Visie armoede en schuldhulp "Samen werken aan een armoedevrij Leeuwarden"

Ambitie: We voorkomen (escalatie van) schuldenproblematiek, signaleren vroeg en lossen schulden duurzaam op

Eropaf aanpak bij crisis Snel en effectief

Saneren in plaats van bemiddelen Schuldenknooppunt en collectief regelen Verbeteren beschermingsbewind Verbeteren toegankelijkheid Betere hulp bij kleine schulden Onderzoek differentiatie behandelpaden Structurele coaching

Duurzame schuldenaanpak

Nazorg bij curatieve schuldhulp

32

Experiment versneld schulden- en stressvrij - onorthodox - op maat - begeleiding - goed gebruik van regelingen en fondsen - onderzoek - ketensamenwerking

Huidige aanpak In pijler 3 bouwen voor een belangrijk deel voort op wat we al doen en wat er de afgelopen jaren is ontwikkeld. We beschrijven daarom hieronder eerst kort waaruit die aanpak nu bestaat. Inrichting schuldhulpverlening Het voorkomen, het snel wegnemen van zorgen en het oplossen van schulden bij inwoners is belangrijk. Snelle en effectieve hulpverlening draagt bij aan de bestrijding van armoede en geeft inwoners de mogelijkheid deel te nemen aan het sociale en maatschappelijke leven. In Leeuwarden is de aanpak van schuldenproblematiek als volgt ingericht: De meeste inwoners van de gemeente Leeuwarden geven zelf of met hun eigen netwerk vorm aan hun leven. Wanneer dit inwoners niet op eigen kracht of met behulp van sociaal netwerk en/of vrijwilligers van bijvoorbeeld Humanitas, Schuldhulpmaatje en het Buurtservicepunt lukt, kunnen zij een beroep doen op de basisondersteuning. Deze ondersteuning wordt door Amaryllis, het liefst dichtbij en zoveel mogelijk laagdrempelig, aangeboden in de buurt- en dorpskamers. Dat geldt ook voor de ondersteuning in het kader van de schuldhulpverlening. Inwoners met schulden hebben vaak ook problemen op andere leefgebieden en vice versa. Het zijn communicerende vaten.

Door in te zetten op het stabiliseren van de financiële situatie of oplossen van de problematische schuld ontstaat ruimte om effectief met de problemen op andere leefgebieden aan de slag te gaan. Aanvullende ondersteuning op het terrein van schuldhulpverlening, zoals inkomensbeheer en curatieve schuldhulpverlening, wordt alleen ingezet wanneer

dit nodig en passend is en voor zolang dit nodig is. De aanvullende ondersteuning op het terrein van schuldhulpverlening wordt door Kredietbank Nederland (KBNL) uitgevoerd. Van alle inwoners die in 2020 een schuldregelingstraject afrondden, rondde 98% deze succesvol af. Dat wil zeggen dat de inwoner het gehele traject van 3 jaar succesvol heeft doorlopen. Schuldhulpverlening voor ondernemers Bij de schuldenproblematiek van ondernemers en ex-ondernemers is er meestal sprake van complexe financiële, bedrijfsmatige en juridische omstandigheden. Bureau Zelfstandigen Fryslân (BZF) vormt het voorportaal voor ondernemers met financiële vragen en schulden. Ondernemers met problematische schulden worden via BZF bij Zuidweg & Partners aangemeld. Er zijn geen cijfers beschikbaar over het al dan niet succesvol doorlopen van het gehele schuldregelingstraject van 3 jaar. Wel is bekend dat Zuidweg voor 80% van de ondernemers erin slaagt een oplossing te treffen voor de problematische schulden. Vroegsignaleringsaanpak en eropaf aanpak De gemeente Leeuwarden is aangesloten bij het landelijk convenant vroegsignalering en werkt inmiddels met zo’n 40 signaalpartners samen. De woningcorporaties, particuliere verhuurders, de energieleveranciers, het drinkwaterbedrijf en de zorgverzekeraars geven de signalen van hun betalingsachterstanden van hun klanten vroegtijdig aan de gemeente door.

Wanneer er sprake is van één achterstand dan doet de gemeente de inwoner een hulpaanbod. Wanneer een inwoner bij minimaal twee signaalpartners een achterstand heeft, dan gaan de wijk- en dorpenteams erop af en bieden gericht hulp. In 2020 ontving Amaryllis zo’n zestig gecombineerde signalen per

33

maand. Inmiddels is het aantal gecombineerde signalen richting de honderd per maand gestegen. Op basis van de jaarrapportage van 2020 blijkt dat Amaryllis met zo’n 50% van de benaderde huishoudens contact weet te leggen en dat 60% vervolgens hulp heeft aanvaard. Om de effectiviteit van de aanpak te vergroten worden de sociaal werkers getraind om een effectievere uitvoering aan de aanpak vroegsignalering te geven. Wanneer er sprake is van een dreigende huisuitzetting of afsluiting van water en energie gaan de wijk- en dorpenteams er ook op af en bieden in samenwerking met KBNL gericht hulp. Versnelling schuldhulpverlening Via KBNL neemt de gemeente Leeuwarden deel aan het schuldenknooppunt en collectief schuldregelen van de NVVK. Via het Schuldenknooppunt wisselen schuldhulpverleners en schuldeisers gestandaardiseerde berichten uit. Er zijn minder handmatige acties nodig, schuldregeling is snel en effectief, en minder foutgevoelig. Collectief Schuldregelen versnelt en vergemakkelijkt het tot stand brengen van minnelijke schuldregelingen. Schuldeisers geven vooraf akkoord op betaalvoorstellen en handelen dossiers collectief af. Dat zorgt voor snellere doorlooptijden en minder rompslomp bij schuldhulpverleners en schuldeisers. Daardoor krijgen mensen met schulden sneller perspectief en haken ze minder vaak af.

Daarnaast wordt met het opstarten van de schuldregeling niet meer gewacht tot het dossier compleet is, maar vindt dit zoveel mogelijk gelijktijdig plaats. De gemiddelde duur van de stabilisatieperiode van het schuldhulpverleningstraject was in het eerste half jaar van 2021 dertig dagen (in plaats van de landelijke norm van 4 maanden).

Ook zet de gemeente zoveel mogelijk in op schuldsanering in plaats van schuldbemiddeling. Bij schuldsanering stelt de KBNL een saneringskrediet beschikbaar waarmee alle schuldeisers in één keer worden afbetaald. De inwoner lost vervolgens gedurende 3 jaar het verstrekte krediet af. Voordeel voor de inwoner is dat deze maandelijks een vast bedrag aan één partij aflost. Hierdoor is er meteen overzicht en rust en is het extra lonend om meer uren te werken. Voordeel voor de schuldeisers is dat zij meteen de boeken kunnen sluiten en geen administratiekosten meer hebben. Voordeel voor de schuldhulpverleners is dat de uitvoeringskosten lager liggen en er meer tijd voor begeleiding is. Project Jongeren en schulden In 2018 is het jongerenteam gestart met het project jongeren en schulden. Schulden zijn een belangrijke reden voor schooluitval. Doel van het project is jongeren perspectief op een schuldenvrije en kansrijke toekomst te bieden. Het project richt zich op 25 jongeren met problematische schulden die bereid en in staat zijn om aan hun toekomst te werken door een diploma te halen of uit te stromen naar betaald werk. In ruil voor de inzet van de jongeren worden de schulden kwijtgescholden. De gemeente werkt in dit project samen met de KBNL. De KBNL richt zich op de schuldsanering en verstrekt een saneringskrediet voor het aflossen van de schulden.

De gemeente betaalt gedurende 3 jaar de maandelijkse aflossing op dit krediet mits de jongere zich voldoende inspant om zijn leven weer op de rit te krijgen en naar school gaat of aan het werk gaat. Inmiddels doen er 15 jongeren mee. Het rendement van deze aanpak wordt in 2022 geëvalueerd. De uitkomsten hiervan worden gebruikt voor het experiment schulden kwijtschelden.

‘Ik had ooit een schuld van € 1.500,-. Dat was niet genoeg voor schuldhulpverlening. De schulden, problemen en stress groeiden. Pas na 6 jaar ben ik dankzij bewindvoering uit de schulden. Gelukkig kan dat tegenwoordig ook anders.’ Aanpak rondom beschermingsbewind Inwoners die rust vinden op financieel gebied, ervaren minder stress en functioneren beter. Beschermingsbewind kan een passende oplossing voor inwoners vormen wanneer zij tijdelijk of duurzaam niet in staat zijn om zelf hun financiën te beheren. De gemeente verstrekt bijzondere bijstand aan inwoners die onvoldoende draagkracht hebben om de eigen bijdrage aan hun bewindvoerder te voldoen. De gemeente heeft de uitgaven voor beschermingsbewind de afgelopen jaren weten te stabiliseren. De gemeente wil beschermingsbewind inzetten wanneer en zolang dit de best passende oplossing vormt. Sinds eind 2018 werken de gemeente, Amaryllis en inmiddels zo’n 16 bewindvoerders samen in een samenwerkingsconvenant. We zien kansen om de samenwerking met de convenantpartners de komende periode nog beter te benutten.

Knelpunten rondom schuldhulpverlening Ervaringsdeskundigen van PAS (Stichting Platform Armoede en Schulden Fryslân) hebben in het rapport “Bouwstenen voor een nieuw armoedebeleid in de gemeente Leeuwarden” hun ervaringen met de schuldhulpverlening met de gemeente gedeeld. Belangrijke aandachtspunten zijn: de onoverzichtelijkheid van de keten, trajecten die te lang duren, de geringe mate aan ondersteuning/ begeleiding waardoor inwoners in oud gedrag vervallen en opnieuw schulden krijgen en dat het lastig is om voor lage schulden financiële hulp te ontvangen. Een deel van de bevindingen van PAS blijkt ook uit het onderzoek dat Purpose33 in opdracht van de gemeente naar de keten schuldhulpverlening heeft verricht. Purpose signaleerde met name knelpunten op het terrein van regievoering op de schuldhulpverleningsketen, de ketenbesturing en de toegankelijkheid van de schuldhulpverleningsketen. Zij heeft aanbevelingen gedaan voor verbetering van de keten, die zijn meegenomen in de nieuwe aanpak.

33 Bron: Grip op de keten. Quickscan schuldhulpverlening Leeuwarden

34

Nieuwe aanpak Integrale schuldenaanpak Verschillende partijen dragen bij aan de aanpak van schuldenproblematiek. Om de keten goed te laten functioneren, is het van belang dat er integraal wordt gewerkt. Dit betekent dat de gemeente en haar ketenpartners worden gezien als één helpende organisatie. Samen met de ketenpartners werken wij aan verbetering van de ketenaanpak via de volgende actielijnen: • Als gemeente nemen wij meer de regie in de keten van de schuldenaanpak. Gestart is met het periodiek inrichten van een ketenoverleg. • Met de verschillende partijen worden afspraken gemaakt en vastgelegd over hun rol en taken. Deze afspraken worden periodiek geëvalueerd en bijgesteld. Belangrijk onderdeel van de afspraken is dat er altijd warme overdracht plaats vindt Preventieve en proactieve schuldenaanpak “Voorkomen is beter dan genezen”. Om problematische schulden te voorkomen, is een proactieve aanpak nodig. We zetten in op preventie en het effectiever maken van onze aanpak van vroegsignalering van beginnende schulden. Ook gaan we inwoners met beginnende achterstanden financiële hulp bieden door bijvoorbeeld te ondersteunen bij het treffen van betalingsregeling of door herfinanciering via KBNL in te zetten. In het kader van preventie worden er allerlei interventies verricht.

We missen echter een overkoepeld plan op basis waarvan we een gerichte inzet plegen, resultaten monitoren en acties zo nodig bijstellen. We stellen daarom een plan op waarin onze brede preventieve inzet in het kader van armoede en schulden wordt opgenomen. Hierin richten we ons met name op:

35

• preventief te werk gaan bij levensgebeurtenissen door bijvoorbeeld via echtscheidingsadvocaten informatie te verstrekken over de financiële consequenties en aandachtspunten. • Het doorbreken van taboes door armoede en schulden bespreekbaar te maken. • Het bieden van vroege hulp bij geldzorgen door intensiveren van de samenwerking met andere signalerende partijen, zoals huisartsen en werkgevers. • Sociaal incasseren van de gemeente. • Het onderzoeken van de mogelijkheid voor het betalen van de vaste lasten voor huur, energie en zorgverzekering door de gemeente in het kader van de nieuwe wet inburgering. Snelle en effectieve schuldenaanpak Als er schulden zijn, dan is het van belang van deze schulden af te komen. De aanpak dient daarom snel en effectief te zijn en uitval te voorkomen. Dit vraagt maatwerk. We blijven inzetten op: • De eropaf aanpak bij crisissituaties als een dreigende huisuitzetting of wanneer afsluiting van water en energie dreigt. • Zoveel mogelijk schuld saneren in plaats van schuld bemiddelen. • Deelname aan het schuldenknooppunt en collectief schuldregelen • Het project jongeren en schulden; • Onze aanpak rondom beschermingsbewind.

De komende periode wordt verkend of het zinvol is om gebruik te maken van het adviesrecht rondom beschermingsbewind en hoe we de schuldhulpverlening voor onderbewindgestelden kunnen versnellen en de duur van het bewind kunnen verkorten.

En we gaan onze huidige aanpak verstevigen met de volgende acties:

De Nederlandse Schuldhulproute34 De Nederlandse Schuldhulproute (NSR) is een route om mensen met mogelijke geldzorgen eerder te vinden, bereiken en helpen. Om inwoners te bereiken maakt NSR gebruik van een zogenaamde multi channel aanpak. Zo wordt er gebruik gemaakt van app’s, brieven en e-mails van bedrijven, banken en verzekeraars, sociale media, ABRI’s bij de bushaltes en nieuwsberichten in lokale en landelijke media. Aangesloten gemeenten ontvangen ook zelf een promotiepakket. Een belangrijk instrument van NSR is geldfit.nl. Via een test die inzicht geeft in de financiële situatie, worden bezoekers aan deze website naar passende hulp verwezen.

• Het verbeteren van de toegankelijkheid van schuldhulpverlening door onder andere het realiseren van samenwerkingsafspraken met de ketenpartners voor de particuliere en de zakelijke keten en de inzet van De Nederlandse Schuldhulproute (NSR). De NSR is één centrale schuldhulproute om mensen met geldzorgen eerder te vinden, te bereiken en te leiden naar de juiste hulp. Inwoners kunnen terecht bij geldfit.nl, een gratis algemeen telefoonnummer en fysieke punten en aanmelding kan ook direct door signaalpartners plaats vinden. Warme overdracht door de samenwerkingspartners vormt hierbij een belangrijk uitgangspunt. • We gaan technologie en ervaringen gebruiken om meer inwoners met (kleine) schulden beter te bedienen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een instrument als Mijn Intake van Budlr. • We verkennen of het effectief is om met behandelpaden voor de verschillende type inwoners of situaties te werken. Duurzame schuldenaanpak We willen uitval tijdens het schuldhulpverleningstraject voorkomen. Als de schulden weg zijn genomen, zetten we in op een duurzame oplossing. Hiermee voorkomen we terugval. Dit doen wij door steviger en structureler in te zetten op: • Structurele coaching voor inwoners in curatieve schuldhulp. Onder andere door waar nodig in te zetten op financiële zelfredzaamheid. • Nazorg voor inwoners in curatieve schuldhulp.

Dit betekent dat de schulphulpverlening niet stopt op het moment dat er geen schulden meer zijn. Hierdoor kan verder worden ingezet op financiële zelfredzaamheid. Deze interventies zijn ook nu al onderdeel van onze dienstverlening en worden door Amaryllis uitgevoerd.

34 Zie ook bijlage D Nederlandse Schuldhulproute

36

Experiment versneld schulden- en stressvrij We gaan in Leeuwarden-Oost een experiment starten waarmee huishoudens versneld schulden- en stressvrij worden. In dit experiment gaan we de schulden van 100 huishoudens kwijtschelden in situaties die om een doorbraak vragen. Daarbij zetten we ook in op het vergroten van de financiële zelfredzaamheid en het bieden van perspectief. De persoonlijke doelen van de inwoner staan centraal. Het volledig kwijtschelden van schulden vormt een van de instrumenten die kunnen worden ingezet. Wanneer de inwoner versneld vrij is van schulden en stress, ontstaat er ruimte om aan persoonlijke doelen te werken. We willen ervoor zorgen dat schulden geen belemmering vormen om mee te doen. We gaan verkennen in hoeverre het volledig kwijtschelden van schulden bijdraagt aan deze doelstelling en in welke situaties dit een passende oplossing vormt. Daar kunnen verschillende schuldsituaties zich voor lenen. Daarnaast willen we met dit experiment een bijdrage leveren aan het terugdringen van de maatschappelijke kosten van schulden.

De contouren en kernpunten van het experiment zijn: • Een onorthodoxe en radicale aanpak • Aansluiten bij de persoonlijke doelen van de inwoner • Direct volledige kwijtschelding toepassen (van de restschuld) • Focussen op begeleiding bij het uit de schulden blijven en perspectief bieden • De mogelijkheid onderzoeken van een lokaal schuldenfonds met publieke en private partners dat de schulden overneemt • Een looptijd van 2 jaar met begeleidend toegepast onderzoek (inclusief voorbereiding en evaluatie) • Gebruik maken van de constructie met saneringskredieten en herfinanciering van KBNL We betrekken bestaande en nieuwe partners om samen te kunnen werken aan een goed functionerende en lerende schuldhulpverleningsketen. Bij groen licht kan de pilot verder worden uitgewerkt met een projectplan met uitvoeringspunten, zoals doelgroep, methode, overeenkomst met of zonder terugbetalingsverplichting.

37

Communicatie en Dienstverlening 38

Communicatie en Dienstverlening Iedereen zonder inkomen of met weinig inkomen kan een beroep doen op de financiële hulp van de gemeente Leeuwarden of één van onze samenwerkingspartners. We vinden het belangrijk dat inwoners ons gemakkelijk kunnen vinden en dat duidelijk is welke hulp we kunnen bieden. Ook vinden we het belangrijk dat contact met onze medewerkers prettig verloopt en als prettig wordt ervaren. Wij investeren in een stress-sensitieve bejegening door alle medewerkers van onze gemeente. Daarnaast vinden wij de expertise van ervaringsdeskundigen essentieel bij de ontwikkeling van nieuw beleid en uitvoering. Bij de verdere uitwerkingen van de in dit plan genoemde activiteiten worden ervaringsdeskundigen betrokken. De aanpak van de gemeente is: 1. Vertrouwd, zonder oordeel en toegankelijk (stress-sensitief) 2. Maakt gebruik van ervaringsdeskundigen 3. Preventief wanneer mogelijk 4. Zichtbaar 5. Een oplossing Op Maat

39

Vertrouwd, zonder oordeel en toegankelijk (stress-sensitieve aanpak) Leven in armoede staat gelijk aan voortdurende blootstelling aan stress. Leven met de stress van armoede heeft een enorme impact op het functioneren van mensen. De bejegening van eenieder die contact heeft met de gemeente Leeuwarden is stress-sensitief. Een stress-sensitieve behandeling houdt rekening met de gevolgen van armoede en is gericht op het verminderen van stress. Dit vraagt een andere toon, eenvoudiger woordgebruik en een goede afstemming op de zelfredzaamheid van de inwoners. Hiervoor maken wij gebruik van de volgende aanpak en instrumenten: • In 2022 ligt binnen de gemeentelijke dienstverlening, van baliewerkzaamheden tot het budgetbeheer de nadruk op bewustwording van stress ontstaan door armoede. Dit is de eerste stap naar een geïntegreerde stress-sensitieve benadering. Centraal staat een positieve houding in de benadering van mensen in armoede en cliënten. We werken vanuit vertrouwen en waar nodig leveren we maatwerk. Bijvoorbeeld in situaties waarin mensen onbewust en onbedoeld in de schulden zijn geraakt. • Mensen die stress ervaren, lezen anders, kunnen minder complexe teksten aan en zijn gevoeliger voor bepaalde woorden.

Bij de realisatie van communicatiemiddelen wordt rekening gehouden met een stress-sensitieve uitleg: laagdrempelig, eenvoudig woordgebruik, heldere opbouw en een positieve toon. Alle medewerkers van de gemeente zijn hierin getraind.

• Een heel praktisch punt is ‘anoniem bellen’. Het is een punt dat al vaak is ingebracht door PAS. Concreet is het vraagstuk: een grote groep mensen beantwoordt geen oproepen van anonieme bellers (zeker bij schulden) of hebben een instelling op de telefoon die anonieme nummers blokkeert. In de huidige telefooncentrale kan dit niet worden opgelost. Het wordt meegenomen in de aanbesteding van de nieuwe telefooncentrale in 2022. • Digitale dienstverlening: in 2019 is de Leeuwarder Digitale Agenda vastgesteld, waarin een aantal speerpunten voor de informatievoorziening van het Sociaal Domein is geformuleerd. Een belangrijk speerpunt is bijvoorbeeld het centraal stellen van de inwoner/cliënt in alles wat we doen. Samen met inwoners/cliënten wordt onderzocht hoe we de ondersteuning/hulpverlening makkelijker kunnen maken en tegelijkertijd de kosten zoveel mogelijk omlaag kunnen brengen. Deze aanpassing komt weer ten goede aan onze dienstverlening. We zullen in gesprekken met onze contractpartners de stress-sensitieve aanpak onder de aandacht brengen en onderzoeken of deze ook in hun werkwijze kan worden opgenomen.

Ervaringsdeskundigen slaan de brug tussen leef- en systeemwereld Met hulp van ervaringsdeskundigen kunnen wij de aanpak van armoede en schuldhulp verbeteren. Zij weten dat armoede draait om meer dan geld. Het doet iets met je eigenwaarde, dromen en sociale leven, waardoor het moeilijk is uit de armoede te komen Deze vicieuze cirkel moeten wij doorbreken zodat inwoners weer hoop en perspectief krijgen. Ervaringsdeskundigen en professionals kunnen elkaar prima aanvullen. Voorwaarde is dat er van beide kanten de openheid en bereidheid is om respectvol met elkaar om te gaan. Uit onderzoek van Sterk uit Armoede en een Maatschappelijke Kosten en Batenanalyse blijkt dat de inzet van opgeleide ervaringsdeskundigen loont voor de maatschappij. Zij kunnen de professional anders laten kijken zodat begeleiding sneller aankomt en werkt. Zij zijn nodig als een spiegel en krijgen een volwaardige plek in de organisatie. Doel is ervaringsdeskundigheid in de hulpverlening en in het beleid een belangrijke rol te geven, zodat deze goed aansluiten bij de belevingswereld van de doelgroep. Ervaringsdeskundigen kunnen op verschillende manieren worden ingezet. Bijvoorbeeld om het zelfvertrouwen van de inwoner te vergroten of door hun ervaring in te

zetten als een kracht om gezamenlijk met professionals te komen tot een goede aanpak. Ervaringsdeskundigen in armoede en sociale uitsluiting zetten hun kennis in om sociale professionals duidelijk te maken waarom mensen in armoede bepaalde keuzes maken. De gemeente heeft nog geen visie ontwikkeld over de wijze waarop de inzet van ervaringsdeskundigen wordt vormgegeven. Voor de ontwikkeling van dit document zijn ervaringsdeskundigen betrokken als “kritische vriend” naast de professional die meehelpt de situatie te analyseren. De gemeente staat achter de inzet van ervarings­ deskundigheid. In 2022 en 2023 willen we ervaring opdoen met betaalde ervaringsdeskundigen op diverse plekken in onze gemeente, zoals het experiment schulden en stressvrij en de verdere uitwerking van de interventies in het kader van armoede en schulden. Daarnaast zien we ook mogelijkheden in het bedrijfsleven, onderwijs en woningbouwcorporaties. De uitkomsten en resultaten worden medio 2023 geëvalueerd en op basis hiervan kunnen vervolgstappen worden bepaald. Hiermee geven we ook input aan een gemeente brede visie op de inzet van ervaringsdeskundigheid.

Ervaringsdeskundigen en professionals kunnen elkaar prima aanvullen. Voorwaarde is dat er van beide kanten de openheid en bereidheid is om respectvol met elkaar om te gaan. 40

Preventieve inzet Er zijn verschillende groepen inwoners die extra risico lopen op een leven in armoede. Dit zijn onder andere mensen met een licht verstandelijke beperking, laaggeletterden en nieuwkomers. Daarnaast zijn er verschillende levensgebeurtenissen die een risico kunnen vormen voor bijvoorbeeld het wegvallen van een inkomen. Om onze dienstverlening zo preventief mogelijk in te zetten en hiermee te voorkomen dat deze mensen in armoede komen, zetten we in op de volgende acties: • Het ontwikkelen van een beleidsmatig preventieplan gericht op de verschillende groepen inwoners en levensgebeurtenissen. Bijvoorbeeld jongeren die bijna 18 jaar worden. • Bij de aanvraag, maar ook tijdens het ontvangen van de bijstandsuitkering zal er meer aandacht besteed worden aan de financiële situatie van de aanvrager. Aan de hand van deze gegevens kan tijdig worden ingezet op preventie. In overleg en samenwerking met Publieke Dienstverlening en Uitvoering Sociaal Domein zal hiervoor een passende aanpak worden ontwikkeld. Zichtbaar Het is zoals gezegd voor inwoners in armoede lastig om uit de grote hoeveelheid aan regelingen en boodschappen te halen welke ondersteuning nu precies voor hen van toepassing is. We moeten als gemeente denken vanuit de inwoner en echt ervaren hoe het is om met je hulpvraag bij de gemeente aan te kloppen.

Om meer inwoners gebruik te laten maken van regelingen waarvoor deze bedoeld zijn, is het van belang om de dienstverlening zichtbaar te laten zijn. Dit doen we door: • De verschillende vormen van dienstverlening en regelingen helder en duidelijk in één loket te presenteren op de website van de gemeente en de ketenpartners. Voor de inwoner moet het duidelijk

41

zijn waar hij - digitaal of fysiek - terechtkan met zijn hulpvraag. Een loket waar hij zich vertrouwd en niet beoordeeld voelt en op alle vlakken geholpen wordt die de gemeente kan bieden en waar de mens centraal staat. • Een communicatieplan te ontwikkelen gericht op verschillende doelgroepen om hen actief te informeren over de dienstverlening en minimaregelingen. Een oplossing Op Maat Voor circa 80% van de doelgroep van deze visie bieden de wetten, regels, aanpak en instrumenten voldoende bestaanszekerheid. Ongeveer 20% heeft een andere oplossing nodig. Indien een inwoner specifiek op zijn situatie aangepaste ondersteuning nodig heeft, kan Op Maat als voorziening worden ingezet. Belangrijk hierbij is of de bestaande regels of procedures een onbedoeld of ongewenst effect hebben op het bieden van een oplossing voor de hulpvraag (hardheidsclausule). Op Maat bestaat in de volgende vormen of een combinatie daarvan: • Ondersteuning mogelijk maken binnen bestaande regels of kaders. • Het anders of innovatief organiseren van ondersteuning. • Een vergoeding vanuit het Op Maat-budget. • Ondersteuning mogelijk maken buiten bestaande regels of kaders (mandaat) We sluiten bij de aanpak van armoede en schulden aan bij de mogelijkheden die Op Maat biedt.

Samenwerking 42

Samenwerking In de strijd tegen armoede staat de gemeente Leeuwarden niet alleen. Armoede is een vraagstuk voor de maatschappij als geheel, waarin iedereen een rol heeft. Dit vraagt een integrale aanpak en goede samenwerking tussen verschillende partijen. Wij willen de samenwerking versterken, krachten bundelen en wederzijdse versterking tussen bewonersinitiatieven, vrijwilligersorganisaties, ervaringsdeskundigen, gemeente en

De Moedige Dialoog heeft de intentie om armoede, in welke vorm dan ook, stevig te verminderen door samen te werken, te verbinden en krachten te bundelen om in gezamenlijkheid oplossingen te zoeken en te realiseren. Hierbij zet de Moedige Dialoog met name in op programma’s en doelgroepen als: jongeren, senioren, werkgever en werknemers, vrijwilligers, huishoudens en samenwerking tussen partners.

In 2022 wordt dit netwerk verder uitgebreid. Dit is van belang voor het bedenken en ontwikkelen van concrete bijdragen om de armoede te bestrijden. Hierbij wordt gekeken naar de samenstelling van het netwerk en op welk vlak het wenselijk is om uit te breiden.

Momenteel is er een netwerk van verschillende partners. Dit zijn onder meer: • Ketenpartners particuliere schuldhulpverlening • Ketenpartners schuldhulpverlening ondernemers • De Nederlandse schuldhulproute • Platform Armoede en Schulden (PAS) • Convenant beschermingsbewindvoerders • Landelijk convenant vroeg-signalering • Alliantie Kinderarmoede • Alliantie Vrijwillige Schuldhulp • Communitylab Armoede Leeuwarden (Bij Truus) • Data Fryslân • Gelijke Kansen Alliantie • Diverse lokale initiatieven waaronder buurvrouw&buurvrouw, SchuldenvrijLWD, de Dreamfabryk • Aegon (project ‘Van schulden naar kansen’)

• Bouwen van een actief netwerk: publiek, privaat en privé • Knelpunten identificeren en casuïstiek delen • Waar nodig worden mensen het moedige gesprek ingetrokken • Waar nodig worden activiteiten geïnitieerd in samenwerking met het netwerk

beroepsorganisaties realiseren. Om hierop in te zetten, is Leeuwarden aangesloten bij de Moedige Dialoog.

43

Om deze netwerkpartners en samenwerking te activeren, voert de Moedige Dialoog de volgende activiteiten uit:

Om bovenstaand te realiseren organiseert de Moedige Dialoog onder meer multidisciplinaire ontmoetingen en heeft het overzicht van projecten en ervaringen en ontsluit deze.

Meting en monitoring 44

Meting en monitoring Veel factoren hebben invloed op inwoners die in armoede leven. Maar ook op hoe ze hun armoede ervaren en of ze uit de armoede komen. Interventies of middelen die ingezet worden door de gemeente hebben vaak niet direct effect, maar kunnen wel bijdragen aan armoedebestrijding op de lange termijn. Interventies die nu gericht zijn op kinderen zullen, in sommige gevallen, pas over tien jaar effect gaan opleveren. Daarnaast is er erg veel samenhang met onderwijs, jeugd, gezondheid, werk. Om onze ambities te bereiken moet het beleid integraal worden afgestemd met andere beleidsterreinen waarbij er gezamenlijk gewerkt gaat worden om impact (verandering) te creëren. Alle gestelde doelen moeten bijdragen aan het halen van onze ambities.

Jaarlijkse rapportages Binnen de 3 pijlers van de armoedeaanpak stellen we jaarlijks doelen die we als gemeente willen bereiken. Deze doelen hebben we zo concreet mogelijk gemaakt, zodat ook meetbaar is wat het resultaat is. De 3 pijlers zijn: • De laatste generatie in armoede • Het vergroten van bestaanszekerheid • Het vereenvoudigen en versnellen van de schuldenaanpak Jaarlijks zal gerapporteerd worden op de te behalen doelen binnen deze domeinen. Alle interventies moeten ook direct bijdragen aan de gestelde doelen en de ambities van de gemeente Leeuwarden. Jaarlijks wordt er geëvalueerd of de doelen zijn gehaald, of ze moeten worden bijgesteld en of er andere interventies nodig zijn om deze doelen te behalen. Het rapporteren op de gestelde doelen zal gebeuren via de bestaande Planning & Control cyclus. Binnen elke pijler worden er afzonderlijke doelen gesteld en gemonitord. De doelen zijn opgedeeld in korte termijn en lange termijn. Alle doelen dragen uiteindelijk bij aan de impact die we willen creëren. Korte termijn doelen Korte termijn doelen zijn snel inzichtelijk te maken. Hierbij gaat het om het vergroten van het bereik van onze voorzieningen, verkorten van doorlooptijden en meer inwoners laten uitstromen naar werk. Dit zijn enkele voorbeelden die we gaan meten.

45

Lange termijn doelen Het belangrijkste om te meten zijn de lange termijn doelen. Een van die doelen is het doorbreken van armoede van generatie op generatie. Dit is niet te realiseren in enkele jaren maar vraagt een langdurige structurele aanpak. Bij de lange termijn doelen gaan we monitoren in hoeverre het beleid de omvang van de armoede beperkt en armoede bij een nieuwe generatie voorkomt. Voor het kunnen meten van de lange termijn doelen, dient er een nulmeting plaats te vinden, waarna we na enkele jaren kunnen toetsen in hoeverre we progressie hebben gemaakt. Hierbij moet wel de kanttekening worden geplaatst worden dat er niet altijd direct een correlatie is of kan worden aangetoond tussen een bepaalde interventie en eventueel bereikte doelen. Kwaliteit Naast de doelen gaan we ook kwaliteit meten van onze dienstverlening en die van onze partners. Dit kan via cliënttevredenheidsonderzoeken, spiegelgesprekken met inwoners, enquêtes, dossieronderzoeken of andere methodieken om goed zicht te houden op het kwalitatieve aspect van onze dienstverlening. Armoedemonitor Naast het meten van de effecten van armoedeaanpak gaan we ook onderzoeken op welke manier we een jaarlijkse armoedemonitor kunnen opstellen waarbij de armoede in de gemeente Leeuwarden in kaart wordt gebracht. Deze armoedemonitor geeft een goed beeld over de effectiviteit van onze aanpak.

Voor het ontwikkelen en uitvoeren van meting en monitoring maken we ook gebruik van de kennis en kunde van NHL Stenden.

Financieel kader 46

Financieel kader Voor de financiering van het beleid op het terrein van armoede, schulden en het minimabeleid zijn in 2022 en 2023 structurele middelen beschikbaar, een eenmalig bedrag aan incidentele middelen en incidentele Covid-19 middelen.

Structurele middelen Voor de aanpak van armoede en schulden is structureel € 2,5 miljoen beschikbaar. Voor het uitvoeren van het minimabeleid, bestaande uit bijzondere bijstand, collectieve zorgverzekering (AV Frieso), individuele inkomenstoeslag en de individuele studietoeslag is € 6,5 miljoen beschikbaar. In totaal is jaarlijks structureel € 9 miljoen beschikbaar. Deze middelen worden jaarlijks ingezet voor structurele contract en subsidie afspraken met leveranciers en subsidieontvangers. Incidentele middelen De kosten van het minimabeleid zijn ongeveer € 8 miljoen. Om deze kosten te dekken wordt er tot en met 2022 vanuit de algemene reserve € 1,453 miljoen aan incidentele middelen toegevoegd.

Van incidentele middelen schuld en armoede 20182020 vanuit het Rijk is nog € 76 duizend beschikbaar. Daarnaast heeft het Rijk in de septembercirculaire 2021 bekend gemaakt dat onder het label van Covid-19 in 2022 € 150 duizend beschikbaar gesteld wordt voor bijzondere bijstand en € 300 duizend voor schuldenbewind voor de gemeente Leeuwarden. Voor 2021 was er al onder hetzelfde label een bedrag van €450 duizend beschikbaar gesteld. Er is incidenteel in totaal € 976 duizend beschikbaar. Aan deze middelen zijn voor 2021 geen bestedingen verbonden. Het voorstel is deze middelen over te hevelen naar 2022 en 2023 en in te zetten voor de financiering van de nieuwe ambities op het terrein van armoede en schulden.

Totaal beschikbare middelen

2022

2023

Structurele middelen minimabeleid

6,5 miljoen

6,5 miljoen

Structurele middelen schuld en armoede

2,5 miljoen

2,5 miljoen

Incidentele middelen minimabeleid

1,5 miljoen

Incidentele middelen schuld en armoede vanuit het Rijk

488 duizend

488 duizend

10,988 miljoen

9,488 miljoen

Totaal

47

Besteding structurele middelen In onderstaand overzicht wordt aangegeven op welke wijze de structurele middelen in 2022 en 2023 worden ingezet.

Pijler

2022

2023

973.000

973.000

Pijler 2: Vergroten van de bestaanszekerheid

7.946.000

7.936.000

Pijler 3: Vereenvoudigen schuldenaanpak

1.147.000

1.147.000

Werkwijze en dienstverlening

6.000

6.000

Samenwerking

13.000

13.000

Effectmeting en monitoring

37.000

Personele lasten

378.000

378.000

Totaal bestedingen

10.500.000

10.453.000

Totaal beschikbaar

10.500.000

9.000.000

0

-1.453.000

Pijler 1: De laatste generatie in armoede

Resultaat

Dit is een overzicht van de onderwerpen schulden en armoede en het minimabeleid die over de boekhouding van het cluster schulden en armoede lopen. Het is echter geen volledig overzicht van alle werkzaamheden. Zo zit bijvoorbeeld een deel van de aanpak vroegsignalering binnen het contract met Amaryllis en Incluzio.

48

Besteding incidentele middelen Het totaal aan incidentele middelen van € 976 duizend die vanuit het Rijk beschikbaar zijn gesteld zullen in 2022 en 2023 volgens onderstaand overzicht worden ingezet.

Pijler

Onderwerp

2022

2023

Pijler 1: De laatste generatie in armoede

Jeugdeducatiefonds

41.000

41.000

Pijler 2: Vergroten van de bestaanszekerheid

Onderzoek Meedoen-pas

10.000

Borgstelling duurzaamheidslening

50.000

50.000

Experimenten rondom schuldenkwijting en jongeren

200.000

200.000

Aanvullend bekostigen coördinator Buurtservicepunt en Humanitas

70.000

70.000

Aanbevelingen Purpose

20.000

Aansluiten Nederlandse schuldhulproute

15.000

Nieuwe technologie en best practices

6.000

Opstellen en implementatie Preventieplan

10.000

Inzet ervaringsdeskundigen

50.000

87.000

Moedige dialoog (kwartier­maker + handgeld)

16.000

5.000

Handgeld PAS

5.000

5.000

Subsidie Sterk uit Armoede

5.000

5.000

Totaal bestedingen

498.000

478.000

Totaal beschikbaar

488.000

488.000

Resultaat

-10.000

10.000

Pijler 3: Vereenvoudigen schuldenaanpak

Werkwijze en dienstverlening

Samenwerking

49

15.000

Risico’s 50

Risico’s De uitvoering van de aanpak die in deze visie is beschreven, brengt risico’s met zich mee. In dit hoofdstuk gaan wij in op deze wat deze risico’s zijn en onze aanpak om deze risico’s zoveel mogelijk te vermijden of terug te dringen.

Strategische risico’s Er is vanwege de noodzakelijke duurzaamheid van de aanpak bewust gekozen om geen einddatum vast te stellen. Dit beleidsplan sluit aan bij de huidige samenleving, die aan verandering onderhevig is. Externe factoren kunnen van invloed zijn op de mate waarin de verschillende aanpakken tot uitvoering gebracht kunnen worden. Onderdeel hiervan zijn onder meer landelijke wet- en regelgeving en politieke keuzes. Middels het jaarlijkse bijstelmoment creëren we de mogelijkheid om bij te sturen op deze veranderingen. Dit kan alleen op het uitvoeringsniveau. Het bijsturen door de kaders aan te passen gebeurt door de raad.

Uiteindelijk gaat het erom dat de aanpak die we inzetten tot gevolg heeft dat we onze ambities realiseren. En zonder te meten weten we niet of dat lukt. Daar moet op voorhand aandacht voor zijn, zodat tussentijds bijgestuurd kan worden. Het verbeteren van effectmeting en monitoring is dus een belangrijk speerpunt.

hanteren of dat gedragsverandering noodzakelijk is. Ook zullen interne processen en systemen mogelijk aangepast moeten worden. Van invloed is dus of medewerkers, interne processen en systemen voldoende mee kunnen veranderen. Dit is een absolute randvoorwaarde die verder uitgewerkt zal worden.

Daarnaast zetten we in op een integrale aanpak. Hierbij is samenwerking met onze ketenpartners van groot belang. Dit betekent echter ook dat er een bepaalde mate van afhankelijkheid is van elkaar. Eventuele beslissingen of veranderingen in de verschillende organisaties kunnen van invloed zijn op de samenwerking en daarmee op de uitvoering van de aanpak.

Financiële risico’s Zoals het financiële kader laat zien, maken we gebruik van zowel structurele als incidentele middelen. De incidentele middelen zijn onder meer de coronamiddelen. Dit geeft ons de mogelijkheden om aanvullend in te zetten op bestaande interventies, maar ook nieuwe interventies uit te voeren en te monitoren op het effect. Als het effect positief is, is er een risico dat er onvoldoende financiële ruimte is om deze interventies structureel door te voeren.

Armoede is complex omdat er veel verschillende partijen bij betrokken zijn. Als gemeente staan we dicht bij de inwoners en zijn we verantwoordelijk voor het terugdringen van armoede. Maar dat kunnen we niet alleen. Hoe kunnen we in de complexe context toch zoveel mogelijk resultaat behalen? Een risico is dat we de focus verliezen door deze complexiteit. Waar nodig houden we in de verdere integrale samenwerking rekening met ieders rol en verantwoordelijkheid Operationele risico’s Deze visie vraagt borging van de uitvoering, maar ook het invoeren van veranderingen die bijdragen aan verbetering van de aanpak van armoede en schulden. Deze veranderingen kunnen van invloed zijn op de uitvoerende medewerkers, interne processen en systemen. Het kan betekenen dat medewerkers van de gemeente een andere werkwijze moeten

51

Daarnaast zijn de opgenomen bedragen in het financieel kader gebaseerd op een inschatting van de verwachte kosten, maar houden ze ook rekening met eventuele toename in bereik van minimaregelingen. Deze hebben een open-eind karakter: vooraf is er geen maximum aan kosten aan te geven omdat de kosten afhankelijk zijn van de mate waarin er gebruik wordt gemaakt van de minimaregelingen. Het openeind karakter komt voort uit de wettelijke zorgplicht die wij als gemeente hebben richting onze inwoners. Ook dit is van invloed op de benodigde middelen.

Bijlagen 52

Bijlage A: Factsheet armoedecijfers gemeente Leeuwarden

53

Bijlage B: Definitie regeneratie van armoede

We spreken van regeneratie van armoede bij een situatie waarin langdurig, door generaties, sprake is van financiële, sociale en ruimtelijke exclusie, waardoor families mogelijkheden niet tot volle potentie kunnen benutten (Visser, 2019). Regeneratie van armoede is daarmee een structureel vraagstuk. Ondanks dat armoede ook een incidenteel karakter kan hebben, lopen kinderen die opgroeien in armoede een twee keer zo groot risico om later zelf arm of sociaal uitgesloten te zijn (7% t.o.v. 4%) (Guiaux, 2011). Regeneratie van armoede en in het verlengde daarvan, kinderarmoede, hebben dan ook prioriteit in zowel onderzoek als politiek. 35 Armoede en sociale uitsluiting gaan, in de definitie van het SCP, hand in hand. Bij sociale uitsluiting gaat het ‘om daadwerkelijke tekorten op vier dimensies: onvoldoende sociale participatie, gebrekkige normatieve integratie, materiële deprivatie en een beperkte toegang tot basale rechten’ (Guiaux, 2011, p. 9). Voor kinderen betekent dit respectievelijk o.a. bezoek aan familie of verjaardagsfeestjes, spijbelen en delinquent gedrag, meegaan op schoolreis of kamp en veilige opvoeding en kwalitatief onderwijs (zie ook Kalthof, 2020). Guiaux (2011) onderscheidt twee hoofdprocessen die in de regeneratie van armoede een rol spelen. Een eerste is de beperktere sociaaleconomische hulpbronnen, waardoor vaker een lager opleidingsniveau wordt bereikt,

35 Zie bijvoorbeeld: https://www.trouw.nl/opinie/een-gaaf-land-paktkinderarmoede-nu-aan~bf75f2f4/?referrer=https%3A%2F%2Fwww. google.com%2F

54

met als gevolg lagere kansen op de arbeidsmarkt. Daarnaast groeien kinderen in armoede in ongezondere omstandigheden op. Hierdoor kampen zij ook vaker op latere leeftijd met gezondheidsproblemen die negatief van invloed zijn op arbeidsmarktkansen. Deze gezondheidsproblemen ontstaan niet alleen doordat er minder gezonde boodschappen kunnen worden gedaan: ook de angsten, afhankelijkheid en stress die gepaard kunnen gaan met armoede kunnen fysieke of mentale klachten tot gevolg hebben (Kalthof, 2020).Er is dus sprake van een complex samenspel van vraagstukken dat de regeneratie van armoede in stand houdt. Het balansmodel (Bakker, Bakker, Dijke & Terpstra, 1998) nuanceert de processen van regeneratie van armoede en geeft aanknopingspunten voor het doorbreken van de vicieuze cirkel. Als de armoede in gezinnen samengaat met meer risicofactoren en minder beschermende factoren is de kans op regeneratie groter dan wanneer het aantal risicofactoren beperkt en het aantal beschermende factoren vergroot wordt (Kalthof, 2020). Zowel de risicofactoren als beschermende factoren kennen verschillende niveaus.

Op het niveau van ouders gaat het bijvoorbeeld om opleidingsniveau, gezondheidssituatie en burgerlijke staat, op kindniveau speelt temperament een rol en in de bredere omgeving is het sociale netwerk, de veiligheid van de buurt en de kwaliteit van de basisvoorzieningen van invloed (Kalthof, 2020).

Uit verschillende onderzoeken komt dan ook als crux naar voren dat de aanpak van intergenerationele armoede integraal en multidimensionaal moet zijn: er moet, in samenhang, aandacht zijn voor verschillende vlakken van het leven van kinderen en hun gezinnen (Kalthof, 2020; Lusse & Kassenberg, 2021; Kinderombudsman, 2017; Visser, 2019). Volgens de Kinderombudsman (2017) gaat het dan bijvoorbeeld om werk en inkomen, onderwijs, gezondheid en jeugd(zorg), sport en cultuur en fysieke leefomgeving. Guiaux (2011) benoemt onderwijs, werk, gezondheid en sociale participatie. In de gedachte van het balansmodel van Bakker et al. (1998) betekent dit het verzachten en wegnemen van risicofactoren en het bevorderen van beschermende factoren.

Voor het vormgeven van een integrale aanpak stellen Lusse en Kassenberg (2021) in hun handreiking voor te focussen op signaleren, ondersteunen en stimuleren. Bij signaleren gaat het om het in vertrouwen bespreekbaar maken van armoede. Op die manieren worden de kinderen en gezinnen gezien. Bij het tweede onderdeel van de integrale aanpak, ondersteunen, is het doel om alle kinderen en jongeren mee te kunnen laten doen klas, buurt en samenleving. Met stimuleren wordt tenslotte beoogd de toekomstkansen van kinderen en jongeren te verbeteren om zo de regeneratie van armoede te doorbreken.

Bronnen Bakker, I., Bakker, C., Dijke, A. van, & Terpstra, L. (1998). O&O in perspectief. Utrecht: Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn. Guiaux, M. (2011). Voorbestemd tot achterstand? Via www.scp.nl Lusse, M. & Kassenberg, A. (2021). Omgaan met kinderarmoede in het sociaal domein. Handreiking voor professionals. Hogeschool Rotterdam en Hanzehogeschool Groningen; Visser, S. (2019). Mechanismen van en interventies bij intergenerationele armoede: Een literatuuronderzoek. Rijksuniversiteit Groningen. Kalthoff, H. (2020).

Kinderen die opgroeien in armoede hebben twee keer zo’n groot risico om later zelf arm of sociaal uitgesloten te zijn.

55

Opgroeien en opvoeden in armoede. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut. Kinderombudsman (2017). Alle kinderen kansrijk. https://www.dekinderombudsman.nl/ publicaties/rapport-alle-kinderen-kansrijk Visser, S. (2019). Mechanismen van en interventies bij intergenerationele armoede: Een literatuuronderzoek. Rijksuniversiteit Groningen.

Bijlage C: Inzichten die de focus onderbouwen

Cognitieve impact armoede op kinderen De omstandigheden waaronder een kind wordt geboren en opgroeit, drukt een zwaar stempel op zijn of haar ontwikkeling. Kimberly Noble, professor neuroscience en education aan de universiteit van Columbia, deed er jarenlang onderzoek naar. Een kind dat opgroeit in relatieve armoede, scoort al op tweejarige leeftijd 60% lager op cognitieve taken. De delen van het brein die in de kindertijd in negatieve zin worden belast, zijn met name de delen die te maken hebben met taalontwikkeling en met stress (emotieregulatie). De kans op schooluitval op de middelbare school is 5 maal zo groot. Als iemand die in armoede is opgegroeid wel een diploma haalt, dan is de kans veel kleiner dat diegene ook nog een vervolgopleiding afmaakt. Op 35-jarige leeftijd is de kans dat iemand z’n leven lang in armoede blijft leven 75 maal zo groot.

Armoede als aanjager van tweedeling “Armoede onder kinderen heeft niet alleen een negatief effect op de levensloop van kinderen maar ook op hun kansen. De ontwikkeling wordt belemmerd, talenten niet optimaal benut. Daarmee draagt armoede onder kinderen ook bij aan verscherping van een tweedeling in de maatschappij”, zo schrijft de Sociaal Economische Raad (SER) in haar advies ‘Opgroeien zonder armoede’ (maart 2017).

laaggeletterden. Armoede en laaggeletterdheid gaan hand in hand: laaggeletterdheid is vaak een belemmering om zelfredzaam te zijn en armoede vergroot de kans op laaggeletterdheid. Dit is dus duidelijk binnen de invloedssfeer van de gemeente. In Leeuwarden kennen we op plaatsen zoals bij de IKC Franciscus al een verlengd VVE-aanbod. Dit is zes jaar, in plaats van vier jaar zoals elders en vooral gericht op taal, taal en nog eens taal. Voor groep 1 tot en met 8 is er een verlengde leertijd gericht op taal.

Samenhangende aanpak gericht op gelijkwaardige participatie Het tegengaan van kinderarmoede is in eerste instantie een verantwoordelijkheid van de ouders. Zij hebben immers de primaire verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling en opvoeding van hun kinderen en moeten handelen in het belang van het kind (Verdrag inzake de Rechten van het Kind). Hierop ligt de duidelijke opgave aan de samenleving om met oplossingen te komen die soelaas bieden aan gezinnen en kinderen die in armoede leven en hen in staat stellen gelijkwaardig te participeren. De Kinderombudsman beveelt een samenhangende aanpak aan die zich richt op de verbetering van de kwaliteit van de gehele leefomgeving van kinderen, te beginnen bij de onzekere en instabiele leefsituatie. Ook vraagt de Kinderombudsman om regie van gemeenten op het aanbod van kind voorzieningen en over de aanvraagprocedure. In Leeuwarden geven we hier al op een goede manier invulling aan door Sam& aan te bieden.

Vergroten rol onderwijs Naast het werken aan onderwijsachterstanden wordt door de IKC’s ingezet op trajecten voor talentontwikkeling. Ook is sinds dit jaar een pilot gestart bij drie IKC’s voor het verbinden van zorg, onderwijs en kinderopvang door de functie van jeugdondersteuner toe te voegen aan onderwijs en kinderopvang. Door de SER en de kinderombudsman wordt de aanbeveling gedaan om de rol van de scholen bij de bestrijding van kinderarmoede te vergroten. Hoewel scholen de armoede in de gezinnen van hun leerlingen niet kunnen oplossen, kunnen zij de gezinnen wel steunen. De aanbevelingen van de SER en de kinderombudsman, literatuuronderzoek en de ervaring van verschillende scholen laten drie thema’s zien die de basis zullen vormen: 1. Het signaleren van gezinnen in armoede; 2. Het bieden van sociale steun; 3. Het bieden van financiële steun.

Relatie laaggeletterdheid en armoede We zien een duidelijke relatie tussen laaggeletterdheid en armoede. Het terugdringen van laaggeletterdheid is in de eerste plaats een gemeentelijke taak. Mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/ of rekenen zijn veel vaker langdurig arm dan niet-

Naast de IKC’s hebben het voortgezet onderwijs, de Mbo’s, Hbo’s en universiteiten een belangrijke rol. Voor een deel wordt deze al ingevuld, met name bij de Mbo’s. Deze rol kan mogelijk worden versterkt in de vorm van financiële educatie en het voorkomen dat jongeren voortijdig school verlaten.

56

Bijlage D: Nederlandse Schuldhulproute Aanleiding De Nederlandse schuldhulproute (NSR) is één van de projecten die omarmt is door SchuldenlabNL. Dit is een landelijk platform die beproefde schuldhulpverleningsprojecten landelijk uitrolt. NSR is een initiatief van de Stichting Nederlandse Schuldhulproute. Inmiddels doen zo’n 70 gemeenten mee aan de NSR. In de gemeente Leeuwarden is de NSR omarmt door het netwerk van de Moedige Dialoog en vormt het inregelen van de aansluiting op de NSR één van de deelprojecten van de Moedige Dialoog. Deze bijlage beschrijft de NSR en welke impact aansluiting op de NSR voor de inwoner en de samenwerkingspartners op het terrein van schuldhulpverlening heeft. NSR in het kort Doel van de NSR is om mensen met mogelijke geldzorgen eerder te vinden, bereiken en helpen. Om inwoners te bereiken maakt NSR gebruik van een zogenaamde multi channel aanpak. Zo wordt er gebruik gemaakt van app’s, brieven en e-mails van bedrijven, banken en verzekeraars, sociale media, ABRI’s bij de bushaltes en nieuwsberichten in lokale en landelijke media. Aangesloten gemeenten

ontvangen ook zelf een promotiepakket. De energieleveranciers, KPN, banken en verzekeraars leiden mensen met mogelijke geldzorgen toe naar de kanalen van de NSR. Online kanalen De NSR maakt gebruik van de volgende online kanalen om inwoners met schuldzorgen gericht te helpen: • Particulieren kunnen terecht bij geldfit.nl. De test op Geldfit.nl geeft inzicht in de financiële situatie en verwijst de inwoner gericht door naar de benodigde financiële hulp. • Geldfit Zakelijk is voor ondernemers die hulp zoeken. Geldfit Wanneer onze inwoners worden doorverwezen naar geldfit.nl, dan kunnen ze op deze website een test invullen. De test op geldfit.nl geeft inzicht in de financiële situatie van de inwoner en gerichte tips over welke organisaties kunnen helpen bij de geldzaken. Afhankelijk van de zwaarte van de financiële vraag wordt de inwoner doorverwezen naar: 1. Tips om zelf mee aan de slag te gaan. Mensen worden bv. doorverwezen naar de website van Nibud voor budgetteringstips of naar de website van bv. een bank of verzekeraar voor het treffen van een betalingsregeling; 2. Digitale vrijwilliger: een getrainde buddy die de inwoner digitaal ondersteunt bij budgetteren m.b.v. de app fikks; 3. Persoonlijke hulp van de lokale vrijwilligersorganisaties; 4. Lokale schuldhulpverlening.

Geldfit Zakelijk Ondernemers met financiële problemen worden via Geldfit Zakelijk met een specifieke online test doorgeleid naar de passende schuldhulp.

57

De schuldhulproute biedt de ondernemers vervolgens diverse zelfhulptoepassingen, een online vraagbaak, coaching van oud- of mede-ondernemers en doorverwijzing naar het gemeenteloket voor ondernemers met financiële problemen. In de gemeente Leeuwarden is dit Bureau Zelfstandigen Fryslân (BZF). Zo ontvangen ondernemers direct hulp die bij hun eigen situatie past. Offline kanalen De NSR maakt gebruik van de volgende offline kanalen om inwoners met schuldzorgen gericht te helpen: het gratis telefoonnummer 0800-8115 en NSR Direct. Het gratis telefoonnummer 0800-8115 is voor hulp bij geldzorgen. Een medewerker van NSR brengt een inwoner rechtstreeks in contact met de juiste hulpafslag. NSR Direct houdt in dat een medewerker van een doorverwijzende partij (bv. een bank of een verzekeraar) een inwoner rechtstreeks in contact brengt met de juiste hulpafslag. Dit vormt een mooie aanvulling op de vroegsignaleringsaanpak van de gemeente Leeuwarden. Kortom inwoners en ondernemers kunnen terecht bij Geldfit.nl en geldfit.nl/zakelijk en van daaruit worden ze doorgeleid naar passende hulp. Daarnaast kunnen inwoners bellen met telefoonnummer 0800-8115 en worden ze rechtstreeks in contact gebracht met de juiste hulpafslag. Verder kan een doorverwijzende partij de inwoner rechtstreeks in contact brengen met de juiste hulpafslag.

NSR: eerder, gerichter en eenvoudiger financiële hulp Door aansluiting bij de NSR kunnen meer inwoners eerder en gerichter financiële hulp worden geboden. Voor inwoners wordt het eenvoudiger om financiële hulp te vragen. Ze kunnen via de NSR op verschillende manieren worden geholpen: telefonisch en online.

Geldfit

Geldfit 0800-8115

Geldfit Zakelijk

Geldfit Direct

58

Bijlage E: Voorwaarden minimaregelingen gemeente Leeuwarden Inkomensgrenzen en voorwaarden De doelgroep en daarmee ook de voorwaarden voor de regelingen zijn verschillend. Ook de inkomensgrenzen (tot welk inkomen er recht bestaat op de regeling) verschillen per regeling. Daarbij wordt onderscheid gemaakt in: 1. het wel of niet meenemen van het vakantiegeld en 2. het wel of niet toepassen van een hoger inkomen dan het minimum.

Regeling individuele inkomenstoeslag Inkomensgrens

100% van de netto norm Participatiewet exclusief vakantietoeslag. Inkomen ex-partner in de referteperiode is relevant

bijzondere bijstand

100% van de van netto norm Participatiewet inclusief vakantietoeslag. Met het meerdere wordt (deels/volledig rekening mee gehouden)

kwijtschelding gemeentelijke belastingen 100% van de van netto norm Participatiewet inclusief vakantietoeslag.

AV-Frieso

Sam&

125% van de netto norm Participatiewet exclusief vakantietoeslag

120% van het minimum of bij een hoger inkomen beschikt over maximaal € 120,00 + € 80,00 pp

Individuele studietoeslag WSF of Wtos

Reden van het toepassen van een hoger inkomen is het vergroten van de doelgroep. Deze ruimte biedt de wet bij de betreffende regelingen. Bij de individuele inkomenstoeslag en de bijzondere bijstand biedt de wet deze mogelijkheid niet. Voor een juiste vergelijking van inkomsten met een uitkering moet gerekend worden met een bedrag inclusief vakantietoeslag. Gemeente Leeuwarden heeft daarop voor de individuele inkomenstoeslag en AV-Frieso een uitzondering gemaakt. Reden daarvoor is, omdat de beoordeling van het recht minder uitvoerig is dan de overige regelingen, de aanvrager zelf makkelijker een inschatting kan maken of er wel of geen recht bestaat op de regeling.

59

regeling voorwaarden

individuele inkomenstoeslag

kwijtschelding gemeentelijke belastingen

bijzondere bijstand

verstrekt in 2019/2020

3661/3754

3537/3733

7273/7640

inkomensgrens

100% van de netto norm Participatiewet exclusief vakantietoeslag. Inkomen ex-partner in de referteperiode is relevant

100% van de van netto norm Participatiewet inclusief vakantietoeslag. Met het meerdere wordt (deels/volledig rekening mee gehouden)

100% van de van netto norm Participatiewet inclusief vakantietoeslag.

peildatum

datum aanvraag

datum wanneer de kosten worden gemaakt

datum aanvraag

voor wie

21 - pensioengerechtigde leeftijd

vanaf 18 jaar

iedere inwoner

expliciet uitgesloten

1. studenten/scholieren 2. ieder die genoemd is in artikel 11 lid 1 PW

ieder die genoemd is in artikel 11 lid 1 PW

nvt

vermogensgrens

vermogensgrens PW. Vermogen ex-partner in de referteperiode is relevant

€ 1.400,00

is afhankelijk van inkomsten en uitgaven huur, zorgpremie, aflossing rijksbelastingen + huurtoeslag en zorgtoeslag.

referteperiode

3 jaar

nvt

nvt

overige voorwaarden

1. In de referteperiode is er geen sprake geweest van fraude waardoor er waardoor de teveel ontvangen bijstand is teruggevorderd. Er moet hierbij sprake zijn van een verwijtbare schending van de inlichtingenplicht. Indien de vordering inmiddels is terugbetaald, vervalt de afwijzingsgrond. 2. er is geen sprake van zicht op inkomstenverbetering

x

x

60

regeling voorwaarden

AV-Frieso

studietoeslag

Sam&

verstrekt 2019/2020

6715/6645

71/114

6950/3356

inkomensgrens

125% van de netto norm Participatiewet exclusief vakantietoeslag

nvt

120% van het minimum of bij een hoger inkomen beschikt over maximaal € 120,00 + € 80,00 pp

peildatum

datum aanvraag

datum aanvraag

x

voor wie

vanaf 18 jaar

vanaf 18 jaar

thuis wondende kinderen tot 18 jaar

expliciet uitgesloten

ieder die niet verzekerd is bij de Friesland

1. degene die een Wajong-uitkering ontvangen 2. ieder die genoemd is in artikel 11 lid 1 PW

nvt

vermogensgrens

vermogensgrens PW

vermogensgrens PW

nvt

referteperiode

nvt

1 collegejaar

nvt

overige voorwaarden

x

1. er bestaat recht op studiefinanciering of WTOS 2. de student kan door een medische beperking naast de studie structureel niet bijverdienen 3. de student behoort tot de doelgroep die recht heeft op ondersteuning bij arbeidsinschakeling van de gemeente op grond van artikel 7 lid 1 onderdeel a Participatiewet

x

61

Bijlage F: Bereik minimaregelingen Bereik minimaregelingen

Individuele inkomenstoeslag

Uit de cijfers blijkt dat er de afgelopen jaren een toename te zien is in het gebruik van de verschillende regelingen.

Categorie

2013

2015

2017

Doelgroep

3.530

4.402

4.840

Gebruik individuele inkomenstoeslag

1.847

2.584

2.840

Percentage bereik

54%

59%

59%

Categorie

2018

2019

2020

Collectieve ziektekostenverzekering (AV Frieso Compleet)

6455

6715

6645

Individuele inkomsenstoeslag

3463

3661

3754

Sam& (voorheen: Kindpakket)

Individuele studietoeslag

20

71

114

Categorie

2015

2017

Sam&

2203

2408

1563*

Doelgroep

2.341

2.642

Kwijtschelding

7273

7640

Gebruik Sam&

1.151

1.730

Bijzondere bijstand

3537

3733

Percentage bereik

49%

65%

Categorie

2013

2015

2017

Doelgroep

7.812

8.495

8.382

Gebruik kwijtschelding

4.510

4.995

4.727

Percentage bereik

58%

59%

56%

* het gebruik van Sam& is in 2020 door de coronacrisis drastisch gedaald. Schooluitjes gingen niet door en sportverenigingen en cultuurinstellingen waren lange tijd dicht.

Kwijtschelding

2017 en eerder Collectieve zorgverzekering

Bijzondere bijstand

Categorie

2013

2015

2017

Categorie

2013

2015

2017

Doelgroep

8.544

9.007

9.210

Doelgroep

8.955

9.007

9.210

Gebruik collectieve zorgverzekering

2.760

3.199

3.490

Gebruik bijzondere bijstand

2.210

2.414

2.661

Percentage bereik

32%

36%

38%

Percentage bereik

25%

27%

29%

Individuele studietoeslag Dit is een relatief nieuwe regeling die nog niet voorkomt in de armoedemonitors.

62

Bijlage G: Overzicht gerelateerde beleidsdocumenten Met dit beleidsplan streven we naar een integrale aanpak, overstijgend aan verschillende leefdomeinen. De aanpak bouwt op en sluit aan bij bestaand beleid: • Koersdocument Sociaal Domein (2018) • Armoedeaanpak gemeente Leeuwarden: De kunst van het rondkomen (2014) • Volkshuisvestingsvisie (2021) • Kadernota “Samen bewegen naar een gezonde gemeente” (2018) • Uitvoeringsprogramma Laaggeletterdheid (2021) • Visie arbeidstoeleiding 2017-2022 • Visie Versterking sociale basis • Programma Stedelijke Vernieuwing Leeuwarden Oost (2021) • Regiovisie ‘Aanpak geweld in afhankelijkheidsrelaties’ • Fries Actieplan ‘Een duurzame aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties’ (2019-2022) • Lokaal Actieplan Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (2018 e.v.) • Beleidsvisiebeleidsvisie • Beleidsvisie Kansen voor Kinderen 2 (2021-2028) • Kansrijke start/Eerste Duizend Dagen

63

november 2021 ©Gemeente Leeuwarden