Scenariostudie Weaze
Tekst van het document
HET WEAZEGEBIED SCENARIOSTUDIE
In opdracht van De gemeente Leeuwarden
SAMENVATTING De Weaze: een levendig stadsdeel met veel functies
weinig overzicht is. Gebrekkige verlichting draagt ook niet
zonder prostitutiefunctie. De focus ligt op het
De Weaze is een multifunctioneel en karakteristiek gebied
bij aan een veiligheidsgevoel. Tijdens dit onderzoek hebben
toevoegen van woonprogramma en andere functies en
in de binnenstad van Leeuwarden, met een mix van
we gesprekken gevoerd met ondernemers in het gebied, de
op het vergroten van de verblijfskwaliteit aan het
winkels, horeca, prostitutiepanden, cafés, opslagruimtes en
politie en ambtenaren van de gemeente. Iedereen herkent
water en in de stegen.
maatschappelijke voorzieningen. Het ligt binnen het
de problematiek, maar ziet ook dat de oorzaak meervoudig
beschermde stadsgezicht en heeft daarmee een belangrijke
is. De opzet van het gebied, de prostitutiefunctie, maar ook
cultuurhistorische waarde. Tegelijkertijd is er sprake van
de nabijheid van de maatschappelijke opvang creëren een
enige mate van verloedering van de openbare ruimte en
klimaat waar overlast en criminaliteit plaatsvindt.
van panden in de buurt, met name in het deel waar de prostitutiepanden zich bevinden. Momenteel zijn er
Drie scenario’s onderzocht
meerdere prostitutiepanden in gebruik, uitgebaat door
In opdracht van de raad zijn drie varianten onderzocht:
verschillende exploitanten en in bezit van verschillende
•
Scenario A richt zich op behoud van de huidige
eigenaren. Slechts ongeveer de helft van de beschikbare
functies, inclusief de prostitutiefunctie, en het
kamers is momenteel daadwerkelijk in gebruik.
versterken van de openbare ruimte. •
Scenario B bouwt voort op scenario A, maar gaat een
Overlast en criminaliteit: complexe problematiek
stap verder door de prostitutiefunctie te clusteren in
In het Weaze-gebied is sprake van drugsproblematiek en
een kleiner deel van het gebied. Hierdoor ontstaat
criminaliteit. De oorzaak hiervan ligt niet per se in de
ruimte voor andere functies zoals wonen, horeca en
aanwezigheid van prostitutie an sich. Meerdere kenmerken van de locatie maken dat het een kwetsbaar gebied is. De smalle stegen en de geparkeerde auto’s maken dat er
SAMENVATTING
detailhandel. •
Scenario C gaat uit van een volledige transformatie van het Weaze-gebied naar een woon- en verblijfsgebied
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 2
SAMENVATTING Scenario A: Openbare ruimte verdient een upgrade
gemaakt voor activering van het gebied in de brede zin:
mogelijk te beginnen. Het gebied vraagt erom en er kan zo
In scenario A richten we ons op het verbeteren van de
nieuwe functies als wonen en detailhandel krijgen de
snel zichtbaar resultaat geboekt worden.
kwaliteit en uitstraling van de openbare ruimte in het
overhand in grote delen van het voormalige
Weaze-gebied. Hoofdingrediënten zijn het vergroenen van
prostitutiegebied. Hierdoor nemen de levendigheid en
Om de kwaliteit van het stadsdeel te maximaliseren is er
de openbare ruimte op een passende manier, het
ruimtelijke kwaliteit toe. De combinatie van clustering,
meer nodig. De bezetting van de ramen geeft aanleiding
verbeteren van de verlichting in de stegen en aan de
functiemenging en herontwikkeling draagt bij aan de
om te krimpen en te clusteren. Daarmee ontstaat ruimte
Weaze, en het aanpassen van het parkeerbeleid. Deze
veiligheid en aantrekkelijkheid van het gebied. Een
voor een nieuwe hoek in de Weaze waar prostitutie op een
maatregelen gaan gepaard met een integrale aanpak voor
aandachtspunt bij dit scenario is de haalbaarheid, met
transparante, menswaardige en overzichtelijk manier haar
de gehele buurt gericht op dezelfde pijlers: vergroenen,
name gezien de bestaande eigendomverhoudingen. In
plek heeft. Door de entree aan de Weaze te realiseren en
veilig verlichten en toegankelijk en overzichtelijk maken van
scenario C verdwijnt prostitutie uit de Weaze. Hierdoor
het achterliggende gebied open en overzichtelijk in te
de openbare ruimte. Scenario A vormt in feite de basis voor
ontstaat ruimte voor een volledige transformatie van het
richten, zonder zit- of verblijfsplekken, wordt de veiligheid
de andere scenario’s. Het richt zich uitsluitend op
gebied. Dit is het grootste voordeel van dit scenario. De
vergroot en worden drugsgebruik en -handel ontmoedigd.
ruimtelijke en openbare verbeteringen en bevat geen
keerzijde is dat prostitutie elders in Leeuwarden mogelijk
De vrijgekomen panden kunnen herontwikkeld worden. De
wijzigingen in de prostitutiefunctie of het vastgoed.
gemaakt zal moeten worden, met alle moeilijkheden van
stegen worden geactiveerd met nieuw programma: wonen,
dien.
horeca en eventueel detailhandel. De stegen komen achter
Scenario B en C: Toekomstwaarde en kwaliteit van
een tijdsslot: overdag onderdeel van de normale loop van
de Weaze gemaximaliseerd
Ons advies: begin zo snel mogelijk met scenario A
de stad, ‘s avonds toegankelijk voor bewoners. Aanvullend
Scenario B en C sorteren voor op een nieuwe vormgeving
en start met planvorming voor scenario B
is verregaande herontwikkeling van het achtergebied
van het gebied. In scenario B blijft de prostitutiefunctie
De Weaze is toe aan een upgrade: de openbare ruimte is
(ingrediënt uit scenario C) ook mogelijk. Op deze wijze
behouden, maar wordt deze geclusterd in een kleiner en
sleets en speelt criminaliteit in de hand. Daarnaast is bij
behoudt de prostitutie haar plek in het stedelijk weefsel en
overzichtelijker deel van het gebied. Dit vergroot de
meerdere panden sprake van achterstallig onderhoud. Het
wordt de kwaliteit van de Weaze als binnenstadsbuurt
veiligheid en toegankelijkheid. Hierdoor wordt ruimte
is zaak om met de maatregelen uit scenario A zo spoedig
gemaximaliseerd.
SAMENVATTING
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 3
LEESWIJZER Deze scenariostudie verkent hoe de Weaze zich kan
In hoofdstuk 3 presenteren we drie toekomstscenario’s:
ontwikkelen tot een veilig, leefbaar en toekomstbestendig
•
deel van de binnenstad van Leeuwarden. Het rapport helpt de gemeente om keuzes te maken over de gewenste
openbare ruimte en veiligheid. •
richting en vervolgstappen voor het gebied.
wat het doel is en hoe het onderzoek is aangepakt.
Scenario B combineert clustering van functies met
herontwikkeling. •
De inleiding licht toe waarom deze studie is uitgevoerd,
Scenario A richt zich op het verbeteren van de
Scenario C zet in op een volledige transformatie van het gebied.
Per scenario laten we zien wat de ruimtelijke ingrepen zijn, hoe daar uitvoering aan gegeven kan worden en de voor-
In hoofdstuk 1 schetsen we de huidige situatie en
en nadelen van het scenario.
opgaven in het Weaze-gebied. We benoemen de ruimtelijke en sociale knelpunten, maar ook de kwaliteiten die
Hoofdstuk 4 omschrijft de financiële implicaties en de
aanknopingspunten bieden voor verbetering.
consequenties voor de gemeentelijke organisatie.
Hoofdstuk 2 bestaat uit een ruimtelijke analyse en een
Het rapport sluit af met hoofdstuk 5, waarin we
verbeelding van de bestaande situatie. Ook beschrijven we
conclusies en aanbevelingen geven. We benoemen welke
welke lessen we kunnen trekken uit andere steden. De
richting wij het meest kansrijk vinden.
ruimtelijke analyse en referentiebeelden vormen de basis voor de ontwerpprincipes die we in de scenario’s toepassen.
LEESWIJZER
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 4
INLEIDING Aanleiding en context: een ontwikkelkader voor de
Doel: verbeteren van veiligheid, leefbaarheid en
uitwerking op alle beleidsdisciplines valt echter buiten de
Weaze
ruimtelijke kwaliteit
scope en vraagt om vervolgstappen in samenwerking met
Op 13 november 2023 nam de gemeenteraad de motie
Het doel van de scenariostudie is om de opgave integraal
de relevante betrokkenen.
‘Ontwikkelkader Weaze’ aan, met het verzoek aan het
te benaderen en handelingsperspectieven te verkennen,
college om een ontwikkelkader voor het Weaze-gebied op
zodat een zorgvuldig besluit kan worden genomen over de
Aanpak
te leveren. Het doel is om een duidelijke ontwikkelrichting
richting van de Weaze. De drie onderzochte scenario’s
Voor deze scenariostudie hebben we gesproken met
te bepalen, inclusief bijbehorende functies, en daarmee een
richten zich op dezelfde uitkomsten: het verbeteren van de
vertegenwoordigers van verschillende beleidsterreinen en
gedeeld en onderbouwd toekomstperspectief te creëren.
veiligheid, het creëren van een prettig woon- en
met de wijkagent die verantwoordelijk is voor het gebied.
Aanleiding is de huidige veiligheid en leefbaarheid: op de
werkklimaat voor alle gebruikers, en een betere ruimtelijke
Daarnaast spraken we met een pandeigenaar en exploitant.
Weaze is sprake van veel overlast die het veiligheidsgevoel
kwaliteit met respect voor het historisch karakter van het
Deze gesprekken vulden we aan met bureauonderzoek.
van inwoners, bezoekers en sekswerkers aantast. Mensen
gebied.
We voerden een ruimtelijke analyse uit en deden een
moeten weer met een veilig gevoel over de Weaze kunnen
schouw in het gebied om de huidige situatie goed in beeld
lopen. Daarnaast stelt de raad dat er al jaren onvoldoende
Scope
te brengen. Ook onderzochten we vergelijkbare
is geïnvesteerd in het gebied: het is slecht onderhouden en
Het is belangrijk te erkennen dat fysieke en sociaal-
prostitutiegebieden in andere steden en haalden daar
oogt verouderd. De gemeente wil daarom koers bepalen
maatschappelijke ingrepen en effecten met elkaar
lessen uit via aanvullende interviews. Op basis van deze
om de veiligheid en leefbaarheid van het gebied structureel
verbonden zijn, en dat een enkelvoudige of snelle oplossing
inzichten ontwikkelden we drie ruimtelijke scenario’s die
te verbeteren. Tegen deze achtergrond vraagt de gemeente
niet realistisch is. Duurzame oplossingen vragen daarom
aansluiten bij de ambities voor de binnenstad van
KAW om een scenariostudie uit te voeren.
mogelijk om grotere fysieke ingrepen, naast blijvende inzet
Leeuwarden. Elk scenario beschrijft de te verwachten
op toezicht, hulpverlening en beheer. Naast fysieke
gevolgen, voordelen en risico’s. Het rapport sluit af met
ingrepen zijn blijvende inzet op handhaving en toezicht,
conclusies en aanbevelingen voor de vervolgstappen
passend prostitutiebeleid en een gerichte aanpak op
richting besluitvorming en uitvoering.
ondermijning noodzakelijk. In deze studie benoemen we deze implicaties en doen we aanbevelingen. Een volledige INLEIDING
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 5
1
CONTEXT
GEBIEDSCONTEXT EN PROBLEMATIEK Een multifunctioneel maar verloederd stadsgebied
Kwaliteit van het vastgoed
en ondernemers dat dit regelmatig openlijk gebeurt.
De Weaze is een multifunctioneel en karakteristiek gebied
Een deel van de panden staat langdurig leeg. Veel
Straatdealers veroorzaken overlast en vallen bewoners,
in de binnenstad van Leeuwarden, met een mix van
eigenaren zijn niet bereid om te investeren of te verkopen,
bezoekers, ondernemers en sekswerkers lastig met het
prostitutiepanden, horeca, cafés, opslagruimtes en
mede door onzekerheid over de toekomstrichting van het
aanbieden van drugs. Omwonenden en ondernemers geven
maatschappelijke voorzieningen. Het ligt binnen het
gebied. Eigenaren en exploitanten investeren alleen in
aan regelmatig overlast te ervaren van drugsgebruikers en
beschermde stadsgezicht en heeft daarmee een belangrijke
noodzakelijke aanpassingen om aan vergunningseisen te
dealers in de openbare ruimte. Het gaat daarbij om
cultuurhistorische waarde. Van de 46 panden zijn er 17
voldoen. Hoewel de panden verwaarloosd ogen, blijkt uit
samenscholing, geluidsoverlast en aanspreken of
monumentaal, waarvan 14 rijksmonumenten en 3
gesprekken met bouwkundige experts van gemeente dat ze
lastigvallen van voorbijgangers. De aanwezigheid van
gemeentelijke monumenten. Desondanks kampt het gebied
bouwkundig nog in redelijke tot goede staat verkeren. De
drugsgebruikers op straat versterkt bij velen het gevoel van
met achterstallig onderhoud en een verouderde openbare
meeste panden beschikken over een brede, gemengde
onveiligheid. Dit is ook terug te zien in de
ruimte. De verlichting is beperkt, straatmeubilair en
bestemming, waardoor functiemenging (zoals wonen op
Veiligheidsprestatie-index. De meeste incidenten vinden
bestrating zijn aan vervanging toe, en beheer en reiniging
verdiepingen) planologisch al mogelijk is. Een
plaats tussen overlastgevende groepen en niet in of rond
blijven achter. Het sterk versteende karakter met smalle
herwaardering van het monumentale karakter kan
de seksinrichtingen zelf. De overlast concentreert zich met
straatjes, bakstenen gevels en weinig vergroening draagt
bijdragen aan een positiever imago en versterking van de
name rond enkele plekken, zoals de Reigerstraat en de
bij aan een ruimtelijke verarming. De gesproken
identiteit van de Weaze als historisch stadsgebied.
omgeving van de Huizumsebrug. De gemeente Leeuwarden
ondernemer geeft aan dat de kwaliteit en uitstraling van de
heeft een Aanpak Ondermijning die zich richt op striktere
openbare ruimte direct invloed heeft op hun bedrijfsvoering
Ondermijning, veiligheid en sociale context
toepassing van de Wet Bibob bij vergunningen,
en op het imago van het gebied. Veel panden tonen hun
De Weaze is al sinds de jaren 90 een plek waar sprake is
intensievere samenwerking en informatie-uitwisseling
achterzijde aan de straat, wat bijdraagt aan een gesloten
van een zichtbare open drugsscene. Handel en gebruik
tussen politie, OM en andere handhavingsinstanties. Andere
straatbeeld. Verkeer en parkeren spelen een relatief grote
concentreren zich in zijstraatjes, cafés en fastfoodzaken,
mogelijkheden vanuit dit domein zijn intensiever
rol in de straatinrichting aan de Weaze.
wat bijdraagt aan gevoelens van onveiligheid. Hoewel
cameratoezicht en regelmatige controles.
drugshandel uiteraard niet is toegestaan, ervaren bewoners 1 CONTEXT
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 7
GEBIEDSCONTEXT EN PROBLEMATIEK Prostitutie: een unieke functie
dealen in de openbare ruimte, en minder met de prostitutie
In het Weaze-gebied bevinden zich vijf seksinrichtingen
zelf. Er wordt aangegeven dat in de publieke discussie
met in totaal circa 110 raamprostitutiekamers, waarvan
prostitutie en overlast vaak onterecht met elkaar worden
naar schatting ongeveer de helft in gebruik is. De panden
verweven.
zijn in eigendom van drie verschillende eigenaren. De seksbedrijven op de Weaze vallen onder de Algemene
Handhaving en toezicht
Plaatselijke Verordening (APV) en het bijbehorende
Het toezicht in het gebied wordt uitgevoerd door
vergunningsstelsel voor seksinrichtingen. In de APV
Handhaving en de politie, die zich richt op mensenhandel
wordt een concentratiegebied aangewezen dat wordt
en strafbare feiten. Daarnaast wordt er gecontroleerd op
begrensd door de Weaze (westzijde), de Reigerstraat, het
vergunningen, naleving van regelgeving en vrijwilligheid
Reigerplein/Nauwesteeg en de Ayttasteeg. Buiten dit
van het sekswerk. Handhaving is zelden nodig in relatie tot
gebied zijn in Leeuwarden nog een massagesalon en een
de prostitutie, omdat overtredingen weinig voorkomen. In
seksclub gevestigd. De gemeente hanteert hierbij een
relatie tot drugsdeals is er wel regelmatig handhaving
conserverend beleid, gericht op behoud van de bestaande
nodig. De binnenstad van Leeuwarden, inclusief de Weaze,
omvang. De gemeente, GGD en politie houden regelmatig
is aangewezen als veiligheidsrisicogebied na een aantal
toezicht. Sekswerkers werken als zelfstandigen en de
recente geweldsincidenten, waaronder op de Weaze zelf.
werkplekken worden jaarlijks gecontroleerd op hygiëne,
Hierdoor mag de politie preventief fouilleren en wordt het
veiligheid en mogelijke vormen van uitbuiting. Uit
toezicht geïntensiveerd om de openbare orde en veiligheid
gesprekken met betrokkenen komt naar voren dat de
beter te waarborgen.
ervaren overlast in hun optiek in het gebied vooral te maken heeft met externe factoren, zoals drugsgebruik en
1 CONTEXT
De Nauwesteeg tussen de Wirdumerdijk en Weaze. Foto: J. Kuipers (1965).
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 8
GEBIEDSCONTEXT EN PROBLEMATIEK Algemene opvang Wender
Horeca en dynamiek in het gebied
samenwerking. Deze eigenaar was tot enkele jaren geleden
Hoewel de Algemene Opvang (voor dak- en thuislozen) niet
In het gebied bevinden zich enkele kleinschalige
zelf exploitant, maar kwam destijds niet door de Bibob-
binnen het Weaze-gebied zelf ligt, heeft de voorziening wel
horecazaken, waaronder cafés en shoarmazaken. Deze
toets. Sindsdien wordt de exploitatie van de
invloed op het gebied. De nabijheid van maatschappelijke
functies zorgen voor levendigheid en sociale controle, maar
seksinrichtingen uitgevoerd door andere partijen, terwijl de
opvang maakt het een ontmoetingsplek voor kwetsbare
brengen ook extra druk op de openbare ruimte met zich
betreffende eigenaar de panden in bezit heeft gehouden.
groepen. Er is samenhang tussen groepen uit de
mee, vooral in de nachtelijke uren. Het type horeca
Daarnaast bezit deze eigenaar ook een aantal ‘slaappanden’
maatschappelijke opvang en drugsgebruikers en dealers in
faciliteert ook een deel van de overlast. Het heroverwegen
en het gebouw waarin het prostitutiesteunpunt Xenia is
het gebied. Deze verwevenheid van kwetsbare functies
van openingstijden en vergunningsvoorwaarden kan
gevestigd. In het verleden heeft deze pandeigenaar zich
ondermijnt de leefbaarheid en vergroot de druk op
bijdragen aan verbetering van de leefbaarheid in het
niet bereid getoond om vastgoed te verkopen of om in
sekswerkers, ondernemers en bewoners. Sociaal Domein
gebied.
gesprek te gaan met de gemeente. Deze opstelling
Fryslân onderzoekt of de huidige opvang kan worden
bemoeilijkt de mogelijkheden van de gemeente om grip te
omgevormd tot een 24-uursvoorziening, waarin de
Eigendomsverhoudingen
krijgen op de ontwikkeling en herstructurering van het
volledige daklozenopvang komt. Dit betekent dat er
In het Weaze-gebied bevinden zich vijf seksinrichtingen die
Weaze-gebied.
waarschijnlijk minder plekken komen, maar dat mensen wel
in handen zijn van drie verschillende pandeigenaren. De
direct in de 24-uursopvang terechtkunnen (zonder de
gemeente bezit sinds kort één pand in het gebied, de
nachtopvang als tussenstap). Dit kan wat betekenen voor
overige panden zijn in particulier eigendom. Twee
de dynamiek in het gebied en leiden tot extra druk op de
ondernemers hebben aangegeven dat zij openstaan voor
omgeving.
een gesprek met de gemeente over verkoop en vertrek uit het gebied, mits daar een substantiële financiële vergoeding tegenover staat. De grootste pandeigenaar lijkt echter geen interesse te hebben in verkoop of
1 CONTEXT
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 9
2
RUIMTELIJKE ANALYSE
10
RUIMTELIJKE ANALYSE Dit hoofdstuk geeft de uitkomst van de ruimtelijke analyse
Voorzieningen in omgeving
van de Weaze. We schetsen eerst de locatie van de buurt
Het bredere stadsdeel omvat meerdere functies zoals
in de stad. Vervolgens werken we schetsmatig de meest
wonen, horeca en detailhandel. Daarnaast is er aan de
opvallende elementen uit. Daarnaast gebruiken we
oostkant van de Weaze een grote maatschappelijk opvang
onderzoek naar de inrichting van stegen, de ambities van
locatie van Wender.
de binnenstad van Leeuwarden en een aantal referentiegebieden om tot ontwerpuitgangspunten voor de
Openbare ruimte onoverzichtelijk en versteend
drie scenario’s te komen.
De Weaze en met name het prostitutiegebied heeft een onoverzichtelijk karakter. De steegjes, pleintjes (tussen de
Centraal gelegen oud stadsdeel
steegjes) en de geparkeerde auto’s aan de Weaze dragen
Het onderzoeksgebied van deze scenariostudie is op de
hier met name aan bij. Met uitzondering van de kade en
kaart hiernaast goed zichtbaar. Het betreft een van de
het water is de buurt grotendeels versteend, met weinig
oudste delen van Leeuwarden, met grotendeels intacte
groen.
Aandeel blauw en groen
steegstructuren en monumentale panden. De Weaze is momenteel een eenrichtingsweg langs het water, waarbij er langs de weg geparkeerd wordt.
Overzichtskaart
2 RUIMTELIJKE ANALYSE
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 11
BESTAANDE SITUATIE
12
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 |
BESTAANDE SITUATIE
* Prostitutiepand
in gebruik
Voormalig prostitutiepand *Voor dit pand is momenteel een aanvraag voor een vergunning in behandeling bij de gemeente
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 13
BESTAANDE SITUATIE STEGEN Onoverzichtelijk gebied Minimale actieve functie (weinig toezicht) Matige verlichting Weinig open ruimte, binnenruimte verdoosd WEAZE
1930, meer een doorwaadbaar gebied stegen en binnenterreinen later dichtgeslibd
Prostitutie verspreid over gebied/ leegstand Inpandige prostitutie, georiënteerd aan steeg Gebouwen zichtbaar vervallen Bebouwde omgeving, veel potentie
Gebouwen met de rug naar de straat Goederentoevoer winkels via Weaze Versteend karakter, weinig groen Mooie open straatprofiel, kwaliteit water Doorgaand verkeer Geparkeerde auto’s, onoverzichtelijk
*
Prostitutiepand
in gebruik
Voormalig prostitutiepand *Voor dit pand is momenteel een aanvraag voor een vergunning in behandeling bij de gemeente
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 14
KADER: STEGEN IN DE WEAZE De nauwe stegen in de Weaze dragen bij aan een gevoel
Sociale maatregelen
van onveiligheid. Door hun smalle structuur, slechte
•
verlichting en gebrek aan functies zijn ze moeilijk te
Bevorder bewoning en activiteit rond de stegen zodat er meer ogen op straat zijn en een gevoel van
overzien. Dit belemmert sociale controle, maakt ongewenst
gebruik mogelijk en bemoeilijkt toezicht door handhaving.
Onderdeel van routenetwerk
vertrouwdheid en veiligheid ontstaat.
•
Creëer plekken waar bewoners en bezoekers elkaar
Het gebruik van de stegen is daarom een belangrijk
kunnen ontmoeten, bijvoorbeeld door zorgvuldig
aandachtspunt binnen het bredere streven naar een veiliger
geplaatste bankjes of verblijfsplekken. Dit is met name
en aantrekkelijker gebied.
een optie wanneer er minder of geen prostitutie meer
Klimaatadaptatie biodiversiteit
is in het stegengebied. Fysieke maatregelen •
•
Stimuleer kleinschalige detailhandel of horeca aan de
Zorg voor regelmatig onderhoud, zoals schoonmaak,
randen van de stegen om levendigheid en sociale
herstel van bestrating en het verwijderen van graffiti,
controle te vergroten.
Kunst en inspiratie
om de indruk van toezicht en zorg te versterken •
Verbeter het zicht door heldere verlichting en het weghalen van obstakels
•
Voeg gevelgroen, planten of andere klimaatadaptieve ingrepen toe die bijdragen aan verblijfskwaliteit
•
Maak gebruik van muurschilderingen of lichtkunst om de stegen aantrekkelijker en herkenbaarder te maken Bron: FREELANdSCHAP - Marc Nolden
2 RUIMTELIJKE ANALYSE
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 15
KADER: AMBITIES BINNENSTAD LEEUWARDEN De gemeente Leeuwarden heeft haar ambities voor de
Transformatie naar wonen
Fietser en voetganger op één
binnenstad geformuleerd in de Agenda Binnenstad
De gemeente stimuleert de transformatie van leegstaande
De gemeente zet in op een autoluwe binnenstad, met meer
Leeuwarden 2021-2028, uitgewerkt in het
kantoren en winkels naar woningen om te voorzien in de
ruimte voor fietsers en voetgangers. In het
Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030.
woonbehoefte van jongeren, ouderen en gezinnen.
Uitvoeringsprogramma worden de Ossekop en Over de
De binnenstad wordt gekenmerkt door de monumentale
Leeuwarden heeft afgesproken om 5.700 woningen bij te
Kelders aangewezen als mogelijk autoluwe zones, waardoor
omgeving, rijke historie, stadsgrachten en oude straten en
bouwen tot 2030, waarvan 1.300 tot 1.800 in de
de Weaze westzijde ook ‘automatisch’ autoluw wordt. Dit
stegen. De geformuleerde ambities bieden ook perspectief
binnenstad. In de binnenstad is vooral vraag naar kleine
biedt kansen om aantrekkelijke loop- en fietsroutes te
voor een herontwikkeling van het Weaze-gebied.
appartementen voor studenten en jongwerkenden.
realiseren en daarmee meer verbinding te creëren met de
Daarnaast biedt de gemeente ruimte in de binnenstad voor
binnenstad. Een levendig gebied draagt daarnaast ook bij
Verbinding met het water
bijzondere woonvormen of woon-werkcombinaties. Een
aan de sociale veiligheid.
De ambitie is om grachten en singels beter tot hun recht te
herontwikkeling van de Weaze kan ruimte bieden voor
laten komen en waar mogelijk de verbinding met het water
extra woningen in de binnenstad. Een menging van
Aantrekkelijk ondernemingsklimaat
te herstellen. Ook de Weaze ligt aan het water en biedt
functies kan daarnaast bijdragen aan de sociale veiligheid
Een levendige binnenstad vraagt om een divers aanbod
kansen voor herontwikkeling met meer focus op de gracht,
van het gebied.
voor ondernemingen en daarmee een aantrekkelijk
bijvoorbeeld door wandelroutes langs het water.
vestigingsklimaat. Een mogelijke herontwikkeling van de Ruimte voor ontmoeting
Weaze biedt kansen voor het creëren van nieuwe functies,
Meer groen voor beleving en klimaatadaptatie
Ruimte voor ontmoeting, spelen en bewegen draagt bij aan
zoals horeca of detailhandel.
Om hittestress tegen te gaan en de verblijfskwaliteit van
een leefbare binnenstad. De Weaze kent nu weinig publieke
het centrum te verbeteren, wordt ingezet op meer groen.
verblijfsruimte. Mogelijk kan hier iets gedaan worden met
Ook de Weaze kan vergroend worden, bijvoorbeeld met
kleine parkjes, ontmoeting aan het water of bankjes. Dit
gevelgroen of bomen.
versterkt sociale controle.
2 RUIMTELIJKE ANALYSE
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 16
KADER: ANTWERPEN - SCHIPPERSKWARTIER Om tot passende uitgangspunten voor de drie scenario’s te
Mee te nemen:
komen, zijn verschillende gebieden onderzocht waar
•
vergelijkbare opgaven spelen. Deze voorbeelden laten zien
beperkt aantal straten waardoor overlast wordt
hoe andere steden omgaan met de openbare ruimte,
veiligheid, functiemenging en de prostitutiefunctie. Dit
Concentratie: prostitutie wordt gebundeld in een geminimaliseerd
•
biedt inspiratie voor de inrichting van de Weaze.
Transparantie: de buurt is open en toegankelijk, met autovrije en goed verlichte straten en duidelijke looproutes wat zorgt voor sociale veiligheid
Raamprostitutie in het Schipperskwartier
•
Het prostitutiegebied in Antwerpen ligt direct tegen de
horeca en prostitutie, draagt bij aan levendigheid en
binnenstad aan. Eind jaren 90 werd de wijk grondig heringericht: raamprostitutie werd geconcentreerd in drie
Integratie: mengen van functies, waaronder wonen, voorkomt dat de zone geïsoleerd raakt
•
Veiligheid door middel van ontwerp: beter zicht (lange
straten. De rest van de buurt werd opgeknapt met
zichtlijnen) en verlichting voorkomen ‘dark spots’ en
renovaties, horeca en voorzieningen zoals een
ondersteunen daarmee toezicht en sociale controle
gezondheidshuis. De wijk is autovrij, goed verlicht en transparant, met duidelijke looproutes. Ook is er cameratoezicht. Een zichtbaar politiekantoor en strikte handhaving dragen bij aan de veiligheid. De geïntegreerde aanpak werd in 2006 bekroond met de Vlaamse Ruimtelijke Planningsprijs en internationaal geprezen.
Bron: het Parool en Terenja van Dijk 2 RUIMTELIJKE ANALYSE
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 17
KADER: SEKSWERK IN HAARLEM - BEGIJNHOF De prostitutie in Haarlem is beperkt van omvang
gemeentelijke aandacht ligt vooral op groepsoverlast in de
vergeleken met andere Nederlandse steden. Het is beperkt
openbare ruimte, zonder dat raamprostitutie als directe
•
Clustering maakt toezicht en handhaving makkelijker
tot een gebied gelegen rond het historische Begijnhof in
oorzaak wordt aangewezen.
•
Beperkte aanloop en minimale uitstraling naar
het centrum van Haarlem. In deze buurt bevinden zich drie
sekswerkers (maar biedt ook ruimte voor illegaliteit)
openbare ruimen zorgen voor weinig overlast
locaties waar raamprostitutie wordt bedreven: het Poortje,
Stabiele situatie
het Steegje en de Rode Lantaarn. De Rode Lantaarn is een
Opvallend is dat Haarlem, in tegenstelling tot steden waar
zogenoemde binnenstraat, waarbij de ramen zich bevinden
ramen zijn gesloten of waar maatschappelijke druk tot
in een pand dat van binnenuit oogt als een klein plein. Het
herstructurering heeft geleid, een relatief stabiele situatie
Poortje is gevestigd in een afgesloten hofje in het
heeft. De kleinschaligheid en beslotenheid lijken hieraan bij
voormalige Begijnhof. Klanten moeten bij binnenkomst een
te dragen. Er lijkt sprake te zijn van een functionerende
bedrag in een automaat betalen, waarna een draaihek
balans tussen de belangen van sekswerkers, exploitanten,
toegang verleent tot het terrein, vergelijkbaar met de
omwonenden en de gemeente. Vergunningen voor
Weaze.
raamprostitutie worden streng getoetst, en misstanden kunnen leiden tot sluiting of intrekking van de vergunning.
Overlast en toezicht
Dit draagt bij aan de kwaliteit en professionaliteit van het
De gemeente Haarlem signaleert beperkte vormen van
gebied.
overlast, voornamelijk in de vorm van problemen als vervuiling, geluidsoverlast, drugsgebruik en intimiderend
Mee te nemen:
gedrag. Omdat de ramen zich bevinden in besloten
•
Kleinschaligheid houdt het gebied beheersbaar
steegjes en hofjes, concentreert eventuele overlast zich
•
Afgeschermde toegang zorgt voor privacy voor
vooral lokaal rond bewoners en exploitanten. De
2 RUIMTELIJKE ANALYSE
gebruikers en veiligheid van ongewenste aandacht voor
Bron: het Parool
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 18
KADER: EINDHOVEN - BAEKELANDPLEIN Raamprostitutie aan het Baekelandplein
prostituees. Daarna werd raamprostitutie verboden aan de
In Eindhoven is raamprostitutie geconcentreerd op één
Edisonstraat. Het Baekelandplein werd als nieuwe locatie
locatie: het Baekelandplein. Dit kleinschalige plein heeft
aangewezen. In de beginjaren verliep de exploitatie
slechts één toegangsroute voor voetgangers en fietsers. Er
moeizaam: de open opzet en beperkte anonimiteit door de
bevinden zich 25 panden, die bij maximale bezetting ruimte
grootte van het plein vormden een drempel voor de
bieden aan maximaal 50 ramen. De gemeente kan
bezoekers. Inmiddels is de locatie meer geaccepteerd. Een
maximaal 13 exploitatievergunningen verlenen. Het plein
belangrijk voordeel van de concentratie van de ramen is
kan worden afgesloten, waardoor het niet geldt als
dat toezicht door politie, gemeente, GGD en andere
openbaar terrein. Hierdoor gelden er eigen regels: het plein
instanties eenvoudig te organiseren is, wat de veiligheid
is verboden voor minderjarigen en er mogen geen video’s
bevordert.
of foto’s worden gemaakt. Het Baekelandplein maakt deel uit van een gemengd gebied met ateliers, woningen en
Mee te nemen:
horeca. Het is mede tot stand gekomen in een breder
•
Concentratie voorkomt illegale prostitutie elders
stedelijk ontwikkelproject.
•
Afsluiting en overzichtelijkheid maakt toezicht
Ontstaan en ontwikkeling
•
Goede zichtlijnen en verlichting
Eerder werd raamprostitutie uitgeoefend aan de
•
Voldoende afgezonderd maar niet volledig geïsoleerd
makkelijker
nabijgelegen Edisonstraat, maar hier werd veel overlast ervaren door omwonenden. Daarom koos de gemeenteraad ervoor om prostitutie strenger te reguleren. Er werd een speciale tippelzone ingericht voor geregistreerde
2 RUIMTELIJKE ANALYSE
Bron: www.redlightholland.nl
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 19
UITGANGSPUNTEN VOOR ONTWERP Op basis van de analyse van het gebied en de lessen uit
3
Ruimtelijke overzichtelijkheid
referentievoorbeelden zijn ontwerpuitgangspunten
Een overzichtelijke en logisch ingerichte structuur maakt
geformuleerd die richting geven aan de scenario’s die
toezicht eenvoudiger. Dit kan gecreëerd worden door
volgen.
kleinschaligheid en clustering van de prostitutiefunctie.
1
Veiligheid voor iedereen
4
Verbinding met de binnenstad
Het gebied moet veilig zijn voor iedereen: sekswerkers,
De locatie moet voldoende afgezonderd zijn van het
bezoekers, omwonenden en passanten. In scenario’s waar
centrum, maar niet volledig geïsoleerd. Doordat het al
prostitutie blijft in de Weaze moeten sekswerkers veilig
ingebed is in een gemengd gebied, is het al redelijk
kunnen werken en van en naar hun werk kunnen gaan.
levendig en is er sociale controle. Dit is een kans voor het
De inrichting moet sociale controle mogelijk maken. Denk
Weaze-gebied.
aan goede verlichting, overzicht, geen donkere hoeken of onoverzichtelijke doorgangen. Heldere, constante
5
Verhoging van de ruimtelijke kwaliteit en
verlichting zorgt voor een vergroot gevoel van veiligheid
leefbaarheid
en sociale controle.
Impuls aan de kwaliteit van de omgeving: opknappen van panden, verbeteren van verlichting en verblijfskwaliteit.
2
Privacy Zowel sekswerkers als bezoekers moeten hun werk of bezoek discreet kunnen doen. Privacy en afscherming zijn hiervoor nodig, zonder dat het ten koste gaat van de veiligheid of het toezicht.
2 RUIMTELIJKE ANALYSE
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 20
3
SCENARIO’S
TOEKOMSTSCENARIO'S VOOR HET WEAZE-GEBIED Om richting te geven aan de toekomstige ontwikkeling van
De toekomstscenario’s
het Weaze-gebied zijn drie scenario’s opgesteld. Deze
•
water en in de stegen. Dit scenario brengt echter een
Scenario A richt zich op behoud van de huidige
grote maatschappelijke en juridische opgave met zich
scenario’s schetsen mogelijke richtingen voor de fysieke en
functies, met name de raamprostitutie, en het
mee: het verplaatsen van de prostitutie is complex,
functionele verbetering van het gebied, variërend van
versterken van de openbare ruimte. Door verbeterde
kostbaar en moeilijk uitvoerbaar. Binnen deze visie
beperkte aanpassingen binnen het bestaande tot een meer
verlichting, vergroening, gevelverbetering en een
richten wij ons primair op de ruimtelijke transformatie
ingrijpende transformatie van functies. Ze vormen een
autoluwe inrichting ontstaat een veiliger,
van het gebied, niet op de verplaatsing van sekswerk
visie, een stip op de horizon, en zijn bedoeld als input voor
aantrekkelijker en leefbaarder gebied.
zelf. Maar die ontwikkeling gaat hand en hand en moet
Scenario B bouwt voort op scenario A, maar gaat een
dus niet lichtzinnig worden bekeken.
het gesprek over de gewenste koers. De haalbaarheid,
•
kosten en uitvoeringsdetails moeten in vervolgfases nader
stap verder door de prostitutiefunctie te clusteren in
worden onderzocht en uitgewerkt.
een kleiner deel van het gebied. Scenario A en B kunnen ook prima parallel uitgevoerd worden. Hierdoor
De scenario’s zijn geen blauwdrukken, maar denkrichtingen
ontstaat ruimte voor andere functies zoals wonen,
die inzicht geven in mogelijke keuzes en bijbehorende
horeca en detailhandel. Het gebied ontwikkelt zich zo
consequenties. In de praktijk kunnen ook elementen uit
tot een meer gemengd en levendig stadsdeel, terwijl
meerdere scenario’s worden gecombineerd om te komen
de zichtbaarheid en beheersbaarheid van de
tot één gedragen wensbeeld voor de Weaze. De aanbevelingen en ingrepen die bij scenario A zijn benoemd,
raamprostitutie behouden blijven. •
Scenario C gaat uit van een volledige transformatie
kunnen grotendeels ook worden toegepast in scenario B en
van het Weaze-gebied naar een woon- en
C.
verblijfsgebied zonder prostitutiefunctie. De focus ligt op het toevoegen van woonprogramma en andere functies en het vergroten van verblijfskwaliteit aan het
3 SCENARIO’S
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 22
A. HELDERE VEILIGE STRATEN
B. CLUSTEREN EN HERBESTEMMEN
C. VERPLAATSEN EN TRANSFORMEREN
Plan van aanpak / ruimtelijk kader
Verplaatsing prostitutie
Plan van aanpak / ruimtelijk kader
Verwerven panden
Andere functies (wonen/horeca/detailhandel) en renoveren, nieuwbouw in nieuw binnenterrein Ontwikkeling nieuw prostitutiegebied Andere functie (wonen/horeca/detailhandel) en renoveren, waar mogelijk wonen toevoegen Prostitutie clusteren / nieuwbouw pand
Parkeerregels invoeren Verlichting stegen en openbare ruimte Ontwikkelen stegenaanpak Plan van aanpak / ruimtelijk kader
Vergroenen openbare ruimte Doorlopend herijking visie en beleid sekswerk Veiligheid en handhaving
Lange termijn
2025 Deze planning geeft grip op de volgordelijkheid van
Daarnaast is het goed mogelijk om vervolgstappen uit
verlichting te verbeteren. Op deze manier kan ook vanuit
stappen in het proces. De verschillende scenario’s zijn in
scenario’s B en C te combineren met no-regret-maatregelen
het ene scenario een vervolg krijgen in (onderdelen van)
grote stappen beschreven. Elk blokje bestaat uit meerdere
vanuit scenario A. Ook als er gekozen wordt om de
scenario’s B en C. Denk bijvoorbeeld aan nieuwe
losse acties en veel gevallen is extra onderzoek en of
prostitutie verregaand te clusteren, is er een noodzaak om
woonfuncties toevoegen in vrijgekomen binnenterreinen.
planvorming nodig.
de openbare ruimte aan te pakken, te vergroenen en de
3 SCENARIO’S
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 23
A
HELDERE, VEILIGE STRATEN investeren in openbare ruimte en veiligheid
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 24
A: INVESTEREN IN OPENBARE RUIMTE
Prostitutiepand
in gebruik
Voormalig prostitutiepand
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 |
25
A: INVESTEREN IN OPENBARE RUIMTE STEGEN Verlichting intensiveren Vergroenen (gevelgroen, geen obstakels) Waar mogelijk gevel openen (toezicht)
verlichting steeg
WEAZE Vergroenen (kijkhoogte vrijhouden) Parkeervrij (geen obstakels) Autoluw, laden en lossen tussen 08:00-12:00 uur
vergroening kade
* Prostitutiepand
in gebruik vergroening steeg Voormalig prostitutiepand *Voor dit pand is momenteel een aanvraag voor een vergunning in behandeling bij de gemeente
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 |
26
A: INVESTEREN IN OPENBARE RUIMTE In dit scenario richten we ons op het verbeteren van de kwaliteit en uitstraling van de openbare ruimte in het
houden. •
Weaze-gebied. Bestaande functies blijven behouden, maar het gebied krijgt een impuls waardoor het veiliger, groener
Opknappen van gevels en panden door middel van stimuleringsmaatregelen.
•
en aantrekkelijker wordt.
om te investeren in de verbetering van zowel de fysieke omgeving als de werkomstandigheden. •
We maken de Weaze parkeervrij. De geparkeerde
auto’s vormen nu obstakels in het zicht. Door ze weg
door gezamenlijk het gebied te verbeteren.
•
te halen, is er meer (in)formeel toezicht op de Fysieke ingrepen
openbare ruimte. Ondernemers kunnen nog steeds
STEGEN
bevoorraad worden middels een laad-losschema.
•
•
We intensiveren de verlichting met name in het Uitvoering
verlichting is onvoldoende.
•
maatregelen worden gekoppeld aan afspraken over
gevelgroen toe te passen ontstaat een vriendelijker
beheer en toezicht.
straatbeeld. •
•
Waar mogelijk openen we gevels naar de straat of steeg toe, om daarmee meer ogen op straat te krijgen.
Stem openingstijden en bezoekersstromen met
Richt een samenwerkingsstructuur in voor het gebied met gemeente, politie en ondernemers. Besteed aandacht aan de samenhang met de maatschappelijke opvang: de nabijheid hiervan vraagt
Stel een integraal uitvoeringsplan op waarin fysieke
We vergroenen waar mogelijk en passend. Door
Zorg voor continu onderhoud van groen en verlichting om verloedering te voorkomen.
•
•
stegennetwerk. De kwaliteit en kwantiteit van de
Creëer betrokkenheid bij ondernemers en bewoners
om afstemming om ongewenste effecten te voorkomen. •
Monitor de effecten van de maatregelen op de leefbaarheid en veiligheid en stuur bij waar nodig.
horecaondernemers af om overlast te beperken. •
Werk samen met politie en handhaving aan zichtbare aanwezigheid in het gebied. Overweeg tijdelijk
WEAZE •
cameratoezicht om de veiligheid te verbeteren.
We vergroenen de looproute langs de Weaze. Dit doen
•
Geef bestaande sekswerkplekken een gegarandeerd
we met hoog groen (bomen met een hoge kroon) en
bestaansrecht van 10 of 20 jaar. Door zekerheid over
laag groen (max kniehoogte) om zo goed zicht te
de toekomst te bieden, ontstaat er ruimte en motivatie
3 SCENARIO’S
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 27
A: INVESTEREN IN OPENBARE RUIMTE Financieel
Voordelen
Dit scenario vraagt een beperkte tot gemiddelde
•
investering. De kosten zitten voornamelijk in herinrichting, verlichting, vergroening en onderhoud. Daarnaast is
•
verlichting, vergroening en een mooier straatbeeld •
structureel beheer nodig om de kwaliteit vast te houden.
Betere zichtlijnen en autoluwe inrichtingen verhogen
Organisatorisch
Relatief makkelijk uitvoerbaar met beperkte fysieke Sekswerk blijft behouden in huidige vorm, die goed
Zonder functieverandering blijft het imago mogelijk
ongewijzigd •
ingrepen •
Beperkte impact op structurele sociaaleconomische problemen die invloed hebben op het gebied
•
het gevoel van veiligheid •
De uitvoering kan plaatsvinden binnen de bestaande
De kwaliteit van de leefomgeving wordt verbeterd door
Nadelen en risico’s
Zonder structureel beheer en handhaving kan het gebied snel opnieuw verloederd raken
•
Pakt de onderliggende (drugs)criminaliteit niet
gemeentelijke organisatie. Wel is het belangrijk om de
functioneert en ruimte voor toezicht en hulpverlening
structureel aan, waarmee de impact op veiligheid
aanpak bij iemand te beleggen. Daarnaast verdient het
biedt en ongewenste verplaatsing of onvergund
mogelijk gering is of criminaliteit naar andere plekken
aanbeveling om een samenwerkingsstructuur in te richten
sekswerk voorkomt
voor het gebied, met gemeente, politie, ondernemers.
•
Kans op breed draagvlak onder betrokkenen uit het gebied doordat bestaande functies behouden blijven
•
verdrongen wordt •
Leegstand blijft een probleem zonder aanvullende maatregelen
Eerste stap naar bredere gebiedsontwikkeling, zonder directie functiewijzigingen
•
3 SCENARIO’S
Betrokkenen zien dit als kansrijke stap
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 28
KADER: GRONINGEN – AANPAK GELE LOPER De problematiek in de Gele Loper, het gebied tussen het
meegenomen het gebied in om de problematiek te ervaren.
schrikt niet terug voor inkrimping, maar doet dit
hoofdstation en de Vismarkt in Groningen, lijkt op die van
Kortetermijnmaatregelen omvatten het sluiten of beperken
organisch: bij vrijkomende panden wordt bekeken of
het Weaze-gebied. De aanpak die de gemeente Groningen
van overlastgevende kroegen, grote schoonmaak- en
heeft geformuleerd en nu uitvoert is vergelijkbaar met
handhavingsacties en het verminderen van autoverkeer.
scenario A en biedt inzichten voor Leeuwarden.
Daarnaast wordt ingezet op het tegengaan van
herbestemming mogelijk is. •
Ruimtelijke verbeteringen helpen direct: verlichting,
vergroening, autoluwte en schoonmaken dragen
verloedering met betere verlichting, vergroening en
zichtbaar bij aan een veiliger beeld.
Context
autoluwte. Ook wordt gebruikgemaakt van strategische
De Gele Loper in Groningen, waarin ook het
vastgoedsturing: waar mogelijk en passend worden panden
maken van het probleem: betrek hen actief bij acties,
prostitutiegebied is gevestigd, kent ernstige en structurele
aangekocht om sturing te krijgen op functiemix.
schoonmaak en planvorming om eigenaarschap te
overlast rondom drugs, criminaliteit en openbare orde,
Bewoners en ondernemers betrekken en deelgenoten
vergroten.
vermoedelijk zwaarder dan in Leeuwarden. De
Lessen voor Leeuwarden:
gemeenteraad koos hier uiteindelijk voor een integraal
•
Overlast is niet enkel een veiligheidsprobleem, maar
programma, waarin een samenwerking tussen de domeinen
een sociaal en ruimtelijk vraagstuk. Losse acties
veiligheid, fysiek en sociaal essentieel is. De aanpak is
(‘boeven vangen’) hebben weinig effect: samenhang
gebiedsgericht, langjarig en politiek breed gedragen, met
tussen beheer, hulpverlening en ruimtelijke kwaliteit is
nadruk op preventie en samenwerking in plaats van alleen repressie.
•
nodig. •
Rol van sociaal domein: de meeste overlast komt voort uit kwetsbare groepen. Zonder betrokkenheid van het
Aanpak
sociaal domein blijven problemen bestaan (met kans
Er werd politieke en bestuurlijke bewustwording gecreëerd: ambtenaren, raadsleden en bestuurders werden actief
3 SCENARIO’S
op waterbedeffect). •
Geleidelijke verandering werkt het best: de gemeente
Bron: OOG Groningen
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 29
B
CLUSTERING EN HERBESTEMMING verplaatsing prostitutie, nieuwe functies, herinrichting openbare ruimte SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 30
B: CLUSTERING EN HERBESTEMMING
De gekozen locatie voor de
prostitutiefunctie is bedoeld als conceptuele uitwerking, niet als definitieve aanwijzing of locatie.
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 31
B: CLUSTERING EN HERBESTEMMING PROSTITUTIE Clusteren (toezicht, sociale veiligheid) Entree aan open doorlopende straat (sociale veiligheid) Half afgesloten (open) buitenruimte zonder obstakels (privacy en veiligheid)
vriendelijke verlichting open gevel
AANTREKKELIJKE WOONSTEEG Woonprogramma toevoegen Steeg ‘s avonds afsluiten, toegankelijk voor bewoners Gevel openen Vriendelijke verlichting Vergroenen
vergroening - verblijf steeg WEAZE Parkeervrij (geen obstakels) Autoluw, laden en lossen tussen 08:00-12:00 uur Gevels openen (sociale veiligheid) Vergroenen (kijkhoogte vrijhouden) Verblijf aan het water De gekozen locatie voor de prostitutiefunctie is bedoeld als conceptuele uitwerking, niet als definitieve aanwijzing of locatie.
open binnengebied (geen obstakels)
Beoogd prostitutiegebruik
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 32
B: CLUSTERING EN HERBESTEMMING Dit scenario bouwt voort op investeringen in de openbare
•
ruimte uit scenario A. Daarnaast wordt er nadrukkelijker
De buitenruimte wordt half-open vormgegeven, zonder obstakels, wat zowel privacy als veiligheid biedt.
gestuurd op herbestemming van functies. De prostitutiefunctie wordt geclusterd in een kleiner, beter
AANTREKKELIJKE WOONSTEEG
beheersbaar deel van het gebied. Hierdoor ontstaat ruimte
•
krijgen (activiteit in de plinten) •
Vergroening, waarbij kijkhoogte wordt vrijgehouden
•
Verbinding met het water leggen, met ruimte voor verblijf (bijvoorbeeld door middel van een steiger)
Toevoeging van woonprogramma’s zorgt voor
voor andere functies, zoals horeca, wonen of commerciële
gemengd gebruik. Doelgroep: ‘net niet meer-
Uitvoering
ruimtes. Het doel is een meer gemengd, levendig en veilig
studenten’ en starters die het stedelijke leven
•
stadsgebied, met behoud van sekswerk als functie.
aankunnen, geen kamerverhuur. •
De gekozen locatie is bedoeld als conceptuele uitwerking, niet als definitieve aanwijzing. De panden aan de
•
•
karakteristieke boog leent zich goed voor een open verbinding met het binnenterrein.
van wonen, detailhandel, horeca en prostitutie •
voor bewoners
rechterzijde zijn wel een logische plek: hier bevinden zich al meerdere prostitutiepanden en het gebouw met de
Stegen worden deels afgesloten en alleen toegankelijk
•
pandeigenaren en exploitanten over herbestemming van vastgoed, bijvoorbeeld via
Waar mogelijk worden zitjes en kleine verblijfsplekken
•
Het toevoegen van groen versterkt de verblijfskwaliteit
•
Verlichting wordt vriendelijk en gericht toegepast om
stimuleringsmaatregelen of uitkoopregelingen •
WEAZE EN OPENBARE RUIMTE
kleiner deel van de Weaze, met een duidelijke entree
•
vergemakkelijkt toezicht en handhaving. 3 SCENARIO’S
•
Gevels worden geopend om meer ogen op straat te
Beperk de omvang van de prostitutiefunctie waar nodig met omgevingsplanwijzigingen (met
De Weaze wordt autoluw en parkeervrij, met laden en lossen toegestaan tussen 08:00 en 12:00 uur.
Overweeg strategische vastgoedaankoop op sleutellocaties om regie te behouden
•
De prostitutiefunctie wordt geconcentreerd in een
Onderzoek mogelijkheden voor herontwikkeling via subsidies of middels publiek-private samenwerking
•
zicht en daarmee veiligheid te verbeteren
aan de straat om sociale veiligheid te versterken. Dit
Voer overleg en onderhandeling met
uitstraling
PROSTITUTIE •
Creëer ruimte voor andere functies in de panden
Gevels worden geopend en krijgen een uitnodigende
toegevoegd.
Fysieke ingrepen
Werk het wensprogramma verder uit met de verdeling
aandacht voor juridische zorgvuldigheid) •
Stimuleer eigenaren om te investeren in het aanzien van hun panden, bijvoorbeeld door subsidieregelingen SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 33
B: CLUSTERING EN HERBESTEMMING •
•
Maak gebruik van ‘natuurlijke’ momenten zoals
die de plannen voor het gebied verder onderzoekt en
Nadelen en risico’s
leegstand of vrijkomend vastgoed om geleidelijk
uitwerkt. Daarnaast is de betrokkenheid van ondernemers,
•
herbestemming mogelijk te maken
bewoners en sekswerkers van belang. Ook dit vraagt om
De huidige eigendomsposities bemoeilijken uitvoering.
gemeentelijke inzet. Belangrijk is een integrale benadering
Voorkom dat één partij te veel invloed krijgt in het
waarbij zowel het ruimtelijk domein, sociaal domein,
gebied door actief te sturen bij aan- en verkoop van
openbare orde en veiligheid en andere relevante disciplines
panden. De ingevoerde Wvg helpt hierbij.
worden betrokken.
complexiteit is de doorlooptijd lang en de uitvoerbaarheid onzeker.
•
Voordelen
Scenario B vraagt een gemiddelde tot forse investering,
•
Complexe eigendomsstructuur en monopolypositie van één dominante vastgoedeigenaar beperken de onderhandelingsruimte van de gemeente.
• Financieel
Complex in uitvoering: door de schaal en juridische
Omgevingsplanwijzigingen leiden mogelijk tot nadeelcompensatie of bezwaarprocedures.
Sekswerk blijft behouden op de Weaze, maar door de
•
Kostbare en langdurige realisatie
afhankelijk van de mate van herontwikkeling. Kosten
kleinere schaal is de situatie beter beheersbaar en is er
•
Risico op tijdelijke leegstand tijdens transitieperiode
bestaan uit:
meer grip op ondermijnende of criminele activiteiten.
•
Ook in dit scenario blijft structurele aandacht nodig
•
Herinrichting van de openbare ruimte
•
Aankoop en herbestemming van vastgoed
•
Subsidies en stimuleringsregelingen
•
Structureel onderhoud van groen, verlichting en openbare voorzieningen
•
•
Ruimte voor functiemenging, waardoor het gebied
voor handhaving, controle en sociale veiligheid. Met
levendiger en aantrekkelijker wordt
andere woorden: alleen een ruimtelijke oplossing is
Functiemenging versterkt ook sociale controle en daarmee veiligheid
•
Versterking van ruimtelijke kwaliteit door vergroening,
niet voldoende. •
Verwachte baten op langere termijn zijn onzeker en afhankelijk van marktomstandigheden
open gevels en aantrekkelijke verblijfsplekken. Organisatorisch
•
Aansluiting bij bredere ambities voor de binnenstad.
De uitvoering vereist een actieve gemeentelijke regierol.
•
De aanpak biedt meer toekomstperspectief dan
Het wordt aanbevolen om een projectleider aan te stellen
3 SCENARIO’S
scenario A, maar is minder risicovol dan scenario C
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 34
C
VERPLAATSING EN TRANSFORMATIE prostitutiefunctie weg uit de Weaze, nieuwe functies herinrichting openbare ruimte SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 35
C: VERPLAATSING EN TRANSFORMATIE
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 36
C: VERPLAATSING EN TRANSFORMATIE AANTREKKELIJKE WOONSTEEG Verdozing terugbrengen lucht en ruimte in steeg (woonkwaliteit) daglicht woonprogramma
vergroening - verblijf kade
m² terugplaatsen op daklandschap Stegen openbaar toegankelijk Woonprogramma toevoegen Gevel openen Inrichten verblijfsgebied, zitjes Vriendelijke verlichting Vergroenen WEAZE Parkeervrij (geen obstakels) Autoluw, laden en lossen tussen 08:00-12:00 uur
pleinen met stegen
[licht en ruimte]
Gevels openen (sociale veiligheid) Vergroenen Verblijf aan het water
passende opbouw [creëren van ruimte] SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 37
C: VERPLAATSING EN TRANSFORMATIE Scenario C richt zich op een volledige transformatie van het
meters worden teruggeplaatst in het daklandschap
Uitvoering
Weaze-gebied: de raamprostitutie verdwijnt en maakt
(optoppen of dakterrassen), zodat de dichtheid
•
plaats voor wonen, werken en horeca. De nadruk ligt op
behouden blijft en eigenaren geen waarde verliezen.
juridische, maatschappelijke en ruimtelijke
Stegen blijven openbaar toegankelijk, maar worden
mogelijkheden voor het beëindigen en uitplaatsen van
het ontwikkelen van een aantrekkelijke, leefbare en groene
•
buurt aan het water, waarin het historische karakter
aantrekkelijk ingericht met zitjes, groen en verlichting.
behouden blijft maar de stedelijke functies worden WEAZE EN OPENBARE RUIMTE
Weaze, van sekswerkgebied naar een gemengd stedelijk
•
woongebied. Het is de meest ingrijpende koerswijziging die een fysieke verbetering kan opleveren, maar ook de meeste
•
risico’s, kosten en complicaties met zich meebrengt.
De Weaze wordt autoluw en parkeervrij, met laden en
AANTREKKELIJKE WOONSTEEG •
•
Toevoeging van woonprogramma met nadruk op
van bestaande vergunningen met een redelijke
Gevels worden geopend richting de straat en het
overgangstermijn en passende begeleiding voor sekswerkers en exploitanten. •
Vergroening van de kades en de straat versterkt de verblijfskwaliteit.
•
Ontwikkel een gefaseerde aanpak voor het beëindigen
We creëren publieke verblijfsruimte aan het water, met
Zorg voor zorgvuldige en transparante communicatie richting exploitanten en sekswerkers
•
Creëer ruimte voor andere functies in de panden: •
Voer overleg en onderhandeling met
starters, stedelijke professionals en kleine huishoudens
mogelijkheden voor kleine terrassen of bijvoorbeeld
pandeigenaren en exploitanten over
De huidige ‘verdozing’ van achterterreinen wordt
een steiger.
herbestemming van vastgoed, bijvoorbeeld via
teruggedraaid. De ruimtes tussen de panden waar nu
•
sekswerk binnen de stad. •
water, wat zorgt voor levendigheid en meer sociale
•
Zoek naar een alternatieve, veilige locatie voor
lossen toegestaan tussen 08:00 en 12:00 uur.
controle. Fysieke ingrepen
de prostitutiefunctie. •
vernieuwd. Dit scenario beoogt een nieuw imago voor de
Start met een haalbaarheidsonderzoek naar de
•
De monumentale panden blijven leidend, maar krijgen
‘dozen’ zijn, worden geopend en opnieuw ontworpen
een eigentijdse invulling met woningen, detailhandel of
om lucht, licht en leefkwaliteit te herstellen.
horeca.
Waar bebouwing wordt verminderd, kunnen vierkante
3 SCENARIO’S
stimuleringsmaatregelen of uitkoopregelingen •
Onderzoek mogelijkheden voor herontwikkeling via subsidies of middels publiek-private samenwerking met ontwikkelaars
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 38
C: VERPLAATSING EN TRANSFORMATIE •
•
•
Overweeg strategische vastgoedaankoop op
Organisatorisch
Nadelen en risico’s
sleutellocaties om regie te behouden.
Voor dit ambitieuze scenario is sterke gemeentelijke regie
•
Beperk de prostitutiefunctie met
noodzakelijk: zowel op juridisch, sociaal als ruimtelijk vlak.
omgevingsplanwijzigingen (met aandacht voor
Er is afstemming nodig met meerdere beleidsterreinen:
juridische zorgvuldigheid)
veiligheid, zorg, wonen, economie en erfgoed. Om nog
Ontwikkel een integrale visie of masterplan met ook
maar niet te spreken van het parallelle proces van het
aandacht voor wonen, parkeren, openbare ruimte,
komen tot een alternatieve prostitutielocatie in de stad.
Juridisch en beleidsmatig zeer complex, met hoge kans op bezwaarprocedures en schadeclaims.
•
Sekswerk verdwijnt uit de Weaze, waardoor een deel
van het sociale en historische karakter verloren gaat. •
Vermindering van gereguleerde prostitutie vergroot het risico op illegaal of onveilig sekswerk, waarbij
erfgoed en klimaat.
sekswerkers buiten beeld raken van hulpverlening, politie en GGD.
Financieel
•
Scenario C vergt een hoge investering. Belangrijkste kostenposten zijn: •
Herinrichting en transformatie van panden
•
Aankoop van vastgoed en compensatie van pandeigenaren of exploitanten
•
Ontwikkeling van een alternatief of uitplaatsingslocatie
•
Subsidies voor gevelverbetering/verduurzaming
•
Kosten voor planvorming, juridische trajecten en begeleiding van sekswerkers
complex (maatschappelijke en politieke weerstand, Voordelen •
•
•
Utrecht (Zandpad) laat zien dat verplaatsen is •
Volledige functievernieuwing maakt ruimte voor woningen en bedrijvigheid
•
veiligheidsissues, ruimtelijke vraagstukken). Voorbeeld
Nieuw imago voor de Weaze als aantrekkelijk stedelijk woongebied
•
3 SCENARIO’S
Het vinden van een nieuwe, passende locatie is zéér
Hoge investeringskosten door aankoop en herontwikkeling
•
Sterke ruimtelijke en economische impuls door
Lange doorlooptijd (10–20 jaar) en risico op tijdelijk verval of leegstand tijdens overgangsperiode.
herontwikkeling van vastgoed.
•
Beperkt draagvlak: betrokkenen achten dit onwenselijk
Meer sociale cohesie door vaste bewoners en nieuwe
•
Pakt de onderliggende (drugs)criminaliteit niet
ondernemers.
structureel aan, waarmee de impact op veiligheid
Aansluiting bij bredere ambities voor de binnenstad
mogelijk gering is
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 39
4
FINANCIËN & ORGANISATIE
40
FINANCIËLE & ORGANISATORISCHE CONSEQUENTIES De drie scenario’s verschillen sterk in de mate van
intensiteit verschillen. De benodigde investering hangt sterk
maar ook vanwege de compensatie voor gederfde
gemeentelijke inzet, complexiteit en financiële impact.
af van de gekozen ontwikkelstrategie om de transformatie
exploitatie-inkomsten. De vraag is daarbij of het wenselijk
Waar scenario A grotendeels past binnen de bestaande
te realiseren. De gemeente kan ervoor kiezen om
en ethisch verantwoord is om zulke bedragen te betalen,
gemeentelijke taken en budgetten, vragen scenario B en C
transformatie te versnellen via strategische aankopen en
gezien de maatschappelijke context.
om een veel actievere regierol, langdurige inzet en
publiek-private samenwerking. Een alternatief is een meer
aanzienlijke financiële middelen.
geleidelijke aanpak die minder risicovol is, maar een
Beweging creëren
langere doorlooptijd kent en waarbij het onzeker is of de
De gemeente kan proberen pandeigenaren te stimuleren of
gewenste richting helemaal kan worden bereikt.
verleiden tot herontwikkeling, bijvoorbeeld met
Scenario A: binnen het gemeentelijk programma Scenario A kan grotendeels worden uitgevoerd binnen het
stimuleringsregelingen of door perspectief te bieden op de
reguliere programma voor beheer en openbare ruimte. De
Wanneer de gemeente kiest voor een faciliterende rol,
toekomstige koers van het gebied. Een duidelijke visie en
investeringen, waaronder verlichting, vergroening en
waarbij marktpartijen worden gestimuleerd tot investeren,
tijdspad kunnen eigenaren overtuigen dat vasthouden aan
gevelverbetering, zijn vergelijkbaar met
blijven de directe kosten beperkt. In de Weaze is dit echter
de huidige functie op termijn niet toekomstbestendig is.
kwaliteitsverbeteringen elders in de binnenstad. De
ingewikkeld: één pandeigenaar heeft een dominante positie
Ook publiek-private samenwerking kan helpen. In een
uitvoering kan plaatsvinden binnen de bestaande
en lijkt niet bereid tot verkoop of herontwikkeling. Wil de
lichte vorm kan dit betekenen dat de gemeente kaders stelt
organisatie, met afstemming tussen beheer, openbare orde
gemeente toch beweging in het gebied brengen, dan is een
en in gesprek gaat met pandeigenaren om samen kansen
en ruimtelijke ordening.
actievere koers nodig, via aankoop van vastgoed,
en investeringsmogelijkheden te verkennen. Dit is een
onderhandeling of door juridisch te sturen op
realistische eerste stap: het stimuleert samenwerking
Scenario B en C: substantiële regie en middelen
herontwikkeling. Dat vraagt om aanzienlijke financiële
zonder dat de gemeente direct grote financiële risico’s
nodig
middelen en brengt risico’s met zich mee, onder andere
neemt. Zodra er bereidwillige partners zijn en de gemeente
Scenario B en C brengen een veel grotere opgave met zich
door de mogelijkheid van nadeelcompensatie wanneer
enkele strategische panden in bezit krijgt, kan worden
mee. In beide scenario’s is sprake van functieverandering
maatregelen tot schade leiden. Aankoopprijzen liggen
opgeschaald naar bijvoorbeeld een tendergerichte
en herontwikkeling van vastgoed, maar de schaal en
bovendien hoog, niet alleen vanwege de vastgoedwaarde,
ontwikkeling.
4 FINANCIËN EN ORGANISATIE
SCENARIOSTUDIE DE WEAZE | NOVEMBER 2025 | 41
FINANCIËLE & ORGANISATORISCHE CONSEQUENTIES Een andere route is meer druk uitoefenen. Dat kan
gemeentelijke organisatie.
bijvoorbeeld via een geleidelijke afbouw van vergunningen,
maatschappelijke risico’s en een lange doorlooptijd. In beide gevallen is nader onderzoek nodig naar de
waarbij op termijn geen nieuwe exploitatievergunningen
Organisatorische consequenties
haalbaarheid, kostenverdeling en uitvoeringsstrategie, met
meer worden afgegeven. Deze route zorgt echter pas op
Scenario B en C vereisen beiden een actieve regierol en een
bijzondere aandacht voor de juridische en ethische
lange termijn voor verandering (ca. 5-10 jaar). Het vraagt
projectmatige aanpak, met langdurige inzet van meerdere
consequenties.
zorgvuldigheid om voorzienbaarheid te creëren en claims
beleidsterreinen: ruimtelijke ordening, veiligheid, sociaal
op nadeelcompensatie te voorkomen. Een combinatie van
domein, economie, erfgoed en juridische zaken. De
Wet voorkeursrecht gemeenten
zachte en harde maatregelen is het meest kansrijk: eerst
uitvoering vraagt om een integrale gebiedsaanpak met
De gemeente Leeuwarden heeft inmiddels de Wet
proberen om samenwerking en gedeeld belang te
structurele betrokkenheid van college en raad en voldoende
voorkeursrecht gemeenten (Wvg) ingesteld voor het
organiseren en vervolgens, indien nodig, planologische of