Rapport onderzoek jeugdbeschermingsketen gemeente Leeuwarden

In januari 2025 besloten alle GI’s om zich terug te trekken uit het landelijk programma Toekomstscenario. 6263 De GI’s zijn het niet eens met de ontwikkelrichting die is gekozen door de staatssecretarissen. De GI’s staan echter wel nog altijd achter de ambities van het Toekomstscenario en werken op lokaal niveau nog mee aan de verbetering van de bescherming van kinderen en gezinnen. In mei 2025 beslist het kabinet over de transitiemiddelen voor het doorvoeren van de stelselwijziging en om de beweging naar het Toekomstscenario voort te zetten tot 2030. Na het besluit hierover kan het traject voor wijziging van de wetgeving worden ingezet.

3.2

Toekomstscenario Friesland Toekomstscenario Regio Fryslân 2023-2026 Friesland heeft het landelijke programma vertaald naar een eigen regionaal programmaplan: Toekomstscenario Regio Fryslân 2023-2026 (hierna: Toekomstscenario Fryslân). Dit document is in maart 2023 vastgesteld door de wethouders van de 18 Friese gemeenten. De wethouders zijn tevens bestuurlijk opdrachtgevers. Hiermee is Friesland een van de 34 jeugdhulpregio’s met een bestuurlijke opdracht.

De doelstelling van het programma is dat het Toekomstscenario Fryslân een breed gedragen programma is binnen de regio Friesland. Het programma bestaat uit de volgende drie actielijnen (zie bijlage 7 voor een uitgebreide beschrijving):64 1.

Versterking kind- en gezinsbeschermingsketen.

61 Hiermee wordt bedoeld professionals uit de specialistische jeugdhulp en volwassenzorg. 62 Jeugdzorg Nederland. (21 januari 2025). Jeugdbeschermingsorganisaties trekken zich terug uit het landelijk programma

Toekomstscenario. Geraadpleegd van https://www.jeugdzorgnederland.nl/actueel/jeugdbeschermingsorganisaties-trekken-zich-teruguit-het-landelijk-programmatoekomstscenario/#:~:text=De%20gecertificeerde%20instellingen%20(GI%27s)%20trekken,Jeugd%2C%20Preventie%20en%20Sport 63 Ten tijde van het ambtelijk hoor en wederhoor is op 16 april 2025 bekend geworden dat ook het Landelijk Netwerk Veilig Thuis zich terugtrekt uit het landelijke programma Toekomstscenario. Geraadpleegd van https://veiligthuiswb.nl/nieuwsbericht/landelijk-netwerkveilig-thuis-stopt-met-deelname-aan-het-landelijke-programma-toekomstscenario/ 64 Sociaal Domein Fryslân. (z.d.) Toekomstscenario Fryslân. Geraadpleegd van https://www.sdfryslan.nl/wmo/toekomstscenario-fryslan/

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

36

2.

Aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties.

3.

Versterking van de Friese gebiedsteams.

De uitvoering van het programma is belegd bij een programmamanager. Het programmaplan is verder uitgewerkt in een actieprogramma. Gemeenten en partners konden een projectaanvraag doen voor de invulling van dit actieprogramma. Dat heeft geleid tot acht projecten (zie bijlage 7), waaronder de pilot Zicht op Veiligheid in gemeente Leeuwarden (zie paragraaf 3.3).65

Verbinding Toekomstscenario Fryslân met Fryske Regiovisie Jeugdhulp Elke jeugdhulpregio in Nederland stelt een regiovisie op waarin de gemeenten hun gezamenlijke visie en plannen vastleggen voor de jeugdhulp (dus breder dan de jeugdbescherming). De regiovisie beschrijft hoe zij de jeugdhulp organiseren, verbeteren en afstemmen op de behoeften van kinderen, jongeren en gezinnen in hun regio. De regiovisie geeft richting aan de opdracht voor de jeugdregio en is noodzakelijk voor het vormgeven van de inkoop en de uitvoering van de regionale opdracht. De Fryske Regiovisie Jeugdhulp is in het eerste kwartaal van 2023 vastgesteld door de Friese gemeenteraden en schetst de ambities, doelstellingen en uitgangspunten in de jeugdhulp voor de periode 2023-2026. De leidende principes in het actieprogramma van de Fryske Regiovisie Jeugdhulp zijn: positief opgroeien, een sterke basis, sterke preventie, partnerschap, duurzaam effectieve hulp en integraal werken dichtbij de jeugdige. Dit heeft geresulteerd in drie actielijnen: 1.

Samenwerking onderwijs, gemeenten en jeugdhulp.

2.

Participatie en ervaringsdeskundigheid.

3.

Versterking van de Friese gebiedsteams.

De thema’s in de Fryske Regiovisie Jeugdhulp66 overlappen met de thema’s in het Toekomstscenario Fryslân.67 Zowel binnen het Toekomstscenario Fryslân als binnen de regiovisie wordt ingezet op versterking van de gebiedsteams:68 Toekomstscenario Fryslân: doel is dat in 2026 de expertise van de Friese gebiedsteams op het gebied van preventie, aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties en onveiligheid binnen gezinnen (verder) is vergroot. De gebiedsteams kunnen aan de voorkant een goede analyse maken, waardoor gezinnen zo snel mogelijk de best passende hulp krijgen en problemen in de verdere toekomst voorkomen worden.

65 Sociaal Domein Fryslân. Samenvatting projecten Toekomstscenario Fryslân. Geraadpleegd van https://www.sdfryslan.nl/wp-

content/uploads/2023/12/Samenvatting-projecten-website.pdf 66 Sociaal Domein Fryslân. De Fryske Regiovisie Jeugdhulp 2023-2026. Geraadpleegd van https://www.sdfryslan.nl/wpcontent/uploads/2023/08/Fryske-Regiovisie-Jeugdhulp.pdf 67 https://www.sdfryslan.nl/wp-content/uploads/2024/04/23.01-Infographic_Projectontwikkelingen_V6_Digitaal-scaled.jpg 68 Sociaal Domein Fryslân. Infographic Projectontwikkelingen Fryske Regiovisie Jeugdhulp en Toekomstscenario Fryslân. Geraadpleegd van https://www.sdfryslan.nl/wp-content/uploads/2024/04/23.01-Infographic_Projectontwikkelingen_V6_Digitaal-scaled.jpg

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

37

Regiovisie: doel is dat voor de versterking van de Friese gebiedsteams het regionaal ondersteuningsplan Jeugd69 in ontwikkeling blijft en de verklarende analyse wordt geïmplementeerd, zodat vraagverheldering door de lokale teams wordt verbeterd.

Ook wordt zowel in het Toekomstscenario Fryslân als in de Regiovisie ingezet op een lerend netwerk waar ook de partners uit de jeugdbeschermingsketen onderdeel van uitmaken. Bij de uitvoering van de twee programma’s wordt rekening gehouden met de overlap, onder andere door de twee programma’s bij dezelfde programmamanager te beleggen.

Proeftuin ‘Multi Expertise Team’ Verder is vanuit de regio in 2023 en 2024 uitvoering gegeven aan een van de landelijke proeftuinen van het Toekomstscenario: de proeftuin ‘Multi Expertise Team’ (MET) in de gemeente Heerenveen.70 De proeftuin was een samenwerking met Veilig Thuis, de drie GI’s, Zorgbelang Fryslân (ervaringsdeskundige), de RvdK en jeugdreclassering. Gezamenlijk zijn zij aan de slag gegaan in een RVT met als opdracht om de keten eenvoudiger in te richten.

De partijen hebben twee jaar beproefd hoe zij beter kunnen samenwerken in de kind- en gezinsbeschermingsketen, met als doel om gezinnen zo goed mogelijk te ondersteunen, zoveel als mogelijk in het vrijwillige kader. Verschillende uitgangspunten stonden centraal. Allereerst hoefden de gezinnen in het MET hun verhaal maar één keer te vertellen tijdens de bespreking met het MET. Daarnaast dachten de verschillende organisaties mee met de gezinnen. Verder dachten gezinnen aan de hand van de top 3 methodiek zelf mee over de zorgen en hoe ze deze willen aanpakken. De ervaringen zijn met de pilot positief. De partijen hebben echter gezamenlijk besloten om voor 2025 geen nieuwe aanvraag te doen om nog een jaar te beproeven in een landelijke proeftuin. 71 De voorwaarden voor een nieuwe aanvraag waren gericht op verdiepen van de bestaande proeftuin in Heereveen, terwijl de partners in de proeftuin willen verbreden. Ze willen ook andere gemeenten in de regio, naast de gemeente Heereveen, meenemen in de beweging van het Toekomstscenario.

In de proeftuin hebben de deelnemende professionals geleerd dat echte verandering zit in een betere manier van samenwerken tussen de betrokken partijen en met de gezinnen. In 2025 gaat de programmamanager in cocreatie met de Friese gemeenten en de betrokken samenwerkingspartners aan de slag met eerste stappen om provinciebreed samen te werken. Zij gaan zich richten op een nieuwe manier van samenwerken passend bij de uitwerking van het Toekomstscenario en wat dit van hen vraagt aan (nieuw) vakmanschap van uitvoerende professionals, hun managers en bestuurders. Men wil eerder gebruik maken van elkaars expertise,

69 Er is regionaal basis ondersteuningsplan ontwikkeld dat in alle gemeenten wordt gebruikt. Hierdoor wil men de minimale kwaliteit van

vraagverheldering, gegevensdeling en resultaatsturing waarborgen. 70 Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Factsheet Proeftuinen. (29 maart 2023). 71 Sociaal Domein Fryslân (18 maart 2025) De proeftuin ‘Multi Expertise Team’ (MET) Fryslân stopt. Geraadpleegd van https://www.sdfryslan.nl/nieuws/de-proeftuin-met-stopt/

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

38

en dit zo organiseren dat ze dit preventief kunnen doen. Hierbij is ons doel om onveiligheid in gezinnen eerder te herkennen en daarmee gezinnen sneller te helpen. Gezinnen worden hierbij gezien als expertise van hun eigen situatie; zij praten mee en zitten aan tafel.

3.3

Het Toekomstscenario in Leeuwarden Aandacht voor Toekomscenario in Jeugd Agenda De Fryske Regiovisie Jeugdhulp is in de gemeente Leeuwarden vertaald naar de Jeugd Agenda 2024-2028. De Jeugd Agenda heeft drie pijlers: 1.

Jeugd en het versterken van het dagelijkse leven

2.

Jeugd en inclusiever onderwijs

3.

Jeugd en (gemeentelijke toegang)

Zoals eerder gezegd is er overlap tussen de regiovisie Fryske Jeugdhulp (en daarmee ook de Jeugd Agenda) en het Toekomstscenario Fryslân, vooral met betrekking tot het verstevigen van de lokale teams. De thema’s van het Toekomstscenario komen in de Jeugd Agenda aan bod in pijler 3. De volgende doelen en bijbehorende specifieke acties zijn daarover opgenomen: 1.

Verlagen van de drempel voor jeugdigen en ouders om eerder hulp te vragen Actie: doorontwikkelen van het JET. Hierbij wordt de samenwerking en afstemming van Amaryllis en het JET rondom de gemeenschappelijke Verklarende Analyse en de implementatie van het Toekomstscenario als een van de onderwerpen voor de doorontwikkeling genoemd. 72

2.

Vaker één vast gezicht voor het gezin Actie: versterking samenwerking Amaryllis en JET. Het is de bedoeling dat één persoon betrokken blijft bij de jeugdige en het gezin. Er worden afspraken gemaakt voor een tweede persoon (bij afwezigheid). Bij hulpvragen uit meerdere domeinen wordt met elkaar afgesproken wie het vaste gezicht is voor de jeugdige en het gezin.

3.

Voorbereid zijn op de implementatie van het Toekomstscenario Actie: onderzoeken hoe de gemeentelijke infrastructuur passend kan worden gemaakt op het Toekomstscenario. De gemeente gaat aan de hand van het Toekomstscenario aan de slag met hoe de gemeentelijke infrastructuur van sociale wijkteams en JET effectiever en slimmer kan worden ingericht. 73 Hieronder valt de (uitbreiding van de) pilot Zicht op Veiligheid (zie verder). Daarnaast wordt opgemerkt dat de gemeente zich houdt aan de kwaliteitseisen waaraan ook de IGJ toetst en aan de afspraken over sterke gebiedsteams die in de Hervormingsagenda Jeugd staan. Voor de voorbereiding en uitbreiding van het Toekomstscenario Zicht op Veiligheid is budget gereserveerd voor 2024 en 2025.

72 In het ambtelijk ho0r- en wederhoor heeft Amaryllis aangegeven dat er inmiddels hierover overleg met de gemeente is geweest en dat

deze training zal niet aan sociaal werkers worden aangeboden. Amaryllis is dus niet meer aan de slag met de Verklarende Analyse. 73 In de Jeugd Agenda is opgenomen dat de gemeente het JET als goede basis ziet voor het te vormen lokaal veiligheidsteam.

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

39

Daarnaast wordt bij de volgende doelen en acties niet expliciet verwezen naar het Toekomstscenario maar is er wel verbinding met de basisprincipes van het Toekomstscenario: 4.

Versterken van de regie van ouders en jeugdigen Actie: invoeren van de mogelijkheid tot een zelfgekozen steunfiguur uit het eigen netwerk.

Pilot Zicht op Veiligheid Een van de acht projecten uit het Actieprogramma van het Friese Toekomstscenario is de pilot ‘Zicht op Veiligheid’ in de gemeente Leeuwarden. In deze pilot werken het JET en het Regiecentrum Bescherming en Veiligheid samen om het zicht op veiligheid van kinderen te verbeteren. Het doel is om escalatie, en daarmee een OTS, te voorkomen. Jeugdbeschermers worden aan jeugdconsulenten van het JET gekoppeld, om samen op te trekken in casuïstiek die naar het gedwongen kader neigt te gaan. Het JET en het Regiecentrum geven aan meerwaarde te zien in de pilot. Het JET zegt dat het in een aantal zaken is gelukt om met de pilot de inzet van een OTS te voorkomen. Dit komt volgens hen doordat het is gelukt om weer contact met het gezin te krijgen en daardoor vrijwillige hulpverlening in te zetten. Respondenten van het Regiecentrum geven aan dat door samen op te trekken professionals zien dat de verschillende insteek, competenties, en manier hoe je dingen brengt, toch vaak kunnen zorgen dat er geen verzoek tot onderzoek bij de RvdK komt. Het gezin kan in het vrijwillig kadergeholpen worden. Als het toch komt tot het opleggen van een maatregel, dan gaat JET achter op ’de tandem’. Hierdoor is het volgens de respondenten van het Regiecentrum mogelijk om sneller af te schalen en vast te houden aan 1 plan-1 gezin-1 werker.

3.4

De basisprincipes van het Toekomstscenario doorvertaald naar de praktijk In de eerdere paragrafen is beschreven hoe in Friesland en in Leeuwarden de voorbereiding op het werken volgens het Toekomstscenario wordt vormgegeven. In deze paragraaf beschrijven we op basis van de documenten en de interviews hoe dit in de praktijk reeds wordt toegepast en welke knelpunten eventueel worden ervaren. Dit beschrijven we aan de hand van de vier basisprincipes van het Toekomstscenario. Daarbij kijken we niet alleen naar gemeente Leeuwarden, maar ook naar de rest van de regio. Ervaringen uit de andere gemeenten kunnen ook zinvol zijn voor Leeuwarden.

Basisprincipe 1. Gezinsgericht werken Verschillende organisaties zetten (eerste) stappen met het inzetten van de verklarende analyse. Dit is een landelijke tool voor professionals om samen met de jeugdige en ouder(s) inzichtelijk te maken wat de belangrijkste factoren zijn die bijdragen aan het ontstaan, de instandhouding, verergering of vermindering van problemen. Gebruik van de verklarende analyse wordt door het Toekomstscenario gestimuleerd en moet eraan bijdragen dat eerder passende hulp – en mogelijk minder intensieve hulp – wordt ingezet. In Leeuwarden zijn onder andere Amaryllis, het JET en het REX met de verklarende analyse aan de slag. Zoals

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

40

hierboven genoemd is de uitrol van de verklarende analyse onderdeel van de actielijn ‘versterking van de gebiedsteams’ uit de Regiovisie. Een van de betrokken professionals zegt: "We hadden een ouder die na inzet van de verklarende analyse pas begreep wat er aan de hand was, omdat het hele plaatje wordt meegenomen en in begrijpelijke taal wordt uitgelegd." (respondent REX)

Daarnaast vindt sinds september 2024 vanuit het regionaal programma Toekomstscenario Fryslân een pilot plaats in gemeente Smallingerland, gericht op gezinshulp. 74 In deze pilot wordt een geïntegreerde aanpak ontwikkeld, waarin één team met professionals vanuit verschillende partijen de meest passende zorg en ondersteuning voor het hele gezin (in de juiste volgorde) inzet. De focus wordt verlegd van jeugdzorg voor het kind naar gezinszorg. Als blijkt dat de pilot succesvol is, wordt de constructie in heel Friesland (en vervolgens in heel Nederland) uitgerold.75

Verstevigen lokale teams Onderdeel van de doelstelling om meer gezinsgericht te werken is het verstevigen van de lokale (wijk)teams. In 2024 is een vragenlijst uitgezet onder de gebiedsteams van alle Friese gemeenten om inzicht te krijgen in de gemeentelijke toegang tot jeugdhulp. De vragenlijst richt zich op de ondersteuning die lokale teams bieden, hun regierol, de problematiek waarmee ze te maken hebben, de processen rond toegang tot jeugdhulp, gebruikte hulpmiddelen, veiligheidsinschattingen, planvorming en -bespreking, doorlooptijden, naleving van richtlijnen en de werkwijze van professionals, inclusief monitoring en evaluatie. Deze inventarisatie biedt inzicht in de huidige situatie en de ondersteuningsbehoefte van de teams. In Leeuwarden is de vragenlijst uitgezet bij de jeugdconsulenten van het JET, maar slechts één respondent heeft enkele vragen ingevuld. Uit de informatie van de gemeente blijkt dat er geen meerwaarde werd gezien voor het invullen van de vragenlijst, waardoor er geen goed beeld is van het JET en de sociale wijkteams van Amaryllis op deze onderwerpen.

Een belangrijk onderdeel van het Toekomstscenario is dat expertise over veiligheidsvraagstukken eerder in de keten wordt ingezet. Hiervoor is het nodig dat lokale wijkteams meer kennis krijgen over veiligheidsvraagstukken en dat expertise uit andere organisaties hierover eerder wordt ingezet. Het versterken van veiligheidsexpertise aan de voorkant heeft als doel om jeugdbeschermingsmaatregelen te voorkomen. In de pilot Zicht op Veiligheid in gemeente Leeuwarden wordt gewerkt aan het versterken van veiligheidsexpertise aan de voorkant. Het is de bedoeling om de pilot uit te breiden naar andere GI’s en wijken. In Leeuwarden wordt de expertise naar de voorkant van de keten halen ook vormgegeven via een advies- en consultfunctie. GI’s hebben met deze functie de mogelijkheid om hun expertise aan de voorkant bij casuïstiek

74 Sociaal Domein Fryslân. (z.d.) Samenvatting projecten Toekomstscenario Fryslân. Geraadpleegd van https://www.sdfryslan.nl/wp-

content/uploads/2023/12/Samenvatting-projecten-website.pdf 75 Alliade (9 december 2024). Pilot Gezinshulp Smallingerland zet eerste stappen. Geraadpleegd van https://www.alliade.nl/overalliade/nieuws/5484/pilot-gezinshulp-smallingerland-zet-eerste-stappen

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

41

in te zetten. In de praktijk blijkt echter dat deze functie niet of nauwelijks wordt gebruikt. Sommige organisaties zijn niet eens bekend met deze functie.

Basisprincipe 2. Transparant en rechtsbeschermend In het kader van rechtsbescherming kunnen jeugdigen en ouders beroep doen op onafhankelijke cliëntondersteuning. In gemeente Leeuwarden is dit voor 2025 belegd bij MEE Noord en Cliënt & Co. Daarnaast geven zowel Amaryllis als het JET aan dat zij aandacht hebben voor begrijpelijke taal. Bij het JET is specifiek ingestoken op communicatie uitingen op B1 taalniveau.

Verder geeft de programmaleider van het regionale Toekomstscenario Fryslân programma aan dat in de proeftuin van het MET is gekeken of het haalbaar is om één dossier per gezin te hanteren in de gehele keten. Het blijkt echter dat de huidige wetgeving hiervoor nog niet voldoende ruimte geeft, maar ook dat alle organisaties in de keten met verschillende systemen werken, waardoor het (nu) niet haalbaar is. De gesproken ervaringsdeskundige geeft aan dat een gebrek aan vooral een actueel dossier nog als knelpunt wordt ervaren.

Basisprincipe 3. Eenvoudig Dit principe gaat ervan uit dat één vaste professional betrokken is bij het kind en het gezin en er geen overdrachten zijn. Zoals eerder in hoofdstuk 3 wordt beschreven, is dit in Leeuwarden nu niet het geval. De keten is sowieso lang, waardoor jeugdigen en gezinnen met veel verschillende organisaties en personen in aanraking komen. Door de positionering van het JET is sprake van nog een extra schakel in de keten en daarmee een extra gezicht voor het gezin. Van één gezin, één plan is nu geen sprake, hoewel dit wel als uitganspunt in de Jeugd Agenda wordt genoemd. Uit de interviews blijkt dat veel onduidelijkheid heerst over regie bij professionals, waardoor lang niet altijd voor het gezin en de jeugdige duidelijk is bij wie zij moeten zijn. Het aanpassen van de samenwerkingsafspraken tussen Amaryllis en JET en de betrokkenheid van de professionals bij een gezin als sprake is van problemen op meerdere gebieden is als actie opgenomen in de Jeugd Agenda.

Basisprincipe 4. Lerend Regio Fryslân en gemeente Leeuwarden zijn bezig met het leren en ontwikkelen door middel van pilots en proeftuinen, zoals de pilot Zicht op veiligheid en proeftuin Multi Expertise Team. In laatst genoemde staat de lerende omgeving centraal. Het plan is om de ervaringen uit de proeftuin te verbreden naar andere gemeenten in de regio Friesland. Dit gebeurt in co-creatie met de betrokken samenwerkingspartners in de jeugdbeschermingsketen (RvdK, Veilig Thuis, GI’s, Zorgbelang Friesland) en de gemeenten. Het opzetten van een lerend netwerk vraagt om (nieuw) vakmanschap van uitvoerende professionals, hun managers en bestuurders.

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

42

3.5

Uitdagingen n.a.v. Toekomstscenario De komende jaren moeten op landelijk, regionaal en lokaal niveau verdere stappen worden gezet om vorm te geven aan het Toekomstscenario. Een aantal zaken, zoals de regionale veiligheidsteams, kunnen pas definitief vorm krijgen op basis van landelijke beslissingen, toegekende transitiemiddelen en veranderende wetgeving. Hiermee zijn gemeenten afhankelijk van de ministeries. Echter kan, vooruitlopend op deze landelijke ontwikkelingen, wel al worden toegewerkt naar het werken volgens de principes en uitgangspunten van het Toekomstscenario.

Op het niveau van Leeuwarden zijn de volgende punten van belang: Versterken van de sociale wijkteams door o.a. expertise over veiligheid naar de voorkant brengen. Keuze over de inrichting van een eenvoudigere keten vanuit het principe ‘één gezin, één plan, één professional’, met specifieke aandacht voor de rol en positionering van het JET en regievoering. Verbreden van het gezamenlijk optrekken van Amaryllis, het JET en de GI’s om het zicht op veiligheid van kinderen te verbeteren om een jeugdbeschermingsmaatregel te voorkomen.

Op niveau van de regio – waarin Leeuwarden als centrumgemeente haar rol speelt – zijn de volgende punten van belang: Inrichten van een lerend netwerk op basis van verbreding van de inzichten uit de proeftuin in Heereveen. Ondersteunen en versterken van de sociale wijkteams. Ontwikkeling van het regionaal veiligheidsteam, het publiekrechtelijke orgaan waarin VT, RvdK en GI’s hun plek moeten krijgen.

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

43

4

Rol van de Leeuwarder raad

4.1

Rollen en taken m.b.t. jeugdbeschermingsketen De gemeenteraad gaat over de wettelijke verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de gemeente, zoals weergegeven in hoofdstuk 2 en in bijlage 2. De gemeenteraad heeft een kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rol ten aanzien van de inrichting en het functioneren van de jeugdbeschermingsketen. De gemeenteraad bepaalt binnen deze verantwoordelijkheid de beleidsmatige, financiële en organisatorische kaders en controleert of het beleid goed wordt uitgevoerd. De gemeenteraad heeft een controlerende taak ten aanzien van de jeugdbeschermingsketen om ervoor te zorgen dat deze functioneert volgens de wet- en regelgeving, dat de jeugdigen en gezinnen de juiste zorg en bescherming krijgen. In tabel 4.1 zijn de rollen en taken van de gemeenteraad ten aanzien van de jeugdbescherming weergegeven.

Tabel 4.1 Rollen en taken van de gemeenteraad ten aanzien van de jeugdbescherming76 GEMEENTE Kaderstellende rol: bepalen van

•

beleidsrichting en inrichting

Vaststellen van beleidskaders: De gemeenteraad stelt het lokale jeugdbeleid vast, inclusief hoe de toegang, signalering, samenwerking en uitvoering binnen de jeugdbeschermingsketen geregeld wordt. De gemeenteraad kan hier accenten leggen, zoals vroegsignalering en preventie om jeugdbeschermingsmaatregelen te voorkomen.

•

Beslissen over samenwerking en regionale afstemming: Bepalen hoe de samenwerking in de regio wordt ingericht en welke regionale afspraken moeten worden gemaakt. Sturen op betere afstemming tussen VT, wijkteams, GI’s en RvdK.

•

Sturen op toegankelijkheid en kwaliteit. De gemeenteraad kan bepalen hoe kinderen en ouders toegang krijgen tot jeugdbescherming. De gemeenteraad kan kaders stellen voor de kwaliteit van de jeugdbescherming zoals wachttijden en dossiervorming. De gemeenteraad kan eisen dat jeugdzorgaanbieders werken volgens één gezin, één plan, één regisseur.

Budgettaire rol: vaststellen van

•

financiële kaders

Begroting en financiën De gemeenteraad stelt de begroting vast en bepaalt hoeveel geld naar de jeugdbescherming gaat. De gemeenteraad beslist over bekostigingsmodellen, zoals subsidies, aanbestedingen en contracten met jeugdzorgaanbieders.

•

Toewijzing van middelen en prioriteiten. De gemeenteraad kan bepalen of extra middelen worden ingezet bijvoorbeeld voor uitbreiding van de sociale wijkteams of extra ondersteuning voor ouders of bijvoorbeeld voor het uitbreiden van de pilot Zicht op Veiligheid in Leeuwarden.

•

Controleren van financiële doelmatigheid. De gemeenteraad controleert of het beschikbare budget effectief en efficiënt wordt besteed. De gemeenteraad kan bezuinigingen of herverdeling van middelen eisen als blijkt dat de jeugdbescherming niet goed functioneert.

76 Dit overzicht is samengesteld op basis van verschillende bronnen: www.regelhulp.nl, www.nji.nl, www.rekenkamers.nl, www.vng.nl en

de jeugdwet.

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

44

Controlerende taak: de

•

gemeenteraad houdt toezicht op de werking van de

Evaluatie van beleid en uitvoering. De gemeenteraad beoordeelt of de beleidsdoelen worden gehaald en of de jeugdbescherming effectief werkt

•

jeugdbeschermingsketen

De gemeenteraad kan de gemeente, de lokale keten, de GI en de jeugdhulpaanbieders aanspreken als zij afspraken tussen gemeente en partners niet nakomen

•

Toezicht houden op de kwaliteit en toegang tot jeugdhulp

•

De gemeenteraad kan het college vragen om monitoring en evaluaties en om specifieke rapportages over knelpunten in de jeugdbescherming.

•

De gemeenteraad kan de lokale rekenkamer vragen om onderzoek.

•

Raadsleden kunnen schriftelijke en mondelinge vragen stellen aan het college over problemen in de jeugdbeschermingsketen.

•

Bij urgente misstanden kan de gemeenteraad een interpellatiedebat aanvragen of een motie van wantrouwen indienen tegen de verantwoordelijke wethouder.

Volksvertegenwoordigende rol:

•

Signalen van knelpunten van jongeren, ouders, ervaringsdeskundigen, professionals of

signalen ophalen en belangen

belangenorganisaties verzamelen en gebruiken om het college aan te spreken op

behartigen

verbeterpunten. Klachten en meldingen monitoren.

De controle op de uitvoering van de jeugdbescherming is echter ingewikkeld, omdat deze georganiseerd is in regionale gemeentelijke samenwerkingsverbanden. In de Jeugdwet (art 2.8) is vastgelegd dat gemeenten moeten samenwerken als dat nodig is voor “de doeltreffende en doelmatige uitvoering van deze wet”. Volgens de Algemene Rekenkamer beperkt de regionale samenwerking de mogelijkheden van gemeenteraden om corrigerend op te treden in het geval er problemen zijn met de uitvoering van de Jeugdwet.77 De regionale samenwerking beperkt de invloed van individuele gemeenten op het regionale beleid. Voor het realiseren van het eigen lokaal beleid zijn gemeenten afhankelijk van de besluiten die binnen het samenwerkingsverband voor de regio worden gemaakt. Dit betekent dat als de gemeenteraad iets wil veranderen aan de manier waarop de jeugdbescherming wordt uitgevoerd, de gemeenteraad aan de wethouder kan vragen om dit in te brengen in het regionale samenwerkingsverband. De wethouder is echter niet bij machte om het gewenste beleid af te dwingen in de regio.

Of en hoe daadwerkelijk iets verandert aan de jeugdbescherming, hangt af van de besluitvorming in de regio. Dit is afhankelijk van hoe gemeenten de regionale sturing hebben georganiseerd. Dit bepaalt tevens de sturingsmogelijkheden voor de raad, zoals welke informatie je als raad ontvangt en wanneer en hoe je als raad input kan leveren. Zoals in hoofdstuk 2 benoemd, wordt in de regio Friesland omtrent jeugdbescherming samengewerkt met de 17 andere Friese gemeenten. Voor het realiseren van het eigen lokaal beleid is Leeuwarden afhankelijk van de besluiten binnen het samenwerkingsverband. Zo is de lokale Jeugd Agenda een vertaling van de regiovisie op jeugdhulp. Daarnaast is de inkoop van de jeugdbescherming en specialistische jeugdhulp belegd bij SDF. De gemeenteraad van Leeuwarden is als centrumgemeente, namens 77

Algemene Rekenkamer (2023). Georganiseerde onmacht. Geraadpleegd van https://www.rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2023/04/13/georganiseerde-onmacht

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

45

de Friese gemeenten, de opdrachtgever van alle subsidies die worden verstrekt aan de GI’s, VT en de jeugdzorgaanbieders.

4.2

Uitvoering van de rollen en taken m.b.t. de jeugdbeschermingsketen In bijlage 8 hebben we een overzicht opgenomen van de stukken die in de gemeenteraad zijn besproken met betrekking tot de jeugdbeschermingsketen in brede zin tussen december 2022 en december 2024. Uit nadere analyse van de raadsvergaderingen blijkt echter dat niet alle stukken die in de raadsvergaderingen besproken zijn met betrekking tot het onderwerp jeugd in het dossier jeugdhulp zijn opgenomen. Wel kunnen we concluderen dat het onderwerp jeugdbescherming geen apart onderwerp is dat aan de orde komt in de gemeenteraad. De laatste keer dat een vraag is gesteld over de jeugdbescherming was in januari 2019 over de kostendekkende tarieven in de jeugdbescherming en jeugdreclassering. 78

In het overzicht valt een aantal zaken op: De gemeenteraad wordt vooral geïnformeerd over thema’s met betrekking tot jeugd door het College (en beleidsadviseurs en SDF) via raadsbrieven (bijvoorbeeld over het JET of verwijzingen naar specialistische jeugdhulp) en kwartaalbrieven over de stand van zaken met betrekking tot de jeugdhulp en financiën. De gemeenteraad wordt momenteel elk kwartaal bijgepraat over de jeugdhulp. Ook zijn informatiebijeenkomsten georganiseerd over de regiovisie en het Toekomstscenario. Bij de informatiebijeenkomsten zijn beleidsadviseurs van de gemeente en professionals uit de praktijk aanwezig voor het beantwoorden van vragen. Tijdens d behandeling van de Jeugd Agenda in de raad in 2024 is afgesproken om deze informerende bijeenkomsten te organiseren. Verder betreffen meerdere stukken het beantwoorden van vragen die naar aanleiding van de informatie of informatiebijeenkomsten zijn gesteld. De raad maakt beperkt gebruik van de mogelijkheden om zelf informatie te vragen over problemen in de jeugdzorg of een motie in te dienen. Dit is wel gebeurd met betrekking tot de gesloten jeugdzorg.

In de motie ‘Onze jeugd verdient een veilige haven, Woodbrookers moet sluiten’, wordt het college eind 2022 opgeroepen om, naast het zoeken naar alternatieven voor Jeugdzorg Plus, een Verklarende Analyse uit te voeren en de aanbevelingen van het rapport ‘Betrek mij gewoon’ over te nemen. 79 De regiovisie is vastgesteld door de gemeenteraad op 22 februari 2023. Ter voorbereiding van de regiovisie hebben tussen januari en juni 2022 verschillende informatiebijeenkomsten plaatsgevonden waar de leden van de gemeenteraad ook inhoudelijke aandachtspunten mee konden geven. Voorafgaand

78 Schriftelijke vragen VVD. Kostendekkende tarieven Jeugdbescherming en Jeugdreclassering. (7 januari 2019). Geraadpleegd van

https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/c3fa6d9e-0173-4a77-b9bc-6ccdc00287b9?documentId=47a8d2b0-d56844fc-bd5a-1e3eed1781df 79 Motie ‘Onze jeugd verdient een veilige haven, Woodbrookers moet sluiten’ (22 december 2022).

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

46

aan de besluitvorming heeft in oktober 2022 wederom een informatiebijeenkomst plaatsgevonden voor gemeenteraadsleden van de 18 Friese gemeenten. Voor het opstellen van de Jeugd Agenda (vertaling van de regiovisie naar de lokale agenda) zijn meerdere sessies georganiseerd met de gemeenteraad. De Jeugd Agenda is door de gemeenteraad vastgesteld op 10 juli 2024. De gemeenteraad geeft via deze sessies en deze besluitvorming invulling aan haar kaderstellende rol. De Friese gemeenteraden zijn op 17 en 18 juli 2024 geïnformeerd door de programmanager Regiovisie en Toekomstscenario bij SDF over de Regiovisie en het Toekomstscenario. Tijdens deze bijeenkomst was de gelegenheid voor de gemeenteraden om vragen te stellen. 80 Een van de gestelde vragen was hoe gemeenteraden invloed kunnen uitoefenen op het Toekomstscenario. Daarop is het volgende antwoord gegeven: “Gemeenteraden kunnen via de wethouders op deze thema’s input meegeven over hun gedachten. Vier keer per jaar heeft SDF een PO Toekomstscenario met de wethouders, hierbij zit ook de wethouder die aansluit bij de landelijke tafels en input van de PO meeneemt.”

In de begroting van de gemeente van 2025 valt jeugdhulp (en dus ook de jeugdbescherming) onder het Programma Meedoen81. Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdbescherming is daarin als indicator opgenomen voor de prestatie “Gezondheidszorg en ondersteuning voor iedereen”.

Het beeld op basis van de documentenanalyse komt overeen met wat respondenten in de interviews aangaven. Jeugdbescherming is over het algemeen geen apart onderwerp dat aan de orde komt in de gemeenteraad. Er worden volgens respondenten (bijna) nooit raadsvragen gesteld over jeugdbescherming. Gestelde raadsvragen die het thema raken gaan over gesloten jeugdhulp, de tekorten op jeugd en jeugdhulp in meer algemene zin. Door de wethouder wordt benoemd dat de raad wel kijkt naar de grote lijnen en geen vragen stelt naar aanleiding van individuele casussen of incidenten.

Verder beschikken raadsleden volgens respondenten van de gemeente, SDF en organisaties in de jeugdbeschermingsketen over het algemeen niet of beperkt over kennis en/of expertise over jeugdbescherming. Dat resulteert volgens sommige respondenten in aannames over organisaties, taken en verantwoordelijkheden binnen de jeugdbeschermingsketen die niet altijd kloppen. De jeugdbeschermingsketen is ook een zeer complex onderwerp, waarbij de ontwikkelingen voornamelijk op regionaal niveau afspelen. Om de complexiteit van de keten te begrijpen is het volgens de ketenpartners in het gedwongen kader nodig dat gemeenteraadsleden zich verdiepen in de problematiek van de kinderen en gezinnen en organisaties in het gedwongen kader en kennis nemen van hoe de keten functioneert. Er worden

80

Sociaal Domein Fryslân. (z.d.) FAQ informatiesessie Griffie. Geraadpleegd van https://www.sdfryslan.nl/faq-informatiesessie-griffie/

81 Gemeente Leeuwarden (oktober 2024). Begroting 2025.

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

47

reeds kijkjes in de keuken (informatiebijeenkomsten en werkbezoeken) georganiseerd door de ketenpartners waar raadsleden ook gebruik van maken. Dit kan volgens respondenten nog meer.

4.3

Invloed uitoefenen op Toekomstscenario De gemeenteraad is geïnformeerd over het Toekomstscenario. Met het vaststellen van de Regiovisie en de Jeugd Agenda hebben zij besloten tot de uitvoering (met daaraan gekoppeld budget) van de volgende punten ter voorbereiding van het Toekomstscenario: Voorbereiding en uitbreiding van de pilot Zicht op Veiligheid. Tijdelijke ziektevervanging Jeugdexpertteam. Verbeteren kwaliteit en toezicht toegang met daarbij o.a. versterking van JET. Inzetten van een steunfiguur in het netwerk. Training Verklarende Analyse.

Ook is met het vaststellen van de Jeugd Agenda ingestemd met het verder in de tijd wegzetten van acties uit de Jeugd Agenda die niet direct bijdragen aan het terugdringen van de kosten, zoals ‘één vast gezicht’ voor het gezin en het inzetten van een steunfiguur uit het eigen netwerk. Vanwege de urgentie van de financiële tekorten worden deze acties later in de tijd opgepakt.

De Jeugd Agenda wordt jaarlijks geëvalueerd. Hierin heeft de raad een controlerende taak. Hiervoor worden voortgangsrapportage op basis van monitoring op gesteld. Met betrekking tot de jeugdbeschermingsketen en het Toekomstscenario zijn de volgende punten in de monitoringrapportage relevant voor de raad: Voortgang uitbreiding Zicht op Veiligheid. JET: Hoogte van wachtlijsten, caseload Jeugdconsulenten en aantal doorverwijzingen per vorm van Jeugdhulp. Voortgang Grip op Toegang82 en in hoeverre GI’s bewuster worden van de kosten die bij bepaalde doorverwijzingen horen en mogelijk effect op aantal verwijzingen en kosten. Ervaring van ouders en jeugdigen over de ondersteuning door jeugdhulp en ervaringen met het JET. Voortgang inzetten van een informeel steunfiguur. Voortgang inzetten Verklarende Analyse.

De voortgangsrapportage biedt aanknopingspunten voor de gemeenteraad om haar controlerende taak uit te voeren door het opgestelde en uitgevoerde beleid te evalueren en waar nodig bij te sturen.

Als we kijken naar de basisprincipes van het Toekomstscenario dan zien we dat voor alle principes lokaal aandacht is maar dat deze de komende jaren verder moeten worden uitgewerkt en doorgevoerd. De komende 82 Dit wordt genoemd in de Jeugd Agenda maar niet nader toegelicht.

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

48

jaren moet een beslissing worden genomen over de inrichting van het lokaal veiligheidsteam, de rollen van het JET en de sociale wijkteams daarin, en hoe het JET of de sociale wijkteams verder kunnen worden versterkt. Als we kijken naar de uitdagingen waar de gemeente – en de regio – voor staan met betrekking tot de jeugdbeschermingsketen kan de gemeenteraad hier haar kaderstellende rol vervullen door beleidskaders vast te stellen en te sturen op toegankelijkheid en kwaliteit.

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

49

Afkortingen

DSP-groep

DVO

Dienstverleningsovereenkomst

FAHG

Friese Aanpak Huiselijk Geweld

GGZ

Geestelijke gezondheidszorg

GI

Gecertificeerde Instelling

IGJ

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

IKC

Integraal Kindcentra

JENN

Jeugd Expertise Netwerk Noord-Holland

JenV

Ministerie van Justitie en Veiligheid

JET

Jeugdexpertteam

JHF

Jeugdhulp Friesland

LdH

Leger des Heils Jeugdbescherming en Jeugdreclassering

MDA++

Multidisciplinaire Aanpak ++

MET

Multi Expertise Team

SDF

Sociaal Domein Fryslân

Regiecentrum

Regiecentrum Bescherming en Veiligheid

REX Jeugd

Regionaal Expertise Team Jeugd

RvdK

Raad voor de Kinderbescherming

RVT

Regionaal veiligheidsteam

OTS

Ondertoezichtstelling

Toekomstscenario

Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming

VtO

Verzoek tot onderzoek

VNG

Vereniging Nederlandse Gemeenten

VOTS

Voorlopige ondertoezichtstelling

VoVo

Voorlopige voogdij

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Wlz

Wet langdurige zorg

Wmo

Wet maatschappelijke ondersteuning

WSS

William Schrikker Stichting

Zvw

Zorgverzekeringswet

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

50

Bijlage 1. Analysekader jeugdbescherming Leeuwarden Toelichting: In dit analysekader benoemen we de thema’s waarop we informatie voor het onderzoek verzamelen. Het is geen normenkader op basis waarvan we de jeugdbeschermingsketen beoordelen.

Inrichting en functionering van de jeugdbeschermingsketen Inrichting Bevoegdheden van organisaties betrokken bij de jeugdbescherming in Leeuwarden Rollen en verantwoordelijkheden van organisaties betrokken bij de jeugdbescherming in Leeuwarden. Samenwerking tussen de verschillende organisaties •

Samenwerkingsafspraken.

•

Samenwerkingsstructuur.

Inrichting van het toezicht op de kwaliteit van de jeugdbescherming (sociale wijkteams, JET, GI’s, etc.). Organisaties jeugdbeschermingsketen •

Sociale wijkteams (stichting Amaryllis);

•

Jeugdexpertteam (JET);

•

Sociaal Domein Fryslân;

•

Gemeente Leeuwarden;

•

Veilig Thuis (Regiecentrum Bescherming en Veiligheid);

•

Zorgaanbieders hoog specialistische jeugdhulp;

•

Raad voor de Kinderbescherming;

•

Rechtbank;

•

Gecertificeerde instellingen;

•

Regionaal expertiseteam.

Functionering Kwaliteit van samenwerking tussen de verschillende organisaties •

Gemeenschappelijk doel.

•

Uitwerking van de rolverdeling.

•

Regie en continuïteit in de keten.

•

Informatie-uitwisseling.

Kwaliteit van samenwerking tussen organisaties en het gezin

DSP-groep

•

Samenwerkingsrelatie tussen gezin en professionals.

•

Communicatie.

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

51

•

Serieus worden genomen/voelen.

•

Bejegening.

•

Informatie-uitwisseling.

•

Regie.

Toezicht van de gemeente op de uitvoering en kwaliteit van de jeugdbeschermingsketen in de praktijk

Aansluiting van huidige jeugdbeschermingsketen bij het Toekomstscenario en de Hervormingsagenda Integrale sturing en samenhang in de inzet van professionals. •

Afstemming tussen inzet van professionals uit hulpverlening, zorg, onderwijs, politie en justitie ten aanzien van zowel jeugdigen als volwassenen.

•

Gedeelde verantwoordelijkheid en sturing van managers en bestuurders op lokaal, (boven)regionaal én landelijk niveau.

Een gezamenlijke gedeelde visie op veiligheid van kinderen en gezinnen in de thuissituatie •

Werken volgens een gezamenlijke visie door iedereen die bij een gezin is betrokken, om de ontwikkelingsbedreiging en onveiligheid in gezinnen/huishoudens eerder en duurzaam te stoppen.

Gezinsgericht werken •

Een brede blik op het hele gezin: kind en volwassenen van 0 tot 100.

•

Inzet draait om het kind, broers en zussen en overige gezinsleden, hun zorgen en voorgeschiedenis

•

Belang van het kind betrekken bij het inzetten van hulp.

•

Integraal werken als uitgangspunt (integraal plan): combinaties van hulp, zorg, bestaanszekerheid en gedwongen maatregelen, met steun uit het eigen netwerk.

•

Beslissingen in samenspraak met het kind en het gezin.

Rechtsbeschermend en transparant •

Borging van rechtsbescherming en rechtsgelijkheid: transparante procedures in het vrijwillig en gedwongen kader, inclusief hoor en wederhoor.

•

Eenduidig en beschikbare kennis over en visie op hoe te handelen bij zorgen over onveiligheid en bij ontwikkelingsbedreiging.

•

Beschikbare deskundige en onafhankelijke cliëntondersteuning.

•

Helderheid voor (jong)volwassenen en kinderen waar zij terecht kunnen voor advies en vragen met betrekking tot zorg.

•

Feitelijke, begrijpelijke en duidelijke taal.

•

Eén gezamenlijk en actueel dossier voor het gezin waar betrokken professionals mee werken.

Eenvoudig

DSP-groep

•

Een vaste professional betrokken bij het kind en het gezin, die hulp en ondersteuning biedt.

•

Geen overdracht tussen professionals. Er zijn vaste aanspreekpunten voor het gezin.

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

52

•

Toevoegen van veiligheids- of andere expertise aan de voorkant.

•

Dichtbij en toegankelijke hulp.

•

Toezicht, sturing en financiering van het stelsel.

Lerend stelsel •

Continu (reflectief) leren om steeds beter te worden.

•

Ruimte voor innovatie en doorontwikkeling van het vak, bijv. in pilots en proeftuinen.

•

Stevige verbinding tussen praktijk en structureel onderzoek (feiten en cijfers inzichtelijk), met onderwijs en wetenschap.

Stevige sociale wijkteams •

Expertise van de sociale wijkteams met betrekking tot veiligheidsvraagstukken.

•

Mogelijkheid om aan de voorkant een goede analyse maken, waardoor gezinnen zo snel mogelijk passende hulp hebben.

•

Werken volgens het Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten. (Specialistische) expertise van onder andere GI’s bij de sociale wijkteams

•

Aandacht voor de wijze waarop gemeenten en aanbieders hun opdrachtgever- en opdrachtnemerschap zodanig invullen dat specialistische expertise en die van de JGZ dicht bij de sociale wijkteams is gepositioneerd.

Tijdig passende gespecialiseerde jeugdhulp voor jeugdigen in jeugdbescherming •

Tijdige hulp voor jeugdigen en ouders.

•

Passende hulp voor jeugdigen en ouders.

•

Alternatieven voor residentiële jeugdhulp (zo thuis mogelijk).

Succesvolle aanpak voor complexe problematiek •

Een multidisciplinaire aanpak, zoals Multidisciplinaire Aanpak (MDA++), voor complexe problematiek. Dat voorziet in een bundeling van psychosociale, medische, forensische en justitiële specialisten in de aanpak van kindermishandeling, huiselijk en seksueel geweld.

Structurele inzet van het perspectief van ervaringsdeskundigen •

Wijze waarop perspectief van ervaringsdeskundigen wordt meegenomen bij het inzetten van hulp.

Rol van de raad Kaderstellende en controlerende taak van de raad ten aanzien van de jeugdbescherming. •

Visie van de raad op de inrichting van de jeugdbescherming en gewenste ontwikkelingen.

•

Informatiepositie van de raad met betrekking tot jeugdbescherming.

•

Expertise van de raad op het gebied van jeugdbescherming.

Mogelijkheden voor verbetering met betrekking tot de rol van de raad.

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

53

Bijlage 2. Taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden In tabel B2.1 geven we de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de organisaties weer die betrokken zijn in de jeugdbeschermingsketen. We houden daarbij de volgende definities aan: Een taak beschrijft wat iemand moet doen. Het is een concrete opdracht of activiteit die moet worden uitgevoerd. Een taak is vaak vastgesteld in een functieomschrijving, contract of plan. Een verantwoordelijkheid beschrijft waar iemand voor moet zorgen of waar iemand op aanspreekbaar is. Het gaat over de verplichting om een taak goed uit te voeren en de gevolgen daarvan te dragen. Een bevoegdheid beschrijft wat iemand mag doen binnen een bepaalde rol of functie. Het gaat om de formele rechten of macht die iemand heeft om beslissingen te nemen of acties uit te voeren. Een bevoegdheid is gekoppeld aan een functie, wet of regelgeving. Het bepaalt de grenzen van wat iemand mag doen. De termen zijn nauw met elkaar verbonden , maar ze hebben wel een eigen focus en betekenis. De taak van de gemeente is bijvoorbeeld het organiseren en inkopen van de jeugdbeschermingsdiensten bij gecertificeerde instellingen.

De gemeente is verantwoordelijk voor de beschikbaarheid van jeugdhulp en jeugdbescherming voor kinderen uit Leeuwarden en de gemeente is bevoegd om jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen te contracteren en eisen te stellen aan de kwaliteit van hun diensten.

In de tabel geven we alleen de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden die te maken hebben met de jeugdbescherming (het traject voorafgaand, tijdens en bij afsluiting) weer. Sommige betrokken organisaties hebben ook nog andere taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Deze zijn in de tabel buiten beschouwing gelaten.

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

54

DSP-groep

Organisatie

Taak

Verantwoordelijkheid

Bevoegdheid

Gemeente

• Organisatie van jeugdbescherming: organiseren van passende kinderbeschermingsmaatregelen in samenwerking met de GI’s. • Toegang tot jeugdhulp: toegang tot tijdige en passende jeugdhulp, zowel preventieve ondersteuning als gespecialiseerde jeugdzorg. • Samenwerking met ketenpartners: samenwerking met de organisaties in keten en zorgaanbieders en het coördineren van hulp. • Preventieve zorg: stimuleren van een veilige en gezonde opvoedingsomgeving om het voorkomen van situaties waarin jeugdbescherming noodzakelijk wordt. • Toezicht en kwaliteit: toezien op dat de jeugdbescherming voldoet aan de gestelde kwaliteitsnormen en dat GI’s en jeugdzorgaanbieders hun taken goed uitvoeren. • Voorzien in onafhankelijke cliëntondersteuning.

• Beschikbaarheid van jeugdbeschermingsmaatregelen en jeugdhulp van een bepaald kwalitatief niveau. • Financiering van jeugdhulp en jeugdbescherming. • Signaleren en melden van problemen bij gezinnen en het inzetten van tijdige hulp om escalatie te voorkomen.

• Beleid uitzetten omtrent jeugdhulp en jeugdbescherming. • Inkoop van jeugdbescherming en jeugdhulp. • Beoordelen van de toegang tot jeugdhulp. • Verplichting tot samenwerking: verplichten van organisaties in de jeugdbeschermingsketen om samen te werken in het belang van het kind. • Toezicht houden op GI’s: toezicht houden op en het beëindigen van contracten met GI’s als ze niet voldoen aan de kwaliteitseisen.

SDF

• Inkoop van GI’s en jeugdzorgaanbieders voor de regio Friesland (aanbesteden en contracteren). • Opstellen van kwaliteitscriteria en afspreken van tarieven en prestatie-eisen. • Contractmanagement van de GI’s en jeugdzorgaanbieders (toezicht op de contractafspraken). • Coördinatie tussen gemeenten en GI’s en jeugdzorgaanbieders.

• Garanderen continuïteit van de jeugdbescherming en jeugdhulp. • Kostenbeheersing en efficiëntie. • Stimuleren innovatie en kwaliteitsverbetering. • Verantwoording afleggen aan gemeenten.

• Selecteren en contracteren GI’s en jeugdzorgaanbieders. • Stellen van kwaliteitseisen aan GI’s en jeugdzorgaanbieders. • Controleren naleving kwaliteitseisen. • Beïnvloeding van de financiering.

Voorliggend veld

• Bieven van preventieve hulp en laagdrempelige ondersteuning bieden aan ouders en gezin. • Signaleren van problemen bij jeugdigen en gezinnen. • Samenwerking met GI’s als er een jeugdbeschermingsmaatregel loopt. • Samenwerking met ketenpartners om zorg te bieden die aansluit bij de behoeften van het kind en het gezin.

• Signaleren en melden van situaties waarin de veiligheid van het kind in gevaar is. • Doorverwijzing van jeugdigen en gezinnen.

• Zorgmelding bij VT. • Huisarts en jeugdondersteuners van de Integrale Kindcentra (JOK-ers) mogen verwijzen naar specialistische jeugdhulp in vrijwillig kader. • Informatievoorziening aan andere organisaties in de keten binnen wettelijke kaders.

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

55

DSP-groep

Organisatie

Taak

Verantwoordelijkheid

Bevoegdheid

Sociale wijkteams: Amaryllis

• Bieden van lichte opvoedingsondersteuning aan jeugdigen en ouders in het vrijwillig kader. • Doorverwijzen van jeugdigen en gezinnen naar JET als sprake is van opvoedingsnood of opvoedingscrisis, op basis van het opvoedkwadrant. • Samenwerking met het voorliggend veld. • Ondersteuning aan ouders tijdens een jeugdbeschermingsmaatregel (lichte opvoedingsondersteuning of ondersteuning ouders in het kader van Wmo) in afstemming met de GI. • Ondersteuning bieden aan ouders of jeugdige na beëindiging van een jeugdbeschermingsmaatregel (indien nodig) in het vrijwillig kader. • Ondersteuning bieden aan jongeren in het vrijwillig kader als zij 18 jaar worden en indien nodig.

• Voldoen aan eisen van kwaliteit uit subsidieovereenkomst. • Passende doorverwijzing van jeugdigen en gezinnen. • Ondersteuning van ouders in het kader van de Wmo.

• Zorgmelding maken bij VT.

JET (=gemeentelijke toegang specialistische jeugdhulp)

• Verwijzing van jeugdigen en ouders naar specialistische jeugdhulp. • Onderzoeken welke specialistische jeugdhulp in vrijwillig kader nodig is. • Aansluiten bij jeugdbeschermingstafel bij verzoek tot onderzoek (indien zij aanvrager zijn).

• Opstellen van een ondersteuningsplan voor de jeugdige en het gezin. • Afgeven van indicaties voor specialistische jeugdhulp. • Beoordelen van verzoeken door GI’s om maatwerkvoorziening bij nietgecontracteerde jeugdzorg.

• Verwijzing naar specialistische jeugdhulp. • Doen van een verzoek tot onderzoek bij de RvdK.

Veilig Thuis

• Beoordelen van meldingen en adviesvragen. • Doorzetten FAGH-meldingen waar minderjarigen in gezinnen voorkomen naar JET. • Geven van advies en zo nodig bieden van ondersteuning aan iedereen die i.v.m. met een vermoeden van huiselijk geweld of kindermishandeling om advies vraagt. • Fungeren als meldpunt voor gevallen van vermoedens van huiselijk geweld en/of kindermishandeling. • Naar aanleiding van een melding onderzoeken of daadwerkelijk sprake is van huiselijk geweld en/of kindermishandeling. • Indien nodig verzoek tot onderzoek bij de RvdK indienen of verwijzen naar vrijwillige hulp, de RvdK te informeren en / of een melding te doen bij de politie. • Organiseren van de jeugdbeschermingstafel (voorzitter en notulist). • Deelname aan jeugdbeschermingstafel.

• Actie ondernemen om onveilige situatie van kinderen op te heffen. • Voldoen aan kwaliteitseisen. • Organiseren van de jeugdbeschermingstafel (voorzitter en notulist).

• Als ouders niet meewerken, kan VT vanuit haar onderzoeksbevoegdheid toch informatie verzamelen over of daadwerkelijk sprake is van huiselijk geweld of kindermishandeling.

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

56

Organisatie

Taak

Verantwoordelijkheid

Bevoegdheid

Raad voor de kinderbescherming (RvdK)

• RvdK onderzoekt met de jeugdige, de ouders en anderen wat nodig is en of verplichte hulp nodig is. Daarvan wordt een rapport gemaakt. • Toetsende taak als de GI niet overgaat tot verlenging van OTS of MUHP. Bij OTS of UHP langer dan 2 jaar moet GI de RvdK vragen om advies. • Onderzoek en advies op verzoek van de rechter bij gezag- en omgangszaken (als ouders die uit elkaar gaan het niet eens worden over afspraken over de kinderen)83. • Deelname aan de beschermingstafel en afsluittafel.

• RvdK is verplicht in rapportages of verzoekschriften de van belang zijnde feiten volledig en naar waarheid aan te voeren.

• Verzoek tot maatregel bij de kinderrechter (OTS, VOTS, MUHP). • Verzoek tot verlenging kinderbeschermingsmaatregel als GI dit niet doet. • Verzoek tussentijds beëindiging kinderbeschermingsmaatregel als GI dit niet doet. • Verzoek om gezagsbeëindigende maatregel na 2 jaar OTS en uithuisplaatsing.

Gecertificeerde Instelling

• Regievoering op de kinderbeschermingsmaatregel. De GI biedt zelf geen jeugdhulp. • Bepalen of en zo ja welke jeugdhulp aangewezen is bij de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregel en verwijzen naar die specialistische jeugdhulp. • Overdragen van het gezin naar het vrijwillig kader bij beëindiging maatregel.

• Uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen. • Verplichting tot volledig en naar waarheid aanvoeren van belang zijnde feiten in rapportages of verzoekschriften. • Waarborgen van het veiligheid van het kind. • Voldoen aan wettelijke kwaliteitseisen en afspraken in subsidieverordening.

• Verwijzing naar specialistische jeugdhulp (voor jeugdige). • Indienen van een verlengingsverzoek OTS. • Indienen van een verzoek tot beëindigen OTS, als de grond voor OTS niet meer aanwezig is. • Verzoek, verlenging en beëindiging van een MUHP, indien belast met uitvoering OTS. • Geven van schriftelijke aanwijzingen aan ouders. • Paspoort aanvragen voor jeugdige als er sprake is van een kinderbeschermingsmaatregel. • Vaststellen van contactregeling tussen kind en ouder bij UHP.

Kinderrechter

• Beoordelen van verzoeken tot kinderbeschermingsmaatregel. • Horen van alle betrokken partijen (ouders of voogden, kind indien oud genoeg, RvdK, GI’s, jeugdzorgaanbieders). • Toetsten van de noodzaak en proportionaliteit van de gevraagde kinderbeschermingsmaatregel. • Toezicht houden op en evaluatie van de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen. • Beslissen over geschillen tussen betrokken, bijvoorbeeld tussen ouders en jeugdzorginstellingen. • Beoordelen van spoedvoorzieningen.

• Waarborgen van de belangen van de jeugdige. • Onafhankelijk toetsing van de verzoeken van de RvdK en de GI’s. • Afwegen van rechten en belangen van het kind, de ouders en eventuele andere betrokkenen. • Beoordeling van feiten en bewijsmateriaal. • Stimuleren van samenwerking tussen betrokken partijen. • Bescherming tegen onrechtmatige kinderbeschermingsmaatregelen.

• Opleggen van kinderbeschermingsmaatregelen. • Treffen van voorlopige kinderbeschermingsmaatregelen. • Toetsen van verlengingsverzoeken door de GI’s. • Oproepen en verhoren van betrokkenen. • Toewijzen of afwijzen van verzoeken door RvdK en GI’s van een (verlenging) van een kinderbeschermingsmaatregel. • Toezien van naleving op kinderbeschermingsmaatregelen. • Wijzigen van kinderbeschermingsmaatregelen.

Landelijke organisatie. Valt onder verantwoordelijkheid van de minister van rechtsbescherming.

83

Daarnaast doet de RvdK onderzoek naar de situatie van jongeren die met de politie in aanraking zijn gekomen. Vervolgens informeert de RvdK de rechter of de officier van justitie daarover en adviseert welke straf het meest passend is. Verder coördineert de RvdK de uitvoering van taakstraffen die aan jongeren zijn opgelegd en doet de RvdK onderzoek in zaken op het gebied van Afstand, Screening (van pleeg- en aspirant-adoptiegezinnen), Adoptie en Afstammingsvragen. Deze vallen buiten de scope van dit onderzoek.

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

57

DSP-groep

Organisatie

Taak

Verantwoordelijkheid

Bevoegdheid

Jeugdhulpaanbieders

• Uitvoeren van specialistische jeugdhulp in regio Friesland. • Samenwerking met de GI’s. • Opstellen en uitvoeren van hulpverleningsplan. • Opstellen van een toekomstperspectiefplan voor jongeren die bijna 18 jaar zijn. • Signaleren van onveilige situaties en melden bij GI of Veilig Thuis. • Adviserende en uitvoerende rol ten aanzien van GI’s en rechter.

• Veiligheid van het kind waarborgen. • Voldoen aan wettelijke kwaliteitseisen en eisen in subsidieverordening. • Toezicht en evaluatie van de hulp. • Rapportage en dossiervorming. • Handelen volgens de meldcode bij vermoeden van mishandeling of geweld.

• Diagnoses stellen bij kinderen en gezinnen. • Bepalen van behandelmethode. • Zorgmelding maken bij Veilig Thuis. • Informatiedeling aan ketenpartners binnen de wettelijke kaders.

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

58

Bijlage 3. Bronnenlijst Inrichting en functionering van de jeugdbeschermingsketen Leeuwarden Algemene Rekenkamer (2023). Georganiseerde onmacht. Geraadpleegd van https://www.rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2023/04/13/georganiseerde-onmacht Batterink, M., & Van Plaggenhoef, W. (2022). Relatie tussen scheidingen, ggz-gebruik en jeugdzorggebruik. Signifcant Public. Bijlage 4.2 Toelichting op de resultaten van het Cliëntervaringsonderzoek Jeugd 2023 Bijlagenboek Jeugd Agenda 2024-2028. Gemeente Leeuwarden. Centraal Bureau voor de Statistiek (indicatoren jeugdzorg in natura; gemeenten) https://jmopendata.cbs.nl/#/JM/nl/dataset/20311NED/table?dl=5B858 Centrumregeling samenwerking Sociaal Domein Fryslân 2022 Slingerland, M. (juli 2023). De wil is er… en nu doen! Onderzoek naar Keten Jeugdhulp gemeente Leeuwarden. [INTERN DOCUMENT]. Handelingsprotocol Veilig Thuis (2019). Handreiking samenwerkingsafspraken Veilig Thuis Friesland en gebiedsteams. September 2019. Informerende brief aan de gemeenteraad. Duiding en aanpak van de stijgende jeugdzorgkosten. 4 juni 2024. Informerende brief aan de gemeenteraad. Ontwikkelingen Jeugdexpertteam. 10 januari 2023. Informerende brief aan de gemeenteraad. Stand van zaken Jeugdexpertteam. 23 januari 2024. Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. (2021). Jeugdbeschermingsregio Friesland.

Regiorapport vervolgtoezicht kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. (juni 2022). Kwaliteit van feitenonderzoek rond de aanvraag van machtigingen voor uithuisplaatsingen. Jaarbericht Expertteam Friesland 2023 incl. monitor. Kwaliteitskader Raad voor de Kinderbescherming (2023). Kwartaalrapportage Jeugd Q2 2024. Magis Marketing & Research. Cliëntervaringsonderzoek jeugd 2023. Gemeente Leeuwarden. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (z.d.). Jongeren met jeugdhulp die 18 jaar worden. Geraadpleegd van https://www.regelhulp.nl/onderwerpen/van-jeugd-naar-18/vanuit-de-jeugdwet. Notulen Gekira overleg (19 november 2024). Jaarbericht Regiecentrum Bescherming en Veiligheid 2023. Geraadpleegd van https://www.regiecentrumbv.nl/wp-content/uploads/2024/05/jaarbericht-regiecentrum-2023-online.pdf. Jeugd Agenda 2024-2028. (juni 2024). Nu investeren in de toekomst van onze jeugd.

DSP-groep

RAPPORT ─ Inrichting en functionering jeugdbeschermingsketen Leeuwarden

59

Samenwerkingsafspraken Amaryllis en Jeugdexpertteam. 21 maart 2024. Samenwerkingsprotocol Gemeenten in Friesland. Gecertificeerde Instellingen. (4 oktober 2018) Samenwerkingsprotocol Gemeenten in Friesland. Raad voor de Kinderbescherming, regio Noord Nederland. (6 juni 2018). Sociaal Domein Fryslân. (z.d.). Crisishulp. Geraadpleegd van https://www.sdfryslan.nl/jeugd/crisishulp/. Sociaal Domein Fryslân (2019) Regionaal Expertiseteam (REX). Notitie. Ten Hoor, J., Verhagen, A., & Cornelissen, F. (2022). Formatie en organisatie Jeugdexpertteam. Gemeente Leeuwarden. Bruning, M., Van der Zwan, P., Van Capelleveen, N., Lenglet, M., & Klootwijk, M. (2024). Verklarende factoren voor het volume van jeugdbeschermingsmaatregelen en jeugdreclasseringsmaatregelen. Tussenrapportage. Universiteit Leiden.