veiligheidsagenda_2019-2023_en_geintegreerd_uitvoeringsprogramma_2019-2020.pdf
Tekst van het document
Veiligheidsagenda 2019 - 2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019 - 2020
april 2019
2
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
Inleiding De Veiligheidsagenda Leeuwarden 2019-2023 behelst de kaders van ons veiligheidsbeleid. Een kadernota is geen blauwdruk van al uitgewerkte plannen, maar spreekt uit waar activiteiten binnen het beleid aan bij moeten dragen. Beleid en uitvoering liggen in dit domein dicht bij elkaar. Daarom is ervoor gekozen om de uitvoering van het veiligheidsbeleid in 2019 en 2020 ook in dit document te verwerken. Het uitvoeringsprogramma voor de periode 2021-2023 wordt later voorgelegd, om te waarborgen dat er zo flexibel en actueel mogelijk op de ontwikkelingen kan worden ingespeeld. De kadernota heeft een juridisch bestuurlijke betekenis. In de nieuwe politiewet is voorzien in de opmaak van lokale beleidsplannen op het terrein van openbare orde en veiligheid. Met zo’n plan geeft de gemeenteraad richting aan het beleid en aan de uitvoering, ook als het gaat om de inzet van de (nationale) politie. Alle gemeenten zijn verplicht tot het uitwerken van een lokaal beleidsplan. Gemeenten hebben immers de regie op integrale veiligheid. De uitvoering van het beleid is een gezamenlijke opgave en ligt deels bij de gemeente (preventie en bestuurlijke handhaving) en deels bij externe partners (welzijnsinstellingen, woningcorporaties, politie, brandweer, burgers en private partijen).
Een kadernota verbindt en dient als basis van afspraken tussen alle betrokken partijen; de coalities in veiligheid.
Leeswijzer In hoofdstuk 2 van deze nota schetsen we de ambitie voor de komende beleidsperiode. In hoofdstuk 3 volgt een algemeen overzicht van de afgelopen jaren en richten we ons op de meest in het oog springende ontwikkelingen. In de daaropvolgende hoofdstukken wordt aandacht besteed aan de prioriteiten in ons beleid. Per hoofdstuk wordt een terugblik en analyse gegeven, gevolgd door onze ambitie en de doelen die we ons stellen. Als laatste paragraaf wordt per onderdeel de concrete uitvoering besproken voor de komende 2 jaren. We sluiten af met een financieel overzicht.
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
3
4
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
Inhoud Inleiding
3
Leeswijzer
3
1. Ambitie
6
2. Algemene analyse
7
2.1 Focus op High Impact Crimes 7 2.2 Aantasting Openbare orde en openbare ruimte 8 2.3 Ondermijning en aanpak van cybercrime blijft hoge prioriteit 9 2.4 Personen met verward gedrag en de Wet verplichte GGZ 10 2.5 Vermindering van onveiligheidsgevoelens vraagt onverminderd aandacht, goede slachtofferzorg speelt hierin ook een rol 11
3. Overlast in alle verschijningsvormen 3.1 Personen met verward gedrag 3.2 Problematiek rondom mensen met een Licht Verstandelijke Beperking 3.3 (Woon)overlast 3.4 Jeugdoverlast 3.5 Huiselijk geweld 3.6 Huisverboden
4. Veilige Binnenstad 4.1 Prostitutie en mensenhandel 4.2 Dag- en Nachtopvang 4.3 Horeca en coffeeshops 4.4 Cameratoezicht
5. Aanpak sociale en fysieke verloedering in prioritaire wijken 5.1 Woninginbraken en helingbestrijding 5.2 Kamerverhuur 5.3 Keurmerk Veilig Ondernemen 6.4 Radicalisering en extremisme
6. Ondermijning 6.1 Outlawmotorgangs (OMG) 6.2 PGB en Zorgfraude 6.3 Cybercrime
7. Betaald voetbal en Evenementen 7.1 Evenementen 7.2 Betaald voetbal sc Cambuur
12 12 13 14 15 16 17
18 19 20 20 21
22 23 24 25 26
27 28 29 29
31 31 32
8. Crisisbeheersing
33
9. Bestuurlijke instrumenten
34
Overzicht van het bestuurlijk instrumentarium en meest gebruikte middelen
10. Financiën
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
34
35
5
1. Ambitie Het Veiligheidsmenu 2015-2018 sprak de ambitie uit om op de wijkveiligheidsindex in 2018 gemiddeld een 7.5 te scoren. De gemiddelde score bedroeg 7,21. De gegevens over 2017 zijn bekend en Leeuwarden scoort nu een 7,46. Onze doelstelling is dus vrijwel gehaald. Leeuwarden is de afgelopen jaren op diverse fronten veiliger geworden. Woninginbraken en meerdere categorieën geweldsdelicten zijn afgenomen. De beleving van dit soort criminaliteit is enorm en valt in de categorie “high impact crimes”. Het zijn delicten die zichtbaar en merkbaar zijn in de samenleving en direct het gevoel van (on)veiligheid beïnvloeden. Omgekeerd zien we ook hoe andere vormen van criminaliteit zich ontwikkelen. De “ouderwetse” inbreker is weliswaar op zijn retour, maar de digitale crimineel is in opkomst. Ook wordt steeds meer bekend over ondermijning en de schade die dat toebrengt aan de samenleving. In de komende beleidsperiode ligt er een nieuwe en complexe uitdaging voor ons. Aan de ene kant moeten we alert blijven op de traditionele vormen van criminaliteit, zodat we ons huidige veiligheidsniveau vast kunnen houden en waar mogelijk verbeteren. Aan de andere kant hebben we de taak om de nieuwe vormen van criminaliteit te voorkomen of te stoppen. Deze opgave kunnen we als gemeente niet alleen waarmaken.
We hebben de strafketenpartners (Openbaar Ministerie, Politie en Belastingdienst) nodig, maar ook de vele instellingen die in onze wijken en dorpen werken. Last but not least hebben we de inwoners en ondernemers van Leeuwarden nodig. Voor hen en met hen willen we zorgen dat Leeuwarden een veilige, aantrekkelijke gemeente is en blijft. We gaan de komende beleidsperiode meer informatiegestuurd werken. Binnen de gemeente beschikken we immers over een schat aan kennis en informatie over personen, situaties en gebieden. Als we die met elkaar verbinden, kan dat ons veel helpen om overlast en criminaliteit in wijken en dorpen te bestrijden. Die informatiepositie kunnen we gebruiken om aan de voorkant van de criminaliteit komen, zodat we effectieve barrières kunnen opwerpen. Zo voorkomen we criminaliteit in plaats van achteraf in te moeten grijpen. Wij verwachten dat Leeuwarden hiermee nog veiliger te maken is. In de wijkveiligheidsindex zagen we afgelopen jaar ook dat de beleving van (on)veiligheid achterloopt met de daadwerkelijke situatie van (on)veiligheid. Dit na-ijleffect willen we aanpakken door anders met de inwoners te communiceren. Dit wordt in de volgende hoofdstukken nader uitgewerkt.
6
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
2. Algemene analyse In dit hoofdstuk leest u de algemene analyse van de veiligheidssituatie in de afgelopen beleidsperiode en de trends die hierin zijn te ontdekken. We gaan vervolgens in op de meest in het oog springende fenomenen en ontwikkelingen die wij in de komende jaren prioritair willen aanpakken.
2.1 Focus op High Impact Crimes De grote daling die was ingezet op gebied van woninginbraken vanaf 2015 vlakt iets af. De prognose voor geheel 2018 is 499 inbraken. Een daling van 5%. In de zomermaanden zagen we een stijging, in het najaar gevolgd door een afname. Dankzij de intensieve inzet van gemeente en politie is een grote afname van het aantal inbraken in 2016 en 2017 bewerkstelligd. De focus op dit thema moet echter onverminderd scherp blijven, want circa 500 inbraken per jaar is nog steeds teveel. Politiecijfers inbraken 2015 Diefstal/inbraak woning
2016
2017
2018 (8 mnd)
716
635
531
349
Diefstal/inbraak bedrijven en instellingen
274
265
165
131
Diefstal/inbraak box/garage/schuur/tuinhuis
134
148
121
77
VPI cijfers 2017 woninginbraken hotspots
VPI cijfers 2017 geweldsmisdrijven hotspots
Na een daling in januari 2018 laat het aantal gevallen van diefstal en inbraak bij bedrijven en instellingen van februari tot en met april een piek zien in de wijken Bilgaard, de Binnenstad en de Tjerk Hiddesbuurt. In juli 2018 was er zelfs een piek in het aantal bedrijfsinbraken (70 misdrijven). Het aantal inbraken in, en diefstallen uit box/ garage/ schuur/ tuinhuis laat ook een stijging zien, met een piek in januari 2018. Er is geen specifieke oorzaak voor aan te wijzen. Deze vorm van criminaliteit is verspreid over de gehele stad waar te nemen, waarbij de buit vaak bestaat uit elektrisch gereedschap, elektrische- en/of snorfietsen en scootmobielen. Geweldsdelicten Het totaal aan geweldsdelicten is de afgelopen jaren gedaald van 968 in 2015 naar 855 in 2016 en 766 in 2017. Als we de afzonderlijke delicttypes nader bekijken, zien we een fluctuerend beeld. Omdat de aantallen zo gering zijn (bijvoorbeeld: 2 overvallen leiden al tot een stijging), kunnen we niet altijd van een dalende of stijgende trend spreken. Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
7
Stijgingen Politiecijfers geweld 2015
2016
2017
2018 (8 mnd)
Straatroof
49
20
12
8
Overval
2
5
8
5
Het aantal straatroven is het afgelopen jaar weer gestegen en het aantal overvallen toont een gestage stijging. Het betreft hier geringe aantallen, maar elk incident met een dergelijk hoge impact is er natuurlijk een teveel. De plegers van deze delicten zijn veelal bekende “daders” ofwel veelplegers, waarbij de pakkans gelukkig hoog is. Dalingen Politiecijfers geweld 2015
2016
2017
2018 (8 mnd)
Mishandeling
524
454
431
278
Bedreiging
340
306
251
145
Het aantal geweldsdelicten als mishandeling en bedreiging is gedaald, waarmee de landelijke trend wordt gevolgd. Daarentegen waren er meer incidenten met openlijke geweldpleging. Op dit moment zitten we boven de trend van 2017, maar onder de trend van 2013.
2.2Aantasting Openbare orde en openbare ruimte Politiecijfers Aantasting Openbare Orde 2015 Aantasting OOV
2016 1.174
2017 1.027
2018 (8 mnd) 874
576
Het aantal incidenten met aantasting van de openbare orde is in 2017 fors afgenomen ten opzichte van voorgaande jaren. In 2018 is dit cijfer ten opzichte van 2017 echter weer iets gestegen. In de maanden maart en april werden er in de binnenstad meer incidenten “niet voldoen aan bevel of vordering” en “overige delicten openbare orde” geregistreerd. Voor een deel is hierbij een relatie met de horeca te leggen. Daarnaast is in de maand april ook een stijging te zien in de wijk Tjerk Hiddes/ Cambuursterhoek. Dit staat in verband met de Lunatokermis. Ondanks de stijging die dit jaar te registreren viel ten opzichte van 2017, ligt het aantal incidenten nog wel in lijn met 2015 en 2016. De gewenste afname over meerdere jaren is echter niet bereikt. Dit betekent dat ook de komende jaren toezicht en handhaving moet worden ingezet in gebieden waar de aantasting van de openbare orde vaak in het geding is. Politiecijfers Drank/drugsoverlast en drugshandel 2015
2016
2017
2018 (8 mnd)
Drugs/drankoverlast
661
716
636
520
Drugshandel
159
116
166
93
Ontwikkeling cijfers drugsoverlast VPI (politiecijfers en beleving)
8
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
Het aantal meldingen van drank- en drugsoverlast, die vaak geluidshinder, vervelend gedrag en aan- en afloop van personen met zich meebrengt, fluctueert. In de eerste 8 maanden van 2018 is de overlast veroorzaakt door drank en drugs gestegen, terwijl het aantal incidenten met drugshandel is gedaald. De overlaststijging is toe te schrijven aan een opvallende piek in april. In de binnenstad werden de meeste meldingen geregistreerd, maar juist hier was in deze periode sprake van een daling ten opzichte van dezelfde periode in 2017. Na de binnenstad werden de meeste incidenten geregistreerd in Bilgaard en in de Oranjewijk. Opvallend is dat in sommige gevallen meerdere incidenten op één adres te herleiden waren. Dit doet zich in meerdere wijken voor. Deze overlastadressen worden aangepakt op basis van een integrale samenwerking tussen gemeentelijke sectoren, politie, woningstichting, wijkteams en hulpverlening. Drugshandel wordt op tweeërlei manieren aangepakt; de zaken die de politie individueel oppakt met haar eigen Criminaliteit Interventie Groep en de grote zaken waarin politie, OM, Belastingdienst en Gemeente Leeuwarden onder de vlag van het RIEC samenwerken. Om de kans van slagen te vergroten, vergen de grote zaken een intensieve voorbereidingstijd. Doel is bij deze zaken om verder te reiken dan alleen de uitvoerende laag criminelen.
De bestuursrechtelijke afwikkeling van dergelijke zaken vergt veel tijd en menskracht, zeker als er een voorlopige voorziening of een bezwaarschriftenprocedure wordt aangevraagd.
2.3Ondermijning en aanpak van cybercrime blijft hoge prioriteit Politiecijfers Horizontale Fraude (containerbegrip) 2015
2016 331
Fraude: met hypotheken, betaalmiddelen vastgoedfraude, fraude in de zorg (pgb), telecomfraude en identiteitsfraude)
2017 590
2018 (8 mnd) 739
451
Bron: politiecijfers In de criminaliteitscijfers is een stijgende trend waarneembaar vanaf 2015 tot 2017 op het gebied van horizontale fraude: hieronder vallen bijvoorbeeld fraude met hypotheken, vastgoed-, zorg- en telecomfraude . In 2018 lijken die cijfers te stabiliseren. Ondermijnende criminaliteit is echter lastig traceerbaar. De cijfers die bekend zijn, geven daarom niet het volledige beeld weer van deze vorm van criminaliteit. Ondermijnende criminaliteit is een bedreiging voor de integriteit van onze maatschappij. De aard en omvang van deze criminaliteit in Leeuwarden - en breder in het district en de regio - en de verwevenheid ervan met legale structuren als horeca, vastgoed, vervoer en financiële en juridische dienstverlening vormen een serieuze bedreiging voor de veiligheid. In Nederland is georganiseerde ondermijnende criminaliteit, waarin veel vele miljoenen euro’s rondgaan, in belangrijke mate drugsgerelateerd. Hierdoor ontstaat een maatschappelijke omgeving waarbij normale inkomensverwerving door arbeid of ondernemerschap concurreert met snel en makkelijk verdiend crimineel geld. Dit heeft een corrumperend effect op de samenleving. Ondermijning kost de samenleving veel geld en kent daarom een hoge prioriteit in de aanpak, zowel landelijk als regionaal en lokaal.
Het is belangrijk dat de overheid zichtbaar optreedt tegen degenen die verantwoordelijk zijn voor deze ondermijning van de samenleving. Zo zien burgers dat betreffende personen er niet mee wegkomen: misdaad mag niet lonen! De aanpak van ondermijning dient dieper te gaan dan het bestrijden van de symptomen (bijvoorbeeld het ruimen van een hennepzolder, het afpakken van crimineel geld en bezit). Om de criminele bedrijfsprocessen duurzaam te verstoren, is het nodig om de geldkraan dicht te draaien en de bron(nen) aan te pakken. Dit vereist een daadkrachtige, bestendige en integrale aanpak van ondermijnende criminaliteit vanuit een gezamenlijk optredende overheid, waaronder de gemeente. Cybercrime In Leeuwarden zijn koop- en verkoopfraude, Microsoft-fraude via de telefoon, hacken, en cryptoware (gijzelsoftware) de voornaamste vormen van cybercrime. Cybercrime 2016 jan - april
2017 1
2018 6
9
mei - aug
5
8
9
sep - dec
3
5
N/B
Totaal
9
19
18
Bron: politiecijfers
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
9
In een enquête die gemeente Leeuwarden in 2018 heeft afgenomen blijkt dat in enkele wijken 11 tot 16% aangeeft zelf of directe familie slachtoffer te zijn geweest van internetfraude of -oplichting. Dit zijn hoge percentages. De overheid heeft een belangrijke preventieve rol te spelen, bijvoorbeeld in de bewustwording en in het waarschuwen van burgers en bedrijven (MKB). In 2018 zijn we gestart met diverse voorlichtingen aan het MKB en we merken hierbij dat we in een grote behoefte voorzien. Voorts is het voor de lange termijn van belang dat we inzetten op het weerbaar maken van de gemeente c.q, de overheid voor cyberaanvallen. We denken hierbij aan het in beeld brengen van cruciale datastorage locaties parallel aan de beschikbare informatie van fysieke/ruimtelijke objecten met een veiligheidsrisico (tankstation’s e.d.).
2.4
Personen met verward gedrag en de Wet verplichte GGZ
Personen met Verward gedrag Vanwege een aantal ernstige incidenten rond personen met verward gedrag (Bart van U, Tristan V en Udo D) en de jaarlijkse toename van meldingen bij de politie hierover, is in 2015 vanuit diverse ministeries aangedrongen op het ontwikkelen van een sluitende aanpak van ondersteuning en zorg. Op 3 september 2015 hebben de ministers van VWS, V&J en de VNG het aanjaagteam - later omgevormd tot Schakelteam – Verwarde personen geïnstalleerd. Hun opdracht luidde om alle gemeenten en regio’s tot 1 oktober 2018 te faciliteren bij het ontwikkelen van een goedwerkende aanpak voor personen met verward gedrag. In heel Nederland wordt door gemeenten en ketenpartners hard gewerkt aan een integrale, goed werkende en sluitende aanpak. Het Veiligheidshuis Fryslân, dé plek waar de ketenpartners bij elkaar komen om een oplossing voor de aanpak van complexe problematiek, is voor ons een onmisbare schakel in de keten. In september 2018 heeft het Schakelteam Personen met Verward gedrag zijn eindrapportage gepresenteerd. Hieruit blijkt onder meer dat het echte effect van alle inspanningen nog niet overal zichtbaar is. Veel projecten en nieuwe werkafspraken zijn pas kort geleden van start gegaan en nog niet geborgd.
De rapportage is dus niet het eindpunt; op de volgende concrete onderwerpen is nog ondersteuning nodig: - Het behoud, en de bredere inzet, van de opgebouwde kennis; - Een meer congruente regio-indeling; - Financiering: maak een persoonsvolgend budget mogelijk; - Een 24/7-bereikbaar landelijk advies- en meldpunt voor niet acute meldingen. Naast de bovenstaande punten is er ook nog een aantal zaken die – naar de mening van het schakelteam- (nog) niet goed lopen of nog moeten worden opgepakt. Denk bijvoorbeeld aan: - Versterking van de keten sociaal domein- veiligheid – zorg; - Zorg voor een goed werkende regionale samenwerkingsstructuur en escalatiemodel; - Passend vervoer (dus geen politieauto) bij verward gedrag zonder strafrechtelijk gevolg (Indien een strafbaar feit is gepleegd wordt wel een politieauto ingezet ); - Het goed delen van kennis en informatie in de regio.
Wet verplichte gezondheidszorg Per 1 januari 2020 vervangt de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) de Wet bijzondere opnames psychiatrische ziekenhuizen (BOPZ). De gevolgen van de Wvggz voor gemeenten zijn in drie hoofdlijnen samen te vatten: 1. De positie van de burgemeester verandert; er zijn wijzigingen in de wettelijke mogelijkheid om indien nodig een zogenoemde crisismaatregel op te leggen, waarbij een betrokkene direct wordt opgenomen. Dit is wat onder de huidige wet de IBS heet. Daarnaast komt er een regionaal overleg tussen burgemeester, OM en GGZ dat op grote lijnen de toepassing van de Wvggz toetst. 2. Gemeenten krijgen de taak een verkennend onderzoek uit te voeren naar de noodzaak van (al dan niet verplichte) geestelijke gezondheidszorg voor personen over wie melding bij hen wordt gedaan. 3. Er komt een systeem van informatievoorziening waarin ketenpartners (naast gemeenten primair OM, Rechtspraak en GGZ) informatie kunnen uitwisselen en hun werk- en bedrijfsvoeringsprocessen op elkaar kunnen laten aansluiten.
10
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
Landelijk zijn er door de VNG diverse werksessies georganiseerd. Het Sociaal Domein van de gemeente Leeuwarden is hier meerdere malen bij aangeschoven. Op basis van deze werksessies worden handreikingen en richtlijnen opgesteld. Momenteel wordt besproken hoe de Wvggz integraal en in samenwerking met de afdelingen Sociaal Domein en Veiligheid geïmplementeerd kan worden.
2.5
Vermindering van onveiligheidsgevoelens vraagt onverminderd aandacht, goede slachtofferzorg speelt hierin ook een rol
Bron: Diverse Wijkenquêtes. Bewerking: Rapportage, Statistiek & Onderzoek gemeente Leeuwarden 2018. Het veiligheidsgevoel overdag blijft rond de 95%, die van ‘s avonds is sinds 2003 van 70% gestegen naar 83%. Het werken aan de afname van onveiligheidsgevoelens is lastig. Enerzijds wil je het gevoel van onveiligheid bij bewoners terugbrengen, anderzijds wil je hen ook informeren over eventuele veiligheidsproblemen in hun wijk. Het is belangrijk om hierin een juiste balans te vinden. In ieder geval moet voorkomen worden dat inwoners zich juist onveiliger gaan voelen door acties die bedoeld waren om de veiligheid en het veiligheidsgevoel te verhogen. Bij een interventie is het belangrijk om te anticiperen wat het effect is op de veiligheidsbeleving en hoe een negatieve invloed hierop voorkomen of beperkt kan worden. De wijze waarop gecommuniceerd wordt over (on)veiligheid is ook van invloed. Hiernaast is van belang om bij de prioritering van politie-inzet (bv. op high-impact-crimes) ook oog te blijven houden op zogeheten signaal-criminaliteit en-overlast om zo het vertrouwen van burgers in de overheid te versterken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan inzet op parkeeroverlast, te hard rijden en hufterig gedrag in het verkeer.
Als mensen merken dat de overheid hun zorgen over criminaliteit of overlast in hun omgeving serieus neemt en snel reageert, heeft dat op zichzelf al een remmend effect op de onveiligheidsbeleving. Tenslotte is goede slachtofferzorg belangrijk voor het gevoel van veiligheid. Daarbij gaat het niet alleen om het inschakelen van Bureau Slachtofferhulp, maar ook om meer aandacht voor het slachtoffer in het hele proces van aangifte, opsporing en vervolging. Voorkomen moet worden dat iemand het gevoel krijgt nog een keer slachtoffer te worden door de manier waarop bij de opsporing en vervolging met zijn/haar belangen wordt omgegaan. De gemeente moet hiernaast breed blijven inzetten op manieren om het gevoel van veiligheid bij bewoners te vergroten. Dit kan zowel door alert te zijn op de wijze waarop we communiceren over (on)veiligheid, als door zichtbaar en geloofwaardig te reageren op signalen van criminaliteit of overlast voor degenen die deze criminaliteit of overlast ervaren.
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
11
3. Overlast in alle verschijningsvormen In dit hoofdstuk gaan we in op de personen en groepen die veel overlast veroorzaken en die voor ons prioriteit hebben in de integrale aanpak. Deze aanpak krijgt vorm in samenwerking met het sociale en fysieke domein en met politie, justitie en vele hulp- en zorginstellingen.
3.1 Personen met verward gedrag Terugblik en analyse Op 3 september 2015 hebben de ministers van VWS, V&J en de VNG het aanjaagteam - later omgevormd tot Schakelteam – Verwarde personen geïnstalleerd. Hun opdracht luidde om alle gemeenten en regio’s tot 1 oktober 2018 te faciliteren bij het ontwikkelen van een goedwerkende aanpak voor personen met verward gedrag. Gezien de opdracht vanuit de ministeries is in Friesland gestart met ontwikkelen van een goed werkende aanpak. Alle activiteiten staan beschreven in het Plan van Aanpak voor provinciale voorzieningen voor Personen met Verward Gedrag. Het Plan van Aanpak heeft acht prioriteiten: 1. Verbetering van Melding en 1e triage; 2. Opzet ACT team; 3. Inrichten crisisbeoordelingslocatie; 4. Organiseren alternatief vervoer; 5. Opzet Time-out voorziening; 6. Betere uitstroommogelijkheden Wonen; 7. Regietafel PmVG; 8. Inrichten centrale toegang voor PmVG en ander moeilijk plaatsbare doelgroepen. OVERLAST DOOR VERWARD/OVERSPANNEN PERSOON E33 in leeuwarden 2016 jan - april
2017 619
2018 429
426
mei - aug
561
347
530
sep - dec
495
353
N/B
Totaal
1675
1129
956
Bron politiecijfers Het aantal incidenten met overlast door verwarde personen laat in deze periode een stijgend beeld zien ten opzichte van voorgaand jaar. Er is een kleine groep personen verantwoordelijk voor een groot aantal van deze meldingen. Opvallend is, dat hierbij ook steeds meer oudere, vooral dementerende mensen, in beeld raken. Het gaat om ouderen die langer thuis blijven wonen. Zoals een mevrouw in de binnenstad, die op een gegeven moment dagelijks met het politieservicecentrum belt om te zeggen dat haar sieraden gestolen zijn. Deze meldingen krijgen allen de code E33. We zien over het algemeen dan ook een serieuze toename van verwarde oudere mensen in de wijken. De meeste incidenten werden geregistreerd in de binnenstad en de direct aangrenzende wijken. In dit gebied is verder een aantal instellingen waar meerdere incidenten werden geregistreerd. Deze signalen zullen in de komende periode leiden tot een gezamenlijke aanpak. Ambities en doelstelling Het ontwikkelen van een sluitende preventieve en repressieve samenwerking in de zorg- en veiligheidsketen waardoor de kans op ontsporing van mensen vermindert. Alle personen met (multi)problematiek die te maken hebben met incidenten op het gebied van veiligheid en openbare orde krijgen een persoonsgerichte aanpak. Deze persoonsgerichte aanpak is een prioriteit in de 3 decentralisaties, net als op veiligheidsgebied.
Op het snijvlak hiervan weten de werkers in het sociale en veiligheidsdomein elkaar naadloos te vinden. Het acute zorgnetwerk dient goed aan te sluiten op de niet acute-zorg en op ondersteuning die vanuit het sociaal domein wordt aangeboden. Het gaat dan naast een inhoudelijke en organisatorische koppeling ook om een deugdelijke financiële koppeling. Als de verschillende partijen er niet uitkomen, is het de ambitie dat een partij het mandaat krijgt om een bepaalde richting “op te leggen”. 12
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
Wat gaan we doen Vanwege de reikwijdte van het probleem is in de provincie Fryslân voor een regionale aanpak gekozen. Uiteraard heeft deze aanpak zijn effecten op de problematiek in Leeuwarden. In september 2018 is de stand van zaken als volgt: - Mee Friesland start het project ‘De Verwardheid Voorbij’. Dit gaat specifiek over het verbeteren, herkennen, signaleren/ screenen van en het communiceren met mensen met verward gedrag, specifiek met kenmerken van een licht verstandelijke beperking (LVB) - Centralisten van de Meldkamer Noord Nederland worden getraind om meldingen rondom verward gedrag beter te triëren. Er wordt aandacht besteed aan de wijze waarop de Rapid Responder GGZ (een pilot rond triage, beoordeling en passend vervoer) kan worden ingezet. - Er wordt gekeken of de pilot met het ACT team met zes maanden kan worden verlengd. - Het gebruik van de tijdelijke Crisisbeoordelingslocatie (CBL) wordt door zowel de GGZ, politie en cliënten als positief ervaren. Het gebruik van de CBL is gekoppeld aan de inzet van de Rapid Responder (RR).: Ontwikkelingen in de periode april- sept 20181 Doorverwezen naar CBL met eigen vervoer
3
Doorverwezen naar CBL met RR zonder plaatsing
28
Doorverwezen naar CBL met RR met plaatsing
7
- Onderzocht wordt of er een Spoedeisende eerste hulp bij Psychiatrie (SEHP) kan worden opgezet. De aansluiting van gemeenten is hierin belangrijk omdat de ‘warme overdracht’ vanuit de acute zorg naar de niet-acute zorg en ondersteuning essentieel is voor een verder herstel en verminderen van recidiverend gedrag. - Fryslân heeft als eerste regio een Vervoersconvenant met het rijk ondertekend. - Onderzocht wordt of er een time-outvoorziening opgezet moet worden. - In 2019 wordt onderzocht of er een aanbod van onconventionele woonvormen gerealiseerd moet worden voor de zogenoemde ‘woondrop-outs’.
3.2 Problematiek rondom mensen met een Licht Verstandelijke Beperking Terugblik en analyse Personen met een licht verstandelijke beperking krijgen in de samenleving steeds meer aandacht. De indruk bestaat dat er een groeiende groep is die niet meer meekomt in de steeds complexere maatschappij. In de casuïstiekbespreking van het Veiligheidshuis Fryslân valt op dat er een toename is van het aantal personen met LVB problematiek die een risico zijn voor de maatschappij of die zelf een risico lopen (op bijvoorbeeld uitbuiting). Dit vanwege het feit dat zij voor openbareordeproblemen zorgen, overlast en/of criminaliteit veroorzaken. Gemeente Leeuwarden is in 2018 gestart met de landelijke City Deal ’zorg voor veiligheid in de stad’. Tijdens een expertmeeting op 24 mei 2018 is een pilot voorgesteld waarbij de gemeente Leeuwarden binnen deze City Deal helpt bij het toerusten van professionals (onder andere wijkteams, zorgaanbieders, verwijzers, gemeentepersoneel, politie) voor de vroege signalering, een motiverende bejegening van deze doelgroep, en een betere toeleiding naar zorg. Ambities en doelstelling De gemeente Leeuwarden wil een effectieve aanpak ontwikkelen voor mensen met LVB-problematiek met als doel om overlast en criminaliteit te verminderen.
Deze aanpak richt zich op vroege signalering, het benaderen van, en het bieden van een passend zorgaanbod voor personen met LVB-problematiek voordat zij ontspoord zijn. Wat gaan we doen De gemeente Leeuwarden wil in navolging van de landelijke City Deal ‘zorg voor veiligheid in de stad’ een pilot uitvoeren waarmee zij bijdraagt aan een effectieve aanpak voor mensen met een Licht Verstandelijke Beperking (LVB) die ernstig risico lopen in de criminaliteit te belanden of overlast te veroorzaken. Concreet gezegd: met externe partners wordt onderzocht op welke wijze de “screener voor intelligentie en voor licht verstandelijke beperking (kortweg SCIL) in de gemeente Leeuwarden kan worden ingezet. In dit project wordt nauw samengewerkt met MEE. Daarnaast is MEE bezig met de realisatie van een crisiskaart en een opleiding voor werkers/voorlichting over LVB. Zo kunnen beperkingen die zich kunnen openbaren beter zichtbaar worden gemaakt, zodat de hulpverlening en dienstverlening hier beter op kunnen inspelen.
1 Deze cijfers betreffen het verblijf in de CBL. Hier verblijven mensen uit de regio Fryslân inclusief Leeuwarden.
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
13
3.3 (Woon)overlast Terugblik en analyse In een ideale situatie lossen bewoners onderling hun geschillen op. In bepaalde situaties kunnen, durven, kunnen of willen ze dit niet. Woonoverlast is in Nederland en ook in de gemeente Leeuwarden een serieus maatschappelijk probleem. Veel Nederlanders ervaren dagelijks meer dan toelaatbare overlast van hun directe buren, zoals geluidsoverlast, overlast door huisdieren, stankoverlast, problemen door drugs- en/of drankgebruik, agressief gedrag of intimidatie. VPI cijfers overige overlast (waaronder woonoverlast)
De VPI-cijfers zijn rapportcijfers, dus hoe lager het cijfer, des te slechter de score. We zien dus op dit gebied een verslechtering, zowel objectief (politiecijfers) als subjectief (belevingscijfers). Burenoverlast: opvallende stijging in het Valeriuskwartier De stijging in de categorie overlast (burenoverlast) wordt veroorzaakt door de stijging in de wijk Valeriuskwartier en Magere Weide: van 3 incidenten in 2016 naar 19 in 2017.Het gaat om burenruzie en huiselijke twist op meerdere adressen verspreid door de Valeriuskwartier. Deze stijging heeft een relatie met het plaatsingsbeleid van nieuwe huurders in de grote voorraad sociale huurwoningen in deze wijk. Bij de overlastmeldingen gaat het om sociale problematiek, maar ook om drugsoverlast die wordt veroorzaakt door gebruikers. In een aantal straten zijn opvallend meer incidenten geregistreerd; het gaat hier niet alleen om sociale huurwoningen, maar ook om particuliere verhuur. Meldingen (buren)overlast Cijfers MOL burengerucht
2015
2016
2017
582
501
Burengerucht complex
119
kamerverhuur
136
Sociale hygiëne (hoarding) (cijfers GGD)
67
2018 8 maand 306
265
106
54
90
83
66
30
65
76
69
Ambities en doelstelling Het doel van de aanpak van woonoverlast is deze zoveel mogelijk te voorkomen en zo snel en doeltreffend mogelijk te beëindigen. Dit proberen we als volgt te bereiken: - We streven ernaar om elke overlastsituatie binnen drie maanden te beëindigen. Dit is afhankelijk van de specifieke (of complexiteit) van de situatie. - Het vergroten van de bekendheid van Meldpunt Overlast Leeuwarden. - Een sterkere regierol voor het Meldpunt Overlast Leeuwarden bij de aanpak van (woon)overlast. - Het versterken van de samenwerking tussen het veiligheidsdomein en het sociaal domein. - Te realiseren dat geconstateerde overtredingen gevolgd worden door een reactie die qua intensiteit zo goed mogelijk aansluit bij de aard en de ernst van de overtreding (proportionaliteit en subsidiariteit). - Te bewerkstelligen dat er door een bestuursmaatregel een einde komt aan de overlastsituatie ter bescherming van de openbare orde, het woon- een leefklimaat en de volksgezondheid; Herhaling van de overtreding wordt voorkomen. - Het kenbaar maken aan de inwoner welke maatregel hij/zij van de overheid kan verwachten na een overtreding.
14
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
Wat we gaan doen? In april 2018 is de notitie aanpak woonoverlast vastgesteld. De notitie geeft o.a. inzicht welke partijen hierbij betrokken zijn en wat voor (juridische) instrumenten/interventies in de verschillende fasen ingezet kunnen worden. Eén van die juridische instrumenten is de Wet aanpak woonoverlast. Sinds 30 mei 2018 is het mogelijk om de beleidsregels van deze wet toe te passen in de gemeente Leeuwarden. Zo krijgt de burgemeester nu de mogelijkheid om specifieke gedragsaanwijzingen te geven aan overlastgevers in zowel huur- als koopwoningen. De inzet van dit instrument zal de komende periode meer vorm krijgen, waarbij ook nadrukkelijk de samenwerking wordt gezocht met diverse ketenpartners zoals het Veiligheidshuis Fryslân en de politie. Een aantal inwoners kan om verschillende redenen zichzelf en zijn woonomgeving ernstig vervuilen. Een verstandelijke beperking, psychiatrische aandoeningen, extreme dierenliefde, verzamelwoede of verslaving kunnen hieraan ten grondslag liggen. Er is sprake van een hygiënisch woonprobleem wanneer vervuiling van een gebouw, woning of terrein veroorzaakt wordt door het gedrag van een of meerdere bewoners en leidt tot stankoverlast, overlast van ongedierte en/of gevaar voor de volksgezondheid of brand.
Het huidige protocol wordt de komende periode geactualiseerd, waarbij de Wet aanpak woonoverlast een prominentere rol krijgt en de verbinding met het sociaal wijkteam wordt versterkt. Het komt voor dat dezelfde casuïstiek op verschillende overlegtafels, bijvoorbeeld het pandenoverleg en het handhavingsoverleg, wordt besproken. De komende periode wordt een verbinding gemaakt tussen deze diverse overleggen, waardoor de overlastsituatie sneller en effectiever aangepakt kan worden. Het Meldpunt Overlast Leeuwarden vergroot haar bekendheid bij de inwoners en ketenpartners.
3.4 Jeugdoverlast Terugblik en analyse Melding overlast jeugd 2016 jan - april
2017 277
2018 225
169
mei - aug
350
300
396
sep - dec
234
206
N/B
Totaal
861
731
565
Bron: politiecijfers In de eerste maanden van het jaar is in de gehele gemeente Leeuwarden een flinke daling van de jeugdoverlastmeldingen geweest. Een uitzondering hierop vormde de binnenstad, waar de problematiek rondom de Mac Donalds opspeelde. In de zomerperiode zagen we een opvallende stijging ten opzichte van dezelfde periode in 2017. Een stijging van meer dan 30%. Toch is de verwachting dat we de dalende trend van de afgelopen jaren zal voortzetten. De gemeente Leeuwarden heeft de afgelopen jaren geïnvesteerd in het terugdringen van hinderlijke overlastgevende jeugdgroepen. De aanpak moest leiden tot hooguit 10 van dit soort groepen en er zijn dan ook geen criminele jeugdgroepen in 2018. Er zijn wel drie problematische groepen: een concentratie van jongeren in de binnenstad, de Bloemenbuurt en Aldlân. Op deze groepen is specifiek ingezet. Daarnaast is er voor deze jongeren sprake van een overgang van de groepsgerichte aanpak naar een persoonsgerichte aanpak. In het algemeen kan worden gesteld dat het niet om vaste groepen gaat, maar meer van fluïde groepen: jongeren komen in verschillende samenstelling en verspreid over de stad bijeen. Door de huidige aanpak is er goed zicht op de jongeren, zodat zonodig vroegtijdig maatregelen kunnen worden getroffen.
Het aantal overlastgevende jongeren in het straatbeeld neemt af, maar de beïnvloeding (hangen) via social media neemt toe. Dit heeft grote invloed op het gedrag. Punt van zorg is dat jongeren relatief jong in beeld komen en dan al behoorlijk grensoverschrijdend en buitensporig gedrag vertonen. (middelengebruik, seksueel grensoverschrijdend gedrag). Het respect voor gezag neemt af. Ambities en doelstelling Een dusdanige inzet op de jeugd en veiligheid, inclusief overall regievoering, dat zowel de subjectieve als objectieve overlast, criminaliteit en andere problematiek (verder) afnemen. In 2017 is de aanpak jeugdoverlast volgens de Beke-methode doorontwikkeld in de vorm van de aanpak problematische jeugdgroepen volgens het 7-stappenmodel. Het doel is om het 7-stappenmodel als basis te gebruiken voor de aanpak van problematische jeugdgroepen. Om aan deze ambitie bij te dragen Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
15
is het doel om de dalende lijn van het aantal meldingen van jeugdoverlast te continueren. Los van wat genoemd is, blijft het belangrijkste doel om een positieve gedragsverandering te realiseren. Wat gaan we doen Voor de aanpak van Jeugdoverlast is een goede informatiepositie van belang. Meer en betere informatie vooraf maakt een betere aanpakstrategie mogelijk. Overlastmeldingen en signalen worden dan ook besproken en behandeld tijdens het Taskforce Jeugdoverlast overleg. Er wordt ingezet op een adequatere, informatiegestuurde werkwijze met veel nadruk op de signaleringsfase. Onze aanpak is gericht op twee componenten; de groepsgerichte en de persoonsgerichte aanpak. Het is de bedoeling een integrale lijst te maken van de meest zorgelijke en/of overlastgevende jongeren van de stad, om zo te komen tot een sluitende en persoonsgerichte aanpak op alle leefgebieden. Zo wordt op intensieve wijze samengewerkt met sc Cambuur, waar een nieuwe jonge groep “hooligans” zich ontwikkelt. Deze jongeren zijn ook veelal betrokken bij overlast in de stad. Een gezamenlijke aanpak is een voorwaarde om effectief te kunnen interveniëren. Daarnaast belichten we de zorgkant en bieden we maatwerk aan personen die te maken hebben met complexe veiligheidsproblematiek, of over wie er ernstige zorgen over zijn. Deze personen worden aangemeld en besproken in het VHF.
Tot slot kan het Sportprogramma ‘Alleen jij bepaalt wie je bent’ het verschil maken en het fundament leggen voor een mooie toekomst. Met ‘Alleen jij bepaalt wie je bent’ bieden we jongeren van 12 tot 18 jaar uit achterstandswijken die praktijkonderwijs of de basis- of kadergerichte leerweg van het VMBO volgen, hulp bij het maken van de juiste keuzes, waarmee we hen steun geven op hun weg naar volwassenheid. Ons doel houden we daarbij altijd voor ogen: het realiseren van een positieve gedragsverandering.
3.5 Huiselijk geweld Terugblik en analyse Huiselijk geweld en kindermishandeling zijn de meest voorkomende vormen van geweld in onze samenleving. Het komt voor in alle maatschappelijke milieus en binnen alle culturen. In Nederland zijn elk jaar naar schatting 119.000 kinderen, bijna 3,5 procent van onze kinderen, slachtoffer van kindermishandeling. Jaarlijks worden 200.000 personen slachtoffer van huiselijk geweld. Ook ouderenmishandeling is een groot probleem: circa 170.000 ouderen hebben in Nederland te maken met verschillende vormen van ouderenmishandeling 2. De betrokkenheid van de sector veiligheid ligt vooral in de aanpak van huiselijk geweld door het uitvoeren van de Wet tijdelijke huisverbod. De wet tijdelijk huisverbod maakt het mogelijk om bij een (vermoeden van) ernstig en onmiddellijk gevaar van huiselijk geweld en kindermishandeling een huisverbod op te leggen. De pleger van huiselijk geweld wordt hiermee voor een periode van 10 dagen verboden thuis te komen en hij mag geen contact hebben met gezinsleden of huisgenoten. Daarmee wordt, gedurende de looptijd van het huisverbod, een mogelijke escalatie van huiselijk geweld voorkomen. Het huisverbod heeft als primaire doel om veiligheid te creëren maar er wordt daarnaast direct hulpverlening gekoppeld aan zowel de pleger als de slachtoffer(s). Het huisverbod is ook een contactverbod.
Het contactverbod houdt in dat de uithuisgeplaatste geen contact mag opnemen met de achterblijvers. Het huisverbod kan worden verlengd tot maximaal 4 weken en kan meerdere malen na elkaar worden opgelegd. In 2014 ontstond de wens om door middel van de Rotterdamse ‘geplande screening’ ook in de drie noordelijke provincies de Wet tijdelijke huisverbod in te zetten bij kindermishandeling. Besloten werd een pilot te starten om dit te onderzoeken. De pilot is in begin 2017 geëvalueerd. Het evaluatierapport toont aan dat de betrokken partijen positief zijn over de geplande screening. Toch is de geplande screening in de pilotperiode van twee jaar nauwelijks ingezet. Gedurende de pilot zijn zeven geplande screenings uitgevoerd; vijf in Friesland en twee in Groningen. In slechts één geval heeft dit geleid tot het opleggen van het huisverbod. In de andere casuïstiek is gekozen voor een andere interventie zoals Onder toezichtstelling (OTS). Oorzaak van deze tegenstelling is onder andere de lage prioritering bij diverse ketenpartners waardoor het aan een goede implementatie ontbrak. Toch hebben alle ketenpartners de wens om hiermee een doorstart te maken. In de afgelopen jaren is het aantal meldingen en misdrijven in Friesland gedaald. Dit geldt ook voor de opgelegde huisverboden. Desondanks is en blijft dit thema een urgent veiligheidsvraagstuk.
2 Vervolgactieplan Ouderen in veilige handen, 2015- juni 2018
16
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
3.6Huisverboden Totaal aantal huisverboden Noord Nederland Politiecijfers Huiselijk geweld 2014 Huisverboden Noord Ned
2015 270
2016 322
2017 252
254
Aantal screenings RIHG Lwd
41
28
18
27
9
Opgelegde huisverboden Leeuwarden
39
24
14
24
11
Politiecijfers meldingen Huiselijk geweld en misdrijven in Fryslân 2014
2015
2016
2017
Meldingen Huiselijk geweld
3062
3075
2685
2507
Misdrijven Huiselijk geweld
1216
1038
869
788
Ambities en doelstelling Het optimaliseren van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling en deze incidenten terugdringen en de schade ervan beperken. We willen de cirkel van geweld, de overdracht van generatie op generatie, doorbreken. Wat gaan we doen Vervolg van de pilot waarbij het huisverbod wordt ingezet bij een vermoeden van kindermishandeling met als belangrijkste voorwaarde het aanwijzen van een “missiewerker”. Deze heeft als opdracht om de methode, waarbij met behulp van een “weegteam” wordt gekeken naar de mogelijkheid tot het opleggen van een huisverbod bij een vermoeden van kindermishandeling, meer en beter onder de aandacht te brengen in het werkveld. Het convenant samenwerkingsafspraken ketenpartners bij de uitvoering hulpverlening Wet Tijdelijk Huisverbod wordt geactualiseerd. De gemeente Leeuwarden zal samen met een aantal andere gemeenten het initiatief nemen tot een structureel regionaal overleg, georganiseerd met alle betrokken ketenpartners. Daarnaast doen we onderzoek gedaan naar de mogelijke effecten van het huisverbod.
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
17
4. Veilige Binnenstad In deze paragraaf schetsen we eerst het algemeen beeld van de binnenstad en vervolgens schetsen we de situatie van specifieke fenomenen in de binnenstad. Terugblik en analyse De binnenstad is een bijzondere wijk. De binnenstad heeft zijn eigen vaste bewoners, maar heeft ook een belangrijke centrumfunctie voor burgers en bezoekers. Naast de vele winkels, concentreren een groot gedeelte van de horeca, de prostitutie en de coffeeshops zich in dit centrumgebied. Dit brengt overlast met zich mee, bijvoorbeeld door drugsgebruik en uitgaanspubliek. De binnenstad is helaas al heel wat jaren een zogenaamde “code rood”-wijk (cijfer VPI 2017: 3.88). Een deel van de problematiek heeft betrekking op jeugdoverlast, op woonoverlast en op personen met verward gedrag. Deze thema’s worden separaat besproken onder het thema overlastgevende personen.
Bron: VPI 2017 De materie is weerbarstig, maar we geloven erin dat door een goede samenwerking de veiligheidssituatie in de binnenstad wel te verbeteren is. De laatste jaren wordt het gebiedsgerichte toezicht ingezet in de binnenstad. Daardoor is er goed zicht op diverse overlastgevende en criminele groepen. Dit zorgt ook voor een stabiel/dalend overlastbeeld van nagenoeg alle vormen van overlast, zoals de meldingen van overlast van jeugd, zwervers, en personen met verward gedrag en overlast door vuurwerk en geluidshinder vanuit de horeca. Nadeel van deze intensieve aanpak is dat een deel van de problematiek zich verplaatst naar naastgelegen gebieden. Dat zien we bijvoorbeeld sterk terug in de wijk Oud-Oost, waarvoor een apart plan van aanpak wordt opgestart. Ambitie en doelstelling De binnenstad is veilig en leefbaar. Met een persoonsgerichte én een gebiedsgerichte aanpak verminderen we de criminaliteit en overlast in het centrumgebied. De veiligheid in de binnenstad verbetert eind 2020. Deze verbetering wordt behaald door de vermindering van de drank- en drugsoverlast en –handel en door afname van de geweldsincidenten met 5-10 %. Wat gaan we doen Toezicht en handhaving in de binnenstad Het toezichtmodel is een beproefd model van integrale samenwerking in de binnenstad, op het stationsgebied en in enkele aangrenzende aandachtsgebieden (Schrans en Vlietzone).
Daarmee borgen we dat politie, handhaving, Trigion en de OV vervoerders (globaal) tijdens winkeltijden continue ingezet worden en dat deze partijen nauw samenwerken. Dit model is in de afgelopen jaren effectief en succesvol gebleken en daardoor niet meer weg te denken. Door de nauwe samenwerking ontstaat synergie, waarmee we problemen als winkeldiefstal, fietsendiefstal en overlast hebben teruggebracht. Doordat het toezichtmodel goed werkt, zien we hier en daar een verschuiving naar aangrenzende gebieden. Daarom zijn enkele aandachtsgebieden benoemd, waar het toezichtmodel ook kan worden ingezet. Een voorbeeld daarvan is de Vlietzone. Vanuit het toezichtmodel is er de laatste jaren veel aandacht voor overlast door personen met verward gedrag of verslavingsproblemen. Ook zet men regelmatig in op de overlast die wordt veroorzaakt door de jeugd in bijvoorbeeld de 18
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
Prinsentuin of de Binnenstad. We zetten in op een aantal prioritaire thema’s: winkeldiefstal, fietsendiefstal, overlast en drugsen prostitutiegerelateerde activiteiten, inzet op overlast door personen met verward gedrag, of verslavingsproblemen. Ook gaan we het toezichtmodel extra inzetten in bepaalde gebieden buiten de binnenstad, zoals de Vlietzone. Een aantal malen per jaar treffen we elkaar voor het beleidsoverleg. Daarnaast zijn er met de diverse partijen ook operationele overleggen. De functionarissen op straat beginnen met een gezamenlijke briefing, waarin bepaalde personen onder de aandacht worden gebracht of specifieke aandachtspunten worden benoemd. Uit het actuele beeld worden gezamenlijk acties opgepakt, soms in specifieke gebieden. Uiteraard blijft het zaak om het toezichtmodel gezamenlijk te onderhouden, bij te sturen of wellicht uit te breiden.
4.1 Prostitutie en mensenhandel Terugblik en analyse Prostitutie is in Nederland een legaal beroep. Het is onder bepaalde voorwaarden toegestaan om tegen betaling seksuele diensten te verrichten en te ontvangen. Prostitutie is een beroep dat is ingebed in een kader van regelgeving en zorg. Dit gebeurt enerzijds ter bescherming van de prostituee: sekswerk is psychisch en lichamelijk zwaar. Anderzijds dient dit ter bescherming van de omgeving waar prostitutie plaats vindt, vanwege het risico op overlast. De prostitutiebranche in Leeuwarden is geconcentreerd in de binnenstad. Uiteraard wordt de (illegale) prostitutie en mensenhandel in de gehele gemeente gemonitord en aangepakt. De ernstigste misstand in de prostitutiebranche is mensenhandel. Het gaat hier om een ernstige schending van de mensenrechten maar het probleem is breder. Er kan namelijk ook sprake zijn van mensenhandel als een persoon er bewust voor kiest om in Nederland in de prostitutie te gaan werken, maar hier in een uitbuitingssituatie terecht komt. De aanwijzingen voor mensenhandel in de prostitutiesector hebben in de afgelopen jaren geleid tot meer aandacht en waakzaamheid. Het bestrijden van uitbuiting en dwang in de prostitutiebranche is afhankelijk van het herkennen, oppikken en stapelen van signalen. Mensenhandel is een complex, grotendeels onzichtbaar delict waar moeilijk grip op te krijgen is.
Resultaten controles prostitutie en mensenhandel in Leeuwarden 2015
2016
Aanhouding verdachte mensenhandel
12
Uit prostitutie gehaald (strafrechtproces) Overnachten werkplek Seksinrichting (woning) zonder vergunning
2017
2018 (tot 28-10)
5
4
Nog niet bekend
12
4
6
Nog niet bekend
2
0
0
0
0
6
6
6
Bron: cijfers HUP In het regeerakkoord van het kabinet Rutte-3 is afgesproken dat ter voorkoming van misstanden in de prostitutiebranche nadere afspraken moeten worden gemaakt. In de praktijk betekent dit dat het wetsvoorstel van de Wet regulering prostitutie aangepast moet worden. Het huidige wetsvoorstel kende tot voor kort geen vergunningsplicht voor zelfstandige werkende prostituees. In het regeerakkoord wenst het kabinet hier een aanpassing op. Zo zullen alle vormen van bedrijfsmatige seksuele dienstverlening vergunningsplichtig worden. Tevens zal er een wettelijke grondslag komen voor intakegesprekken, zodat misstanden beter kunnen worden voorkomen. De consequenties voor (lokaal) prostitutiebeleid zijn nu nog ongewis. De nadere interpretatie van het regeerakkoord en de daarbij behorende stappen zullen op termijn duidelijk worden. Het huidige beleid van de gemeente wordt voortgezet en waar mogelijk geoptimaliseerd, tot duidelijk is hoe het wetsvoorstel van de Wet regulering prostitutie eruit komt te zien. Ambities en doelstelling Het (blijvend) optimaliseren van de gerichte aanpak van misstanden met als resultaat meer grip op de branche en een versterkte positie van de prostituee. Het voorkomen en bestrijden van mensenhandel, waarbij we oog hebben en zorg dragen voor de slachtoffers van mensenhandel. Het uiteindelijke doel hiervan is het verminderen van misstanden.
Wat gaan we doen Het Plan van Aanpak ketenaanpak Noord- Nederland wordt in 2019 vastgesteld. In dit plan van aanpak worden met diverse ketenpartners, waaronder Fier Fryslan, afspraken gemaakt over het voorkomen en bestrijden van mensenhandel. Hierbij is ook oog en zorg voor de slachtoffers van mensenhandel. In de daaropvolgende jaren wordt de aanpak geoptimaliseerd, waarbij de werkwijze, signalering en handhaving op elkaar aansluit.
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
19
De gemeente blijft, in samenwerking met de politie, inzetten op de handhaving van illegale prostitutie. Daarbij wordt gebruikt gemaakt van WebIQ. Deze technologie kan worden gebruikt bij het opsporen van mensenhandel en illegale prostitutie: het zogeheten datagestuurd werken. Daarnaast wordt in samenwerking met de ketenpartners zoals het OM, politie en de belastingdienst onderzoek gedaan naar illegale praktijken.
4.2 Dag- en Nachtopvang Terugblik en analyse Overlast zwervers 2016
2017
jan - april
114
2018 123
28
mei - aug
136
94
38
sep - dec
117
48
N/B
Totaal
367
265
66
Bron: politiecijfers We zien al jaren een daling van de overlast die wordt veroorzaakt door dak- en thuislozen. In 2018 is deze daling drastisch. De inzet en samenwerking met het eerder genoemde ACTeam ligt hier mede ten grondslag aan. In de nachtopvang zijn de regels aangescherpt. Een grote groep personen verbleef voor langere tijd in de nachtopvang en had geen zicht op een duurzamer verblijf. Deze groep heeft prioriteit gekregen en sinds 1 januari zijn meer dan 50 personen doorgestroomd naar een andere vorm van verblijf, zoals beschermd wonen of zelfstandig wonen met begeleiding van bijvoorbeeld Limor. Enkele personen zijn ook buiten Leeuwarden geplaatst. Het ingezette beleid van de nachtopvang is doorgezet. Uitzichtloos en daardoor langdurig verblijf in de nachtopvang is niet meer aan de orde. Hier zijn duidelijke afspraken over gemaakt. In het najaar van 2018 is in een brede focussessie gesproken over de toekomst van de dagopvang aan de Tuinen en Zuidergrachtswal en de gebruikersruimte. Deze sessie heeft een aantal goede nieuwe inzichten opgeleverd die in de komende jaren worden uitgewerkt en uitgevoerd. Ambities en doelstelling De realiteit leert ons dat er altijd dak- en thuislozen zullen zijn in Leeuwarden. In tegenstelling tot eerder wordt nu actief gewerkt aan het motiveren en activeren van de doelgroep. Maatwerk per persoon is hierbij een belangrijk instrument.
Wat gaan we doen De dagopvang wordt komende jaren geherstructureerd, waarbij het voor de doelgroep van belang is dat na een rust- en herstelperiode een meer activerende houding wordt gerealiseerd. De regie hierop ligt bij het sociaal domein, in samenwerking met uitvoerende organisaties als GGZ, VNN, Leger des Heils, Zienn en de Fact-teams. Het ACT-team, dat op straat signaleert en werkt, heeft zich afgelopen jaar bewezen als een belangrijke schakel tussen de straatcultuur en de bestaande voorzieningen. Dit resulteerde in een forse afname van de overlast. Deze inzet moet behouden blijven en is vooralsnog geborgd in het plan van aanpak van personen met verward gedrag. Voor deze categorie inwoners is het verder van groot belang dat er op korte termijn onconventionele woonplekken worden gecreëerd. Er zijn personen in deze categorie die niet kunnen wonen in een wijk of dorp vanwege hun complexe problematiek en de te verwachten overlast.
4.3 Horeca en coffeeshops Terugblik en analyse Elk weekend vinden in of rondom de horeca in de binnenstad diverse incidenten plaats. Aandachtspunten in de horeca, waarbij een gezamenlijke aanpak nodig blijft, zijn drank- en drugsoverlast, doorschenken, alcoholgebruik van minderjarigen, diefstallen/zakkenrollerij, coffeeshops, openbare orde (onder meer bij evenementen) en mishandelingen. Naast het veelvuldig gebruik en misbruik van alcohol is de afgelopen jaren het recreatief gebruik van lachgas als roesmiddel toegenomen, ook in de Leeuwarder horeca. Gemiddeld genomen lijkt het aantal horeca- en uitgaansgerelateerde incidenten en de zwaarte ervan niet toe te nemen of af te nemen. Wel zijn er soms “pieken” met incidenten en/of periodes waarin het onrustig is in het uitgaansgebied. Met de inzet van politie en in nauwe samenwerking met Stadstoezicht en door extra inzet vanuit de veiligheidsorganisatie tijdens 20
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
evenementen hebben we snel kunnen inspringen op vervelende situaties. Nauwe samenwerking tussen de verschillende toezichthoudende en handhavende partijen is nodig, omdat alleen op die manier effectief kan worden opgetreden tegen bijvoorbeeld overlastplegers die veelvuldig in beeld komen (informatiegestuurd werken). Ook kan op die manier doortastend maar zorgvuldig worden gehandhaafd op horecabedrijven. Overlast i.v.m. alcohol/drugs 2016
2017
jan - april
190
2018 135
179
mei - aug
203
194
262
sep - dec
184
169
N/B
Totaal
577
498
441
Bron: politiecijfers gehele gemeente Leeuwarden Ambities en doelstelling Het uitgaansklimaat in de binnenstad veilig houden en waar nodig en mogelijk verbeteren, zowel qua veiligheidsbeleving als cijfermatig. Overlast, geweld en middelenmisbruik (alcohol, drugs) zo veel mogelijk voorkomen. Wat gaan we doen We continueren de huidige aanpak en waar nodig zetten we bestuursrechtelijke maatregelen in. Hieronder vallen onder meer gebiedsverboden, lasten onder dwangsom, en tijdelijke sluitingen van horecabedrijven (waaronder coffeeshops). Ook het horecatoezicht door Stadstoezicht wordt gecontinueerd. Bij evenementen rond het uitgaansgebied worden vergunningverlening, toezicht en handhaving verder geprofessionaliseerd om incidenten en overlast te voorkomen. We onderzoeken het draagvlak voor het actualiseren van het convenant veilig uitgaan in aanvulling op het al bestaande convenant Collectieve Horecaontzegging (CHO). Het convenant ziet op afspraken rond cruciale veiligheidsthema’s voor veilig uitgaan zoals de veiligheid en bescherming van horecapersoneel, de kwaliteit en aantrekkelijkheid van het openbaar gebied, (preventie) schadelijk middelengebruik, geweldaanpak, toezicht en handhaving, en overleg, communicatie en evaluatie. Partners hierin zijn naast de gemeente: Koninklijke Horeca Nederland (KHN), Politie, Openbaar ministerie, en de Veiligheidsregio.
Preventieactiviteiten gebruik lachgas. Gemeenten hebben wettelijk gezien weinig handvatten in de aanpak van lachgas, want de verkoop ervan is niet verboden. Daarom zijn verschillende gemeenten gestart met het ontwikkelen van preventie-activiteiten en het inperken van de verkoop op basis van vrijwillige afspraken met leveranciers. Van een gestandaardiseerde landelijke aanpak is echter nog geen sprake. De voorlichtingsboodschappen en (de mate van) activiteiten in de verschillende regio’s lopen sterk uiteen. Ook Leeuwarden gaat hierop inzetten.
4.4 Cameratoezicht Terugblik en analyse In de afgelopen jaren heeft het belang van cameratoezicht zich meerdere keren bewezen. Het is een belangrijk instrument in de veiligheidsketen, vooral bij het vroegtijdig inspelen op dreigende situaties, om escalaties te voorkomen. Het is door de wet- en regelgeving en de technische (on-) mogelijkheden een continu proces om de zaken goed op orde te hebben en te houden. Daarnaast is en blijft de camerabediening mensenwerk. Om de kwaliteit op orde te hebben is de afgelopen jaren al het nodige geïnvesteerd in opleidingen, maar ook in technische aanpassingen/verbeteringen. Ambities en doelstelling Een bijdrage leveren in de aanpak van uitgaansgeweld en het verhogen van het veiligheidsgevoel van zowel de bezoekers als de medewerkers tijdens het uitgaan in Leeuwarden. Het monitoren en veilig laten verlopen van grootschalige evenementen in de binnenstad. Vroegtijdig inspelen op situaties om escalaties te voorkomen. Wat gaan we doen Een deel van het systeem is van 2011/2012 is aan vervanging toe. Door de huidige techniek, de komst van glasvezel en door kwalitatief goede camera’s is het nu meer mogelijk om met cameratoezicht het gewenste resultaat te bereiken. Voor de hulpdiensten, en gezien de integrale aanpak van uitgaansgeweld is cameratoezicht onmisbaar. In de komende jaren wordt het camerasysteem dan ook geüpgraded/vernieuwd.
Door een nog betere beeldkwaliteit kunnen vroegtijdig incidenten worden gesignaleerd en kan de pakkans worden verhoogd.
Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2019-2023 en geïntegreerd uitvoeringsprogramma 2019-2020
21
5. Aanpak sociale en fysieke verloedering in prioritaire wijken In dit hoofdstuk wordt de aanpak beschreven van wijken of gebieden waar sprake is van een specifieke problematiek. Dit kan een onveilige leefomgeving zijn, maar ook bedrijventerreinen en de hotspotwijken op gebied van woninginbraken komen aan de orde. Terugblik en analyse Uit de wijkveiligheidsindex blijkt dat de wijk Oud-Oost een wijk is die ook onvoldoende scoort op de veiligheidsmatrix.
bron: VPI 2017 Vele vormen van overlast komen (te) vaak voor. Ook de leefbaarheid scoort relatief laag. In de wijk ’t Vliet is in 2018 een stijging te zien van de drugsoverlast in de maand mei, gevolgd door een normaal beeld in juni, en dit herhaalt zich in juli en augustus. De meeste incidenten werden in deze periode geregistreerd op een adres aan de Camperstraat. Deze woning is uiteindelijk tijdelijk gesloten na het aantreffen van drugs in de woning, nadat veel op overlast was gehandhaafd. Ditzelfde geldt voor meerdere woningen in de stad. Het gaat veelal om overlastadressen waarbij voor de handhaving integraal wordt samengewerkt tussen verschillende partners, zoals de gemeente, de woningstichting, wijkteams en de hulpverlening. Ook personen die voor overlast zorgen op straat vormen soms een probleem. In een enkel geval is er een relatie met het gebruik van GHB. Een deel van de problematiek is te herleiden op jeugdoverlast, woonoverlast en op personen met verward gedrag. Deze gevallen worden individueel besproken bij het overleg over overlastgevende personen. Binnen het fysiek domein is een speciaal actieprogramma ontwikkeld om de wijken in Oud-Oost, maar ook het Valeriuskwartier aan te pakken met fysieke en sociale ingrepen. In het Valeriuskwartier hebben politie en gemeente in 2018 al een integrale handhavingsactie gehouden.