te krijgen zijn uitdagende en stimulerende plekken nodig. Er moet een beweegaanleiding zijn. Deze aanleiding kan worden gecreëerd door anders na te denken over de inrichten van de openbare ruimte. Aansluiten bij de ontwikkelingen rondom sport en bewegen, die in hoofdstuk 1 zijn aangehaald, zijn van belang om plekken te creëren die ook écht gebruikt zullen worden door de doelgroep waar het voor is gecreëerd. Daarnaast is het van belang om de bewoners van de wijk te betrekken bij het ontwerpproces. De nieuwe omgevingsvisie biedt hiertoe volop mogelijkheden en stimuleert inwoners om zelf meer mee te doen en mee te denken in het ontwerpen en aanpassen van hun eigen leefomgeving. Op die manier zullen bewoners zich eerder betrokken en verantwoordelijk voelen om er werkelijk wat mee te gaan doen. 29

Daarnaast kunnen in een sportomgeving ook sportverenigingen meer gebruik gaan maken van de openbare ruimte om trainingen vorm te geven. Op een andere manier trainen zorgt voor een betere motorische ontwikkeling en creatief gebruik van materialen en toestellen. Een voorbeeld hiervan is de SkillsGarden in Almere, een plek waar jong en oud samenkomen om te bewegen en te sporten. Functie in de dorpen Zoals ook in de omgevingsvisie is beschreven is het van belang om, ook in de dorpen, verder te bouwen op de krachten en initiatieven die er al zijn. Aandacht zal ook uit moeten gaan naar het behouden van voldoende sport- en beweegmogelijkheden in de dorpen en de omgeving. De sociale cohesie is groot en zijn er tal van plannen om de identiteit en leefbaarheid van het dorp overeind te houden. Dat is een stevig fundament om op voort te bouwen. Er zal dan vooral ingezet moeten worden op plekken die voor verbinding zorgen, aansluiten bij de identiteit en leefbaarheid.

30

Conclusies •

•

•

•

•

•

•

•

•

Om van Leeuwarden een sportieve(re) en gezonde(re) gemeente te maken, werken verschillende domeinen die van invloed zijn op het sport- en beweegklimaat meer integraal met elkaar samen. Positieve gezondheid en de Global Goals zijn mooie ‘kapstokken’ om het beleid vorm te geven. De Global Goals zijn leidend voor de gemeente en moeten dan ook meer terugkomen in het (sport) beleid. Kijkend naar de Social Return Of Investment loont investeren in sporten en bewegen. In vergelijking met andere gemeenten geeft Leeuwarden een gemiddeld bedrag uit aan sportaccommodaties. Daarom investeren we in zowel binnen- en buitensportaccommodaties als in de openbare ruimte. Dit betaalt zich op lange termijn weer uit. Het creëren van sportomgevingen in de wijken en dorpen in de gemeente Leeuwarden zorgt ervoor dat het sporten en bewegen in de binnensportaccommodaties, buitensportaccommodaties en de openbare ruimte elkaar versterkt. Afstemmen en aansluiten op de behoeftes en het bestaande aanbod is hierin van belang. Er kan meer gebruik worden gemaakt van de openbare ruimte om (georganiseerde) sport en bewegen te faciliteren. Kleine aanpassingen in de openbare ruimte zijn vaak al genoeg om beweegaanleidingen te creëren en inwoners in beweging te krijgen. Inzetten op Breed Motorische Ontwikkeling is hierin leidend.

Samenwerken tussen verenigingen en organisaties is nodig om de sport in Leeuwarden te versterken. Op diverse plekken in de gemeente is er sprake van (grote) druk op onder andere de velden. Samenwerking tussen verenigingen kan al zorgen voor verlaging van deze druk. Duurzame accommodaties en velden zijn van belang om de sport in Leeuwarden te faciliteren. Vernieuwen (en waar nodig vervangen) van velden en accommodaties is belangrijk en hier moet geld voor worden vrijgemaakt. Meegaan met innovaties en voorlopen op het gebied van duurzame sportaccommodaties zullen zich op termijn uitbetalen. Met name de sportaccommodaties in de dorpen in de gemeente Leeuwarden hebben een grote sociale functie en dragen bij aan de sociale cohesie. Velden en binnensportaccommodaties worden hier voor méér dan sport gebruikt. Dorpen moeten de mogelijkheid krijgen (en houden) om de accommodaties in te zetten om de sociale cohesie te versterken. Breed Motorische Ontwikkeling inzetten als speerpunt in de inrichting van de binnensportaccommodaties, buitensportaccommodaties én de openbare ruimte. Meer kruisbestuiving van de sport, betere motorische vaardigheden van de inwoners en meer samenwerking tussen de verenigingen zijn uitkomsten die behaald kunnen worden door in te zetten op Breed Motorische Ontwikkeling.

31

Uitgangspunten De conclusies leiden tot negen uitgangspunten voor de gemeente Leeuwarden op het gebied van sport- en accommodatiebeleid. De uitgangspunten komen vervolgens terug in een concreet advies voor de voorzieningenplanning. Deze planning is te vinden in de bijlage. 1. Investeren in sport en bewegen Investeren in sport en bewegen loont. Dit is te zien in de SROI 9 en het Human Capital Model. 33 Daarnaast kan sport bijdragen om meer inclusie en gelijke kansen te creëren. Vele mogelijkheden en kansen dus om met sport op de lange én korte termijn veel impact te maken. Daarom investeren we in zowel binnensportaccommodaties, buitensportaccommodaties als openbare ruimte. Deze accommodaties zijn (voor het grootste deel) een belangrijke faciliteit om sporten en bewegen mogelijk te maken. In de uit dit visiedocument voortvloeiende voorzieningenplanning zal worden aangegeven op welke plekken deze (extra) investering nodig is. Daarnaast wordt in de op te stellen voorzieningenplanning geschetst waar de gemeente naartoe zou kunnen gaan als ze nóg meer in de sport en in sportaccommodaties en sportomgevingen gaan investeren. Het is nodig om in de ruimtelijke ontwikkeling van de stad en de dorpen rekening te houden met de gezondheid van de inwoners. Dat wil zeggen dat Positieve Gezondheid en het stimuleren van gezonde keuzes, ook in de dagelijkse omgeving, centraal dient te staan. 2.

Duurzame sportaccommodaties en velden Goede sportaccommodaties, die aansluiten bij de nieuwste ontwikkelingen, helpen om mensen in beweging te krijgen. Duurzame sportaccommodaties zijn belangrijk en sluiten, onder andere, aan bij de Global Development Goals die Leeuwarden als gemeente centraal heeft staan. Bv SPORT gaat al veel mee in de nieuwe ontwikkelingen en staat open voor innovaties die bijdragen aan de verduurzaming van de accommodaties. Toch zijn er een aantal accommodaties waar sprake is van veroudering. Dit brengt veel onnodige (onderhouds-)kosten met zich mee. Daarnaast is het belangrijk om aan te blijven sluiten bij de landelijke ontwikkelingen op het gebied van invulling en inrichting van de binnensportaccommodaties. Ook dit wordt met de aanleg van de PLAYCE in de Rengershal al gedaan, maar kan wellicht in de toekomst interessant zijn voor meerdere plekken in de stad, zowel binnen, buiten als in de openbare ruimte. Wat betreft kunstgras is de aanbeveling dat dit, gezien de effecten op het milieu, alleen aangelegd wordt op de plek waar de druk het hoogste is. Uit onderzoek van het Mulier Instituut en inventarisatie van de gemeente en bv SPORT, zijn er een aantal plekken in de gemeente waar dit een dringend advies is. Deze plekken zullen worden genoemd in de op te stellen voorzieningenplanning. 3.

Sportomgevingen creëren in de wijken en dorpen Het creëren van sportomgevingen in de wijken in Leeuwarden zorgt voor meer verbinding tussen diverse verenigingen en sportplekken. Dit kan bijvoorbeeld door het aanleggen van beweegroutes als verbinding tussen sportplekken en door de openbare ruimte te verbinden met de aanwezige faciliteiten op de sportparken en bij de binnensportaccommodaties. Hiermee wordt een brede motorische ontwikkeling gestimuleerd. Daarnaast werken verenigingen in een sportomgeving meer samen en versterken ze elkaar. Een sportomgeving nodigt álle inwoners van de gemeente uit om in beweging te komen. Vooral 32

de verbinding en de (her)inrichten van de openbare ruimte bieden kansen om een sportomgeving te creëren die uitnodigt tot veelzijdig bewegen. 4. Integraliteit van diverse beleidsdomeinen Sporten en bewegen heeft een groot effect op diverse gebieden. In het onderwijs, binnen het sociaal domein en in het gezondheidsdomein. De effecten aan elkaar verbonden. Ook de domeinen lopen in elkaar over of hebben een directe verbinding met elkaar. Neem bijvoorbeeld het gezondheidsdomein en sport, deze twee domeinen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Samenwerking, overlapping en integraliteit van de diverse domeinen is nodig om van Leeuwarden een sportieve(re) en gezonde(re) gemeente te maken. 5. Breed Motorische Ontwikkeling als speerpunt in het beleid Het stimuleren van een brede motorische ontwikkeling is van belang om inwoners vaardig in bewegen te krijgen. Hierin spelen ook de sportaccommodaties een grote rol. Door de inrichting en de aanwezige materialen aan te laten sluiten bij de ‘Schijf van 10’, waar diverse beweegvormen in naar voren komen, kunnen inwoners zich motorisch beter ontwikkelen. In de Rengershal in Leeuwarden wordt momenteel een ruimte ingericht volgens het Athletic Skills Model.

Deze ruimte sluit aan bij de ‘Schijf van 10’ en daagt uit om op een veelzijdige manier in beweging te komen en kan worden gebruikt door de breedtesport, topsport, onderwijs en zorg zoals bijvoorbeeld (kinder)fysiotherapeuten. Het zou goed zijn als er in Leeuwarden meerdere plekken zijn die uitnodigen tot veelzijdig bewegen. Dit kan zowel bij de binnen-als buitensportaccommodaties en in de openbare ruimte. Belangrijk hierbij is dat deze plekken aansluiten bij wat de rest van de sportomgeving te bieden heeft. in een speeltuin zijn diverse beweegvormen uit de ‘Schijf van 10’ van nature aanwezig. Denk bijvoorbeeld aan Klimmen & Klauteren. De beweegvormen en het gebruik van de ‘Schijf van 10’ dagen uit om op een veelzijdige manier in beweging te komen. Wij vinden dan ook dat dit in elke speeltuin zichtbaar moet worden gemaakt welke beweegvormen je daar kunt uitoefenen. 6. Samenwerken voor optimaal gebruik van de faciliteiten Samenwerken binnen het sportdomein is belangrijk om verder te kunnen groeien. Dit geldt voor verenigingen onderling, maar ook tussen de verenigingen, de Gemeente Leeuwarden en bv SPORT. Vooral bij een aantal voetbalvelden in Leeuwarden is er sprake van een hoge druk op de velden. Hierdoor is het lastig om alle trainings- en wedstrijduren te kunnen faciliteren.

Samenwerking tussen de verenigingen, het gezamenlijk inplannen en het delen van beschikbare velden zou al een hoop oplossen. Op die manier worden de velden die er zijn optimaal gebruikt. Alleen op die manier heeft de investering in nieuwe kunstgrasvelden, op de plekken waar geen ruimte is om verder uit te breiden, zin. Naast samenwerken met én tussen verenigingen is samenwerken met de inwoners van de gemeente belangrijk om aan te sluiten bij de behoeftes op het gebied van sport en bewegen. Participatie is een belangrijke waarde binnen Positieve Gezondheid, het zorgt ervoor dat mensen zich waardevol en onderdeel van de samenleving voelen. 7. Global Goals en Positieve Gezondheid als kapstok De gemeente Leeuwarden is een Global Goals gemeente. Zoals in deze notitie aangegeven zijn er een aantal goals die direct van invloed zijn op het accommodatie- en sportbeleid in de gemeente. Het is dan ook belangrijk om de Global Goals meer te verbinden aan het beleid en aan doelstellingen rondom sport en gezondheid. Vooral Global Goals nummer 3,4,11 & 12 zijn van belang. Duurzame en vernieuwende sportaccommodaties en een stimulerende sportomgeving dragen bij aan het behalen van de Global Goals. 33

Daarnaast is het gedachtegoed Positieve Gezondheid iets wat meer terug kan komen in het accommodatiebeleid. In dit gedachtegoed komt vooral inclusiviteit en laagdrempeligheid terug. Dit betekend dat de accommodaties voor elke doelgroep toegankelijk moeten zijn. Daarnaast kunnen inwoners van de gemeente participeren en meedenken in het vormgeven van hun eigen (sportieve)omgeving. Dit sluit aan bij zowel Positieve Gezondheid, als de nieuwe omgevingsvisie. 8. Gebruik maken van de openbare ruimte voor sport en de sportaccommodaties openbaar toegankelijk maken De openbare ruimte wordt al veel gebruikt om te sporten en te bewegen. Het biedt kansen en mogelijkheden die er op velden en in binnensportaccommodaties niet zijn. Eén van deze kansen is het anders invullen van een training. Zo kunnen voetballers buiten een looptraining afwerken en de calisthenics in Westeinde lenen zich uitstekend voor een rondje krachttraining. Maar ook het openen en open houden van velden is belangrijk voor de vriendengroep die een balletje wil trappen of het talent wat extra wil trainen. Met het gebruik van de openbare ruimte voor de georganiseerde sport kan een tekort aan trainingsvelden en de druk op de sportaccommodaties deels worden verlaagd. Daarnaast is de drempel om als individu in de buitenruimte te gaan bewegen minder groot als dit al veelvuldig wordt gedaan.

Meer verbinding, zorgt voor meer beweging. 9. Sociale functie van sportaccommodaties erkennen en versterken Veel velden en binnensportaccommodaties hebben een belangrijke positie in een wijk of dorp. Niet alleen omdat dit de plek is waar mensen in beweging komen, maar ook omdat hier veel mensen bij elkaar komen. Deze sociale functie die deze plekken hebben is misschien nog wel groter dan het faciliteren van het bewegingsaanbod. In de dorpen worden de kaatsvelden bijvoorbeeld gebruikt om activiteiten op te organiseren door het dorpsbelang. Hier komen mensen bij elkaar, weten ze elkaar te vinden en wordt een ‘Mienskip’ gecreëerd die zo kenmerkend is voor de gemeente Leeuwarden. Dit mag niet worden onderschat en moet ook in de toekomst mogelijk blijven. Onderhoud en toegankelijkheid van de velden blijven van belang, ook als er geen vereniging meer is die gebruik maakt van de velden. Kijkend naar de toekomst zou er in elk dorp in de gemeente een sportomgeving gecreëerd moeten worden waar sporten in de binnen- buiten en openbare ruimte met elkaar in verbinding staat.

34

Bronvermelding 1. Huber, M. (2019). Positieve Gezondheid-de status anno 2019. Bijblijven, 35(8), 7-17. 2. Health- Holland,.(2019). Missiedocument Gezondheid & Zorg: Iedereen vijf jaar langer gezond leven. Geraadpleegd van Missiedocument Gezondheid & Zorg | Health~Holland (health-holland.com) op 10 september 2021 3. Steenbergen, J., Mombarg, R., van Hilvoorde, I., de Vries, S., Barendse, P., De Martelaer , K., Savelsbergh, G., van der Poel, H., Lucassen, J., & Brouwer, B. (2018). Physical literacy: bouwstenen voor een leven lang bewegen van jong tot oud. 4. Bailey, Richard; Hillman, Charles; Arent, Shawn; Petitpas, Albert (2013). Physical Activity: An Underestimated Investment in Human Capital?. Journal of Physical Activity and Health, 10(3), 289–308. doi:10.1123/jpah.10.3.289 5. Hilderink, H. B. M., & Verschuuren, M. (2018). Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018: Een gezond vooruitzicht. Synthese. 6. Boonstra, N., & Hermens, N. (2011). De maatschappelijke waarde van sport. Een literatuurreview naar de inverdieneffecten van sport. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut. 7. Rebel, Mulier,. (2019). The Social Return on Investment (SROI) of Sports and Physical Activity. Geraadpleegd van https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=9527&m=1560425690&action= file.download op 4 september 2021 8. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2020, 23 april).

Helft Nederlanders voldeed in 2019 aan beweegrichtlijnen. Geraadpleegd van https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/17/helftnederlanders-voldeed-in-2019-aan-beweegrichtlijnen op 5 oktober 2021 9. Kenniscentrum Sport en Bewegen,. (2020). Sport en bewegen in de openbare ruimte. Geraadpleegd van Sport en bewegen in de openbare ruimte (2018) – Kenniscentrum Sport en Bewegen op 8 oktober 2021 10. Jong, de J., & Lo-A-Njoe, J. (2017). Sport Toekomstverkenning (STV): een sportiever Nederland. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. 11. Eck, Van, M,. (2020). Zo vertaal je ambities voor beweegstimuleren naar het omgevingsplan. Allesoversport.nl 12. Hoyng, J,. (2020).Urban sports zijn hot en cool. Allesoversport.nl 13. Wormhoudt, R., Savelsbergh, G. J., Teunissen, J. W., & Davids, K. (2017). The athletic skills model: optimizing talent development through movement education. Routledge. 14. Ahtletic Skills Company,. (2020). UITDAGEND EN VEELZIJDIG BEWEGEN OP ELKE M2!. Geraadpleegd van PLAYCE – Athletic Skills Model – Athletic Skills Model (ASM) op 9 september 2021 15. Hilderink, H. B. M., & Verschuuren, M. (2018). Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018: Een gezond vooruitzicht. Synthese. 35

16. Lokaal sportakkoord,. (2019) Bewegen in de openbare ruimten. Sportakkoord Leeuwarden. Geraadpleegd van – Bewegen in openbare ruimten Sportakkoord Leeuwarden op 6 november 2021 17. Wezenberg-Hoenderkamp, Ruikes & Floor (2019) Ruimte voor de sport in Leeuwarden. Mulier instituut. 18. Fries Sociaal Planbureau (2019). Friese bevolking groeit licht en wordt grijzer. 19. Lijzenga & Jongejan, (2019). Samen bewegen naar een gezonde gemeente. Gemeente Leeuwarden. 21. Hoekman, R., Bulsink, A. & Kalmthout, van, J., (2015) Sportverenigingen in krimpkernen; het belang van sportverenigingen in krimpernen. Mulier Instituut 22. Gemeente Leeuwarden,.(2020) Kom mee naar buiten. 23. Vereniging Sport en Gemeenten,. (2021) Hoe ziet de sportomgeving van de toekomst eruit? Geraadpleegd van Vereniging Sport en Gemeenten » Hoe ziet de sportomgeving van de toekomst er uit? Op 2 november 2021 25. Liemke, W. (2020) The Role of Sport in Achieving the Sustainable Development Goals. Geraadpleegd van The Role of Sport in Achieving the Sustainable Development Goals | United Nations op 28 september 2021 26. MQScan,.(z.d.) Wat is MQScan? Geraadpleegd van Wat is MQ Scan? - MQ Scan op 28-92021 27. Sportraad Leeuwarden. (z.d.) Voor het bevorderen van een optimaal sportklimaat. Geraadpleegd van www.sportraadleeuwarden.nl 28. Gemeente Leeuwarden. (2021) Fietsop1.

Geraadpleegd van GemLwd Visie Fietsop1.pdf op 7 oktober 2021 29. Gemeente Leeuwarden. (2021) Omgevingsvisie Leeuwarden. Geraadpleegd van Omgevingsvisie | Omgevingswet Leeuwarden op 7 oktober 2021 30.Gemeente Leeuwarden,. (2021) Kansen voor kinderen. 31. Hartman, E., Greeff, de, J.W., Verburgh, L., Meijer, A., Fels van Der, I.M.J., Smith, J., Oosterlaan, J., Bosker, R.J., & Visscher, C. (2015) Effecten van fysieke activiteit op cognitie en de hersenen van kinderen in het primair onderwijs. Geraadpleegd van Effecten-van-fysiekeactiviteit-op-cognitie-en-de-hersenen-van-kinderen-in-het-primair-onderwijs.pdf (nro.nl) op 19-10-2021 33. Kenniscentrum Sport en Bewegen,. (2012). Human Capital Model. Geraadpleegd van Human Capital - Kenniscentrum Sport (kenniscentrumsportenbewegen.nl) op 4 november 2021

36

Bijlage 1 Scenario’s Visie Sportvoorzieningen In deze bijlagen worden drie scenario’s geschetst die van toepassing kunnen zijn op de voorzieningenplanning van sportaccommodaties in de gemeente Leeuwarden. Deze drie scenario’s zijn uitgewerkt op basis van hetgeen in het visiedocument geschreven is. Scenario 1 is van toepassing als verder gegaan wordt met het huidige beleid. Op basis van cijfers van het Mulier instituut zullen een aantal accommodaties moeten worden vervangen, vernieuwd of worden aangelegd. Scenario 2 is van toepassing als een deel van de aanbevelingen uit het visiedocument worden overgenomen. Hiermee wordt ingezet op het creëren van een aantal sportomgevingen én een aantal accommodaties waar Breed Motorische Ontwikkeling het speerpunt is. In dit scenario is ook de aanleg van een aantal sportplekken in de openbare ruimte meegenomen. Scenario 3 is van toepassing als de volledige visie en de aanbevelingen uit het visiedocument door de gemeente worden omarmd. Dit scenario kan worden gezien als een droom, hoe een sportieve gemeente er qua sportaccommodaties uit zou komen te zien. Hierbij wordt ingezet op een sportomgeving, waarbij zowel binnen- als buitensportaccommodaties en de openbare ruimte met elkaar worden verbonden. Een visuele weergave van zo’n sportomgeving is op pagina 10 van dit document te vinden.

Daarnaast staan in deze bijlagen nog twee overzichtskaarten. De eerste kaart is een overzichtskaart van alle accommodaties die door bv SPORT worden beheert en onderhouden. De tweede overzichtskaart is een overzicht van sportaccommodaties die (semi-) commercieel zijn en/ of niet door bv SPORT worden beheert. Hierin staat ook een hyperlink naar de overzichtssite van de speeltuinen en sportplekken in de openbare ruimte die door de gemeente worden onderhouden en beheert.

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63