Trends in Beeld 1 juni 2021
Tekst van het document
54
7.6
Werkzame beroepsbevolking naar beroepsniveau 60% 50% 40% 30% 20%
10% 0% 2002
2004
2006
2008
mbo-1 of lager
2010
2012
2014
mbo-2 t/m mbo-4
2016
2018
2020
hbo of wo Bron: CBS___________
Een steeds groter aandeel van de werkzame Leeuwarders heeft een hbo of wo beroepsniveau. Een kleine 30% in 2003, tegen 40% in 2019, laag opgeleid daalde van 25% in 2003 naar nog geen 20% in 2019.
7.7
Aantal elektrische voertuigen 1.200
1.000 800 600 400 200 0 2013
2014
2015
2016
Volledig elektrische auto's
2017
2018
2019
Plug-in hybride auto's
2020
2021
2022
Hybride auto's Bron: RDW___________
In de grafiek zitten wat merkwaardige knikken, maar het totaalbeeld is vooral een sterke stijging van het aantal volledig elektrische auto’s.
55
7.8
Ontwikkeling leegstaande winkels kernwinkelstraten 75 70 65 60 55 50 45
40 35
30 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Bron: Eigen waarneming RSO___________
Het aantal visueel waargenomen leegstaande winkelpanden in de belangrijkste winkelstraten van het centrum van Leeuwarden daalt gestaag tot het najaar van 2019. Dit is exclusief verbouwing. Sinds het najaar van 2019 is weer sprake van een duidelijk stijging.
7.9
Ontwikkeling aantal panden met functie winkel 1.150
1.100
1.050
1.000
950
900 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022 Bron: CBS___________
Het aantal panden met de functie winkel in gemeente Leeuwarden neemt midden 2014 steeds iets af, alleen de herindelingen van 2014 en 2018 zorgen nog voor een (administratieve) toename.
56
7.10 Functieveranderingen in de hele Binnenstad, aantal panden
00-Leegstand excl verbw
11-Dagelijks 22-Mode & Luxe
2017
35-Vrije Tijd
2021 37-In/Om Huis
38-Detailh Overig Horeca 0
50
100
150
200 Bron: Locatus___________
Het aantal panden met een winkelfunctie neemt af. Met name in de categorie vrije tijd. Exclusief leegstand en verbouw waren er in 2021 296 panden in gebruik als winkel, in 2017 waren dat er 336. Horeca nam wel toe, van 178 naar 184. Diverse voormalige winkelpanden werden of woning, of kregen de functie horeca, werden een kantoor of een pand voor overige dienstverlening. Ook waren in 2021 in totaal 15 panden in verbouw.
7.11 Aantal overnachtingen in Friesland 7 milj. 6 milj. 5 milj.
23%
23%
23%
23%
25%
26%
14%
18%
22%
82%
77%
77%
77%
77%
75%
74%
86%
78%
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
4 milj. 3 milj.
2 milj. 1 milj.
0 milj.
vanuit Nederland
vanuit buitenland Bron: CBS___________
Het aantal overnachtingen in Friesland is gedaald door de corona-crisis naar 5,65 miljoen in 2020, een half miljoen minder dan in 2019. Het aantal overnachtingen van buitenlanders daalde met bijna 800 duizend, het aantal overnachters afkomstig uit Nederland steeg met bijna 300 duizend.
57
7.12 Aantal overnachtingen in Friesland vanuit Europa 1,8 milj. 1,6 milj. 1,4 milj.
8% 9%
1,2 milj. 9% 1,0 milj.
8%
0,8 milj.
8%
9%
8%
9%
0,6 milj.
84%
84%
0,4 milj.
85%
82%
84%
82%
84%
81%
8%
83%
0,2 milj. 0,0 milj. 2012
2013
2014
2015
2016
Duitsland
België
VK
Frankrijk
2017
2018
Zwitserland
2019
2020
Overig Bron: CBS___________
Weergegeven is hier zowel het totaal aantal overnachtingen van bezoekers afkomstig uit het buitenland linker verticale as als het aandeel in het totaal. Het aandeel van Duitsland en België is vrij constant, ook in 2019.
7.13 Geïndexeerd aantal overnachtingen in Friesland en Nederland 250 200 150
100 50
2012
2013
vanuit Nederland
2014
2015
vanuit Duitsland
2016
2017
vanuit België
2018
2019
Nederland
Friesland
Nederland
Friesland
Nederland
Friesland
Nederland
Friesland
Nederland
Friesland
Nederland
Friesland
Nederland
Friesland
Nederland
Friesland
Nederland
Friesland
0
2020
vanuit overig buitenland Bron: CBS___________
Uitgaande van het basisjaar 2012 steeg t/m 2019 het aantal overnachtingen afkomstig uit Duitsland en overig buitenland (zonder België) in Nederland harder dan in Friesland. Alleen voor België geldt dat de toename vrijwel gelijk was. Qua Nederlandse overnachtingen is de groei voor Friesland iets geringer dan voor Nederland. In 2020 weet Friesland anders dan Nederland veel meer Nederlandse overnachtingen te realiseren ten opzichte van 2019. De terugval uit Duitsland is wat groter, uit België wat minder groot en overig buitenland ook. 58
7.14 Aantal hotelovernachtingen in Friesland 2,0 milj. 1,8 milj. 1,6 milj.
1,4 milj.
15% 15%
16%
17%
18%
20%
20%
17%
12%
1,2 milj. 1,0 milj.
0,8 milj. 0,6 milj.
85%
84%
83%
83%
2012
2013
2014
2015
82%
85%
80%
80%
2018
2019
88%
0,4 milj.
0,2 milj. 0,0 milj.
vanuit Nederland
2016
2017
2020
vanuit buitenland Bron: CBS___________
Het totaal aantal hotelovernachtingen in Friesland is sterk gedaald, tot minder dan 1,4 miljoen. Vooral vanuit het buitenland kwamen minder mensen en daalde het aandeel hotelovernachtingen tot 12% van het totaal.
7.15 Geïndexeerd aantal hotelovernachtingen in Friesland en Nederland 200 180 160
140 120 100 80
60 40 20 0 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
In Nederland vanuit Nederland
In Nederland vanuit buitenland
In Friesland vanuit Nederland
In Friesland vanuit buitenland Bron: CBS___________
De hotelovernachtingen van inwoners uit Nederland in Friesland daalden tussen 2019 en 2020 minder hard dan in Nederland. Ook de overnachtingen van buitenlanders daalden in die periode wat minder hard.
59
7.16 Aantal overnachtingen Friesland naar logiesvorm 7 milj. 6 milj.
5 milj. 4 milj.
11%
11%
12%
10%
33%
35%
35%
37%
11%
11%
36%
39%
39%
6%
11%
11%
30%
33%
28%
28%
28%
26%
25%
21%
25%
23%
32%
31%
29%
29%
27%
30%
30%
29%
26%
24%
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
3 milj. 2 milj.
1 milj. 0 milj.
Hotels/pensions/jeugdaccomodaties
Kampeerterreinen
Huisjestereinen
Groepsaccommodaties Bron: CBS___________
Zowel het aandeel als aantal hotelovernachtingen lag in 2020 een stuk lager dan in 2019. Kampeerterreinen hadden zowel te maken met meer overnachtingen als een hoger aandeel in het totaal aantal overnachtingen. Bij huisjesterreinen is wel sprake van een gelijkblijvend aandeel maar is de absolute omvang van het aantal overnachtingen kleiner in 2020 dan in 2019. Groepsaccomodaties hadden relatief te maken met de grootste krimp.
7.17 Herkomst vrije tijdsbezoeken 35% 30% 25% 20%
15% 10% 5% 0%
2017
2018
2019
2020
Bron: Toeristisch bezoek aan steden – NBTC-NIPO Research___________
Onder de bezoekers van Leeuwarden zijn alle 12 Nederlandse provincies vertegenwoordigd. Net als voorgaande jaren was in 2020 het grootste aandeel van de bezoekers afkomstig uit Friesland, maar nu gevolgd door Groningen! Het aandeel van Zuid-Holland en Noord-Holland samen is in 2020 voor het eerst in jaren minder dan 20%. In totaal werden 1,5 miljoen vrijetijdsbezoeken afgelegd in 2020 tegen 2,6 miljoen in 2019. 60
7.18 Aantal vrijetijdsbezoeken per 1000 inwoners 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0
2017
2018
2019
2020
Bron: Toeristisch bezoek aan steden – NBTC-NIPO Research/CBS___________
Volgens (de steekproef/panel CVO) zou ruim 1/5 van alle inwoners uit Groningen minimaal 1x in Leeuwarden geweest zijn in 2020. Mogelijk bleven mensen dichter bij huis in 2020.
7.19 Hoofdreden voor bezoek 40% 35%
Winkelen voor plezier
30%
Geen hoofdreden
25%
Stadswandeling
Bezoek museum
20%
Bezoek restaurant 15%
Overig
10%
Bezoek evenement Bezoek theater/concert
5%
0% 2017
2018
2019
2020
2021
Bron: Toeristisch bezoek aan steden – NBTC-NIPO Research___________
Het effect van Culturele Hoofdstad 2018 zien we in de piek in bezoek aan museum en evenement in 2018. In 2020 is vooral de stadswandeling erg populair.
61
7.20 Ondernomen activiteiten Winkelen voor plezier Bezoek restaurant
Stadswandeling Op terrasje zitten
Bezoek museum
2017
Geen van de genoemde
2018
Bezoek attractie
2019
Stad ontdekken op de fiets
2020
Bezoek bioscoop
Bezoek evenement Bezoek nachtleven/uitgaan Bezoek theater/concert 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
Bron: Toeristisch bezoek aan steden – NBTC-NIPO Research___________
Ook hier zien we de stadswandeling terug als relatief vaak ondernomen activiteit.
62
Hoofdstuk 8 - Wonen & Milieu 8.1
Verandering woningvoorraad 1400 1200 1000 800
Overige toevoeging
600
Nieuwbouw
400
Overige onttrekking
200
Sloop
0
Saldo
-200 -400 -600
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Bron: CBS___________
In het jaar 2019 was er de toevoeging van Markt058 (voormalig Aegonpand). De nieuwbouw zit al een aantal jaren net boven de 400 woningen per jaar. Gemiddeld komen er per saldo zo’n 500-600 woningen per jaar erbij.
8.2
Percentage groei woningvoorraad ten opzichte van bestaande voorraad 2,50%
2,00%
2015 1,50%
2016 2017
1,00%
2018 2019
2020
0,50%
Gemiddelde 0,00% Nederland
Friesland
Groningen Leeuwarden (gem)
Zwolle
-0,50% Bron: CBS___________
Gemeente Leeuwarden voegt jaarlijks zo’n 1,1% woningen toe aan de woningvoorraad. In vergelijking met Nederland en Friesland is dat bovengemiddeld. In vergelijking met de andere noordelijke steden Zwolle en Groningen ligt het percentage wat lager. 63
8.3
Verleende bouwvergunningen woningen in grote Friese gemeenten 600 500 400 300 200 100
0
2019 1e kwartaal
2019 2e kwartaal
2019 3e kwartaal
2019 4e kwartaal
2020 1e kwartaal*
2020 2e kwartaal*
2020 3e kwartaal*
2020 4e kwartaal* Bron: CBS___________
Het aantal verleende bouwvergunning geeft een indicatie van hoeveel woningen er gebouwd gaan worden. Gemeente Groningen, Leeuwarden en Zwolle hebben wat dat betreft wel wat in de pijplijn zitten.
8.4
Verleende bouwvergunningen woningen naar eigendom 700
600 500
400 300
200 100 0 2012
2013
2014
2015
Huurwoningen
2016
2017
2018
2019
2020
Koopwoningen Bron: CBS___________
Sinds 2015 worden er meer bouwvergunningen voor koopwoningen verleend dan voor huurwoningen. Vanaf 2018 neemt het totaal aantal verleende bouwvergunning licht toe.
64
8.5
Ontwikkeling aantal bewoners nieuwbouwbuurten 2000 1800 1600
1400 1200 1000
800 600 400
200 0 2000
2005
2010
2015
2020
Blitsaerd
Techum
Wiarda
De Klamp
2025
Bron: Gemeente Leeuwarden___________
Techum is gegroeid naar 1800 inwoners in 15 jaar tijd. De groeilijn van Wiarda loopt nog iets steiler. Blitsaerd groeit meer geleidelijk, met een versnelling vanaf 2017. De Klamp is net begonnen in 2020.
8.6
Gemiddelde verkoopprijs gemeente Leeuwarden, Friesland en Nederland € 400.000 € 350.000 € 300.000 € 250.000 € 200.000 € 150.000
€ 100.000 € 50.000 €1995
2000
2005
Gemeente Leeuwarden
2010 Friesland
2015
2020
2025
Nederland Bron: CBS___________
In deze grafiek valt op dat gemiddelde verkoopprijs (bedragen x duizend euro) van woningen in gemeente Leeuwarden die van de provincie nadert. Het verschil in absolute bedragen tussen Leeuwarden en Friesland enerzijds en Nederlands anderzijds is tussen 1995 en 2019 groter geworden.
65
8.7
Gemiddelde WOZ-waarde gemeente Leeuwarden, Friesland en Nederland € 300.000 € 250.000 € 200.000 € 150.000 € 100.000
€ 50.000 €2000
2005
2010
2015
Gemeente Leeuwarden
2020
Friesland
2025
Nederland Bron: CBS___________
Ook hier hetzelfde beeld, de Leeuwarder gemiddelde WOZ-waarde nadert de Friese, de landelijk gemiddelde WOZ-waarde loopt sinds 2016 steiler op.
8.8
Koopwoningen op Funda in stad Leeuwarden en stad Groningen 2.500
2.000
1.500
1.000
500
0 2003
2005
2007
2009
2011
stad Leeuwarden
2013
2015
2017
2019
2021
2023
stad Groningen Bron: Funda___________
Sinds het bijhouden vanaf 2004 is het woningaanbod op Funda in de steden Leeuwarden en Groningen niet zo laag geweest. Opvallend is dat voor de economische crisis van 2007/2008 het woningaanbod op Funda al opliep.
66
8.9
Koopwoningen op Funda naar prijsklasse stad Leeuwarden 900 800 700 600 500
400 300 200 100 0 apr-12
aug-13
dec-14
tot €150.000
mei-16
sep-17
€150.000 tot €250.000
feb-19
jun-20
okt-21
€250.000 of meer Bron: Funda___________
Sinds 2015 zit het woningaanbod in de klasse tot €150.000 in een glijvlucht naar beneden. In het voorjaar van 2021 is er amper nog aanbod in dit segment. Het aanbod van €150.000 tot €250.000 en €250.000 of meer stabiliseert sinds het najaar van 2017 enigszins.
8.10 Geschatte verkoopprijs eigen koopwoning 35% 30%
25% 20%
15% 10% 5%
0% Lager dan 100 tot 150k150 tot 200k200 tot 250k250 tot 300k300 tot 350k Meer dan 100k 350k 2016
2018
2020 Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
Duidelijk zichtbaar is dat ook nog maar weinig zittende bewoners anno 2020 denkt dat hun woning minder dan 150 duizend euro waard is. Het aantal woningeigenaren dat verwacht dat de eigen woning meer dan 350 duizend euro gaat opbrengen is gestegen tot bijna 25%.
67
8.11 Verhuisplannen 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20%
10% 0% Ja
Nee 2016
2018
Ik zou wel willen maar kan niet 2020 Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
Er is een lichte afname in verhuisplannen, de afname tussen 2016 en 2018 komt (deels) door de herindeling, inwoners van dorpen hebben minder vaak verhuisplannen. Deze inwoners wonen vaker in een koopwoning (minder verhuizingen) en er wonen minder veel verhuizende studentenhuishoudens. Zie ook de volgende kaart. Woningeigenaren hebben het minst vaak verhuisplannen, gevolgd door bewoners van een corporatiewoning. Huurders van een makelaar of andere verhuurder hebben het vaakst verhuisplannen.
68
Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
Inwoners van de dorpen hebben minder vaak verhuisplannen. Binnenstadsbewoners en bewoners van Heechterp & Schieringen het vaakst.
69
8.12 Verhuisreden en waarheen Veranderingen in huishouden Door werk / studie
Gezondheid en/of behoefte zorg Verbetering van het inkomen
2016 Verslechtering van het inkomen
2018
De woning
2020
De woonomgeving Van huur- naar een koopwoning Anders, namelijk
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
De eigen wijk of dorp Nieuwbouwwijken De Binnenstad
Wijk of dorp in Leeuwarden
2016 Een dorp of plaats rondom Lw
2018
Elders in Fryslân
2020
Elders in het Noorden
Buiten het Noorden, in Nl Het buitenland
0%
10%
20%
30%
40%
50%
Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
De woning zelf is de meest genoemde verhuisreden en een wijk of dorp binnen gemeente Leeuwarden heeft relatief het vaakst de voorkeur.
70
8.13 Voorkeurstype, prijs 1% 5%
4%
Tussenwoning
10%
Hoekwoning
5%
2/1 kap
11%
Vrijstaand
9%
Kamer 2% 12%
Bovenwoning
Tussenappartement Benedenwoning Verpleeg- of verz.hs 41%
Anders
60%
50% 40% 30% 20% 10%
0% Huren
Kopen 2016
2018
Weet niet 2020 Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
Huren lijkt bij verhuisplannen iets minder populair te worden. En als me n wil verhuizen is vrijstaand als volgende woning het meest gewenst.
71
8.14 Gewenste prijsklasse en huur 30% 25% 20% 15% 10%
5% 0% minder dan 100-150k 100k
150-200k
200-250k 2018
250-300k
300-350k
meer dan 350k
2020
60% 50% 40%
30% 20% 10% 0%
Minder dan 350 euro
350 tot 500 euro 2018
500 tot 700 euro
700 euro of meer
2020 Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
Inwoners lijken er zich van bewust dat een woning tussen 2018 en 2020 duurder is geworden . Wel heeft men meer te besteden (door een beter inkomen of de lagere hypotheekrente of ruimere leennormen). In ieder geval is de groep met verhuisplannen binnen twee jaar die een koopwoning zoekt boven de 200 duizend euro sterk gestegen ten opzichte van de groep die een koopwoning onder de 200 duizend euro zoekt.
72
45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
Bestaande bouw
Van projectontwikkelaar 2018
Vrije kavel
Geen voorkeur
2020 Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
Inwoners met concrete verhuisplannen binnen twee jaar die een koopwoning zoeken hebben vaak een voorkeur voor bestaande bouw. Alleen geen voorkeur komt nog vaker voor. Minder dan 10% wil een vrij kavel.
8.15 Bekende energielabels woningen 40.000 35.000
13% 30.000
A(++) 10%
25.000
11%
20.000 15.000 10.000
5.000
11% 5% 13% 27%
7% 16% 26%
30% 17%
28%
2013
20%
21% 24% 25%
22%
2014
2015
2016
B C D
25% 24%
E F
20%
15%
19%
24% 24%
11%
20%
17%
24%
21%
13%
12%
14%
22%
21%
21%
13%
12%
12%
13%
2017
2018
2019
2020
G
0 Bron: Klimaatmonitor___________
Van steeds meer woningen in gemeente Leeuwarden is het energielabel bekend. Dan blijkt dan een stabiel percentage van zo’n 30% een label A of B heeft en zo’n 25% C. Met andere woorden, 45% heeft energie-label D of lager.
73
8.16 Maandelijkse energiekosten naar woningtype € 250
€ 200 vrijstaande woning
€ 150
2-onder-1-kap woning hoekwoning
€ 100
tussenwoning
appartement € 50
€2005
2010
2015
2020 Bron: Klimaatmonitor___________
De energiekosten per woning piekten in 2013. Sinds kort lopen de kosten weer op. De energiekosten worden in toenemende mate ook bepaald door belastingen naast de energieprijzen van gas en elektra (op de wereldmarkt).
8.17 Gemiddeld gasverbruik woningen 1.800 1.600 1.400
1.200 1.000 800 600 400
200 0 2012
2013
2014
Huurwoningen
2015
2016
2017
Koopwoningen
2018
2019
2020
Alle woningen Bron: Klimaatmonitor___________
Door minder koude winters, isolatiemaatregelen bestaande woningen en de bouw van energiezuinige woningen daalt het gasverbruik per woning. Gezinsverdunning speelt vast ook een rol.
74
8.18 Gemiddeld elektriciteitsverbruik woningen 3.500 3.000
2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 2012
2013
2014
2015
Huurwoningen
2016
2017
Koopwoningen
2018
2019
2020
Alle woningen Bron: Klimaatmonitor___________
Door het gebruik van energiezuinige apparaten daalt ook het gemiddeld kWh verbruik per woning (en wellicht door zonnepanelen, onduidelijk is in hoeverre eigen opwekking in de cijfers verwerkt is).
8.19 Opgewekte zonne-energie per inwoner 140 kWh 120 kWh
100 kWh 80 kWh
60 kWh 40 kWh 20 kWh 0 kWh jan-19
apr-19
jul-19
okt-19
Gemeente Leeuwarden
jan-20
apr-20
jul-20
Friesland
okt-20 dec-20 apr-21 Nederland Bron: NetAnders___________
Ieder jaar komt de piek van opgewekte zonne-energie hoger te liggen. In mei 2020 werd per inwoner 90kwh uur aan energie opgewekt met zonnepanelen. De gemiddelde inwoners verbruikt 1150 kWh stroom, dat is (fictief) 96kwh per maand. In mei 2020 werd dus bijna net zo veel stroom met zonnepanelen opgewekt als het stroomverbruik per maand gemiddeld ( fictief, maandcijfers zijn niet bekeken, dus exclusief het feit dat sommige maanden meer stroom verbruikt wordt dan in andere).
75
8.20 Afvalstoffenheffing per huishouden in euro's € 400 € 350 € 300 € 250 € 200 € 150
€ 100 € 50 €2006
2008
2010
2012
2014
1-persoonshuishouden
2016
2018
2020
2022
meerpersoonshuishouden Bron: Gemeente Leeuwarden___________
Na een daling van de afvalstoffenheffing in de periode 2006-2018 stijgt sinds 2018 de afvalstoffenheffing in gemeente Leeuwarden.
8.21 Aandeel afval gescheiden ingezameld 75,0% 70,0% 65,0% 60,0% 55,0% 50,0% 45,0%
40,0% 35,0%
30,0% 2004
2006
2008
2010
2012
2014
2016
2018
2020 Bron: Omrin___________
Steeds meer afval worden gescheiden ingezameld, al buigt de lijn van 2018 naar 2019 iets af.
76
8.22 Huishoudelijk afval in kg per inwoner naar soort 600
500 Overig huisafval 400
13%
13%
300 11%
9%
9%
8%
7%
6%
6%
6%
14%
13%
13%
13%
12%
12%
12%
12%
13%
13%
15%
15%
15%
16%
Schoon puin Grof restafval
200
100
Houtafval
Papier
GFT-afval 41%
43%
44%
45%
45%
46%
46%
42%
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Restafval
0 Bron: CBS___________
De hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner daalde in de crisisjaren. Sinds 2013 is weer sprake van een duidelijk stijging. Aandeel papier neemt af, gft-afval neemt toe.
77
8.23 Afval apart houden volgens bewoners 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20%
10% 0% gft
Afval apart houden door bewoners Binnenstad Potmargezone Oud-Oost Sonnenborgh e.o. Westeinde e.o. Vossepark & Helicon Huizum-West Nijlân & De Zwette Heechterp & Schieringen Camminghaburen e.o. Bilgaard & Havankpark e.o. Vrijheidswijk Dokkumer Ie e.o. Stiens e.o. Aldlân & De Hemrik Goutum e.o. Hempens/Teerns & Zuiderburen e.o. De Zuidlanden Dorpen Zuid-Oost Dorpen Zuid-West Grou e.o. Totaal
kca
gft
glas
papier
textiel
afged.app
kca
glas
papier
textiel
grof afval
afg. app.
grofafv gemid al d.
31 70 66 82 95 82 83 73 50 89 76 67 97 98 80 93
80 90 84 85 96 94 89 93 90 85 91 85 95 97 93 86
93 88 91 93 95 97 97 92 80 97 91 79 98 98 99 99
92 93 89 92 100 98 97 92 86 98 95 92 100 100 95 100
71 76 75 86 94 94 87 89 73 89 87 78 94 98 92 85
91 91 86 93 95 90 95 89 83 94 98 89 99 97 96 91
81 92 93 95 94 96 93 98 93 96 98 96 96 98 97 90
77,0 85,7 83,4 89,4 95,6 93,0 91,6 89,4 79,3 92,6 90,9 83,7 97,0 98,0 93,1 92,0
96 89 95 96 93 79
97 88 96 97 94 90
99 99 97 99 96 94
100 99 99 100 100 96
90 90 94 97 89 86
94 93 96 96 97 93
97 99 99 97 97 95
96,1 93,9 96,6 97,4 95,1 90,4
Bron: Leefomgevingsenquête_
Papier wordt met 96% het meest apart gehouden. GFT met 79% het minst. Al scoort Stiens e.o. op GFT 98%. De Binnenstad scoort op drie aspecten het laagst, GFT, Klein chemisch afval (kca) en textiel. Stiens e.o. scoort gemiddeld het hoogst en de Binnenstad het laagst. Deze vragen zijn eind 2019 gesteld in de leefomgevingsenquête. 78
8.24 Maximum- en minimumtemperatuur Eelde en gemiddelde jaartemperatuur de Bildt Eelde 36
26 16 6 -4 -14
-24 gem.min.temp
gem.max.temp
Lineair (gem.min.temp)
Lineair (gem.max.temp)
Lineair (gem.max.temp) Bron: KNMI___________
Het weerstation voor Eelde is volgens het KNMI anders dan dat van Leeuwarden wel geschikt voor trendanalyse en laat zien dat er ruim 100 jaar over gedaan is om ‘2 graden te stijgen’.
De Bildt
Bron: KNMI___________
Ook in de Bildt is de temperatuur in 120 jaar met 2 graden gestegen, waarbij vooral de toename sinds 1980 opvalt.
79
8.25 Kennis van energietransitie
kent energietransitie
kent lokaal energie-initiatief voelt zich betrokken gemeente ondersteunt voldoende kent subsidies en leningen
kent De Vraagbaak 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
Kennis van energietransitie en kennis van subsidie en regelingen wordt door zo’n twee derde van de respondenten op de Leefomgevingsenquête aangegeven. Kennen van lokaal energie-initiatief, betrokkenheid en De Vraagbaak kennen en gemeente ondersteunt voldoende wordt door ongeveer een derde aangegeven. Wijken met mindere scores zijn Vrijheidswijk, Huizum-West, Heechterp & Schieringen, Stiens e.o., Binnenstad en Bilgaard & Havankpark. Deze vragen zijn eind 2020 gesteld in de wijk- en dorpsenquête. Kaarten zijn op verzoek beschikbaar.
8.26 Getroffen verduurzamingsmaatregelen
mijn woning (deels) geïsoleerd
duurzame verwarmingsapp.
zonnepanelen en/of een zonneboiler
energiebesparing door gedrag
ik doe nog niets 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
Bewoners met wijken met een relatief oudere woningvoorraad geven relatief ook vaker aan de woning te hebben geïsoleerd. Bijvoorbeeld Vossepark & Helicon. In de Zuidlanden komt duurzame verwarmingsapparatuur (bijvoorbeeld een warmtepomp) en zonnepanelen/zonneboiler relatief veel voor. Stiens e.o. is samen met Dorpen Zuid-West koploper in energiebesparing door gedrag. Kaarten zijn op verzoek beschikbaar. 80
8.27 Verduurzamingsplannen
woning stap voor stap verduurzamen
als het op wijk- of dorpsniveau wordt opgepakt
gedrag aanpassen
nee, wacht op plannen overheid/gemeente
ik ben dat niet van plan 0%
5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
In Dorpen Zuid-West is de grootste animo de woning te verduurzamen. In wijken met veel huurwoningen is die vanzelfsprekend laag. In Nijlân & De Zwette, Aldlân & De Hemrik en Sonnenborgh e.o. is de wil tot gedragsaanpassing het hoogste. In De Zuidlanden ligt verdere verduurzaming volgens de bewoners minder voor de hand. Kaarten zijn op verzoek beschikbaar.
81
8.28 Bekendheid energieloket
Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
Gemiddeld geeft 18% aan te weten dat er een energieloket is. Dan is een groep die er wel e ens van gehoord heeft maar niet precies weet wat ze doen en de helft zegt het geheel niet te kennen. De bekendheid in de door herindeling bij Leeuwarden gekomen gebieden is veelal lager dan in ‘oud gemeente Leeuwarden’. Huizum-West en Bilgaard & Havankpark scoren overigens ook relatief laag. Goutum en Sonnenborgh e.o. scoren relatief hoog.
82
8.29 Bekendheid energiecoaches voor minima
Bron: Wijk- en Dorpsenquête___________
De bekendheid van energiecoaches voor minima is het hoogste in Heechterp & Schieringen en Nijlân & De Zwette. Ook hier is de bekendheid in bijvoorbeeld Stiens. e.o. en Huizum-West laag.
83
Hoofdstuk 9 - Infrastructuur & Mobiliteit 9.1
Aantal geparkeerde auto's in de zes Leeuwarder parkeergarages 160.000 140.000 120.000 100.000
80.000 60.000 40.000
20.000 0 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Bron: Parkeerdata.nl___________
Zichtbaar in de cijfers zijn de lockdowns van het voorjaar en het najaar van 2020. Cijfers betreffen kort parkeren (geen abonnementen).
9.2
Straat parkeren in en rond Binnenstad 140.000
120.000 100.000 80.000 60.000
40.000 20.000 0 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Bron: Parkeerdata.nl___________
Net als in Binnenstad zien we sterke effecten van de twee lockdowns.
84
9.3
Kort parkeren zes parkeergarages en parkeren in en rond de binnenstad 3.000.000 2.500.000 2.000.000 44%
48%
48%
49%
49%
47%
50%
1.500.000
53% 1.000.000
500.000
56%
52%
52%
51%
51%
53%
50% 47%
0 2013
2014
2015
2016 Garage
2017
2018
2019
2020
Straat Bron: Parkeerdata.nl___________
In 2020 is straatparkeren op eens relatief populairder dan parkeren in een binnenstadsparkeergarage, aangenomen wordt dat dit het effect is van de coronamaatregelen.
9.4
Kort parkeren zes parkeergarages en parkeren in en rond de binnenstad 800000 700000 600000
500000 400000 300000
200000 100000 0 De Revius
Hoeksterend
Klanderij
2015
2017
2016
Oldehove 2018
2019
Oosterstraat
Zaailand
2020 Bron: Parkeerdata.nl___________
De Leeuwarder parkeergarages piekten qua aantal kortparkeerders in het Culturele Hoofdstad jaar 2018. Zaailand is veruit de parkeergarage met de meeste kortparkeerders.
85
9.5
Aantal gestalde (brom-)fietsen in fietsenstallingen 25.000
20.000
15.000
10.000
5.000
0 2015
2016
2017
2018
Jacobsstraat
2019
2020
Zaailand
2021
2022
Station Bron: Parkeerdata.nl___________
Sinds de coronamaatregelen wordt niet meer gescand bij binnenkomst in St. Jacobstraat en Zaailand. Nieuw zijn de metingen van de stationsfietsparkeerkelder.
Voornaamste vervoersmiddel vrijetijdsbezoekers diverse steden
26%
2017 Trein
Steekvervoer
69%
61%
59%
2018 Auto
7% 3% 18%
83%
78%
73%
2% 1% 11%
25%
Steden
59%
5% 5%
26%
Leeuwarden
75%
2% 4% 14%
2019 Fiets
Steden
6% 5%
Leeuwarden
3% 3% 19%
Steden
6% 5%
Leeuwarden
4% 2% 16%
Leeuwarden
100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
Steden
9.6
2020 Anders
Bron: Toeristisch bezoek aan steden – NBTC-NIPO Research___________
Leeuwarden heeft relatief veel vrijetijdsbezoekers die met de auto komen ten opzichte van andere steden. Tijdens Culturele Hoofdstad 2018 is veel ingezet op openbaar vervoer. Zichtbaar is dat toen 19% van de bezoekers met de trein naar Leeuwarden kwam. In ‘coronajaar 2020’ is dit nog maar 11%. In de andere steden speelt dit overigens ook, relatief veel bezoekers komen in 2020 met de auto (of fiets) in plaats van met de trein of streekvervoer.
86
9.7
Parkeermogelijkheden auto bij woning en stads- en streekbussen
Gebruik parkeermogelijkheden auto bij woning
Gebruik stads- en streekbussen 2016 2018 Voldoende parkeermogelijkheden auto bij woning
2020
Voldoende stads- en streekbussen
0%
Wijk Binnenstad Potmargezone Oud-Oost Sonnenborgh e.o. Westeinde e.o. Vossepark & Helicon Huizum-West Nijlân & De Zwette Heechterp & Schieringen Camminghaburen e.o. Bilgaard & Havankpark e.o. Vrijheidswijk Dokkumer Ie e.o. Stiens e.o. Aldlân & De Hemrik Goutum Hempens/Teerns & Zuiderburen De Zuidlanden Dorpen Zuid-Oost Dorpen Zuid-West Grou e.o.
TOTAAL
Gebruik Parkeren bij woning
57 81 77 74 79 88 87 82 59 76 63 78 69 64 82 77 80 90 68 64 65 73
20%
40%
60%
Voldoende aanwezig Stads- en Parkeren bij streekbussen woning
38 24 33 33 32 16 21 30 45 47 57 40 36 47 42 20 47 25 17 23 22 32
47 64 68 57 59 73 52 74 78 87 92 89 81 75 61 89 88 75 61 82 70 70
80%
100%
Rapportcijfer Stads- en Parkeren bij Stads- en streekbussen woning streekbussen
96 89 85 78 83 83 90 91 93 98 91 97 73 98 89 70 90 54 23 52 82 83
6 6,7 6,7 6,1 6,9 6,9 6,1 6,7 6,9 7,9 7,5 7,7 6,7 7,1 6,6 7,5 7,9 7,4 6,4 7,3 6,6 6,8
7,7 7,7 7,4 7,3 7 7,4 7,7 7,7 7,6 8,1 7,4 7,9 6,3 7,8 7,3 6,7 7,5 6,2 5,2 5,9 7,3 7,2
Bron: Wijk- en Dorpsenquête___
Het gebruik van Stads- en streekbussen door de eigen inwoners ligt in 2020 beduidend lager, vermoedelijk door Corona. In dorpen Zuid-Oost (Wergea, Wirdum e.o.) vindt maar 23% van de inwoners dat er voldoende Stads- en streekbussen zijn. Inwoners van Camminghaburen e.o. en Stiens e.o. zijn het meest tevreden hierover. 87
Hoofdstuk 10 - Beheer & Leefomgeving 10.1 Saldo voor-/achteruitgang de afgelopen jaren per wijk of dorp
Bron: Wijkenquêtes___________
In 2020 zijn er drie wijken/dorpsgebieden waar meer bewoners vinden dat de wijk erop achteruit is gegaan dan vooruit. Bilgaard & Havankpark -9%, Oud-Oost, -5% en Dorpen Zuid-Oost, -2%. Twee wijken hebben een 0-saldo: Vrijheidswijk e.o. en Potmargezone. Goutum (+42%), Hempens/Teerns & Zuiderburen (+37%) en De Zuidlanden (+68%) en Vossepark & Helicon (+29%) hebben de hoogste positieve saldo.
88
10.2 Oordeel bewoners vooruitgang van wijk of dorp in het afgelopen jaar 100% 90%
16%
17%
21%
17%
17%
20%
50%
52%
53%
52%
29%
30%
29%
28%
33%
28%
2010
2012
2014
2016
2018
2020
80%
70% 60% 50%
51%
55%
40% 30% 20%
10% 0%
Vooruit
Gelijk
Achteruit Bron: Wijkenquêtes___________
2018 (Cultureel Hoofdstadjaar) was een jaar van groot optimisme, ook over vooruitgang van de eigen wijk. In 2020 zijn weer gangbaarder waarden zichtbaar, er zijn in alle gemeten jaren sinds 2010 meer mensen positief dan negatief over de ontwikkeling van de eigen wijk.
10.3 Top 5 van categorieën meldingen over openbare ruimte 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 2006
2008
2010
2012
2014
2016
2018
Afval
Groen
Verkeer
Verharding en bestrating
2020
2022
Openbare verlichting en stoplichten Bron: Melddesk___________
Bij alle meldings-categorieën zit een stijgende trend sinds 2007. Dit kan twee dingen betekenen, Melddesk wordt sneller gevonden of er is meer overlast. Of die ove rlast ook daadwerkelijk toeneemt is wellicht beter te ontlenen aan de uitkomsten op de Leefomgevingsenquête omtrent ervaren overlast, zoals opgenomen onder 10.5.
89
10.4 Percentage inwoners dat zicht vaak ergert aan zaken in de buurt , deel 1 60%
50% Hondenpoep
40%
Rondslingerend vuil
Onkruidgroei op straat
30%
Te volle prullenbakken
Afval in vijvers/grachten
20%
Graffiti 10%
0% 2000
2005
2010
2015
2020 Bron: Leefomgevingsenquête___________
Over de hele linie neemt het aantal ergernissen zoals aangegeven in de Leefomgevingenquête sinds 2003/2005 af tot aan 2013/2015. Sindsdien is soms sprake van weer een kleine toename bij diverse ergernissen, met name onkruidgroei op verharding neemt als ergernis toe. Leeuwarden is gestopt met het spuiten met gif, dit zal zo zijn invloed hebben.
10.5 Percentage inwoners tevreden met woonomgeving 100%
90%
21%
25%
29%
80% 70% zeer tevreden
60% 50%
51%
tevreden
49%
47%
neutraal
40%
ontevreden
30%
zeer ontrevreden
20%
18%
16%
14%
8%
8%
7%
2016
2018
2020
10% 0%
Bron: Wijk- en dorpsenquête___________
Een toenemend percentage is zeer tevreden met de woonomgeving. De groep ‘gewoon’ tevreden en neutralen nemen wat af. De groep (zeer) ontevredenen is vrij stabiel.
90
10.6 Percentage groen in de wijk
Bron: GEO-informatie, Gemeente Leeuwarden___________
Er zijn vier wijken waar het percentage van het oppervlak dat groen is minder dan 20% is: Binnenstad (10%), Huizum-West (12%), Vossepark & Helicon (10%) en Oud-Oost (13%).
91
10.7 Percentage verharding per buurt stad Leeuwarden
Bron: GEO-informatie, Gemeente Leeuwarden___________
Er zijn drie wijken waar het percentage van het oppervlak dat verharding betreft 55% op meer is: Huizum-West (58%), Vossepark & Helicon (58%) en Oud-Oost (55%).
92
10.8 Aantal auto’s per km2 per wijk
Bron: CBS___________
Per vierkante kilometer staan er de meeste auto’s in Oud-Oost, 2830. Dit is 1 auto per 354 vierkante meter. In Huizum-West is het 2720 auto’s per vierkante kilometer.
93
Hoofdstuk 11 - Veiligheid, Openbare Orde & Handhaving 11.1 Veiligheidsprestatie Index (rapportcijfer) 10,0 9,5 9,0 8,5 8,0
7,5 7,0 6,5 6,0 5,5 5,0 2002
2004
2006
2008
2010
2012
2014
2016
2018
2020
2022
Bron: Veiligheidsprestatie Index___________
Tussen 2019 en 2020 zakt de score op de Veiligheidsprestatie Index door een groter aantal meldingen jeugdoverlast. Door de Coronacrisis zijn er meer meldingen van rondhangende jongeren dan wel jeugdoverlast.
94
11.2 Gemiddelde score Veiligheidsprestatie Index naar wijk
Bron: Veiligheidsprestatie Index___________
Gemeente Leeuwarden heeft 1 wijk die onder de vijf scoort, dat is Binnenstad. Oud-Oost scoort een 5,1 in 2020. Heechterp & Schieringen een 5,6 en de Potmargezone een 5,8. Vossepark & Helicon en Westeinde e.o. scoren als enige ’oude’ stadswijken een 7,5 of hoger.
95
11.3 Veiligheidsprestatie-index naar item (rapportcijfer) 10 Diefstal
9
Vandalisme 8
Leefbaarheid & veiligheid
7
Schoon en Heel
Inbraken 6
Verkeer Geweld
5
Indirecte omgeving
4
Overige overlast
3
2 2004
Drugsoverlast Jeugdoverlast 2008
2012
2016
2020 Bron: Veiligheidsprestatie Index___________
Door de jaren heen is het aantal (woning-)inbraken sterk teruggelopen, dit is terug te zien in de hogere score voor inbraken (groene lijn). Ook diefstal (o.a. fietsendiefstal) en vandalisme verbeterden sterk. Bij Leefbaarheid & Veiligheid (sociale contacten, ontwikkeling buurt en veiligheidsgevoel) en Schoon en Heel (‘afvalergernis’, graffiti o.a.) is grote vooruitgang geboekt. Drugsoverlast, overige overlast en jeugdoverlast verslechterden.
96
Hoofdstuk 12 - Bestuur & Middelen 12.1 Gemeentelijke heffingen per inwoner € 300 € 250 € 200 € 150 € 100 € 50 €-
2006
2008
2010
2012
2014
2016
2018
2020
2022
2020
2022
Totaal onroerendezaakbelasting Rioolheffing Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing
€ 25 € 20 € 15 € 10 €5 €2006
2008
2010
2012
2014
2016
2018
€ -5 Precariobelasting
Toeristenbelasting
Secretarieleges burgerzaken
Begraafplaatsrechten Bron: CBS___________
Volgens CBS-cijfers is de OZB-heffing sinds 2010 zo’n 250 euro per inwoner. Met een lichte stijging sinds 2018. De rioolheffing is zo’n €100 per inwoners, de reinigingsrechten en afvalstoffenheffing sinds 2018 stijgend van ruim 100 euro per inwoner naar bijna 150 euro per inwoner in 2021. Wat geboekt wordt aan inkomsten onder secretarieleges burgerzaken daalt als bedrag per inwoner. Idem begraafrechten. Toeristenbelasting is sinds 2018 nieuw. Opbrengsten: 3 euro per (eigen) inwoner (afgerond).
97
12.2 Percentage tijdige betalingen 89% 88% 87%
86% 85% 84%
83% 82% 81%
80% 79% 2014
2015
2016
Gemeente Leeuwarden
2017 Nederland
2018
2019
2020
100.000 - 300.000 inwoners Bron: Waar staat je gemeente__________
Gemeenten moeten op tijd betalen, in steeds meer gevallen lukt dat. Leeuwarden nadert tussen 2015 en 2018 het Nederlands percentage en dat van gemeenten met 100 tot 300 duizend inwoners.
12.3 Gemiddelde aantal dagen voor betalingen 17 18 19
20 21 22
23 24 25
26 27 2014
2015
2016
Gemeente Leeuwarden
2017 Nederland
2018
2019
2020
100.000 - 300.000 inwoners Bron: Waar staat je gemeente__________
Gemiddeld duurt (de duurde, cijfers over 2019 en 2020 zijn voor Leeuwarden nog niet bekend) een betaling door gemeente Leeuwarden wat langer dan landelijk en in andere middelgrote gemeenten.
98
12.4 Aantal beltransacties per inwoner 0,45 0,4 0,35 0,3 0,25
0,2 0,15 0,1 0,05 0 2018 Leeuwarden
2019 Nederland
2020
100.000 - 300.000 inwoners Bron: Waar staat je gemeente__________
Het aantal beltransacties per inwoner ligt hoog in Leeuwarden. Hoger dan in Nederland en veel 100 tot 300 duizend inwoner gemeenten. Wellicht komt dit door een relatief hoog percentage inwoners met bijstand, een groep waarmee de gemeente veel klantcontact heeft.
12.5 Aantal DigID-transacties per kwartaal 30000
25000 20000 15000 10000
5000 0
Bron: Waar staat je gemeente__________
In het aantal DigID-transacties in gemeente Leeuwarden zit een sterk seizoens-effect, maar duidelijk zichtbaar is ook een stijgende trend.
99
12.6 Corona, % besmette, in ziekenhuis opgenomen en overleden inwoners 10% 9% 8%
7% 6% 5%
4% 3% 2%
1% 0% 03-2020 05-2020
07-2020 09-2020 11-2020 01-2021 03-2021 05-2021 07-2021
aantal per 100.000
Besmettingen gemeente Leeuwarden
Besmettingen Nederland
200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 03-2020 05-2020 07-2020 09-2020 11-2020 01-2021 03-2021 05-2021 07-2021 Ziekenhuisopnamen gem. Leeuwarden Ziekenhuisopnamen Nederland
Overledenen gem. Leeuwarden Overledenen Nederland Bron: Waar staat je gemeente__________
Het percentage inwoners in gemeente Leeuwarden waarbij een COVID-19 besmetting is vastgesteld is (positief getest) is met 5,6% per 10 mei 2021 duidelijk lager dan het Nederlandse percentage van 9,0%. Cijfers zijn voor 2020 afgezet tegen het aantal inwoners per 1-1-2020 en voor 2021 per 1-12021. Ook het aantal ziekenhuisopnames (met een COVID-19 besmetting) per 100 duizend inwoners en het aantal (COVID-19) overledenen per 100.000 inwoners ligt lager in gemeente Leeuwarden dan in Nederland. In totaal gaat het voor Leeuwarden om 91 ziekenhuisopnamen en 72 overledenen, Voor Nederland: 29.400 en 17.340 overledenen. Onduidelijk is of in de cijfers van Leeuwarden (en in welke mate) overledenen en ziekenhuisopnamen zitten die uit andere gemeenten kwamen.
100