Vast te stellen bestemmingsplan, bijlagen "Leeuwarden - Melkemastate"
Tekst van het document
Dit rapport is naar waarheid opgemaakt te Lippenhuizen, 16-06-2023. In vertrouwen u hiermee voldoende op de hoogte te hebben gesteld teken ik met vriendelijke groet,
Wiebe Tolman (European Tree Technician) Groenimpuls
28
Bijlage 1: VTA keuring Op 22 februari 2023 is er een visuele keuring uitgevoerd Volgens de VTA-methode (zie hoofdstuk 2.2) aan de bomen staande in het plangebied.
Hieronder kleurentabel waarop de conditie in de grote tabel wordt aangegeven.
0 Goed 1 Voldoende 2 Matig 3 Slecht De kleurcodering rood in de kolom nummer geeft in welke bomen er dienen te worden verwijderd m.b.t. de nieuwe plannen.
nummer
boomsoort
ned. naam
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
Sorbus Sorbus Sorbus Sorbus Sorbus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus Pyrus
Lijsterbes Lijsterbes Lijsterbes Lijsterbes Lijsterbes
boomhoogte meters <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 <6 6-9 6-9 6-9
stamdiam. Kroondiam. Verplant conditie gebreken baar in cm In meters Roloff Nee 12 3 2 Doodhout Nee 12 3 2 Afgebroken tak grote wond Nee 12 3 2 Doodhout Nee 12 3 2 Kroonschade Nee 12 3 2 Stamschade Ja 20 5 1 Ja 20 5 1 Ja 20 5 1 Ja 20 5 1 Ja 15 4 1 Ja 15 4 1 Ja 15 4 1 Ja 15 4 1 Ja 15 4 1 Ja 15 4 1 Ja 15 4 1 Ja 15 4 1 Ja 13 3 1 Nee 13 3 2 Nee 13 3 2 Nee 13 3 2 30 5 1 30 5 1 30 5 1 30
nummer
Boomsoort
ned. naam
25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48
Alnus glutinosa Alnus glutinosa Alnus glutinosa Alnus glutinosa Alnus glutinosa Alnus glutinosa Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus spaethii Fraxinus excelsior Alnus spaethii
Els Els Els Els Els Els Es Es Es Es Es Els Els Els Els Els Els Els Els Els Els Els Es Els
boomhoogte meters 15-18 15-18 15-18 15-18 15-18 15-18 <6 <6 <6 <6 15-18 12-15 12-15 12-15 12-15 12-15 12-15 12-15 12-15 12-15 12-15 12-15 15-18 12-15
stamdiam. kroondiam. Verplant conditie gebreken baar Roloff in cm 50 14 0 45 12 0 40 10 1 45 10 1 40 10 1 40 10 1 Ja 15 3 0 Ja 15 3 1 Plakoksel Ja 15 3 0 Ja 15 3 1 Plakoksel 50 14 1 37 9 0 37 9 1 Gebroken tak 35 10 0 37 9 0 35 10 0 40 10 0 40 10 0 40 11 0 40 10 0 40 11 0 35 10 1 50 14 1 Klimop in boom 40 12 0
31
nummer
boomsoort
ned. naam
49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72
Alnus glutinosa Alnus spaethii Fraxinus excelsior Alnus spaethii Alnus glutinosa Quercus robur Alnus glutinosa Alnus spaethii Alnus spaethii Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus glutinosa Fraxinus excelsior Betula pendula Quercus robur Fraxinus excelsior Acer pseudoplatanus Fraxinus excelsior Betula pendula Alnus glutinosa Alnus glutinosa Fraxinus excelsior
Els Els Es Els Els Zomer Eik Els Els Els Es Es Els Els Els Es Berk Eik Es Esdoorn Es Berk Els Els Es
boomhoogte meters 9-12 12-15 9-12 12-15 9-12 12-15 12-15 12-15 12-15 15-18 15-18 15-18 15-18 15-18 15-18 15-18 6-9 12-15 6-9 12-15 12-15 6-9 9-12 6-9
stamdiam. Kroondiam. Verplant conditie gebreken baar in cm In meters Roloff 30 6 1 40 11 0 wortelopdruk 20 6 2 Plakoksel 2 stammig 50 14 0 20 6 1 25 7 1 30 8 0 35 12 0 40 11 0 50 11 2 Doodhout 45 11 2 Doodhout 45 12 0 wortelopdruk 35 12 1 wortelopdruk 35 8 1 35 12 2 Doodhout 35 12 1 30 8 3 40 11 2 Doodhout 25 6 1 Eenzijdige kroon 40 11 2 Doodhout 35 8 1 20 5 1 20 5 1 25 5 1 32
stamdiam. kroondiam. Verplant conditie gebreken baar Roloff in cm 25 5 1 25 5 1 20 5 1 35 8 2 20 6 1 20 5 1 40 12 1 Klimop 25 5 3 30 6 1 30 6 1 30 6 1 50 12 2 40 9 0 45 9 0 wortelopdruk 45 9 0 40 9 1 wortelopdruk 25 5 1
nummer
Boomsoort
ned. naam
73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96
Acer pseudoplatanus Alnus glutinosa Alnus glutinosa Fraxinus excelsior Alnus glutinosa Alnus glutinosa Fraxinus excelsior Betula pendula Acer campestre Alnus glutinosa Alnus glutinosa Fraxinus excelsior Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus spaethii Alnus glutinosa Buiten werkterrein Buiten werkterrein Alnus spaethii Alnus spaethii Buiten werkterrein Alnus spaethii Alnus spaethii
Esdoorn Els Els Es Els Els Es Berk Spaanse Aak Els Els Es Els Els Els Els Els
boomhoogte meters 9-12 6-9 12-15 12-15 9-12 9-12 12-15 6-9 9-12 12-15 9-12 12-15 12-15 12-15 12-15 12-15 6-9
Els Els
12-15 12-15
37 35
9 9
-
0 wortelopdruk 0 wortelopdruk
Els Els
12-15 12-15
40 40
9 9
-
1 1
33
stamdiam. Kroondiam. Verplant conditie gebreken baar Roloff in cm In meters 38 8 1 Nee 15 4 2 Eenzijdig Nee 15 4 2 plakoksel
nummer
boomsoort
ned. naam
97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119
Alnus spaethii Acer pseudoplatanus Acer pseudoplatanus Buiten werkterrein Alnus spaethii Alnus spaethii Fraxinus excelsior Buiten werkterrein Buiten werkterrein Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Alnus glutinosa Alnus glutinosa Alnus glutinosa
Els Esdoorn Esdoorn
boomhoogte meters 12-15 6-9 6-9
Els Els Es
9-12 9-12 12-15
30 35 40
7 8 11
-
1 wortelopdruk 1 wortelopdruk 1 Klimop
Es Es Es Es Es Es Es Es Es Es Es Els Els Els
9-12 9-12 9-12 9-12 9-12 9-12 9-12 9-12 9-12 9-12 9-12 12-15 12-15 12-15
40 30 35 40 40 40 40 36 35 35 35 40 38 40
9 7 9 9 9 9 9 9 8 8 8 10 10 10
-
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
34
Bijlage 2: VTA kaart
37
38
Bijlage 3: schetsontwerp
39
Bijlage 4:
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek Herinrichting Melkemastate Leeuwarden
projectnummer 481634 revisie 00 28 maart 2023
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek Herinrichting Melkemastate Leeuwarden projectnummer 481634 revisie 00 28 maart 2023
Auteurs M.R.X. van Kempen G. Sophie
Opdrachtgever Van Wijnen K.R. Poststraat 101 8441 EN Heerenveen
datum vrijgave 28-3-2023
beschrijving revisie 00 Voor te leggen aan BG
gecontroleerd\KNA vrijgave G. Sophie
vrijgave A. Kuijt
Inhoudsopgave
Blz.
Samenvatting
2
1
Inleiding
3
2
Beschrijving onderzoekslocatie
4
2.1 2.2 2.3 2.4 2.4.1
Begrenzing onderzoeks- en plangebied Huidig en toekomstig gebruik Archeologisch beleid Landschappelijke situatie Historische situatie en mogelijke verstoringen
4 4 5 6 14
3
Bekende waarden
18
3.1 3.2
Archeologische waarden Ondergrondse bouwhistorische waarden
19 20
4
Archeologische verwachting
21
4.1 4.2
Bestaande verwachtingskaarten Gespecificeerde archeologische verwachting
21 22
5
Conclusies en advies
24
5.1 5.2
Conclusies (Selectie)advies
24 24
Literatuur en geraadpleegde bronnen
26
Lijst met afbeeldingen
28
Bijlagen 1 2
Archeologische perioden AMZ-cyclus
Kaartbijlagen 481634-ARCHIS
Gegevens uit ARCHIS
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Administratieve gegevens Projectnummer Antea Group OM-nummer Provincie Gemeente Plaats Toponiem
481634 5335473100 Friesland Leeuwarden Leeuwarden Bedrijventerrein Melkemastate
Kaartblad 6C Coördinaten 53.203353/58.38237 (centrum) Opdrachtgever Uitvoerder Datum uitvoering Projectteam
Van Wijnen Antea Group februari 2023 A. Kuijt (projectleider) G. Sophie (senior KNA archeoloog) M.R.X. van Kempen (projectarcheoloog)
Vrijgave conform KNA G. Sophie (senior KNA archeoloog) Bevoegd gezag Gemeente Leeuwarden Deskundige Bevoegd gezag Beheer documentatie Antea Group
Afbeelding 1. Uitsnede topografische kaart met de ligging van het plangebied.
Blad 1 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Samenvatting In februari 2023 is er een bureauonderzoek uitgevoerd door Antea Group voor het bedrijventerrein Melkemastate, dat opnieuw wordt ingericht. Er zullen 61 rijwoningen en 32 appartementen worden gebouwd. Het plangebied valt in een archeologische dubbelbestemming. De vrijstellingsgrens in dit gebied geldt voor werkzaamheden waarvan de oppervlakte kleiner is dan 2500 m2 en waarbij er tot 0,5 m-mv ontgraven wordt. Aangezien de bodemingreep groter is dan de vrijstellingsgrens, kunnen archeologische resten mogelijk verloren gaan. Op de archeologische beleidskaart van Friesland valt het plangebied in Zone 4 – karterend onderzoek 1 (middeleeuwen) en Zone 4 – karterend onderzoek 3 (steentijd). Voor bodemingrepen van meer dan 500m² wordt een karterend archeologisch onderzoek aanbevolen. Qua archeologische onderzoeksgebieden zijn er in de omgeving een aantal onderzoeken gedaan. Hier zijn voornamelijk archeologische waarden gevonden uit de Late Middeleeuwen/Nieuwe Tijd die toebehoren aan boerderijen. Qua verwachting kan er in het hele plangebied archeologie gevonden worden. Op basis van geologische gegevens kunnen waarden van de Nieuwe Tijd tot en met de Romeinse Tijd tot 3 mmv kunnen worden gevonden.
Eventueel kan de eerste 0,5 tot 1 m-mv verstoord zijn geweest door de ontwikkeling van het plangebied tot bedrijventerrein in de jaren ’90, de verlegging van het Kurkemeer en de agrarische activiteiten die vanaf de Middeleeuwen hebben plaatsgevonden. Er wordt geadviseerd een karterend booronderzoek uit te voeren. Dit omdat het plangebied een grootte heeft van meer dan 2500m², en dit in lijn is met het leidende archeologische beleid van Leeuwarden. Daarnaast is de bodemopbouw al redelijk goed bekend door de inventariserende booronderzoeken die in de omgeving zijn gedaan. Er wordt geen onderzoek aanbevolen voor het grote gebouw op de locatie en de oude waterloop die het parkeerterrein kruist. Voor de rest van het terrein kunnen boringen aanvullend info opleveren over de bodemopbouw en mogelijke aanwezige archeologie.
Blad 2 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
1
Inleiding In januari 2023 is in opdracht van Van Wijnen door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor Melkemastate in Leeuwarden (gemeente Leeuwarden). Aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen realisatie van 61 rijwoningen en 32 appartementen op een vrijkomende bedrijfslocatie en parkeerplaats in Leeuwarden. Bij de aanlegwerkzaamheden kunnen eventuele archeologische waarden worden verstoord. Het archeologisch onderzoek dient als onderbouwing voor de ruimtelijke procedure. Een bureauonderzoek is de eerste stap binnen de Archeologische Monumentenzorg (AMZ, zie bijlage 2). Voor het plangebied geldt een onderzoeksplicht conform het beleid van de gemeente Leeuwarden. Het doel van het uitvoeren van een archeologisch bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Waar kunnen we wat verwachten? Voor het opstellen van een dergelijke verwachting wordt gebruik gemaakt van reeds bekende archeologische waarnemingen, historische kaarten, bodemkundige gegevens en informatie over de landschappelijke situatie. Een gespecificeerde verwachting gaat in op de mogelijke aanwezigheid, het karakter, de omvang, datering en eventuele (mate van) verstoring van archeologische waarden binnen het plangebied.
Dit onderzoek is uitgevoerd conform de BRL 4000, protocol 4002 met daarin besloten de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.1. Voor de KNA-protocollen 4001 (PvE), 4002 (bureauonderzoek), 4003 (inventariserend veldonderzoek) en 4004 (opgraven) is Antea Group gecertificeerd conform de SIKB-BRL 4000 (Beoordelingsrichtlijn voor archeologie).
Blad 3 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
2
Beschrijving onderzoekslocatie
2.1
Begrenzing onderzoeks- en plangebied Het is van belang een onderscheid te maken tussen onderzoeksgebied enerzijds en plangebied anderzijds. Met plangebied wordt het gebied bedoeld waarop de werkzaamheden betrekking hebben. Binnen het plangebied kunnen eventueel aanwezige archeologische waarden worden verstoord. Het onderzoeksgebied omvat het gebied waarover informatie is verzameld om een goed beeld te krijgen van de archeologische waarden in het onderzoeksgebied. Dit gebied is veelal groter dan het plangebied en verschilt al naar gelang het te onderzoeken aspect. In dit geval is een onderzoeksgebied aangehouden met een straal van circa 1000 m, dit in verband met de landschappelijke situatie.
2.2
Huidig en toekomstig gebruik Huidig gebruik plangebied Het plangebied ligt nu op een bedrijventerrein met parkeerplaats. Het gehele terrein is verhard. Ten zuiden wordt het gebied omgeven door groenstroken.
Afbeelding 2: Plangebied op luchtfoto (Bron:PDOK)
Consequenties toekomstig gebruik Voor de herontwikkeling van het plangebied worden er 61 rijwoningen en 32 appartementen gebouwd. Het aanwezige groen wordt zoveel mogelijk in stand gehouden.
Blad 4 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 3: Plannen herinrichting Melkemastate (Bron: opdrachtgever)
2.3
Archeologisch beleid Het plangebied ligt in het bestemmingsplan Partiële herziening Archeologie (vastgesteld 29-032022) van de Gemeente Leeuwarden. De dubbelbestemming die hier van kracht is, is die van Waarde Archeologie 5. De vrijstellingsgrens in dit gebied geldt voor werkzaamheden waarvan de oppervlakte kleiner is dan 2500 m2 en waarbij er tot 0,5 m-mv ontgraven wordt. Aangezien het huidige plangebied groter is dan 2500 m2 en de ontgraving dieper is dan 0,5 m-mv, kunnen archeologische resten verstoord worden.
Blad 5 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 4: Plangebied op het vigerende archeologisch bestemmingsplan (Bron: ruimtelijkeplannen.nl)
2.4
Landschappelijke situatie De verspreiding van archeologische vindplaatsen heeft een verband met de landschappelijke gesteldheid. In dit hoofdstuk zijn daarom kaarten en bronnen geraadpleegd die informatie verschaffen over de opbouw van het landschap en de landschappelijke gesteldheid in het plangebied, zoals bijvoorbeeld de geomorfologische kaart, de bodemkaart en het AHN. De archeologische verwachting volgt voor een groot gedeelte uit de opbouw van het landschap Geologie Het onderzoeksgebied ligt in de archeoregio Fries veengebied. 1 Na de laatste IJstijd (Weichselien, 116 tot 11,7 duizend jaar geleden) werd het sediment dat vrijkwam door de smeltende ijskappen opgepakt door de wind.2 Het zand werd afgezet als dekzand en ligt ongeveer op 5 m-mv en 1 2
Cultureelerfgoed.nl Berendsen, 2004.
Blad 6 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
behoort tot de Formatie van Boxtel.3 Deze dekzanden waren aantrekkelijk voor jagerverzamelaars om tijdelijke kampementen op te stichten. Tijdens het vroege Holoceen werd het klimaat geleidelijk warmer en natter. Hierdoor werd een groot deel van Friesland een veenmoeras, zo ook ter plaatse van het plangebied.4 Dit veenpakket behoort tot de Formatie van Nieuwkoop en ligt ongeveer tussen de 3 en 5 m-mv.5 Op de paleografische kaart is af te lezen dat omstreeks 2750 v. Chr. het plangebied al bedekt was met dit veenpakket.6 Dit maakte bewoning niet interessant, het was te nat om hier een nederzetting te stichten. Wel werden de veenmoerassen interessant om voorwerpen ritueel in te deponeren.7 Door de invloed van de getijdenwisseling werd er op het veenpakket omstreeks 100 n. Chr. een laag zeeklei afgezet en werd de locatie een kwelder. Doordat dit gelijkmatig ging, is het mogelijk om klei op en onder veen in het bodemprofiel terug te vinden. Op de hoger gelegen kwelders was het mogelijk om te wonen middels terpen, in tegenstelling tot de drassige veenmoerassen die hierboven zijn beschreven. In de late middeleeuwen werden veel van deze kweldergebieden afgegraven en ontgonnen.
3
https://www.dinoloket.nl/; boring B06C1293. Berendsen, 2004. 5 https://www.dinoloket.nl/; boring B06C1293. 6 Vos et al. 2018. 7 Cultureelerfgoed.nl 4
Blad 7 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 5: Het plangebied op de paleografische kaart, omstreeks 3850 v. Chr (Bron: Vos en De Vries, 2018).
Blad 8 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 6: Het plangebied op de paleografische kaart, omstreeks 2750 v. Chr (Bron: Vos en De Vries, 2018).
Blad 9 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 7: Het plangebied op de paleografische kaart, omstreeks 100 n. Chr (Bron: Vos en De Vries, 2018).
Blad 10 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 8: Het plangebied op de paleografische kaart, omstreeks 1250 n. Chr (Bron: Vos en De Vries, 2018).
Blad 11 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 9: Het plangebied op de paleografische kaart, omstreeks 1500 n. Chr (Bron: Vos en De Vries, 2018).
Geomorfologie en AHN Vanwege het feit dat het plangebied in een gebied met bebouwing ligt, is er geen data bekend op de geomorfologische kaart. In de omgeving zijn vlaktes van getij-afzettingen (M72), ontgonnen veenvlaktes (M81) en getij-kreekbeddingen of zee-erosiegeulen (R71) te vinden. Het plangebied varieert qua hoogte tussen de 0,3 en 0,5 m +NAP.
Blad 12 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 10: Plangebied op de geomorfologische kaart (Bron: PDOK)
Bodem en grondwater Het plangebied ligt op knippoldervaaggronden met zware klei, profielverloop 3 (kMn43C). Een deel van het plangebied valt niet binnen de bodemkaart vanwege de bebouwing ter plaatse. Verder is de gemiddelde kleinste diepte van de grondwaterstand is 0,28 m-mv. De gemiddelde grootste diepte is 1,13 m-mv. Dit valt samen met grondwatertrap Ib.8
8
DINOloket.nl
Blad 13 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 11: Plangebied op de Bodemkaart van Nederland Tabel 1. Overzicht van de GHG en GLG per grondwatertrap. Grondwatertrap Gemiddeld Hoogste Gemiddeld Laagste Grondwaterstand (m -mv) Grondwaterstand (m -mv) I <0,20 <0,50 II <0,40 0,50-0,80 III <0,40 0,80-1,20 IV >0,40 0,80-1,20 V <0,40 >1,20 VI 0,40-0,80 >1,20 VII >0,80 VIII <1,40 -
2.4.1
Historische situatie en mogelijke verstoringen Historische situatie Op de kaart van Schotanus (1682) blijkt dat het plangebied ongeveer lag in een gebied van weilanden. De rivier ‘De Kurk Meer’ liep door het plangebied heen. Daarnaast waren er in de omgeving van het plangebied meerdere sloten aanwezig. Het is lastig om de planlocatie exact op de kaart te localiseren, echter kan er wel gesteld worden dat er in de omgeving van het plangebied diverse gehuchten aanwezig waren, zoals die van Schilkampenburg ten westen van het onderzoeksgebied en Wilaard ten noordwesten. Ten westen van het plangebied grensde ook bebouwing. Op de atlas van Eekhoff (1847) is af te lezen dat er molens in het onderzoeksgebied stonden. Deze liggen niet binnen het plangebied. Op het Kadestrale Minuutplan (1832) is te zien dat het plangebied ten noorden van De Kurk Meer in gebruik was als hooiland, en eigendom was Klaas
Blad 14 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Tigler. Ten zuiden van De Kurk Meer was het plangebied in gebruik als weiland en eigendom van Tiede Klazes Dijkstra.9
Afbeelding 12: Plangebied op de kaart van Schotanus (Bron: https://www.frieslandopdekaart.nl/)
Afbeelding 13: Plangebied op de kaart van Eekhoff (Bron: https://www.frieslandopdekaart.nl/)
Op Topotijdreis is te zien dat tot omstreeks 1910 een gebouw grenst aan de westzijde van het plangebied. Vanaf omstreeks 1960 is er ook een weg aanwezig die naar dit gebouw toe leidt. Vanaf ongeveer 1985 wordt dit gebied herontwikkeld. De loop van het Kurkemeer wordt gewijzigd en loopt niet meer door het plangebied heen. Ook is er bebouwing aanwezig op het terrein. Vanaf 1994 ziet het plangebied er net zo uit zoals deze nu te herkennen is.
9
https://hisgis.fa.knaw.nl/
Blad 15 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 14: Plangebied op een kaart uit 1910 (topotijdreis.nl)
Afbeelding 15: Plangebied op een kaart uit 1962 (topotijdreis.nl)
Blad 16 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 16: Plangebied op een kaart uit 1984 (topotijdreis.nl)
Afbeelding 17: Plangebied op een kaart uit 1995 (topotijdreis.nl)
Blad 17 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Op de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed is af te lezen dat er geen verwachting is op resten uit de Tweede Wereldoorlog. Ook op de VEO bommenkaart is niet gezien dat er in de omgeving van de Melkemastate niet-gesprongen explosieven zijn geruimd. 10 Mogelijke verstoringen Via Topotijdreis en historisch kaartmateriaal is te zien dat het gebied in een weiland lag. Hierdoor kan de eerste 0,3 m-mv geroerd is door agrarische activiteiten. In het midden van de jaren ’90 is het gebied rond de Melkemastate ontwikkeld tot bedrijventerrein. Dit kan voor enige bodemverstoring vanaf 0,3 m-mv gezorgd hebben. Dit omdat er voor de huidige bebouwing palen zijn geboord en mogelijk een bouwkuip gegraven is. Middels een KLIC melding (23G0113451) is bekend geworden dat er nauwelijks kabels aanwezig zijn in het plangebied. Alleen in het noordoosten is een telecommunicatiekabel aanwezig, en ten westen staat een technisch huisje voor gas. Mits er geen dergelijke kabels en leidingen zijn die niet op de KLIC staan, is het gebied waarschijnlijk verstoord tussen de 0,3 en 1,5 m-mv, in verband met de eigen infrastructuur van de gebouwen.
Afbeelding 18: Plangebied op KLIC melding 23G0113451 (Bron: Kadaster)
10
https://www.ikme.nl/ikmekaart.html; https://www.explosievenopsporing.nl/veobommenkaart/
Blad 18 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
3
Bekende waarden
3.1
Archeologische waarden Uit het Archeologische Informatie Systeem (Archis) van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed zijn de bekende archeologische waarden in een omtrek van ongeveer 1000 m rondom het plangebied opgevraagd. Het betreft archeologische monumenten (AMK-terreinen), archeologische waarnemingen (zoals vondsten) en meldingen van eerdere archeologische onderzoeken (zie kaart 481634–ARCHIS in de kaartenbijlage). Gegevens uit Archis: AMK-terreinen In het onderzoeksgebied liggen geen AMK of Rijksmonumenten. Gegevens uit Archis: eerdere onderzoeken Binnen een straal van 1000 m zijn er archeologische onderzoeken gedaan. Bij het booronderzoek van MUG (zaaknummer 4883478100; voorgaand bureauonderzoek 4883526100) uit 2021 zijn geen (mogelijke) archeologische lagen of indicatoren aangetroffen die duiden op de aanwezigheid van een vindplaats. De bodem was op de meeste plekken ongeroerd.11 Bij een booronderzoek van RAAP (zaaknummer 2100526100) uit 2005 is gebleken dat onder een verstoorde laag kwelderafzettingen zijn gevonden. Er zijn geen aanwijzingen voor archeologische nederzettingen aangetroffen.12 Bij een booronderzoek van RAAP (zaaknummer 2136378100) uit 2006 zijn funderingen van een voormalige boerderij uit de Nieuwe Tijd gevonden. Ook zijn er resten van een omgrachting gevonden.13 In 2008 is er tot slot een booronderzoek uitgevoerd door Oranjewoud (zaaknummer 2214534100).
Hier is een recente ophogingslaag gevonden, waaronder zich een natuurlijke kleiondergrond bevindt. Er zijn geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van een nederzetting en andere archeologie.14 Tabel 2. Eerder uitgevoerde onderzoeken binnen onderzoeksgebied (bron: Archis). Zaakid
OM-nr (oud)
type onderzoek
uitvoerder
Locatie
4883526100
archeologisch: bureauonderzoek
MUG Ingenieursbureau BV
4883478100
archeologisch: booronderzoek
MUG Ingenieursbureau BV
425 m ten oosten van de huidige plangebied 425 m ten oosten van de huidige plangebied
11
de Roller en Krol-Karsten, 2021. Van der Zwet, 2005. 13 Veenstra, 2006. 14 Tolsma en Teekens, 2008. 12
Blad 19 van 28
Niet beschikbaar/ minder relevant *
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
2402632100
archeologisch: bureauonderzoek
RAAP Archeologisch Adviesbureau
2100526100
archeologisch: boring
RAAP Archeologisch Adviesbureau
2136378100
19777
archeologisch: boring
RAAP Archeologisch Adviesbureau
2124098100
18031
archeologisch: boring
RAAP Archeologisch Adviesbureau
2214534100
30947
archeologisch: boring
Oranjewoud BV
+-100 m ten zuiden van het plangebied +-640 m ten westen van het plangebied +-570 m ten zuidwesten van het plangebied +-525 m ten zuidwesten van het plangebied
*
*
Gegevens uit Archis: archeologische waarnemingen Binnen een straal van 1000 m zijn er een aantal waarnemingen gedaan. Ten westen van de onderzoekslocatie is een koperen vlakbijl gevonden uit het Neolithicum (zaaknummer 3011696100). Verder is er ook ten westen van de onderzoeklocatie aardewerk en bot gevonden uit de Late Middeleeuwen/Nieuwe Tijd (zaaknummer 2991641100), die toebehoren aan een huisterp. Het rapport van dit onderzoek is niet beschikbaar. Daarnaast is er ten zuidwesten van het plangebied funderings- of uitbraakresten van een voormalige boerderij aangetroffen (zaaknummer 2124098100). Uit het booronderzoek met zaaknummer 4883478100, hierboven beschreven, is alleen een verstoorde laag met daaronder natuurlijke klei gevonden. Tabel 3. Archeologische waarnemingen binnen onderzoeksgebied (bron: Archis) Zaakid
begin
eind
complextype
verwerving
3011696100
Laat Neolithicum
Laat Neolithicum
complextype niet te bepalen
niet-archeologisch
2991641100
Late Middeleeuwe n Nieuwe Tijd Midden
Nieuwe Tijd
Huisterp/huiswierde
archeologisch: boring
Nieuwe Tijd Laat
Nietopgehoogde, individuele huisplaats
archeologisch: boring
X
X
X
archeologisch: boring
2124098100
4883478100
3.2
Ondergrondse bouwhistorische waarden Er zijn geen ondergrondse bouwhistorische waarden aanwezig op de planlocatie. 15
15
Atlasleefomgeving.nl
Blad 20 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
4
Archeologische verwachting
4.1
Bestaande verwachtingskaarten Provinciale verwachtingskaart Volgens de archeologische kaart van Friesland (FAMKE)16 valt het plangebied binnen Zone 4 – karterend onderzoek 1 (middeleeuwen) en Zone 4 – karterend onderzoek 3 (steentijd). In deze gebieden kunnen zich archeologische resten bevinden uit de periode ijzertijd middeleeuwen. De provincie beveelt aan om bij ingrepen van meer dan 500m² een karterend archeologisch onderzoek uit te laten voeren. Mocht het plangebied een bebouwde kom betreffen, dan dient in de onderzoeksstrategie rekening te worden gehouden met recente verstoringen die zich kunnen hebben voorgedaan. Worden er een of meerdere vindplaatsen worden aangetroffen, dan zal uit nader (waarderend) onderzoek moeten blijken hoe waardevol deze vindplaatsen zijn. De aard van dit waarderend (vervolg)onderzoek hangt af van het type aangetroffen vindplaats.
Afbeelding 19: Plangebied op FAMKE kaart IJzertijd-Middeleeuwen (Bron: FAMKE)
Ook kunnen er in deze gebieden kunnen zich op enige diepte archeologische lagen bevinden uit de steentijd, die zijn afgedekt door een veen- of kleidek. Mochten zich hier archeologisch resten bevinden, dan zijn deze waarschijnlijk goed van kwaliteit. De provincie beveelt daarom aan om bij ingrepen van meer dan 5000m² een karterend (boor)onderzoek uit te laten voeren. De resultaten 16
https://www.fryslan.frl/archeologische-kaart-famke
Blad 21 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
van een dergelijk karterend booronderzoek kunnen inzicht geven aanwezigheid en diepte van een eventueel aanwezige podzolbodem, waarin zich archeologisch resten kunnen bevinden. Het booronderzoek dient zich vooral te richten op de aanwezigheid van podzol, de diepte en het reliëf van de zandlagen in de bodem.
Afbeelding 20: Plangebied op FAMKE kaart Steentijd - IJzertijd (Bron: FAMKE)
4.2
Gespecificeerde archeologische verwachting Op basis van de verzamelde gegevens in het bureauonderzoek kan de volgende gespecificeerde archeologische verwachting worden opgesteld. Datering Resten uit voornamelijk de Romeinse Tijd tot en met de Nieuwe Tijd kunnen verwacht worden. Dit in verband met de werkdiepte die niet onder het veenpakket zal uitkomen. Complextype Vanaf het Romeinse Tijd tot en met de vroege middeleeuwen kunnen resten van grotere huizen/nederzettingen worden verwacht, net als schuren, spiekers en opstallen. Verder kunnen sporen van agrarische activiteit worden aangetroffen, zoals perceleringsgreppels.
Blad 22 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Daarnaast kunnen ook menselijke begravingen/crematies worden aangetroffen, afhankelijk van de datering variërend van vlakgraven tot crematiegraven. Omvang De omvang kan variëren van puntvondsten tot nederzettingen van enkele honderden vierkante meters. Diepteligging Vondsten en sporen uit de Nieuwe Tijd kunnen al vanaf het maaiveld tot 3 m -mv worden verwacht. Vanaf de veenvorming in het vroege/midden neolithicum is waarschijnlijk geen bewoning mogelijk geweest tot de Romeinse tijd waarbij er op terpen werden gewoond. Vanaf 5 m-mv zouden vondsten uit de Steentijd en het Paleolithicum kunnen worden gevonden, maar aangezien de ontgraving waarschijnlijk deze diepte niet zal bereiken, is de kans laag dat er sporen uit deze tijd worden gevonden. Locatie Archeologische sporen en resten kunnen binnen het gehele plangebied voorkomen aangezien de exacte bodemopbouw in het plangebied grotendeels onbekend is. Uiterlijke kenmerken Romeinse tijd tot en met vroege middeleeuwen: resten en structuren die wijzen op een sedentair, agrarisch bestaan. Nederzettingen: paalgaten (huizen, spiekers, opstallen, schuren), greppels, waterputten en afvalkuilen. Middeleeuwen: nederzettings- en ontginningssporen en resten van agrarische landinrichting.
Mogelijke verstoringen Gezien er sinds de Late Middeleeuwen/ Nieuwe Tijd het gebied een weiland is geweest, kan het zijn dat sporen zijn geroerd door agrarische activiteiten. Ook de ontwikkeling van het gebied tot bedrijventerrein kunnen bodemverstorend zijn geweest, tot op zijn minst 0,3m-mv tot 1,5 m-mv.
Blad 23 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
5
Conclusies en advies
5.1
Conclusies Het plangebied valt in een dubbelbestemming en is een gebied met een hoge archeologische waarde op FAMKE voor de Middeleeuwen. Het plangebied ligt verder in het bestemmingsplan Partiële herziening Archeologie (vastgesteld 29-03-2022) van de Gemeente Leeuwarden. De dubbelbestemming die hier van kracht is, is die van Waarde Archeologie 5. De vrijstellingsgrens in dit gebied geldt voor werkzaamheden waarvan de oppervlakte kleiner is dan 2500 m2 en waarbij er tot 0,5 m-mv ontgraven wordt. In de omgeving hebben echter onderzoeken weinig tot geen vondsten of sporen opgeleverd. De aard van complexen zijn die die toebehoren tot boerderijen. Dit komt overeen met de kwelders die tijdens de middeleeuwen ontstonden, waardoor het beoefenen van landbouw mogelijk werd. Verder is de kans groot dat de bodem geroerd is. Gebouwen en infrastructuur, en het omleiden van de Kurkemeer zullen tot diepe verstoring hebben geleid. Met name sporen en vondsten uit de Middeleeuwen kunnen goed bewaard zijn gebleven.
5.2
(Selectie)advies Er wordt geadviseerd een karterend booronderzoek uit te voeren. Dit omdat het plangebied een grootte heeft van meer dan 2500m², en dit in lijn is met het leidende archeologische beleid van Leeuwarden. Daarnaast is de bodemopbouw al redelijk goed bekend door de inventariserende booronderzoeken die in de omgeving zijn gedaan. Hierdoor wordt geen onderzoek aanbevolen voor het grote gebouw op de locatie en de oude waterloop die het parkeerterrein kruist. Voor de rest van het terrein kunnen boringen aanvullend info opleveren over de bodemopbouw en mogelijke aanwezige archeologie.
Blad 24 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Afbeelding 21: Advieskaart voor plangebied Melkemastate.
Dit is een advies. Het nemen van een selectiebesluit is voorbehouden aan het bevoegd gezag, in dezen de gemeente Leeuwarden. Antea Group Oosterhout, februari 2023
Blad 25 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Literatuur en geraadpleegde bronnen Berendsen, H.J.A., 2004 (4e druk): De vorming van het land. Inleiding in de geologie en geomorfologie. Van Gorcum, Assen. de Roller, G.J., en T.N. Krol-Karsten, 2021. Archeologisch bureau- en booronderzoek herinrichting Swingmastate te Leeuwarden, gemeente Leeuwarden (FR) (MUG-publicatie 2020-71). MUG Ingenieursbureau b.v., Leek. Tolsma, J., en P.C. Teekens, 2008. Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek voor een locatie aan de Adonisweg te Leeuwarden (Archeologische Rapporten Oranjewoud 2008/138). Oranjewoud, Heerenveen. Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans, 2018. Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu. Prometheus, Amsterdam. Veenstra, H.W., 2006. Plangebied Adonisweg 11 te Leeuwarden Gemeente Leeuwarden Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek (RAAP-notitie 1764). RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., Amsterdam. Van der Zwet, E.J.M., 2005. Plangebled Esdoornstraat te Leeuwarden Gemeente Leeuwarden Archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (RAAP-notitie 1066). RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., Amsterdam.
Kaarten • Bodemkaart van Nederland, 1:50.000, STIBOKA/Alterra, Wageningen • Grote Historische Atlas (1830-1855), Wolters Noordhoff, Groningen • Geomorfologische kaart 1:50.000, Alterra, Wageningen • Kadastrale kaarten 1811-1832 (http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl) • Topografische kaart 1:25000 (http://kadata.kadaster.nl) • Kaart van Schotanus (www.frieslandopdekaart.nl/) • Kaart van Eekhoff (www.frieslandopdekaart.nl/) • Archeologische kaart Friesland, https://www.fryslan.frl/archeologische-kaart-famke • VEO Bommenkaart VEO | Bommenkaart (explosievenopsporing.nl) • IKME Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) Internet • ahn.maps.arcgis.com • beeldbank.cultureelerfgoed.nl • www.archis.cultureelerfgoed.nl • www.pdok.nl • www.ruimtelijkeplannen.nl • www.topotijdreis.nl • www.dinoloket.nl
Blad 26 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Blad 27 van 28
Antea Group Archeologie 2023/45 Bureauonderzoek projectnummer 481634 28 maart 2023 revisie 00 Van Wijnen
Lijst met afbeeldingen Afbeelding 1. Uitsnede topografische kaart met de ligging van het plangebied. .............................1 Afbeelding 2: Plangebied op luchtfoto (Bron:PDOK).........................................................................4 Afbeelding 3: Plannen herinrichting Melkemastate (Bron: opdrachtgever) .....................................5 Afbeelding 4: Plangebied op het vigerende archeologisch bestemmingsplan (Bron: ruimtelijkeplannen.nl) .......................................................................................................................6 Afbeelding 5: Het plangebied op de paleografische kaart, omstreeks 3850 v. Chr (Bron: Vos en De Vries, 2018)........................................................................................................................................8 Afbeelding 6: Het plangebied op de paleografische kaart, omstreeks 2750 v. Chr (Bron: Vos en De Vries, 2018)........................................................................................................................................9 Afbeelding 7: Het plangebied op de paleografische kaart, omstreeks 100 n. Chr (Bron: Vos en De Vries, 2018)......................................................................................................................................10 Afbeelding 8: Het plangebied op de paleografische kaart, omstreeks 1250 n.
Chr (Bron: Vos en De Vries, 2018)......................................................................................................................................11 Afbeelding 9: Het plangebied op de paleografische kaart, omstreeks 1500 n. Chr (Bron: Vos en De Vries, 2018)......................................................................................................................................12 Afbeelding 10: Plangebied op de geomorfologische kaart (Bron: PDOK) .......................................13 Afbeelding 11: Plangebied op de Bodemkaart van Nederland .......................................................14 Afbeelding 12: Plangebied op de kaart van Schotanus (Bron: https://www.frieslandopdekaart.nl/) .........................................................................................................................................................15 Afbeelding 13: Plangebied op de kaart van Eekhoff (Bron: https://www.frieslandopdekaart.nl/) 15 Afbeelding 14: Plangebied op een kaart uit 1910 (topotijdreis.nl) .................................................16 Afbeelding 15: Plangebied op een kaart uit 1962 (topotijdreis.nl) .................................................16 Afbeelding 16: Plangebied op een kaart uit 1984 (topotijdreis.nl) .................................................17 Afbeelding 17: Plangebied op een kaart uit 1995
(topotijdreis.nl) .................................................17 Afbeelding 18: Plangebied op KLIC melding 23G0113451 (Bron: Kadaster) ...................................18 Afbeelding 19: Plangebied op FAMKE kaart IJzertijd-Middeleeuwen (Bron: FAMKE).....................21 Afbeelding 20: Plangebied op FAMKE kaart Steentijd - IJzertijd (Bron: FAMKE).............................22 Afbeelding 21: Advieskaart voor plangebied Melkemastate. .........................................................25 Bijlagen Archeologische perioden Beschrijving van de archeologische perioden AMZ-cyclus Beschrijving en weergave van de Archeologische Monumentenzorg Kaartbijlagen 481634-ARCHIS
Waarnemingen, onderzoeken en archeologische monumenten
Blad 28 van 28
Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1500 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al 70 jaar.
Contactgegevens Tolhuisweg 57 8443 DV HEERENVEEN Postbus 24 8440 AA HEERENVEEN T. (0513) 63 43 13 E. arjen.kuijt@anteagroup.nl ISSN: 1570-6273 Copyright © 2021 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs. Disclaimer Antea Group aanvaardt op generlei wijze aansprakelijkheid voor schade welke voortvloeit uit beslissingen genomen op basis van de resultaten van archeologisch (voor)onderzoek.
www.anteagroup.nl
Antea Group Archeologie 2023/153 Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen Herinrichting Melkemastate Leeuwarden
projectnummer 481634 revisie 00 15 juni 2023
Antea Group Archeologie 2023/153 Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen Herinrichting Melkemastate Leeuwarden projectnummer 481634 revisie 00 15 juni 2023
Auteurs M.R.X. van Kempen & P.C. Teekens (bureauonderzoek) I. Fleuren (veldonderzoek)
Opdrachtgever Van Wijnen Projectontwikkeling Noord B.V. K.R. Poststraat 101 8441 EN Heerenveen
datum vrijgave
beschrijving revisie 00 Ter beoordeling
gecontroleerd R. Fens
vrijgave A. Kuijt