Rapportage Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting 2025 - 2050 Leeuwarden

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

32/94

IKC De Kinderkoepel Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Pieter Feddesstraat 2

Leeuwarden

86

-

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: IKC De Kinderkoepel is gehuisvest in twee gebouwen, vlak bij elkaar gesitueerd echter niet aan hetzelfde plein. Het gebouw aan de Pieter Feddesstraat is gebouwd in 1992. Het aantal leerlingen op beide locaties daalt zeer licht tot 173 leerlingen 2039. Normatief bezien is een overmaat van circa 400 m² bvo zichtbaar, alhoewel dit niet altijd wordt herkend. Het schoolbestuur wenst daarbij op termijn de locaties samen te voegen op de huidige locatie samen met de locatie op de Vredeman de Vriesstraat. Binnen het IKC wordt er samengewerkt met Sinne Kinderopvang. Voor samenvoeging van de scholen wordt een haalbaarheidsstudie voorzien in het IHP, uit te voeren door het schoolbestuur en de gemeente. Meerdere scenario’s voor het afstoten van de Vredeman de Vries of Pieter Feddes zijn denkbaar, in de haalbaarheidsstudie moeten de mogelijkheden worden onderzocht, leidend tot een concreet scenario dat in de herijking van dit IHP kan worden meegenomen.

IKC Kinderkoepel – locatie Vredeman de Vriesstraat Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Vredeman de Vriesstraat 21

Leeuwarden

87

1.072

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: IKC Kinderkoepel – locatie VdV betreft een dislocatie van IKC Kinderkoepel. Het schoolbestuur wenst beide locaties op termijn samen te voegen op de Pieter Feddesstraat. In het IKC wordt er samengewerkt tussen het onderwijs en Sinne Kinderopvang. Voor samenvoeging van de scholen wordt een haalbaarheidsstudie voorzien in het IHP, uit te voeren door het schoolbestuur en de gemeente. Meerdere scenario’s voor het afstoten van de Vredeman de Vries of Pieter Feddes zijn denkbaar, in de haalbaarheidsstudie moeten de mogelijkheden worden onderzocht, leidend tot een concreet scenario dat in de herijking van dit IHP kan worden meegenomen.

Prins Mauritsschool Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Brandemeer 1

Leeuwarden

198

-

Doorexploiteren

Toelichting: De Prins Mauritsschool is onderdeel van IKC Prins Maurits waarin het onderwijs en Sinne Kinderopvang samenwerken. De organisaties zijn gehuisvest in een modern gebouw uit 2019 welke aardgasvrij is gebouwd. Circa 200 leerlingen, stabiel over de looptijd van het IHP, volgen onderwijs op IKC Prins Maurits. In de looptijd van het IHP zijn geen huisvestingsmaatregelen voorzien.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

33/94

St. Thomasschool Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Averkampstraat 10

Leeuwarden

309

1.754

Uitbreiding + afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: De St. Thomasschool is gehuisvest in een gebouw uit 1957. De gebouwkwaliteit is nog redelijk, alhoewel het gebouw te klein is voor het aantal leerlingen. Op termijn is een renovatie of nieuwbouw noodzakelijk, echter een oplossing voor het ruimtetekort is urgent. Op korte termijn wordt een uitbreiding à 2 lokalen voorzien. De inpassing in de omgeving vraagt nader onderzoek. Op lange termijn wordt de afweging tussen nieuwbouw, renovatie en vernieuwbouw gemaakt om tot toekomstbestendige huisvesting te komen.

Koningin Wilhelminaschool - Fonteinstraat Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Fonteinstraat 16

Leeuwarden

189

1.246

Renovatie

Toelichting: De Koningin Wilhelminaschool is gevestigd in een monumentaal gebouw uit 1927. Vanaf 2031 stijgt het leerlingenaantal gestaag van 180 leerlingen naar 190 leerlingen in 2039. Daarmee blijft normatief bezien geen ruimte over, noch ontstaat er een dreigend ruimtegebrek. Het gebouw is verouderd en vraagt op korte termijn om een renovatie en verduurzaming voor zover dit mogelijk is bij een monumentaal pand.

IKC Maria Louise Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Transvaalstraat 75

Leeuwarden

211

970

Verduurzaming

Toelichting: IKC Maria Louise is een school in de Transvaalwijk. De school is formeel een dislocatie van de Koningin Wilhelminaschool, maar functioneert als een zelfstandige school. Ook IKC Maria Louise is gehuisvest in een monumentaal gebouw uit 1932. Ongeveer 200 leerlingen volgen hier onderwijs, vanaf 2035 licht stijgend. Op termijn kan ruimtetekort ontstaan. Ook voor IKC Mara Louise geldt een renovatie/verduurzaming voor zover dit mogelijk is bij een monumentaal pand.

IKC Franciscus Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Johan de Walestraat 1

Leeuwarden

221

1.443

Nieuwbouw

Toelichting: IKC Franciscus is gevestigd in een schoolgebouw uit het jaar 1966. Het gebouw is in 2004 gerenoveerd, maar nadert op middellange termijn het einde van de levensduur. Het IHP voorziet op termijn in nieuwbouw. De school ervaart momenteel ruimtetekort en een hogere instroom dan voorspelt, wat resulteert in 290 lln. per 01-10-24, het schoolbestuur onderzoekt daarom of het onderwijsruimte kan realiseren in het naastgelegen bestuurskantoor.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

34/94

IKC Prins Constantijn Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Willem Sprengerstraat 77

Leeuwarden

158

-

Doorexploiteren

Toelichting: In IKC Prins Constantijn werken de school en Sinne Kinderopvang samen. De gebruikers zijn gehuisvest in een karakteristiek gebouw uit 1929 welke in 2020 is uitgebreid en gerenoveerd. De school biedt onderwijs aan circa 160 leerlingen, stabiel over de looptijd van het IHP. Dat leidt tot een beperkte normatieve overmaat. Het gebouw wordt na renovatie als goed beoordeeld.

IKC Eigen Wijs Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Verdistraat 2

Leeuwarden

107

-

Doorexploiteren

Toelichting: Basisschool Eigen Wijs is samen met SBO Eigen Wijs en Kinderopvang SKF gehuisvest in een nieuw gebouw. Het gebouw wordt goed beoordeeld. SBO Eigen Wijs maakt ook gebruik van het gebouw. Gezamenlijk is slechts een zeer beperkt normatief overschot zichtbaar. In dit IHP wordt geen maatregel voorzien voor IKC Eigen Wijs.

SBO Eigen Wijs Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Verdistraat 2

Leeuwarden

160

-

Doorexploiteren

Toelichting: SBO Eigen Wijs is samen met IKC Eigen Wijs en Kinderopvang SKF gehuisvest in een nieuw gebouw. Het gebouw wordt goed beoordeeld. Gezamenlijk is slechts een zeer beperkt normatief overschot zichtbaar. In dit IHP wordt geen maatregel voorzien voor IKC Eigen Wijs.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

35/94

Lw o ost

Leeuwarden - Oost 2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

36/94

5.3 Leeuwarden – Oost

Leerlingenprognoses

Het deelgebied Leeuwarden – Oost kent vijf basisscholen en een school voor voortgezet speciaal onderwijs. Per school zijn de adresgegevens, toekomstig leerlingenaantal, de ruimtelijke grondslag en de maatregel beschreven.

1400

1200

1000

Facts & Figures

800

39,5

211.727

8.235

jaar

kg CO₂

m² bvo

Gemiddelde leeftijd

CO₂-uitstoot per jaar

Onderwijscapaciteit

600

400

200

0 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 De Plataanschool

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

IKC Alexia

De Wiele n

Trianova

De Sprong locatie Idzerdastins

37/94

De Plataanschool Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Plataanstraat 2

Leeuwarden

81

1.515

Renovatie

Toelichting: De Plataanschool is, samen met De Potmarge, een dislocatie van IKC Aventurijn, maar functioneert als een zelfstandige school. Het gebouw stamt uit 1958 en is sterk verouderd. Het gebouw biedt ruimte aan circa 80 leerlingen, stabiel over de looptijd van het IHP. Daarmee is een normatieve overmaat van 700 m² bvo zichtbaar. Samen met De Potmarge en IKC Aventurijn is een strategisch perspectief nodig waarop de huisvesting kan aansluiten. Voor De Plataanschool kan renovatie op termijn volgen.

IKC Alexia Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Idzerdastins 61

Leeuwarden

228

1.347

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: IKC Alexia is gevestigd in een gebouw uit 1982, waarmee het gebouw momenteel ruim 40 jaar oud is. De school heeft een normatieve leegstand van circa 500 m² bvo, maar ervaart dat in de praktijk minder. Gezien de leeftijd en gebouwkwaliteit is een maatregel passend. De afweging tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie wordt nader in een businesscase uitgewerkt, samen met het naastgelegen IKC De Sprong.

IKC De Wielen Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Galamastins 2

Leeuwarden

209

1.051

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: Het gebouw van IKC De Wielen is gebouwd in 1987. In 2005 is het gebouw uitgebreid en gerenoveerd. Op basis van circa 210 leerlingen is een normatieve overmaat van grofweg 500 m² bvo zichtbaar. Het gebouw verkeert in redelijke tot goede conditie. In een businesscase wordt de afweging tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie nader gemaakt, ook gericht op de investeringen die in 2005 zijn gedaan en mogelijk nog niet zijn afgeschreven. Het schoolbestuur is bezig met een businesscase om uit te breiden voor kinderopvang.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

38/94

IKC Trianova Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Kingmastate 1

Leeuwarden

280

1.408

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: IKC Trianova is formeel een dislocatie van IKC De Wielen, maar functioneert als een zelfstandige school. Het IKC is gehuisvest in een gebouw uit 1980. Met ongeveer 280 leerlingen (op termijn) is alsnog een normatieve overmaat van ongeveer 500 m² bvo zichtbaar. Er worden op termijn forse uitgaven in het onderhoud gedaan. Het gebouw wordt verder nog redelijk tot goed beoordeeld. Mede daarom is een integrale afweging tussen nieuwbouw, renovatie of vernieuwbouw nodig om het perspectief te bepalen. Het schoolbestuur is bezig met een businesscase om uit te breiden voor kinderopvang.

IKC De Sprong Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Idzerdastins 63

Leeuwarden

170

1.055

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: Het gebouw van IKC De Sprong stamt uit 1981. De school biedt onderwijs aan 188 leerlingen in 2024. Naast de permanente capaciteit is bijna 600 m² bvo aan tijdelijke huisvesting beschikbaar. De kwaliteit van het gebouw wordt gemiddeld beoordeeld, echter temperatuur is zeer slecht te regelen. Een integrale afweging tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie is nodig, samen met het naastgelegen IKC Alexia, om tot toekomstbestendige huisvesting te komen.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

39/94

Leeuwarden - Zuid 2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

40/94

5.4 Leeuwarden – Zuid

Leerlingenprognoses

Het deelgebied Leeuwarden – Zuid kent zeven basisscholen en een school voor voortgezet speciaal onderwijs. Per school zijn de adresgegevens, toekomstig leerlingenaantal, de ruimtelijke grondslag en de maatregel beschreven.

1400

1200

1000

Facts & Figures

800

600

32,1

226.658

11.302

jaar

kg CO₂

m² bvo

Gemiddelde leeftijd

CO₂-uitstoot per jaar

Onderwijscapaciteit

400

200

0 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 Michaë l Sc hool

He t Pale t

De Weide

De Potmarge

Princenhof

Johan Willem Frisoschool

Jenaplan St. Paulusschool

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

41/94

Michaël School Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Hercules Seghersstraat 3

Leeuwarden

216

1.069

Verduurzaming

Toelichting: De Michaël School is een vrije school gevestigd in een modern gebouw uit 2008, met een uitbreiding uit 2011. De school is momenteel bezig met een uitbreiding t.b.v. haar samenwerkingspartner Kinderopvang SKF. Voor de lange termijn heeft de school het streven om in leerlingenaantal niet verder te groeien. Vóór 2050 is het noodzakelijk om het gebouw aardgasvrij te maken.

IKC Het Palet Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Floris Versterstraat 1

Leeuwarden

98

1.768

Renovatie

Toelichting: Het Palet is gehuisvest in een gebouw uit 2008. In het IKC wordt samengewerkt door het onderwijs en Kinderopvang SKF. De school verkeert in redelijk goede staat. Het aantal leerlingen stabiliseert op 100 leerlingen gedurende de looptijd van het IHP. Daarmee is een normatieve overmaat van circa 400 m² bvo zichtbaar. Op de langere termijn is het perspectief een renovatie wanneer het gebouw ongeveer 40 jaar oud is.

De Weide Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Raaigras 28

Leeuwarden

154

975

Nieuwbouw

Toelichting: IKC De Weide is gehuisvest in een gebouw uit 1975. De kinderopvang is in een semipermanent gebouw achter de school gehuisvest. Naast onderwijs en kinderopvang wordt het gebouw ook door Kentalis en onderwijs voor anderstaligen en vluchtelingen gebruikt. Vanaf 2024 stijgt het leerlingenaantal van 140 naar circa 160 leerlingen in 2031, waarna het stabiliseert. Daarmee is een forse normatieve overmaat zichtbaar van circa 1.200 m² bvo, momenteel gedeeltelijk in gebruik door de taalschool. Het IHP voorziet in nieuwbouw voor IKC De Weide gezien de slechte technische staat, het forse ruimteoverschot en de leeftijd van het gebouw.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

42/94

De Potmarge Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Achter de Hoven 304

Leeuwarden

82

1.560

Verduurzaming

Toelichting: De Potmarge is, samen met De Plataanschool, een dislocatie van IKC Aventurijn. Het betreft een kleinschalige school met circa 80 leerlingen, stabiel voor de komende jaren. In het gebouw is een normatieve leegstand van ongeveer 75% zichtbaar. Het schoolbestuur wenst de locatie echter als zelfstandige school in stand te houden. Het gebouw stamt uit 1954 en vraagt om verduurzaming op korte termijn. Echter, voordat een maatregel wordt gerealiseerd is een strategisch perspectief op De Potmarge, De Plataanschool en IKC Aventurijn nodig waarbij de huisvesting kan aansluiten.

Princenhof Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Prinsessenweg 2

Leeuwarden

135

1.436

Verduurzaming

Toelichting: De Princenhof is gehuisvest in een modern gebouw uit 2014. Ondanks het moderne en duurzame gebouw ervaren de gebruikers een slecht binnenklimaat. Het aantal leerlingen daalt de komende jaren van circa 150 naar 135 leerlingen. Inpandig is een gymzaal op de verdieping aanwezig. De gemeente is eigenaar en beheerder van de gymzaal. De kwaliteit van het gebouw is relatief goed. Er is echter geen urgentie. Verduurzaming wordt op lange termijn ingezet, om daarmee aan de klimaatdoelen te voldoen.

Johan Willem Frisoschool Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Carel Fabritiusstraat 21

Leeuwarden

262

2.293

Verduurzaming

Toelichting: De Johan Willem Frisoschool is gehuisvest in een gebouw uit 1988. In 2016 is het gebouw intern gerenoveerd, echter niet levensduurverlengend. De school is onderdeel van een IKC; in het gebouw zijn ook de kinderopvang en BSO gevestigd. De staat van het gebouw is redelijk goed. Op basis van de leeftijd wordt het gebouw verder, op termijn, verduurzaamd.

Jenaplan St. Paulusschool Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Julianalaan 40

Leeuwarden

233

2.406

Renovatie

Toelichting: De Jenaplanschool is gehuisvest in een gebouw uit 2003. Het aantal leerlingen stijgt van circa 200 leerlingen in 2023 naar 240 leerlingen in 2035. Normatief is een leegstand van ruim 600 m² bvo zichtbaar, echter wordt dit niet als probleem ervaren. De ventilatie wordt door het schoolbestuur vervangen. Het gebouw is in redelijke conditie. Op termijn voorziet het IHP in renovatie, na de eerste levenscyclus van het gebouw.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

43/94

Goutum 2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

44/94

5.5 Goutum

Leerlingenprognoses

Het deelgebied Goutum kent vier basisscholen, waarvan IKC Middelsee recent gestart is als nieuwe school. Per school zijn de adresgegevens, toekomstig leerlingenaantal, de ruimtelijke grondslag en de maatregel beschreven.

1200

1000

800

Facts & Figures 600

19

36.132

8.057

jaar

kg CO₂

m² bvo

Gemiddelde leeftijd

CO₂-uitstoot per jaar

Onderwijscapaciteit

400

200

0 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 IKC Wiarda

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

De Pionie r

IKC Teres a

IKC Middelsee

45/94

IKC Wiarda Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Buorren 13

Goutum

187

1.141

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: Het IKC Wiarda in Goutum kent zijn oorsprong in 1974 en is door de jaren heen meerdere malen uitgebreid. De school is in 2014 gerenoveerd, echter wordt het gebouw wisselend beoordeeld. Het aantal leerlingen daalt van 260 leerlingen in 2022 naar 190 leerlingen in 2039. Daarmee ontstaat een oplopend normatieve overmaat van circa 400 m² bvo in 2039. Ook in de exploitatie scoort het gebouw gemiddeld. Het gebouw is eerder gerenoveerd maar vraagt ondertussen om een nieuwe maatregel. In een nadere afweging wordt er gezocht naar een maatwerkoplossing zoals gedeeltelijke renovatie, rekening houdend met de oudere en nieuwere bouwdelen.

De Pionier Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Molkenkelder 4a

Goutum

263

-

Doorexploiteren

Toelichting: De Pionier is gehuisvest in een karakteristiek gebouw uit 2009. De school ervaart door een sterke groei in het aantal leerlingen momenteel ruimtetekort, er wordt daarom gebouwd aan een uitbreiding welke na de zomer van 2025 wordt opgeleverd. Daarmee bedraagt de capaciteit straks 475 leerlingen.

IKC Middelsee Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Felling 2

Leeuwarden

-

-

Doorexploiteren

Toelichting: IKC Middelsee is een nieuw IKC, welke in 2023 een nieuw gebouw heeft betrokken in de wijk Middelsee. In de school wordt samengewerkt door het onderwijs en Sinne Kinderopvang. De school heeft momenteel nog maar een beperkt aantal leerlingen, maar is sterk groeiende door nieuwbouwwoningen in de omgeving. Het gebouw is berekend op 350 leerlingen.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

46/94

IKC Teresa Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Wergeasterdyk 58

Leeuwarden

336

-

Doorexploiteren

Toelichting: Toelichting: IKC Teresa is gehuisvest in een recent gebouw uit 2019. De school heeft door een groeiend leerlingenaantal een ruimtetekort en beschikt over tijdelijke huisvesting. De school is momenteel bezig met de voorbereiding van een uitbreiding van 257 m² bvo voor het onderwijs. Na de uitbreiding beschikt de school over 1996m2 bvo en een totale capaciteit van 357 leerlingen.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

47/94

Buitengebied – Zuid & Grou - Jirnsum 2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

48/94

5.6 Buitengebied – Zuid

Leerlingenprognoses

Het deelgebied Buitengebied – Zuid kent acht basisscholen verspreid over drie verschillende dorpen. Per school zijn de adresgegevens, toekomstig leerlingenaantal, de ruimtelijke grondslag en de maatregel beschreven.

800

700

600

500

Facts & Figures

400

33,8

105.433

6.202

jaar

kg CO₂

m² bvo

Gemiddelde leeftijd

CO₂-uitstoot per jaar

Onderwijscapaciteit

300

200

100

0 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

Taeke Jan Roordaskoalle

De Do rps koalle Wirdum

De Twame ste r

De Finne

Trije Doarpen Skoalle

Regioskoalle De Gre idefûgel

De Gielguorde

It Pe rtoer

49/94

Taeke Jan Roordaskoalle Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Tjissema 6

Wytgaard

44

421

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: De Taeke Jan Roordaskoalle is een kleine dorpsschool in Wytgaard. Het gebouw stamt uit 1981 en wordt tamelijk goed beoordeeld. Het aantal leerlingen bedraagt momenteel 36, waarbij er de komende jaren een lichte stijging tot 50 leerlingen wordt verwacht. Een beperkte overmaat van 150 m² bvo is zichtbaar. Gezien de leeftijd van het gebouw is er behoefte aan een maatregel; in een businesscase worden renovatie, vernieuwbouw en nieuwbouw afgewogen, met daarbij in acht nemende mogelijkheden tot behoud van dorpsscholen.

De Dorpskoalle Wirdum Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

T. Beekhuisstraat 4

Wirdum

115

778

Nieuwbouw

Toelichting: De Dorpskoalle Wirdum groeit van 88 naar 115 leerlingen tot 2039. Momenteel is de school bezig met een haalbaarheidsonderzoek voor nieuwe huisvesting als onderdeel van een dorpsvoorziening. De nieuwbouw is naar verwachting in 2028 gerealiseerd.

Trije Doarpen Skoalle Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Master Gorterstrjitte 9

Reduzum

91

1.636

Renovatie

Toelichting: De Trije Doarpen Skoalle is gehuisvest in een gebouw uit 1998. Tussentijds is het gebouw in 2013 gerenoveerd. Het aantal leerlingen daalt van circa 100 leerlingen in 2025 naar 80 leerlingen in 2033. Daarna wordt een stijging verwacht. Een normatieve overmaat van 200 m² bvo, oplopend tot ruim 300 m² bvo is zichtbaar. De kwaliteit van het gebouw is redelijk tot goed. Op termijn is een renovatie ter verlenging van de levensduur de maatregel.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

50/94

De Finne Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

De Greiden 1

Warten

85

573

Renovatie

Toelichting: De Finne is gehuisvest in een gebouw uit 2002, het gebouw wordt door het schoolbestuur als kwalitatief goed ervaren. In de komende 15 jaar groeit het aantal leerlingen van 68 naar ongeveer 85. Dit zorgt ervoor dat de bestaande normatieve leegstand verdwijnt en er mogelijk op termijn krapte ontstaat. Vóór 2050 wordt het gebouw, aan het einde van de levenscyclus, gerenoveerd.

De Twamester Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

B.K. van den Bergstrjitte 2a

Wergea

167

1.010

Verduurzaming

Toelichting: Basisschool De Twamester is gevestigd in een modern gebouw uit 2014. Het gebouw wordt kwalitatief als goed beoordeeld, het gebouw vraagt echter nog om een aanvullende verduurzaming vóór 2050 om het aardgasvrij te maken. Het leerlingenaantal groeit de komende jaren naar verwachting van 140 naar circa 167, uitbreiding is echter niet nodig. De school is momenteel bezig met een plan om uit te breiden naar een IKC.

Regioskoalle De Greidefûgel Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Oan E Kamp 6

Baard

42

411

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: De Greidefûgel is gehuisvest in een gebouw uit 1987. Het gebouw is in 1997 uitgebreid en halverwege de eerste levenscyclus gerenoveerd in 2006. In de toekomst stabiliseert het leerlingenaantal zich op 40 leerlingen. Een structurele normatieve overmaat van ten minste 250 m² bvo is zichtbaar. Aan het einde van de levensduur vindt in een businesscase een afweging plaats tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie om de maatregel te bepalen.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

51/94

De Gielguorde Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Master Jansenstrjitte 10

Mantgum

99

698

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: In Mantgum staat basisschool De Gielguorde. Het gebouw van de Gielguorde is gebouwd in 1978 en is in 1993 uitgebreid en in 2007 gerenoveerd. Tot 2029 daalt het leerlingenaantal tot 90 leerlingen. Daarna is een stijging tot 100 leerlingen in 2037 zichtbaar. In het gebouw is normatief een overmaat van circa 200 m² bvo aanwezig. Aan het einde van de levensduur vindt in een businesscase een afweging plaats tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie om de maatregel te bepalen.

It Pertoer Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Bumaleane 1

Weidum

76

582

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: Het schoolgebouw van It Pertoer is in 1984 gebouwd, niet lang daarna uitgebreid en in 2003 gerenoveerd. Gemiddeld genomen volgen circa 80 leerlingen onderwijs. Na 2029 is een zeer beperkte daling in het leerlingenaantal zichtbaar. Er ontstaat een normatieve overmaat van grofweg 200 m² bvo. Aan het einde van de levensduur vindt in een businesscase een afweging plaats tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie om de maatregel te bepalen.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

52/94

5.7 Grou - Jirnsum

Leerlingenprognoses

Het deelgebied Grou – Jirnsum kent vier basisscholen verspreid over de twee kernen. Per school zijn de adresgegevens, toekomstig leerlingenaantal, de ruimtelijke grondslag en de maatregel beschreven.

700

600

500

Facts & Figures

400

12,5

36.248

4.218

jaar

kg CO₂

m² bvo

Gemiddelde leeftijd

CO₂-uitstoot per jaar

Onderwijscapaciteit

300

200

100

0 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 Sint Radboud

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

Nijdjip

It Tredde Sté

De TWA Fisken

53/94

Sint Radboud Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Dekemastrjitte 2b

Jirnsum

95

1.574

Verduurzaming

Toelichting: De Sint Radboud en It Tredde Sté zijn gehuisvest in een modern gebouw uit 2013. Hierdoor kunnen ze bij ruimtetekort onderling van elkaars ruimte gebruikmaken. Sint Radboud ervaart een structureel ruimtetekort op basis van het aantal leerlingen, circa 120 in 2027 en daarna afnemend richting 90 leerlingen in 2039. Ondanks dat het een modern gebouw is, vraagt het gebouw vóór 2050 nog om aanvullende verduurzaming om het gebouw aardgasvrij te maken.

It Tredde Sté Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Dekemastrjitte 2a

Jirnsum

27

1.574

Verduurzaming of afstoten

Toelichting It Tredde Sté en Sint Radboud zijn gehuisvest in een modern gebouw uit 2013. Hierdoor kunnen ze bij ruimtetekort onderling van elkaars ruimte gebruikmaken. Ondanks dat het een modern gebouw is, vraagt het gebouw vóór 2050 nog om aanvullende verduurzaming om het gebouw aardgasvrij te maken. Het aantal leerlingen van It Tredde Sté daalt tot circa 25 leerlingen in 2035, het schoolbestuur heeft daarom bij de gemeenteraad het verzoek ingediend om de school met ingang van het schooljaar 2025/2026 te sluiten. De gemeenteraad moet hier nog een besluit over nemen.

De TWA Fisken Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Jongema 6

Grou

205

4.114

Verduurzaming

Toelichting: De TWA Fisken is samen met de Nijdjip gehuisvest in een modern gebouw uit 2012. Het gebouw kent echter door ontwerpkeuzes enkele technische gebreken. Het aantal leerlingen daalt lichtelijk tot circa 200 leerlingen in 2027. Daarna stabiliseert het leerlingenaantal. Bij De TWA Fisken is een normatief overschot van grofweg 1.000 m² bvo zichtbaar, maar ruimtetekort en -overschot kunnen worden uitgewisseld met de Nijdjip. Installatietechnisch worden problemen ervaren. Verduurzaming is de maatregel in het IHP.

Nijdjip Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Jongema 4

Grou

171

4.114

Verduurzaming

Toelichting: Zie TWA Fisken. Voor Nijdjip geldt een licht stijgend leerlingenaantal van circa 150 leerlingen in 2025 tot 175 leerlingen in 2039.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

54/94

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

Hempens

55/94

5.8 Hempens

Leerlingenprognoses

Het deelgebied Hempens kent vier basisscholen, Per school zijn de adresgegevens, toekomstig leerlingenaantal, de ruimtelijke grondslag en de maatregel beschreven.

1200

1000

800

Facts & Figures

600

26,5

178.260

8.386

jaar

kg CO₂

m² bvo

Gemiddelde leeftijd

CO₂-uitstoot per jaar

Onderwijscapaciteit

400

200

0 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 Wille m Alexandersc hool

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

Wynwizer

Maximasc hool

CBS Klaverblad

56/94

Willem Alexanderschool Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Keizerskroon 86a

Leeuwarden

302

1.719

Nieuwbouw

Toelichting: De Willem Alexanderschool huist in een gebouw dat voorheen twee scholen bevatte. Het gebouw stamt uit 1977 en is in 2007 gerenoveerd. De school is een IKC samen met Sinne Kinderopvang. De opvang zit in een eigen locatie naast de school. Vanaf 2025 wordt een stijging van 250 tot 300 leerlingen in 2035 verwacht. Daarmee is een forse overmaat zichtbaar van grofweg 700 m² bvo. Ondanks een tussentijdse renovatie wordt het gebouw matig tot redelijk beoordeeld. Het IHP voorziet in nieuwbouw, zowel op basis van bouwjaar, gebouwkwaliteit en overmaat.

Wynwizer Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Pikemar 17

Leeuwarden

181

1.110

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: De Wynwizer is samen met CBS Klaverblad (PCBO) en Sinne Kinderopvang in een gebouw uit 2005 gehuisvest. Het gebouw verkeert in goede staat. De gebruikers ervaren echter wel problemen met het binnenklimaat. Op termijn, aan het einde van de levensduur vindt er een afweging plaats tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie. Onderdeel van deze businesscase is een inpassing van de Maximaschool (zie verder).

Maximaschool Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Glinswei 4

Leeuwarden

212

-

Inpassingsstudie

Toelichting: De Maximaschool is gehuisvest in semipermanente huisvesting die in 2007 is gerealiseerd, vlak naast de Wynwizer. Het aantal leerlingen van de Maximaschool daalt van ruim 350 leerlingen in 2021 naar circa 210 leerlingen in 2039. Zowel door de tijdelijke aard van de huisvesting als het dalend leerlingenaantal is een strategisch perspectief op toekomstige huisvesting nodig. Oorspronkelijk is het idee geweest de Maximaschool en de Wynwizer in één gebouw te huisvesten. Het schoolbestuur wenst goede huisvesting voor zowel de Maximaschool als het HB-onderwijs van het Klaverblad. Er wordt een businesscase, waarbij inpassing in het gebouw van de Wynwizer wordt onderzocht, opgesteld voor gezamenlijke huisvesting van de Maximaschool en CBS Klaverblad.

CBS Klaverblad Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Pikemar 15

Leeuwarden

113

-

Inpassingsstudie

Toelichting: De school is samen Sinne en de Wynwizer in het gelijknamige gebouw gehuisvest. Voor de toekomst van het HB-onderwijs is passende huisvesting noodzakelijk. In voornoemde inpassingsstudie worden de mogelijkheden hiervoor onderzocht.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

57/94

Buitengebied - Noord

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

58/94

5.9 Buitengebied – Noord

Leerlingenprognoses

Het deelgebied Buitengebied – Noord kent vijf basisscholen verspreid over zes dorpen. Per school zijn de adresgegevens, toekomstig leerlingenaantal, de ruimtelijke grondslag en de maatregel beschreven.

900

800

700

600

Facts & Figures 500

35,2

162.737

5.874

jaar

kg CO₂

m² bvo

Gemiddelde leeftijd

CO₂-uitstoot per jaar

Onderwijscapaciteit

400

300

200

100

0 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 De Swirre l

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

De Sprankel

Arjen Roe lofsskoalle

OBS De Jint

OBS De Twilling

59/94

De Swirrel Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Greate Buorren 32

Britsum

122

814

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: De Swirrel is ontstaan vanuit een fusie van drie basisscholen, met als doel kwalitatief thuisnabij onderwijs aan te kunnen blijven bieden. Eén van de schoolgebouwen is destijds aangepast voor de fusieschool. Het gebouw is in 1977 gebouwd. Vanaf 2025 biedt de school onderwijs aan circa 120 leerlingen. Daarmee is een normatieve overmaat in het gebouw van 300 m² bvo zichtbaar. Het gebouw wordt gemiddeld genomen redelijk beoordeeld. Aan het einde van de levensduur vindt in een businesscase een afweging plaats tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie om de maatregel te bepalen.

De Sprankel Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Felixwei 17

Stiens

361

2.016

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: De Sprankel is gevestigd in een gebouw uit 1976. Het schoolgebouw (1976) is halverwege de eerste levenscyclus gerenoveerd. Het leerlingenaantal stijgt van circa 300 leerlingen in 2021 naar ruim 350 leerlingen in 2033. Daarna stabiliseert het aantal leerlingen. Een structureel ruimtetekort à 80 m² bvo vanaf 2029 is het gevolg. Aan het einde van de levensduur vindt in een businesscase een afweging plaats tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie om de maatregel te bepalen. Hier is speciale aandacht voor het ruimtetekort nodig.

Arjen Roelofsskoalle Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Leijesterpaed 4

Hijum

33

580

Renovatie

Toelichting: Dorpsschool OBS Arjen Roelofsskoalle trekt leerlingen uit Hijum en brede omgeving. De school is gehuisvest in een gebouw uit 2005. Een lichte daling van bijna 50 leerlingen in 2021 naar 33 leerlingen in 2027 is ingezet. Daarna lijkt het aantal leerlingen rond 35 te stabiliseren, waarbij een normatief ruimteoverschot van circa 150 m² bvo past. Het schoolgebouw van de Arjen Roelofsskoalle stamt uit 2005 en is momenteel halverwege haar levensduur. Aan het einde van de eerste levenscyclus wordt het gebouw gerenoveerd.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

60/94

OBS De Jint Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Plataanstrjitte 2

Stiens

210

1.256

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: OBS De Jint is gehuisvest in een gebouw uit 1992. Het gebouw is intern geschikt gemaakt om als IKC te functioneren. Structureel biedt de school onderwijs aan ruim 200 leerlingen. Met enige tijdelijke huisvesting – in 2004 zijn drie lokalen bijgebouwd – zit de school normatief bezien krap. Het gebouw wordt goed beoordeeld. Aan het einde van haar levensduur wordt in een businesscase de afweging tussen nieuwbouw, vernieuwbouw, renoveren of verduurzaming gemaakt.

OBS De Twilling Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Ieleane 8

Stiens

108

743

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: OBS De Twilling is gehuisvest in een gebouw uit 1999. Het leerlingenaantal stabiliseert op 110 leerlingen. Structureel is een overmaat van 600 m² bvo zichtbaar. Het gebouw vraagt op langere termijn, vóór 2050, om een afweging tussen renovatie, vernieuwbouw of nieuwbouw.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

61/94

Voortgezet onderwijs 2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

62/94

5.10 Voortgezet onderwijs

Leerlingenprognoses

In de gemeente Leeuwarden zijn er 17 middelbare scholen verspreid over Leeuwarden en Grou. Per school zijn de adresgegevens, toekomstig leerlingenaantal, de ruimtelijke grondslag en de maatregel beschreven.

8000

7000

6000

5000

Facts & Figures

4000

3000

49,3

828.338

71.984

jaar

kg CO₂

m² bvo

Gemiddelde leeftijd

CO₂-uitstoot per jaar

Onderwijscapaciteit

2000

1000

0 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 Gomarus College

Gymnasium Beye rs Naudé

Comenius Chr SGM Zame nhof

Comenius Chr SGM, Esdoorn

Piter Jelles Ste delijk Gymnasium

Piter Jelles Ynsicht

Piter Jelles De Dyk

Piter Jelles Montessori College

Piter Jelles De Brêge

Comenius Chr SGM Marië nburg

Piter Jelles Le euwarder Lyc eum

CSG Comenius Klein Mariënburg

Piter Jelles Impulse

Piter Jelles ISK Hempenserwe g

OPB SGM Sevenwolden

Comenius Chr SGM Forum

Piter Jelles ISK Melkemastate

Mariënburg Academie

De Manege

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

63/94

Gymnasium Beyers Naudé Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Gymnasiumstraat 36

Leeuwarden

419

3.868

Verduurzaming

Toelichting: Gymnasium Beyers Naudé is gevestigd in een karakteristiek gebouw. De school heeft te maken met een dalend leerlingenaantal tot circa 2030, waarna lichte groei ontstaat. Het schoolbestuur heeft de afgelopen jaren aanzienlijk geïnvesteerd in het gebouw. Zo is met behulp van SUVIS het binnenklimaat verbeterd. Het gebouw vraagt echter op termijn om een verdere verduurzaming. Het monumentale karakter vraagt om maatwerk.

Gomarus College Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Irenestraat 5

Leeuwarden

433

3.256

Verduurzaming

Toelichting: Het Gomarus College is een gereformeerde middelbare school, gevestigd in een modern gebouw uit 2018. De school groeit sterk en daarom is er in 2023 een uitbreiding gerealiseerd. Het gebouw is momenteel al duurzaam gerealiseerd. Vóór 2050 is het echter nog nodig om het gebouw aardgasvrij te maken.

Comenius Chr SGM Zamenhof Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Robert Kochstraat 6

Leeuwarden

722

10.993

Renovatie

Toelichting: Het schoolgebouw van Comenius Zamenhof stamt uit 2009. Het schoolgebouw is in goede staat, echter worden er wel problemen met het binnenklimaat ervaren. Er is door een licht dalend leerlingenaantal sprake van een klein normatief ruimteoverschot, dit is echter beperkt en kan binnen de totale capaciteit van het BRIN-nummer worden opgevangen. Het gebouw wordt gerenoveerd na de eerste levenscyclus.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

64/94

Comenius Chr SGM Esdoorn Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Esdoornstraat 52

Leeuwarden

364

4.721

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: Het gebouw van Comenius Esdoorn is in 2016 (cosmetisch) gerenoveerd en scoort op alle fronten redelijk. Wel moet de komende vier jaar onderzocht worden wanneer het gebouw het einde van haar levensduur bereikt. In het gebouw is sprake van ruimtegebrek, dit wordt opgelost door gebruik te maken van andere locaties van het schoolbestuur. Parallel aan het IHP overweegt het schoolbestuur strategische wijzigingen in haar huisvestingsportefeuille. De uitkomsten hiervan hebben mogelijk effect op het IHP. Wanneer geen wijzigingen worden aangegeven, is aan het einde van de levenscyclus van het gebouw een afweging tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie de maatregel in het IHP.

Piter Jelles Stedelijk Gymnasium Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Noorderweg 1

Leeuwarden

481

2.852

Renovatie

Toelichting: Het monumentale gebouw van het Stedelijk Gymnasium stamt uit 1881. De school heeft naast het hoofdgebouw tevens een monumentaal bijgebouw, genaamd De Manege. Het leerlingenaantal stijgt de komende jaren licht van 468 leerlingen tot 481 in 2039. Het gebouw is gedurende de levensduur op verschillende niveaus gerenoveerd, maar vraagt om een grondige renovatie met als doel de gebruiksduur van het gebouw met 40 jaar te verlengen. Gezien het monumentale karakter is maatwerk geboden.

Piter Jelles Ynsicht Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Prinsessenweg 4

Leeuwarden

536

6.003

Renovatie

Toelichting: Piter Jelles Ynsicht is gebouwd in 2008 en verkeert in goede staat. Het leerlingenaantal stijgt de komende jaren licht van 463 tot 563 leerlingen. Ondanks de groei kampt de school echter met een forse overmaat van ruim 35%. Op langere termijn, aan het einde van de levensduur, wordt het gebouw gerenoveerd.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

65/94

Piter Jelles De Dyk & De Brêge Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Egelantierstraat 86 + 88

Leeuwarden

726

7.600

Renovatie

Toelichting: Piter Jelles De Dyk en De Brêge delen gezamenlijk een gebouw, gebouwd in 2007. Het gebouw heeft een kenmerkende indeling specifiek afgestemd op het type onderwijs. Het gebouw verkeert in goede staat, het schoolbestuur ervaart echter wel krapte. Op de langere termijn, aan het einde van de levenscyclus, wordt het gebouw gerenoveerd, waar nieuwbouw vooralsnog tot significant hogere investeringen leidt.

Piter Jelles Montessori College & Impulse Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Douwe Kalmaleane 2 + 4

Leeuwarden

982

8.008

Renovatie

Toelichting: Het gebouw van het Montessori College en Impulse is gebouwd in 1985. Het schoolbestuur ervaart de kwaliteit als redelijk, ondanks dat het gebouw al wel is verouderd. In de afgelopen jaren is door het schoolbestuur al geïnvesteerd in het verbeteren van het binnenklimaat. Het gebouw vraagt op langere termijn om een grotere levensduurverlengende renovatie na de eerste levenscyclus.

Piter Jelles Leeuwarder Lyceum Adres Doctor Jacob Botkeweg 3

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Leeuwarden

832

5.910

Nieuwbouw

Toelichting: Het Leeuwarder Lyceum is gehuisvest in een sterk verouderd gebouw uit 1976. Er is momenteel planvorming voor nieuwbouw in de wijk Middelsee gaande.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

66/94

Comenius Chr SGM Mariënburg Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Achter de Hoven 118

Leeuwarden

892

6.196

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: Comenius Mariënburg is de grootste locatie van het schoolbestuur. De locatie is gebouwd in 1992 en later op verschillende momenten uitgebreid. Ten opzichte van het oorspronkelijk bouwjaar is het gebouw momenteel over de helft van de levenscyclus. Daarbij ervaart het schoolbestuur al verschillende gebouwproblemen zoals het binnenklimaat en is er sprake van een normatieve overmaat van ongeveer 25%. Aan het einde van de levensduur vindt een afweging plaats tussen nieuwbouw en renovatie. Parallel aan het IHP overweegt het schoolbestuur strategische wijzigingen in haar huisvestingsportefeuille. De uitkomsten hiervan hebben mogelijk effect op het IHP. Wanneer geen wijzigingen worden aangegeven, is aan het einde van de levenscyclus van het gebouw een afweging tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie de maatregel in het IHP.

CSG Comenius Klein Mariënburg Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

J.H. Knoopstraat 3

Leeuwarden

266

1.646

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: Klein Mariënburg betreft een nevenvestiging van Mariënburg. Het gebouw stamt uit 1960 en vraagt op korte termijn om een maatregel. Er vindt een afweging plaats van nieuwbouw en renovatie. Daarbij moet de haalbaarheid van verlenging van levensduur worden aangetoond. Indien niet haalbaar is betreft nieuwbouw een alternatief. Parallel aan het IHP overweegt het schoolbestuur strategische wijzigingen in haar huisvestingsportefeuille. De uitkomsten hiervan hebben mogelijk effect op het IHP. Wanneer geen wijzigingen worden aangegeven, is aan het einde van de levenscyclus van het gebouw een afweging tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie de maatregel in het IHP.

Mariënburg Academie Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Schrans 7

Leeuwarden

-

-

Afstoten

Toelichting: De locatie is juli 2024 afgestoten door het schoolbestuur. Het gebouw is geen eigendom van de gemeente.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

67/94

Piter Jelles ISK Hempenserweg Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Hempenserweg 33

Leeuwarden

227

-

Afstoten

Toelichting: ISK Hempenserweg is gehuisvest in het gebouw van Leeuwarder Lyceum. Het Leeuwarder Lyceum is momenteel bezig met planvorming voor nieuwbouw in de wijk Middelsee. Nader onderzoek dient uit te wijzen waar de ISK in de toekomst wordt gehuisvest.

Comenius Chr SGM Forum Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Plataanstraat 1

Leeuwarden

355

-

Onderzoek

Toelichting: Het schoolbestuur heeft de locatie Forum in gebruik sinds 2018. Het betreft een voormalig gebouw van een ander schoolbestuur. Parallel aan het IHP overweegt het schoolbestuur strategische wijzigingen in haar huisvestingsportefeuille. De uitkomsten hiervan hebben effect op de herijking van dit IHP.

Piter Jelles ISK Melkemastate Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Melkemastate 29

Leeuwarden

59

-

Doorexploiteren

Toelichting: ISK Melkemastate betreft een kleinschalige ISK. De ISK is gehuisvest bij De Monoliet (RENN4) in het gebouw. Het schoolbestuur (OVO) wenst de ISK door te exploiteren.

Piter Jelles ISK Verlengde Schrans Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Verlengde Schrans 35

Leeuwarden

-

-

Doorexploiteren

Toelichting: ISK Verlengde Schrans betreft een kleinschalige ISK locatie van schoolbestuur (OVO) sinds het schooljaar 2025/2026. De locatie is gehuurd voor een periode van 5 jaar.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

68/94

OPB SGM Sevenwolden Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Burstumerdyk 5

Grou - Jirnsum

247

2.164

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: Het gebouw van OPB SGM Sevenwolden is gebouwd in 2001. De school heeft een bredere regiofunctie voor de omliggende dorpen en huist samen met andere organisaties, zoals de bibliotheek. Momenteel verkeert het gebouw nog in goede staat. Na de eerste levenscyclus wordt er een afweging gemaakt tussen nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

69/94

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

Speciaal onderwijs

70/94

5.11 Speciaal onderwijs In de gemeente Leeuwarden zijn er 5 scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs verspreid over Leeuwarden. Per school zijn de adresgegevens, toekomstig leerlingenaantal, de ruimtelijke grondslag en de maatregel beschreven.

Facts & Figures

31,5

57.831

13.237

jaar

kg CO₂

m² bvo

Gemiddelde leeftijd

CO₂-uitstoot per jaar

Onderwijscapaciteit

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

71/94

SO Caleidoscoop Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Wilaarderburen 2

Leeuwarden

150

1.690

Afweging nieuwbouw/renovatie

Toelichting: De Caleidoscoop is een school voor speciaal onderwijs, gefocust op leerlingen met gedragsproblematiek. De school is gehuisvest in een jong gebouw uit 2008. Op langere termijn, na de eerste levenscyclus, wordt de afweging voor renovatie, nieuwbouw of vernieuwbouw gemaakt. Renovatie prevaleert, echter kampt de school normatief met een forse overmaat welke tijdelijk wordt ingevuld door andere gebruikers. Een nadere afweging vindt te zijner tijd plaats.

SO It Twalûk - Larixstraat Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Larixstraat 3

Leeuwarden

80

976

Nieuwbouw

Toelichting: It Twalûk, locatie Larixstraat is een school in Leeuwarden voor speciaal onderwijs. Er wordt momenteel gebouwd aan een nieuw schoolgebouw.

(V)SO It Twalûk Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Haydnstraat 2

Leeuwarden

214

1.909

Renovatie

Toelichting: It Twalûk is een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs in Leeuwarden. De school is gehuisvest in een gebouw dat gedeeltelijk gerenoveerd is in 2007. Gezien het oorspronkelijke bouwjaar vraagt het gebouw om een levensduurverlengende renovatie op termijn.

VSO Monoliet Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Cornelis Trooststraat 29

Leeuwarden

300

3.414

Verduurzaming

Toelichting: De Monoliet is een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs. Door het stijgende aantal leerlingen zijn deze verdeeld over twee locaties. Vanuit het onderwijs is er de wens om niet verder uit te breiden. Dit is echter afhankelijk van de ontwikkeling van het aantal leerlingen en de actualiteiten rondom passend onderwijs en doorverwijzingen naar speciaal onderwijs. Het schoolgebouw verkeert in goede staat en is gebouwd in 2014. Vóór 2050 is nog beperkte aanvullende verduurzaming noodzakelijk.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

72/94

VSO Monoliet (Melkemastate) Adres

Kern

Aantal leerlingen in 2039

Grondslag (m2)

Maatregel

Melkemastate 29

Leeuwarden

100

-

Doorexploiteren

Toelichting: Het gebouw aan de Melkemastate is een dislocatie van de Monoliet. Idealiter wenst het schoolbestuur de leerlingen en expertise op één locatie te huisvesten, echter is dit gezien het huidige leerlingenaantal (nog) niet mogelijk. Vooralsnog wordt de huidige situatie doorgezet door het schoolbestuur.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

73/94

6. Financiële kaders en investeringen In dit hoofdstuk staan de financiële en ruimtelijke uitgangspunten beschreven voor de scenario’s. Per locatie worden de genoemde huisvestingsmaatregelen aan de hand van onderstaande financiële uitgangspunten geraamd.

6.1 Uitgangspunten investeringsbedragen Investeringsbedragen op basis van marktprijzen De huidige VNG-normbedragen voor scholenbouw zijn niet toereikend om schoolgebouwen te realiseren die voldoen aan de eisen van deze tijd. Zowel VNG, PO-raad en VO-raad benoemen dat de noodzaak voor extra budget om de huisvesting op een kwalitatief goed niveau te houden onverminderd is. Uit een analyse van diverse kostenbronnen (Bouwkostenkompas, BDBindexcijfers en Marktindicator) en recente aanbestedingen en werkelijke bouwkosten voor een school die aan het wettelijk minimum (Bouwbesluit) voldoet, blijkt dat er een verschil met de normbedragen is. De jaarlijkse indexering van de normbedragen over de afgelopen jaren heeft de werkelijke prijsontwikkelingen in de markt onvoldoende gevolgd.

Financiële uitgangspunten investeringsbedragen ▪

▪ ▪ ▪

▪ ▪

De genoemde bedragen zijn stichtingskosten inclusief btw en exclusief bijkomende kosten als sloopkosten, tijdelijke huisvesting en de verwerving en het bouwrijp maken van grond; De genoemde investeringsbedragen zijn gebaseerd op prijspeil januari 2025; Een investering in nieuwbouw wordt afgeschreven in 50 jaar, renovatie in 40 jaar; Het uitgangspunt voor de investeringsbedragen is, conform Leeuwarder Basisniveau (kwaliteitskader), gericht op energie neutrale gebouwen (ENG) en Frisse Scholen klasse B; Indexatie van de bedragen vindt gedurende de looptijd van het IHP plaats conform de BDB-bouwkostenindex (structurele indexatie); Een investering gaat gepaard met een voorbereidingskrediet. Deze bedraagt 10% van het investeringsbedrag en wordt voorafgaand aan de

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

daadwerkelijke investering verstrekt. Dit voorbereidingskrediet is onderdeel van de genoemde investeringsbedragen. Voorbereidingskredieten worden niet separaat in de uitvoeringsagenda (zie verder) benoemd. Prijspeil januari 2025 BENG en FS klasse B

Primair onderwijs per m² bvo

Voortgezet onderwijs per m² bvo

-

Tot 700 m2

€ 3.900

-

-

Tot 1.200 m²

€ 3.800

-

-

Tot 1.700 m²

€ 3.650

-

-

Vanaf 1.700 m²

€ 3.550

€ 3.750

+ Toeslag energieneutraal

+ € 150

+ € 150

+ Toeslag circulair bouwen

+ 10%

+ 10%

Subsidies nevenoverheden De provincie Fryslân en de rijksoverheid hebben verschillende subsidies voor verduurzaming, renovatie en het verbeteren van het binnenklimaat van bestaande gebouwen. Voorbeelden hiervan zijn de DUMAVA en KlimOp Fryslân. Deze regelingen kunnen worden ingezet als onderdeel van de financiële dekking voor een vernieuwbouw. De beschikbaarheid, voorwaarden en de verdeling van de resterende investering tussen de schoolbesturen en de gemeente zijn maatwerk per project.

Rekenen met de circulaire restwaarde De gemeente Leeuwarden heeft voor haar eigen vastgoedportefeuille in haar financiële verordening de optie opgenomen om te rekenen met circulaire restwaarde voor nieuwe gebouwen, in de uitvoering wordt per project een afweging gemaakt. De restwaarde reduceert de jaarlijkse kapitaallasten. Met deze ‘besparing’ kunnen de circulaire ambities mede gerealiseerd worden.

74/94

Taakverdeling en demarcatie In onderstaande tabel wordt bij iedere maatregel benoemd bij wie de verantwoordelijkheid ligt voor het uitvoeren van het scenario en wat het bijbehorende maximale gemeentelijke budget is.

Het schoolbestuur mag echter wel boven deze normen investeren in het gebouw, bijvoorbeeld om een lager energieverbruik of een beter binnenklimaat te realiseren. Dit is toegestaan onder de voorwaarde dat het gaat om een redelijk bedrag en binnen een redelijke termijn.

Het College van Burgemeester en Wethouders kan in bijzondere gevallen, zoals bij tussentijdse huisvestingsbesluiten of bijzondere schoolgebouwen (vaak monumenten), gemotiveerd afwijken van deze generieke norm.

6.2 Investeringsbijdrage schoolbesturen De gezamenlijke ambities vragen om een extra investering boven op de wettelijke verplichting. De schoolbesturen en de gemeente hebben elkaar daarom nodig om de ambities rondom energieneutraliteit en het binnenklimaat te behalen. Het uitgangspunt is daarom dat de schoolbesturen mee-investeren waar ze dat kunnen én mogen, dit omdat sommige investeringen een voordelige invloed hebben op de exploitatie van een gebouw.

De juridische kaders Bij nieuwbouw is het niet toegestaan dat een schoolbestuur een bijdrage levert aan het gedeelte van de nieuwbouw dat onder de verantwoordelijkheid van de gemeente valt. Met andere woorden, het is niet mogelijk dat de gemeente slechts een deel van de kosten vergoedt en het schoolbestuur de rest betaalt.

Wetsvoorstel planmatige & doelmatige aanpak onderwijshuisvesting Het ministerie van OCW werkt aan een wetswijziging op het gebied van onderwijshuisvesting, zoals toegelicht in hoofdstuk 2. De wijziging heeft als doel om gemeenten en schoolbesturen meer planmatig te laten samenwerken bij de bouw en het onderhoud van schoolgebouwen. Onderdeel hiervan is de opheffing van het investeringsverbod voor het onderwijs zodat schoolbesturen investeringen meer integraal kunnen afwegen. Dit wetsvoorstel gaat vooralsnog niet gepaard met extra financiële middelen voor gemeenten en schoolbesturen. In geval van renovatie mag van het schoolbestuur een financiële bijdrage worden verlangd uit haar rijksbekostiging, als het schoolbestuur een besparing realiseert op onderhoud door de renovatie. Voor de ambities boven het wettelijk minimum wordt per project, voortvloeiend uit dit IHP, een gezamenlijke businesscase opgesteld. De criteria hiervoor zijn beschreven in paragraaf 7.4.

Maatregel

Budget per m2 bvo

Verantwoordelijkheid gemeente

Bijdrage schoolbestuur

Nieuwbouw

100% norm nieuwbouw

Bouwbesluit + ENG

Aanvullende ambitie

Renovatie

30 tot 100% norm nieuwbouw

Bouwbesluit + ENG

Aanvullende ambitie en onderhoudsbijdrage

Uitbreiding

100% norm nieuwbouw

Bouwbesluit + ENG

Aanvullende ambitie

Doorexploiteren

-

-

Bekostiging Rijk (lumpsum)

Verduurzamen

50% norm nieuwbouw

-

Schoolbestuur

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

75/94

7. Maatregelen en uitvoeringsagenda

7.1 Hoe zijn de maatregelen bepaald?

Voor elk gebouw wordt binnen het IHP een maatregel opgenomen wat leidend is voor de gezamenlijke investeringen in de komende jaren. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende maatregelen:

Afwegingskader maatregelen Op de volgende pagina is een afwegingskader weergegeven op welke wijze de keuze voor een maatregel tot stand komt. Daarbij wordt er afgewogen op basis van de volgende categorieën:

Nieuwbouw Een nieuw gebouw met een levensduur van ten minste 50 jaar.

▪

Gemeentelijke zorgplicht: De gemeente heeft de wettelijke zorgplicht om te voorzien in voldoende en kwalitatief goede huisvesting voor het onderwijs. De gemeentelijke verordening beschrijft hiervoor de criteria. De schoolgebouwen die vanwege de zorgplicht direct om een maatregel vragen komen vooraan in de prioritering.

▪

Bijzondere context: Sommige projecten vragen om een specifieke maatregel vanwege de context. Bijvoorbeeld lopende projecten, monumentale gebouwen met een specifieke onderhoudshistorie of projecten die vanwege bredere (onderwijskundige) ontwikkelingen een specifieke maatregel of specifiek moment van uitvoering vragen.

▪

Integrale afweging: Voor de overige gebouwen wordt er integraal een maatregel vastgesteld op basis van de theoretische levensduur. Hierbij komen de oudste gebouwen in principe als eerst en jongere gebouwen als laatste. Per project vindt een afweging plaats van de kwaliteit en de mogelijkheid tot renovatie. Voor jongere gebouwen die niet in aanmerking komen voor renovatie of nieuwbouw maar vóór 2050 aanvullende verduurzaming, is er een aparte maatregel opgenomen.

Renovatie Verlengen van de levensduur van een gebouw met ten minste 40 jaar.

Uitbreiding Wanneer uit de leerlingenprognose blijkt dat een school structureel meer leerlingen heeft dan waarop het gebouw normatief is berekend, wordt er voorzien in uitbreiding. Doorexploiteren Bij dit scenario wordt tot 2050 geen maatregel toegepast anders dan onderhoud en verduurzaming door het schoolbestuur.

Verduurzaming Voor gebouwen die tot 2050 niet in aanmerking komen voor een reguliere maatregel is een stelpost voor verduurzaming opgenomen. In de basis is verduurzaming de verantwoordelijkheid van het schoolbestuur, voor aanvullende investeringen worden nadere maatwerkafspraken gemaakt.

Afstoten Wanneer een gebouw niet meer nodig is voor onderwijs, wordt het gebouw (bij een economisch claimrecht) teruggegeven aan de gemeente.

Afweging nieuwbouw/renovatie Indien een gebouw vanwege de situatie of staat vraagt om een maatregel, maar er op basis van de huidige situatie nog geen voorkeursmaatregel kan worden bepaald, vindt er een nadere afweging plaats in de businesscase.

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

76/94

Afwegingskader maatregelen

Gemeentelijke zorgplicht

Bijzondere context

Nieuwbouw

Lopend project

Uitbreiding

Monument

Integrale afweging

Gebouw is (ruim) 40 jaar oud en scoort op meerdere onderdelen slecht

\

(Renovatie)

Onderwijskundig perspectief

Af te stoten gebouw

Tenzij gebouw op onderdelen goed functioneert

Gebouw is vóór 2010 gebouwd, maar nog geen 40 jaar oud en nog niet gerenoveerd

Afweging (ver)nieuwbouw / renovatie

Renovatie

Tenzij nieuwbouw significant goedkoper is of bijdraagt aan andere doelen (passend ruimtesaldo)

Renovatie

Gebouw is in slechte staat, maar nog geen 40 jaar oud

Nieuwbouw

Jonge gebouwen (na 2010)

Tenzij nog niet aardgasloos

2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

Nieuwbouw

Doorexploiteren

Verduurzaming

77/94 77/93

7.2 Hoe komt een project tot uitvoering?

kunnen spelen op onverwachte ontwikkelingen worden de volgende maatregelen gehanteerd:

Wanneer een schoolgebouw op basis van de uitvoeringsagenda in aanmerking komt voor een maatregel volgt er een aantal stappen.

▪

Businesscase: In de initiatieffase worden de definitieve kaders en de maatregel vastgesteld. Dit gebeurt door het opstellen van een businesscase, in paragraaf 7.4 zijn de kaders voor deze businesscase beschreven. Deze fase start vroegtijdig, maar ten minste 3 jaar voorafgaand aan het geplande moment van oplevering. Besluitvorming: De businesscase wordt vervolgens integraal met schoolbesturen besproken in het OOGO als onderdeel van het jaarlijkse uitvoeringsprogramma. Hierin vindt de afstemming met andere projecten plaats. Afhankelijk van de voortgang van andere projecten kan een project eerder starten of worden vertraagd. Een nadere toelichting hierop staat in paragraaf 7.3. Op basis van de uitkomst van het OOGO wordt de businesscase als onderdeel van de besluitvorming voorgelegd aan het College van Burgemeester en Wethouders en wordt het benodigd voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld. Afspraken vastleggen: Schoolbestuur, gemeente en eventuele andere betrokkenen leggen in een samenwerkingsovereenkomst de afspraken vast voor de realisatiefase. Hierin staan de afspraken rondom de verdeling van verantwoordelijkheden, budgettaire kaders en financiering.

7.3 Slim faseren en flexibel uitvoeren Bouwprojecten zijn tijdsintensief. Zowel de gemeente als de betrokken schoolbesturen hebben een beperkte personele capaciteit en kunnen daarom niet alle projecten tegelijkertijd uitvoeren. Echter blijkt in de praktijk ook dat veel projecten in de eerste fase vertraging oplopen door de behoefte aan onderzoek, het vaststellen van gezamenlijke kaders, vergunningen, netcongestie en omgevingsfactoren. Om flexibel in te 2230447/20250224Lke01 | www.icsadviseurs.nl

▪

▪

Het voorbereidingskrediet wordt, op basis van maatwerk, vooraf beschikbaar gesteld; Wanneer projecten vertraging oplopen mogen andere projecten uit dezelfde periode eerder starten, zolang dit (bijv. financieel) niet leidt tot extra vertraging bij het initiële project; Wanneer projecten allemaal volgens planning worden uitgevoerd en er daarmee niet voldoende budget beschikbaar is, wordt de uitvoering getemporiseerd op basis van de oorspronkelijke prioritering.

7.4 Hoe wordt een afweging gemaakt in een businesscase? Een businesscase is maatwerk, maar geeft in ieder geval duidelijkheid over: ▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

de afweging voor een definitieve maatregel, zijnde nieuwbouw, vernieuwbouw of renovatie die wordt gemaakt op basis van financiële, technische, onderwijskundige-functionele en sociaal-maatschappelijke criteria in een businesscase/haalbaarheidsonderzoek; de definitieve locatie, het ruimteprogramma van het onderwijs en eventuele partners; de technische en financiële haalbaarheid van de kwaliteitsambitie; de dekking van de aanvullende ambities uitgaande van cofinanciering op basis van een terugverdientijd en de geldende wet- en regelgeving; fasering en de invulling van tijdelijke huisvesting; investeringskosten en (indicatieve) bijkomende kosten voor o.a. slopen, tijdelijke huisvesting en eventuele grondkosten; ruimtelijke kaders, voorgestelde participatie en benodigde procedures; projectrisico’s zoals flora & fauna, netcongestie etc.; planning.

Bij het opstellen van de businesscase zijn het schoolbestuur, eventuele partners en de gemeentelijke beleidsafdeling onderwijshuisvesting betrokken. Hierbij stellen andere beleidsafdelingen expertise beschikbaar rondom bijvoorbeeld ruimtelijke kaders, openbare ruimte, verkeerskunde en archeologie.

78/94

7.5 Twee uitvoeringsagenda’s De uitvoeringsagenda op de volgende pagina’s laat, op basis van de maatregelen zoals beschreven in hoofdstuk 5, de ingrepen in de totale vastgoedportefeuille voor Leeuwarden zien tot 2050. Uitvoeringsagenda basis en uitvoeringsagenda aanvullend De totale opgave voor renovatie, nieuwbouw en verduurzaming tot 2050 is zeer groot. Daarbij is er geconstateerd dat de opgave groter is dan de huidige budgetten voor onderwijshuisvesting: Op basis van de beschikbare financiële middelen zijn er twee uitvoeringsagenda’s opgesteld met een afwijkend tempo; ▪ Uitvoeringsagenda basis Voorziet in een lager tempo op de korte termijn en een hoger aantal projecten op de lange termijn. ▪ Aanvullend: Dit betreffen de aanvullende projecten om een hoger realisatietempo uit te voeren en daarmee sneller de verouderde gebouwen te vervangen. De inhoudelijke maatregelen zijn gelijk in beide uitvoeringsagenda’s, deze zijn beschreven in hoofdstuk 5. Wanneer er aanvullende budgetten beschikbaar komen, kan alsnog de voorkeursuitvoeringsagenda (basis + aanvullende maatregelen) worden uitgevoerd. Effecten op de portefeuille Op de volgende pagina’s zijn op hoofdlijnen de effecten weergegeven van de voorgestelde maatregelen per uitvoeringsagenda. Daarbij is zichtbaar dat beide uitvoeringsagenda’s kleine verschillen vertonen maar voornamelijk verschillen in uitvoeringssnelheid.