CConstaterende datLeeuwarden
Koppel je AI →
Document · PDF

Kadernota Toegang en Ondersteuning 10 november

Informatieve bijeenkomst - oranjezaal 18 november 2026, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Kadernota Eén toegang voor hulp en ondersteuning Sociaal Domein25.839 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 34 5 Een integraal lokaal team – van de wat naar het hoe De vorige hoofdstukken lieten zien hoe vanuit de evaluatie van de huidige inrichting is gekomen tot een systeem waarin toegang en basisondersteuning samen zijn georganiseerd in het integraal lokaal team. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe dit team eruitziet en welke taken daar in ieder geval bij horen. Nog niet alle inhoudelijke details zijn op dit moment duidelijk, en dat is ook niet nodig. Bij het uitwerken van de opdracht aan de organisatie wordt verder ingevuld hoe het werken met integrale lokale teams vorm krijgt. 5.1 De taken van een integraal lokaal team Het integraal lokaal team is de plek waar inwoners van de gemeente Leeuwarden terechtkunnen met vragen over hulp en ondersteuning. Dat betekent niet dat het team op één centrale locatie werkt. De teams zijn op verschillende plekken in de gemeente aanwezig, maar overal op dezelfde manier georganiseerd. Zij werken vanuit locaties waar inwoners vaak komen, zoals in wijken en dorpen. Zo is hulp en ondersteuning dichtbij en gemakkelijk bereikbaar. Inwoners kunnen bij het integraal lokaal team terecht met vragen over zorg, werk, inkomen, jeugdhulp en schulden. Als dat nodig is, biedt het team ook basisondersteuning op gebieden als financiën, gezin, werk, wonen, zorg en welzijn.

Het integraal lokaal team heeft het mandaat om verschillende vormen van hulp en ondersteuning vanuit de Wmo, Jeugdwet, Participatiewet en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening in te zetten. Hiervoor hoeft niet steeds eerst toestemming te worden gevraagd, zolang het team handelt binnen de door de gemeente vastgestelde kaders. Het is belangrijk dat de organisatie die deze opdracht uitvoert, beschikt over medewerkers met verschillende kennis en vaardigheden. Zo kunnen zowel eenvoudige als complexe hulpvragen goed worden opgepakt. Soms is generalistische kennis nodig, soms specialistische kennis. De gemeente bepaalt welke taken moeten worden uitgevoerd en welke eisen daarbij gelden voor kwaliteit en deskundigheid. Binnen deze kaders kan de organisatie zelf bepalen welke medewerkers het beste passen. In bijlage 4 staat een overzicht van de taken die binnen de vier wetten vallen onder toegang, basisondersteuning en aanvullende ondersteuning. Dit overzicht is indicatief. In de verdere uitwerking kunnen nog wijzigingen worden aangebracht. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 35 Toegang Toegang gaat over het integraal beoordelen van de situatie van een inwoner, huishouden of gezin, het bepalen welke ondersteuning nodig is en het doorverwijzen naar de juiste hulp. Daarbij wordt gekeken naar zowel informele als formele ondersteuning.

De sociale basis en voorliggende voorzieningen worden altijd meegenomen in deze afweging. Als deze geen passend antwoord bieden op de hulpvraag, wordt eerst gekeken naar basisondersteuning en daarna naar aanvullende hulp en ondersteuning. Toegang en basisondersteuning zijn twee verschillende taken. De toegangsmedewerker is dus niet per se dezelfde medewerker als degene die de basisondersteuning biedt, maar dat kan wel. Dit hangt af van de expertise van de professional. De toegangsmedewerker hoeft niet van iedere wet evenveel kennis te hebben; het team bestaat niet alleen uit generalisten. Wel beschikt iedere medewerker over voldoende basiskennis om een eerste inschatting te maken van de hulpvraag van een inwoner en te bepalen waar het zwaartepunt ligt. Dit gebeurt tijdens de eerste triage. Soms kan dat in één gesprek, maar als het nodig is in meerdere gesprekken. Op basis van het zwaartepunt wordt een medewerker gekoppeld met de juiste expertise. Bij inwoners met kinderen is dat niet altijd een SKJ-geregistreerde medewerker. Als de situatie daarom vraagt, is die expertise wel beschikbaar. De medewerker die als eerste wordt gekoppeld, blijft het vaste aanspreekpunt en coördineert de ondersteuning binnen het huishouden of gezin.

Als later blijkt dat een andere expertise beter past bij de situatie, wordt de coördinatie in overleg met het huishouden of gezin zorgvuldig overgedragen. Taken die in ieder geval onderdeel zijn van de toegang zijn: • informatie en advies geven • de hulpvraag onderzoeken • het zwaartepunt van de hulpvraag bepalen • inwoners in contact brengen met de sociale basis • basis- of aanvullende ondersteuning toekennen of afwijzen • een ondersteuningsplan opstellen. • vroegsignalering uitvoeren. • de ondersteuning coördineren. • de geboden ondersteuning evalueren Basisondersteuning Nadat is vastgesteld welke ondersteuning nodig is, kan basisondersteuning worden ingezet. Deze ondersteuning kan ook tijdelijk worden gebruikt als overbrugging. Daarbij zijn de afspraken met aanbieders van aanvullende ondersteuning leidend. Er wordt altijd gekeken naar wat mogelijk, wenselijk en veilig is. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 36 Welzijnstaken, zoals jongerenwerk, vrijwilligersondersteuning en mantelzorgondersteuning, horen ook bij de basisondersteuning. Ook voor basisondersteuning is de juiste deskundigheid van medewerkers nodig. Het verschil met aanvullende ondersteuning is dat die laatste vaker gericht is op complexere hulpvragen. Basisondersteuning kan zowel thuis bij inwoners als op locatie worden geboden.

Voorbeelden zijn individuele begeleiding, dagbesteding, vrijwilligerswerk, groepsgerichte ondersteuning en opvoedondersteuning. Voor jeugdigen en gezinnen omvat basisondersteuning onder meer hulp bij opgroei- en opvoedvragen, het versterken van de opvoedvaardigheden van ouders en het bevorderen van een veilige en stabiele opvoedsituatie. Daarnaast ondersteunt de basisondersteuning jeugdigen bij hun ontwikkeling, zelfredzaamheid en deelname aan de samenleving. Waar nodig wordt ondersteuning geboden bij het aanbrengen van structuur, het versterken van sociale en emotionele vaardigheden en het omgaan met problemen in het dagelijks leven. In de verdere uitwerking van dit systeem wordt bekeken welke taken uit de vier genoemde wetten het beste passen binnen de basisondersteuning en welke taken meer specialistisch zijn en daarom onder de aanvullende ondersteuning vallen. Hetzelfde wordt onderzocht voor de taken die nu nog door de gemeente zelf worden uitgevoerd. Daarbij houden we er rekening mee dat een aantal taken altijd bij de gemeente zal blijven, zoals het afgeven van beschikkingen en het uitbetalen van uitkeringen. De huidige invulling van de toegang en basisondersteuning binnen de Wmo vormt het uitgangspunt voor de verdere uitwerking. Daarbij wordt toegewerkt naar een vorm die inwoners met hulpvragen op één of meer leefgebieden zo goed mogelijk ondersteunt.

Aanvullende ondersteuning Het bieden van aanvullende ondersteuning maakt geen onderdeel uit van de opdracht van het integraal lokaal team. Wel heeft het team de mogelijkheid en het mandaat om inwoners, op basis van de gemeentelijke regelgeving, naar aanvullende ondersteuning te verwijzen. Aanvullende ondersteuning kan, anders dan basisondersteuning, ook buiten de gemeente Leeuwarden worden georganiseerd. Denk bijvoorbeeld aan regionaal ingekochte (hoog)specialistische jeugdhulp, beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Daarnaast zijn er voorzieningen die landelijk zijn ingekocht door de VNG via het Landelijk Transitiearrangement (LTA). Deze vormen van ondersteuning zijn zo specialistisch dat zij niet lokaal of regionaal kunnen worden georganiseerd. Voorbeelden zijn jeugd-GGZ voor dove en slechthorende jongeren, ondersteuning bij eergerelateerd geweld en loverboyproblematiek, en dagbesteding voor volwassenen met doofblindheid. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 37 In de verdere uitwerking wordt precies bepaald welke taken geen onderdeel worden van het integraal lokaal team en daarom onder de aanvullende ondersteuning vallen. Het gaat hierbij om taken waarvoor de gemeente verantwoordelijk blijft. Binnen de aanvullende ondersteuning kunnen vervolgens nog keuzes worden gemaakt over de wijze waarop deze wordt georganiseerd.

Vanuit de Wmo gaat het om ondersteuning die de gemeente nu al inkoopt, zoals thuisondersteuning en hulp bij het huishouden. De aanvullende Wmo-ondersteuning in Leeuwarden wordt op dit moment verzorgd door vier gecontracteerde aanbieders. Voor de Jeugdwet wordt aanvullende jeugdhulp momenteel uitgevoerd door een groot aantal gecontracteerde aanbieders, ongeveer 180 in de regio Friesland. In de verdere uitwerking wordt ook bekeken of voor de Wmo en de Jeugdwet andere keuzes wenselijk zijn. Daarbij is al duidelijk dat een aantal jeugdhulpvoorzieningen die nu regionaal worden ingekocht, onderdeel wordt van de opdracht voor toegang en basisondersteuning. Om de samenwerking tussen basis- en aanvullende ondersteuning zo goed mogelijk te laten verlopen, is het voornemen dat de gemeente Leeuwarden een aantal jeugdhulpvoorzieningen zelf gaat inkopen in plaats van gebruik te maken van het regionale contract. Het gaat daarbij om ambulante behandeling, monodisciplinaire diagnostiek en dagbesteding. Behandeling is gericht op het verminderen, oplossen of stabiliseren van psychische, gedrags- of ontwikkelingsproblemen. Monodisciplinaire diagnostiek bestaat uit onderzoek door één discipline om de problematiek, mogelijkheden en ondersteuningsbehoefte van een jeugdige in kaart te brengen en tot een passend advies te komen. Bijvoorbeeld bij vragen over autisme, ADHD of gedragsproblemen.

Dagbesteding biedt jeugdigen die beperkt kunnen deelnemen aan onderwijs een gestructureerd programma dat gericht is op het versterken van hun ontwikkeling, participatie en dagstructuur. 5.2 Enkelvoudig, meervoudig en complexe vragen Het werken met integrale lokale teams is niet bedoeld om bij iedere hulpvraag een uitgebreide analyse uit te voeren op alle leefgebieden. Wel worden alle leefgebieden kort meegenomen in het gesprek. Tegelijkertijd moet een eenvoudige, enkelvoudige hulpvraag ook binnen dit systeem snel en passend kunnen worden opgepakt. Er blijft ruimte om enkelvoudige, meervoudige en complexe ondersteuningsvragen op een passende manier op te pakken. Een enkelvoudige vraag gaat over één leefgebied, terwijl een meervoudige vraag betrekking heeft op meerdere leefgebieden. Een complexe ondersteuningsvraag wordt vooral bepaald door de complexiteit van de situatie en heeft vaak een veiligheidscomponent. Ook een vraag die betrekking heeft op één leefgebied kan dus complex zijn. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 38 Doordat bij de triage direct wordt bepaald waar het zwaartepunt van de hulpvraag ligt, kunnen eenvoudige ondersteuningsvragen snel worden opgepakt. Inwoners kunnen hun vraag op verschillende manieren stellen: digitaal, telefonisch of op een fysieke plek.

Als blijkt dat ondersteuning nodig is op meerdere leefgebieden, wordt de situatie breder bekeken en worden, waar nodig, meerdere vormen van ondersteuning ingezet. Dit kan een combinatie zijn van ondersteuning vanuit de sociale basis, voorliggende voorzieningen en aanvullende ondersteuning. In de praktijk blijkt dat soms pas na verloop van tijd, en nadat er een vertrouwensband is opgebouwd tussen inwoner en professional, duidelijk wordt wat de onderliggende oorzaken zijn en welke aanpak nodig is. De medewerker van de toegang coördineert de hulp en ondersteuning binnen een huishouden. Deze medewerker houdt een vinger aan de pols, bewaakt het overzicht en volgt de voortgang en resultaten van de ondersteuning. Ook voor complexe vraagstukken is ruimte. Deze kunnen bijvoorbeeld worden ondergebracht bij medewerkers met specifieke expertise op dit gebied. Hoe dit precies wordt georganiseerd, wordt in de uitwerking van de opdracht bepaald. Voor zeer complexe vraagstukken wordt aangesloten bij bestaande structuren, zoals het Zorg- en Veiligheidshuis Fryslân. Ook wordt rekening gehouden met nieuwe ontwikkelingen, zoals het regionale veiligheidsteam vanuit het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Als dit team er komt, wordt daarbij aangesloten. In bijlage 5 zijn twee voorbeeldcasussen opgenomen.

Dit betreffen een enkelvoudige en een meervoudige en complexe hulpvraag van een inwoner. Van beide casussen wordt een globale weergave gegeven van hoe de inwoner door het integraal lokaal team in deze situaties kan worden geholpen. Outreachend werken Een belangrijke taak van het integraal lokaal team wordt het outreachend werken. Denk hierbij aan inwoners met onbegrepen gedrag of inwoners die zorg mijden. Voor inwoners die onder de OGGZ vallen, blijven de bestaande routes van toepassing. Toch komt het voor dat inwoners tussen wal en schip raken. In de verdere uitwerking wordt onderzocht hoe dit zoveel mogelijk kan worden voorkomen. Daarbij wordt ook beschreven hoe de samenwerking met andere betrokken partijen wordt ingericht. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 39 5.3 Invoering nieuwe werkwijze De invoering van het integraal lokaal team betekent een grote verandering in de manier waarop de gemeente ondersteuning, toegang en begeleiding binnen het sociaal domein organiseert. Het gaat niet om een kleine aanpassing van de huidige werkwijze, maar om een nieuwe inrichting waarin toegang, basisondersteuning en aanvullende ondersteuning nauw met elkaar samenwerken. Een verandering van deze omvang vraagt om realisme, maar ook om daadkracht.

Daarom is het niet alleen belangrijk om te bepalen hoe de gewenste eindsituatie eruitziet, maar ook hoe we die kunnen realiseren. Op het eerste gezicht lijkt een gefaseerde invoering aantrekkelijk. Door onderdelen stap voor stap in te voeren, is de verandering beter behapbaar en worden risico’s gespreid over een langere periode. Deze aanpak kent echter ook nadelen. De meerwaarde van het integraal lokaal team zit in de samenhang tussen de verschillende onderdelen. Als slechts een deel van het systeem verandert en andere onderdelen hetzelfde blijven, bestaat het risico dat oude werkwijzen, verantwoordelijkheden en schotten in stand blijven. Daardoor komen de voordelen van een integrale aanpak minder goed tot hun recht. Daarnaast kan een lange overgangsperiode ertoe leiden dat medewerkers, partners en inwoners de nieuwe werkwijze ervaren als iets tijdelijks. Als de eerste resultaten tegenvallen, kan de bereidheid afnemen om verdere stappen te zetten. Het risico is dan dat de verandering halverwege blijft steken, terwijl de maatschappelijke en financiële voordelen juist worden bereikt met de volledige integrale werkwijze. Bovendien kan de beoogde verandering alleen slagen als verschillende onderdelen tegelijk worden ingevoerd.

Het gaat daarbij om: • Het samenbrengen van de toegang van alle domeinen en de basisondersteuning voor jeugd en Wmo, zodat integraal naar huishoudens en gezinnen kan worden gekeken. • Het gelijktijdig inrichten van basisondersteuning, aanvullende ondersteuning en specialistische hulp, zodat deze onderdelen vanaf de start goed op elkaar aansluiten. • Het invoeren van een andere bekostigingssystematiek die integrale afwegingen ondersteunt en ongewenste financiële prikkels vermindert. Wanneer deze onderdelen niet in samenhang worden ingevoerd, blijven belangrijke knelpunten van het huidige systeem bestaan. Gezinnen krijgen dan nog steeds te maken met meerdere organisaties en ook discussies over regie, verantwoordelijkheid en de inzet van ondersteuning verdwijnen niet. Het risico is dat er wel wordt geïnvesteerd in verandering, maar dat de voordelen van de integrale aanpak uitblijven. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 40 Daarom heeft het de voorkeur om de nieuwe werkwijze zoveel mogelijk in één samenhangende beweging te realiseren. Voor de Wmo en Jeugdwet betekent dit dat toegang, basisondersteuning en aanvullende ondersteuning uiterlijk per 1 januari 2029 volgens de nieuwe werkwijze moeten werken. Op dat moment lopen de huidige contracten af. Voor de Participatiewet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening gelden andere looptijden.

Deze staan een start van het integraal lokaal team niet in de weg. Per domein is beoordeeld in hoeverre sprake is van een inhoudelijke verandering en of fasering wenselijk, mogelijk of noodzakelijk is voor de toegang en basisondersteuning. Binnen de Wmo wordt al jaren gewerkt volgens een werkwijze die goed aansluit bij de voorgestelde inrichting. Daarom is deze werkwijze als basis genomen en is onderzocht welke taken daaraan kunnen worden toegevoegd. Wet gemeentelijke schuldhulpverlening: direct meenemen Voor de taken vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) verandert inhoudelijk weinig. De werkzaamheden die onderdeel kunnen worden van het integraal lokaal team worden namelijk nu al uitgevoerd door de organisatie die ook verantwoordelijk is voor de huidige toegang en basisondersteuning binnen de Wmo. Daardoor is er zowel inhoudelijk als organisatorisch nauwelijks sprake van een nieuwe situatie. Om die reden worden deze taken direct opgenomen in het integraal lokaal team. Jeugdwet: fasering minder logisch en niet wenselijk Voor de Jeugdwet is sprake van een grotere verandering. Toch is ook hier een gefaseerde invoering minder logisch. De gemeente wil meer jeugdondersteuning lokaal organiseren, terwijl dit nu nog regionaal gebeurt. Daarnaast zijn er aanbevelingen gedaan voor de inrichting van de jeugdketen en de toegang tot jeugdhulp.

Hierdoor zijn veranderingen nodig en ligt een samenhangende aanpak het meest voor de hand. Juist omdat voor jeugdhulp een nieuwe inrichting nodig is, ligt het niet voor de hand om tijdelijk een aparte structuur naast het integraal lokaal team op te zetten. Daarmee zou opnieuw een afzonderlijke toegang ontstaan, terwijl het doel juist is om ondersteuning aan gezinnen integraal te organiseren. Daarom worden de toegang en basisondersteuning voor jeugd direct ondergebracht in het integraal lokaal team. De aanvullende jeugdhulp is op dit moment nog niet lokaal georganiseerd en moet per 1 januari 2029 opnieuw worden ingericht. Daarbij wordt een deel van de regionaal ingekochte jeugdhulp onderdeel van de basisondersteuning, een deel lokaal ingekocht door de gemeente Leeuwarden en een deel regionaal ingekocht via Sociaal Domein Fryslân (SDF). Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 41 Participatiewet: fasering mogelijk, maar beperkt wenselijk Voor de taken vanuit de Participatiewet ligt de afweging genuanceerder. De toegang tot ondersteuning vanuit de Participatiewet verloopt vanaf 1 januari 2029 via het integraal lokaal team. Als eerste stap worden de taken die gericht zijn op het in kaart brengen van de ondersteuningsbehoefte op het gebied van werk en inkomen onderdeel van het integraal lokaal team.

Medewerkers brengen daarbij hun expertise op het gebied van werk en inkomen in bij huishoudens en gezinnen waar deze onderwerpen een belangrijke rol spelen. Zo dragen zij vanuit hun vakgebied bij aan een integrale beoordeling van de ondersteuningsvraag. De inhoudelijke argumenten om de toegang tot participatie onderdeel te laten zijn van het integraal lokaal team zijn sterk. Uit de beschikbare gegevens blijkt dat veel huishoudens en gezinnen gebruikmaken van zowel voorzieningen vanuit de Jeugdwet of Wmo als van ondersteuning op het gebied van werk en inkomen. Juist die combinatie maakt een integrale aanpak waardevol. Vraagstukken rondom gezondheid, opvoeding, schulden, inkomen en participatie hangen vaak met elkaar samen en beïnvloeden elkaar. Door deze in samenhang te bekijken, kunnen inwoners eerder en beter worden ondersteund. Daarmee wordt niet alleen gekeken naar de gevolgen van problemen, maar ook naar de onderliggende oorzaken. Tegelijkertijd zijn er nog ontwikkelingen binnen de participatieketen, zoals de mogelijke komst van een sociaal ontwikkelbedrijf. Daardoor is nog niet duidelijk hoe alle taken straks worden verdeeld. Daarom worden de taken voor basis- en aanvullende ondersteuning vanuit de Participatiewet voorlopig nog niet ondergebracht bij het integraal lokaal team.

Zodra de toekomstige inrichting van de participatieketen duidelijker is, wordt bepaald welke taken onderdeel worden van de basisondersteuning van het integraal lokaal team en welke onder de aanvullende ondersteuning vallen. Eindsituatie als uitgangspunt Alles afwegend wordt voorgesteld om per 1 januari 2029 in één keer een duidelijke en herkenbare start te maken met het integraal lokaal team. Vanaf dat moment worden alle toegangsfuncties binnen het sociaal domein integraal georganiseerd. Ook de basisondersteuning voor Wmo, jeugd en schuldhulpverlening wordt direct onderdeel van het integraal lokaal team. Alleen voor een deel van de taken binnen de participatieopgave blijft ruimte voor verdere uitwerking in de jaren daarna. Daarmee wordt enerzijds rekening gehouden met de omvang van de verandering en de tijd die nodig is om een nieuwe werkwijze goed in te voeren. Anderzijds wordt voorkomen dat de verandering blijft steken in tussenstappen, waardoor de voordelen van de integrale aanpak onvoldoende zichtbaar worden. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 42 6 Organisatievorm Het bepalen van een passende structuur voor de toegang en basisondersteuning is niet voldoende. Er is ook een organisatie nodig die deze ondersteuning uitvoert en in de praktijk vormgeeft.

Bovendien hangt het succes van de nieuwe structuur mede af van de aansluiting die deze organisatie heeft op de aanbieder(s) van aanvullende ondersteuning voor Wmo, jeugdhulp, Participatiewet en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Dit maakt het cruciaal dat ook deze ondersteuning goed georganiseerd wordt. De organisatie voor de toegang en basisondersteuning hoeft niet per definitie een externe organisatie te zijn. In hoofdlijnen zijn er drie manieren waarop de gemeente de uitvoering kan organiseren: inbesteden, quasi-inbesteden en aanbesteden. 6.1 Inbesteden Bij inbesteden voert de gemeente de integrale lokale teams zelf uit. De teams worden onderdeel van de gemeentelijke organisatie, bijvoorbeeld als een aparte afdeling of sector, en vallen daarmee rechtstreeks onder de aansturing van de gemeente. Voordelen • De gemeente heeft zelf de regie over de organisatie, werkwijze en ontwikkeling van de integrale lokale teams. Hierdoor kunnen veranderingen en verbeteringen relatief snel worden doorgevoerd, zonder afhankelijk te zijn van afspraken met een externe partij. • De gemeente kan stapsgewijs taken en verantwoordelijkheden toevoegen aan de integrale lokale teams. Dit biedt ruimte om de ontwikkeling van de teams gefaseerd vorm te geven en waar nodig tussentijds bij te sturen.

Nadelen • De grote mate van flexibiliteit maakt het mogelijk om de koers tussentijds aan te passen, maar brengt ook het risico met zich mee dat er onvoldoende wordt vastgehouden aan de gekozen richting. Veranderingen kosten tijd en gaan vaak gepaard met tegenslagen. Bij inbesteden bestaat een groter risico dat te snel wordt bijgestuurd, waardoor de beoogde maatschappelijke effecten op de langere termijn niet worden gerealiseerd. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 43 • Bij inbesteden ligt het financiële risico volledig bij de gemeente. Bij de andere twee vormen kan een deel van dit risico worden belegd bij de opdrachtnemer. • Bij deze organisatievorm vervult de gemeente meerdere rollen. Bij inbesteden is de gemeente niet alleen verantwoordelijk voor de toegang en basisondersteuning, maar ook opdrachtgever en financier van de aanvullende ondersteuning. Het succes van de huidige inrichting van de Wmo hangt mede samen met de samenwerking tussen Amaryllis/Incluzio en Windkracht. Zij voeren ieder hun eigen opdracht uit en stemmen hun werkzaamheden zo op elkaar af dat duidelijk is wie op welk moment aan zet is. De lumpsumfinanciering van beide organisaties is hierbij een belangrijke randvoorwaarde. • Wanneer de gemeente een deel van deze taken zelf gaat uitvoeren, verandert deze verhouding.

Dit kan gevolgen hebben voor de huidige wijze van samenwerken. • Als de gemeente er in de toekomst voor kiest om deze taken opnieuw extern te beleggen of anders te organiseren, is zij zelf verantwoordelijk voor de afbouw van de organisatie en de daarbij behorende kosten. • Het naar binnen halen van deze omvangrijke taak is een complexe opgave. Hiervoor zijn specialistische kennis en expertise nodig. De gemeente gaat daarmee deels taken uitvoeren die meer passen bij een zorgorganisatie. Dat vraagt om andere kennis, werkwijzen en organisatiecultuur. Naar verwachting gaat het om circa 350 medewerkers. Er bestaan daarom twijfels over de uitvoerbaarheid van deze overgang en de vraag of dit past bij de rol en expertise van de gemeente. • Er zijn aanzienlijke verschillen tussen de cao’s, met name op het gebied van salaris. Zo liggen de salarissen binnen de gemeentelijke cao over het algemeen lager dan binnen de cao Sociaal Werk. Wanneer de gemeente medewerkers wil overnemen met behoud van hun huidige arbeidsvoorwaarden, kan dit leiden tot aanzienlijke extra kosten. Worden lagere salarissen aangeboden, dan bestaat het risico dat medewerkers niet overstappen naar de gemeente of dat nieuwe medewerkers moeilijker zijn te werven. Dit kan leiden tot knelpunten in de personele bezetting en de uitvoeringskracht van de organisatie.

6.2 Quasi-inbesteden Bij quasi-inbesteden richt de gemeente een organisatie op met een zelfstandige rechtspersoonlijkheid (een verbonden partij). Deze organisatie voert in opdracht van de gemeente de taken uit die horen bij het integrale lokale team. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 44 Voordelen • De gemeente heeft meer mogelijkheden om te sturen op de uitvoering en waar nodig bij te sturen dan bij volledige uitbesteding. Deze invloed kan formeel geregeld worden in de juridische documenten. • De kans op continuïteit en een stabiele koers is relatief groot. De gemeente kan niet rechtstreeks ingrijpen in de dagelijkse uitvoering, maar stuurt op afstand. • Het financiële risico ligt in beginsel bij de verbonden partij. • Het is op ieder moment mogelijk om gefaseerd taken toe te voegen aan het integraal lokaal team, zonder dat dit in strijd is met de aanbestedingsregels. Wel vraagt dit steeds om een aanpassing of uitbreiding van de bestaande opdracht. Daarnaast moeten de benodigde randvoorwaarden worden geregeld, zoals extra budget, en is instemming van de verbonden partij nodig. • De relatie tussen de gemeente en de verbonden partij wordt ondersteund door duidelijke governance-afspraken.

Daarbij kan de gemeente, indien statutair vastgelegd, bevoegdheden hebben ten aanzien van het functioneren van de organisatie, wat bijdraagt aan de bestuurlijke aanspreekbaarheid van de organisatie. Nadelen • De directe sturingsmogelijkheden die deze organisatievorm biedt, worden in de praktijk niet altijd zo ervaren. Dat komt omdat ook bij deze organisatievorm in eerste aanleg wijzigingen tweezijdig geaccepteerd moeten worden. Als de uitvoerende organisatie om moverende redenen het niet eens is met een wijziging ontstaat ook in deze constructie een gesprek. De mate van uiteindelijke sturing hangt dan mede af van de mate waarin de sturing is geregeld in de afspraken met de organisatie én in hoeverre de gemeente bereid is haar sturingsinstrumenten ook daadwerkelijk in te zetten wanneer dat nodig is. Wijzigingen vragen sowieso meestal om een formele aanpassing van afspraken of overeenkomsten. Daardoor kost ook dit tijd en inspanning om veranderingen door te voeren. • Hoewel het financiële risico in principe bij de aanbieder ligt (zij krijgen een opdracht met een lumpsum), blijft de gemeente uiteindelijk eindverantwoordelijk. Omdat de verbonden partij nauw verbonden is met de gemeente, is het niet eenvoudig om deze organisatie bij financiële problemen failliet te laten gaan. Dit zou immers direct gevolgen hebben voor de continuïteit van de dienstverlening.

Bovendien brengt het beëindigen en ontmantelen van een verbonden partij aanzienlijke kosten met zich mee (zie volgende bullet). Mocht de organisatie aanvullend budget nodig hebben, dan ligt de drempel voor het vragen van extra financiering hoger dan bij inbesteden, maar lager dan bij aanbesteden. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 45 • Stoppen met een verbonden partij is doorgaans niet eenvoudig. Hoewel vooraf afspraken kunnen worden gemaakt over evaluatiemomenten en een eventuele exitprocedure, blijft de gemeente als eigenaar, mede-eigenaar of bestuurlijk betrokkene uiteindelijk medeverantwoordelijk. Wanneer wordt besloten de samenwerking te beëindigen of de organisatie op te heffen, ligt het initiatief en de verantwoordelijkheid voor de afwikkeling daarom in de praktijk grotendeels bij de gemeente. • Omdat de organisatie niet het risico loopt de opdracht te verliezen, zoals bij een aanbesteding wel het geval kan zijn, is de externe prikkel om voortdurend te concurreren op kwaliteit, innovatie en prijs minder sterk aanwezig op organisatieniveau. Die prikkel ligt er meer vanuit een persoonlijk verantwoordelijkheidsgevoel van de mensen die hier werkzaam zijn. Dit vraagt om duidelijke afspraken over prestaties, monitoring en verantwoording om de kwaliteit van de uitvoering blijvend te borgen.

6.3 Aanbesteden Bij aanbesteden zet de gemeente de opdracht in de markt. Geïnteresseerde organisaties kunnen hierop inschrijven. De opdracht wordt vervolgens gegund aan de partij die het beste voldoet aan de vooraf gestelde eisen en beoordelingscriteria. Voordelen • Bij aanbesteden is de kans op koersvastheid en continuïteit groot. De aanbieder voert een vooraf vastgestelde opdracht uit, waardoor tussentijdse aanpassingen beperkt mogelijk zijn. De gemeente stuurt daarbij op de uitvoering van de gemaakte afspraken binnen de afgesproken kaders. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 46 • Het financiële risico ligt in principe bij de aanbieder. De gemeente bepaalt de inhoud van de opdracht en stelt hiervoor een vast budget beschikbaar. De aanbieder is vervolgens verantwoordelijk voor de uitvoering binnen deze afspraken en moet de benodigde voorwaarden creëren om de opdracht succesvol uit te voeren. Wanneer de aanbieder van mening is dat het beschikbare budget onvoldoende is, moet hij dit onderbouwen. De gemeente kan besluiten extra budget beschikbaar te stellen, maar alleen wanneer zij oordeelt dat dit noodzakelijk is en de situatie niet al binnen de bestaande opdracht valt. • Er zijn duidelijke mogelijkheden om de opdracht te beëindigen. Dit kan in ieder geval bij een verlengingsmoment en aan het einde van de contractperiode.

Daarnaast kan de overeenkomst onder voorwaarden tussentijds worden beëindigd wanneer de aanbieder onvoldoende presteert. De gemeente hoeft een besluit om een verlengingsoptie niet te gebruiken in principe niet inhoudelijk te motiveren. Doordat er op meerdere momenten kan worden besloten de samenwerking niet voort te zetten, is de prikkel voor de aanbieder om de afgesproken prestaties te leveren groter dan bij quasi-inbesteden. • De financiële risico’s die samenhangen met een eventuele exit liggen primair bij de aanbieder. De aanbieder blijft verantwoordelijk voor zijn personeel en voor de organisatorische gevolgen van het beëindigen van de samenwerking. Nadelen • De mogelijkheden om de opdracht tijdens de looptijd ingrijpend aan te passen zijn bij aanbesteden beperkt. Wijzigingen moeten vaak worden vastgelegd in aanvullende afspraken (addenda) op de bestaande overeenkomst. Deze ruimte is echter niet onbeperkt. Wanneer de omvang van de wijzigingen te groot wordt, kan een nieuwe aanbestedingsprocedure noodzakelijk zijn. Dat geldt bijvoorbeeld wanneer de totale waarde van de aanvullingen een aanzienlijke omvang bereikt of wanneer sprake is van een wezenlijke wijziging van de oorspronkelijke opdracht. In dat geval mag de bestaande overeenkomst niet zomaar worden aangepast en moet de opdracht opnieuw in de markt worden gezet.

• De mogelijkheden om de uitvoering stapsgewijs te ontwikkelen zijn bij aanbesteden beperkt. Door de regels rondom aanbestedingen kunnen grote wijzigingen tijdens de looptijd van de overeenkomst leiden tot een nieuwe aanbestedingsplicht. Daarom is het belangrijk om de opdracht vooraf zo volledig en zorgvuldig mogelijk te beschrijven. Dit betekent dat veel keuzes aan de voorkant moeten worden gemaakt. Na gunning van de opdracht is er slechts beperkte ruimte om de inhoud wezenlijk aan te passen. De gemeente legt zich daarmee voor de duur van de overeenkomst in belangrijke mate vast op de gekozen inrichting en werkwijze. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 47 Concluderend kunnen we stellen dat iedere organisatievorm voor- en nadelen heeft en dat iedere vorm in theorie passend te maken is. Als we naar de voor- en nadelen kijken is de optie om hiervan een gemeentelijk organisatieonderdeel te maken voor ons geen reële optie vanwege de volgende overwegingen: - Het in huis halen van een dergelijke omvangrijke taak, waarbij nieuwe specialistische kennis en expertise nodig is, is naar ons idee te afwijkend van de taken die de gemeente heeft om dit in een periode van 2 jaar succesvol naar binnen te kunnen halen.

Het is een zorgorganisatie met een andere cultuur, mentaliteit en “dna” dan een gemeente en bovendien omvangrijk als het gaat om personeel. Huidige inschattingen gaan uit van ongeveer 350-400 fte. - Er zijn grote cao verschillen met betrekking tot salarissen. De zorg cao kent hogere salarissen dan de gemeentelijke cao. Dit brengt hoge kosten met zich mee als de gemeente deze mensen voor hetzelfde salaris dat ze nu hebben over gaat of moet nemen. En anders bestaat het risico dat potentiële werknemers de functie bij de gemeente niet onder andere voorwaarden (lees lager salaris) willen accepteren en er onvoldoende medewerkers zijn. - De gemeente is bij inbesteden naast uitvoerder van toegang en basisondersteuning ook opdrachtgever en financier van de aanvullende ondersteuning. Het succes van de huidige inrichting van de Wmo hangt mede samen met de samenwerking en de gelijkwaardigheid in rol tussen de aanbieder van toegang en basisondersteuning en de aanbieder van aanvullende ondersteuning. Zij hebben hun samenwerking zo vormgegeven dat het helder is wie wanneer aan zet is. Dat beiden een lumpsum hebben helpt hierbij. Door de gelijkwaardige positie zijn de belangen ook meer gelijkwaardig. Als de gemeente dit deels over gaat nemen verschuift dit en gaan de relatie en de belangen ook verschuiven.

6.4 Aanbesteden of quasi-inbesteden De keuze tussen deze twee opties hangt af van het gewicht dat aan een criterium wordt gehangen. Gezien de grote verandering die we hiermee teweegbrengen, de impact op het huidige systeem en de nadere uitwerking die op onderdelen nog plaats moet vinden, hechten we veel waarde aan de flexibiliteit in de opdracht en de mogelijkheid om een en ander gefaseerd in te voeren. Uit het coalitieakkoord blijkt dat het college de mogelijkheid om vanuit de gemeente meer te kunnen sturen en grip uit te kunnen oefenen als cruciaal beschouwd. Aan de volgende criteria wordt daarom extra “gewicht” gegeven: - De mogelijkheid om gefaseerd in te voeren (onderdeel van organisatorische haalbaarheid) - De mate van bijsturingsmogelijkheden als de omstandigheden wijzigen. De keuze tussen aanbesteden en quasi-inbesteden ligt als we kijken naar de voor- en nadelen dicht bij elkaar. Als we kijken naar de zwaarste toetsingscriteria (fasering en bijsturing) scoort quasi-inbesteden beter. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 48 Wat we bij de keuze voor quasi-inbesteden accepteren is dat het risicoprofiel voor bezwaren en procedures hoger is dan bij aanbesteden. Aanbesteden is juridisch gezien een beperkt risico.

Echter is daar de mogelijkheid tot fasering en bijsturing gedurende de looptijd van de overeenkomst een stuk minder flexibel omdat je gebonden bent aan de bestaande opdracht voor de looptijd van de overeenkomst. Kleine wijzigingen zijn mogelijk echter kunnen we nu nog niet voorzien in welke mate tussentijdse bijsturen en fasering nodig is. Bij quasi-inbesteden trekt de gemeente de eindverantwoordelijkheid voor de gehele organisatie praktisch gezien meer naar zich toe dan bij aanbesteden. Het financieel risico ligt in theorie bij de verbonden partij zelf, maar in de praktijk is de gemeente veel meer aan zet bij een vraag om extra geld of een situatie waarbij faillissement of ontmanteling dreigt met gevolgen voor het personeel. Uiteindelijk is de gemeente de financier en opdrachtgever. Een ander verschil is dat bij aanbesteden de prikkel voor de uitvoerende partij op organisatieniveau maximaal is om doorlopend goed te blijven presteren: met innovatie en degelijke uitvoering van de opdracht wil hij immers voorkomen dat de gemeente op zoek gaat naar een andere uitvoeringspartners. Bij quasi-inbesteden is de afhankelijkheid van de gemeente van die partij groter waardoor het risico ontstaat dat de externe prikkel om te presteren minder wordt gevoeld. Die prikkel zit hier in de medewerkers van de organisatie, die hebben we opgave om de juiste dingen te doen binnen de gestelde kaders.

Ondanks deze grotere verantwoordelijkheid die we naar ons toe trekken zijn wij van mening dat quasi- inbesteden de beste voorwaarden biedt om de beoogde transformatie daadwerkelijk te realiseren, én om later eenvoudiger aan te passen of te laten groeien. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 49 7 Financiën De financiële basis voor de nieuwe werkwijze is dat er, zowel binnen de gemeente als in het integraal lokaal team, geen onderscheid meer wordt gemaakt tussen budgetten die oorspronkelijk afzonderlijk vanuit bijvoorbeeld de Wmo, Jeugdwet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en Participatiewet beschikbaar komen. De financiële beheersing en monitoring vinden daardoor plaats op het niveau van het gehele sociaal domein. Ook de opdracht aan het integraal lokaal team wordt gefinancierd vanuit één budget en is niet langer gekoppeld aan de afzonderlijke wetten. 7.1 Financieel kader Het invoeren van de nieuwe werkwijze heeft geen financiële doelstelling op de korte termijn; er ligt niet uitsluitend een bezuinigingsopgave aan ten grondslag. De keuze voor de nieuwe werkwijze is in de eerste plaats inhoudelijk gemotiveerd. Tegelijkertijd bestaat er wel een duidelijke behoefte en noodzaak om de kosten beheersbaar te houden. Met name binnen de jeugdhulp worden de beschikbare budgetten overschreden.

In de nieuwe manier van werken, en contracteren, is het beheersen van de beschikbare budgetten daarom een belangrijk aandachtspunt. De financiële middelen die nu beschikbaar zijn voor de uit te voeren taken, blijven ook binnen de nieuwe werkwijze beschikbaar. Wel is de verwachting dat de budgetten voor twee onderdelen de komende jaren afnemen, namelijk: • Hulp bij het huishouden: in 2029 wordt huishoudelijke hulp vanuit het Rijk voor een groot deel niet meer gefinancierd. Voor de gemeente Leeuwarden betekent dit naar verwachting dat de inkomsten en de uitgaven hiervoor dalen van circa € 14 miljoen naar circa € 3 miljoen. Het Rijk heeft deze bezuiniging ingeboekt vooruitlopend op voorgenomen wijzigingen van de Wmo 2015. De realisatie van deze besparing is echter afhankelijk van nog vast te stellen wetgeving. Hierdoor ontstaat onzekerheid, omdat de financiële korting eerder zichtbaar kan zijn dan de juridische mogelijkheden om het beleid hierop aan te passen. • Aanvullende jeugdhulp: in het coalitieakkoord is een besparing van € 1,7 miljoen op de jeugdhulp opgenomen. Deze besparing moet worden gerealiseerd door beschikbare middelen efficiënter in te zetten, passend bij de beweging naar een houdbaar sociaal domein. Het vrijgekomen bedrag wordt vervolgens ingezet voor de financiering van bestaande preventie-activiteiten binnen het jeugddomein.

Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 50 7.2 Deelbudgetten Voor de uitvoering en inkoop van taken wordt het totale beschikbare budget verdeeld over een aantal deelbudgetten: • Het integraal lokaal team ontvangt van de gemeente een opdracht op basis van een vast bedrag (lumpsum). Binnen dit financiële kader voert het integraal lokaal team zijn opdracht uit. Dit omvat voor alle relevante wetten zowel de toegang als de basisondersteuning op het gebied van Wmo, jeugd en schuldhulpverlening. • Aanvullende ondersteuning Wmo. • Aanvullende ondersteuning jeugd. De omvang van de verschillende deelbudgetten is bepaald op basis van de nieuwe taakindeling, zoals beschreven in hoofdstuk 5. Per taak is onderzocht welk budget daar op dit moment aan is gekoppeld. Op basis daarvan wordt bepaald welk bedrag wordt overgebracht naar het betreffende deelbudget. We hebben een analyse op hoofdlijnen uitgevoerd om inzicht te krijgen in de omvang van de opdrachten die opnieuw worden ingekocht. De exacte omvang van de deelbudgetten wordt in de vervolgfase bepaald, op basis van een gedetailleerde uitwerking van de contracten en overeenkomsten. • integraal lokaal team: circa € 53 miljoen (plus of min 20%) • aanvullende ondersteuning Wmo: circa € 24 (Windkracht ca. € 10 miljoen + hulp bij het huishouden ca.

€ 14 miljoen): Hierop moet de voorgenomen bezuiniging van het Rijk op hulp bij huishouden nog in mindering worden gebracht. • aanvullende ondersteuning jeugd: circa € 9 miljoen De omvang van het Integraal Lokaal Team is ingeschat op basis van de uitgaven 2025 aan de taken die straks onderdeel worden van dit team op te tellen. Dit betreft in hoofdlijn een optelsom van de huidige taken: Amaryllis WMO en schuldhulpverlening: ca. € 23,5 miljoen Toegangstaken jeugd: ca. € 4,1 miljoen Basisondersteuning jeugd: ca. € 17 miljoen Participatie: ca. € 4 miljoen Overige taken: ca. € 5 miljoen De bedragen voor taken van de jeugdondersteuning zijn ingeschat op basis van dossieronderzoek. Met behulp van de nieuwe productbeschrijvingen van de regionale inkoop SJH en op basis van de kosten van 2025 is een eerste financiële vertaling gemaakt van de omvang de basisondersteuning jeugd (€ 17 Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 51 miljoen) en de lokale aanvullende ondersteuning (€ 9 miljoen). De totale kosten voor Jeugdhulp bedroegen in 2025 ca. € 70 miljoen. 7.3 Financiële effecten nieuwe werkwijze De verwachting is dat de nieuwe werkwijze in de eerste jaren kan leiden tot een grotere vraag naar ondersteuning. Doordat inwoners eerder en beter in beeld komen, zullen mogelijk meer inwoners ondersteuning ontvangen dan nu het geval is.

Deze extra vraag kan terechtkomen bij het integraal lokaal team, maar ook bij vrijwilligersorganisaties, het voorliggende veld en aanbieders van basisondersteuning. Juist doordat ondersteuning eerder wordt ingezet, kan waarschijnlijk vaker worden volstaan met lichte vormen van ondersteuning. Tegelijkertijd worden van de nieuwe werkwijze ook positieve financiële effecten verwacht. Door inwoners nog maar één keer hun verhaal te laten doen, het aantal overdrachten tussen organisaties te verminderen, professionals meer ruimte te geven om zelf beslissingen te nemen én te werken met een lumpsum, kan er efficiënter worden gewerkt. Naar verwachting zorgt dit voor een efficiëntere inzet van de beschikbare capaciteit. Hoe groot deze besparing precies is, kan op dit moment nog niet met zekerheid worden vastgesteld. De financiële voordelen van de voorgestelde werkwijze worden waarschijnlijk pas op langere termijn zichtbaar. De werkwijze gaat ervan uit dat vroegsignalering en preventieve ondersteuning helpen om problemen eerder aan te pakken. Daardoor hebben inwoners mogelijk minder vaak zwaardere en duurdere ondersteuning nodig. Hoewel deze verwachting logisch is, is vooraf niet precies te voorspellen hoe groot het effect zal zijn. Wel is duidelijk dat structurele aandacht en inzet voor preventie en vroegsignalering nodig zijn om een zo groot mogelijk effect te bereiken.

Al met al brengt de invoering van de nieuwe werkwijze financiële onzekerheden met zich mee. Deze kunnen worden beperkt met de volgende maatregelen: • Goed sturen op de omvang van de lumpsum per organisatie. • In de beginfase intensief samenwerken met de uitvoerende partijen, zodat snel op kosten kan worden bijgestuurd. • Rekening houden met de mogelijkheid dat in de komende jaren extra financiering nodig is. • Het integraal lokaal team zal een aan de gemeente verbonden partij zijn. In de opdracht aan het integraal lokaal team kunnen afspraken worden opgenomen om te sturen op bijvoorbeeld kosten, wachtlijsten en de instroom van cliënten. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 52 7.4 Frictiekosten overgangsfase De overgang van de huidige naar de nieuwe situatie kan gevolgen hebben voor personeel, bijvoorbeeld door een overgang naar een andere organisatie. Uiteraard wordt onderzocht wat de beste aanpak is. Daarbij wordt gekeken naar de belangen van de betrokken medewerkers, de werking van de nieuwe werkwijze en de kosten van de verschillende keuzes. Op dit moment is nog niet in te schatten welke gevolgen dit precies heeft. Als er onvermijdelijke frictiekosten ontstaan die niet binnen de bestaande budgetten kunnen worden gedekt, zal het college hierover met een voorstel naar de raad komen.

7.5 Implementatiekosten Voor het verder uitwerken, organiseren en invoeren van de nieuwe werkwijze is de komende twee jaar veel inzet nodig. Op dit moment zijn hiervoor nog geen specifieke middelen gereserveerd. In de volgende fase van het project brengen we de benodigde kosten nader in beeld. Als deze kosten niet binnen beschikbare budgetten kunnen worden ondergebracht, zal het college hierover met een voorstel naar de raad komen. Daarbij houden we rekening met de € 1 miljoen die in het coalitieakkoord beschikbaar is voor de beweging naar een houdbaar sociaal domein. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 53 8 Aandachtspunten en randvoorwaarden De voorgestelde werkwijze biedt kansen om inwoners sneller, integraler en meer vanuit preventie te ondersteunen. Tegelijkertijd brengt deze verandering ook onzekerheden en risico’s met zich mee. De verwachting is dat vroegsignalering, integraal werken en meer professionele ruimte zorgen voor betere resultaten voor inwoners en een beheersbare ontwikkeling van de zorgkosten. Of deze effecten ook daadwerkelijk worden bereikt, hangt mede af van de manier waarop de organisatie wordt ingericht en aangestuurd. In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste randvoorwaarden en aandachtspunten die samenhangen met de keuze voor integrale lokale teams, zoals uitgewerkt in hoofdstuk 5.

Een belangrijke succesfactor is dat alle betrokken partijen vasthouden aan de gezamenlijke koers, ook als zich in de eerste jaren knelpunten of tegenvallers voordoen. Gezien de omvang van de verandering zal niet alles vanaf de start direct optimaal functioneren. De ervaring leert dat dan de neiging kan ontstaan om terug te vallen op bestaande structuren en werkwijzen. Wanneer hierdoor weer afzonderlijk wordt gestuurd en gewerkt, komt de beoogde verandering onder druk te staan. Daarnaast is een sterke invulling van het gemeentelijk opdrachtgeverschap essentieel. De voorgestelde inrichting biedt de gemeente verschillende mogelijkheden om te sturen op maatschappelijke resultaten, kwaliteit en kosten. Het succes hiervan hangt niet alleen af van de formele bevoegdheden, maar vooral van hoe deze in de praktijk worden gebruikt. Daarom blijft investeren in opdrachtgeverschap, contractmanagement, monitoring en bestuurlijke sturing belangrijk. Ook is het belangrijk dat medewerkers die binnen het integraal lokaal team gaan werken, maar formeel in dienst blijven van de gemeente, één duidelijke opdracht ervaren. Zij moeten niet worden geconfronteerd met verschillende verwachtingen vanuit de gemeente en de uitvoeringsorganisatie van het integraal lokaal team.

Daarom is het noodzakelijk dat overal dezelfde maatschappelijke doelen worden gehanteerd en medewerkers op dezelfde uitgangspunten worden beoordeeld. Een belangrijk uitgangspunt van de nieuwe werkwijze is dat het integraal lokaal team over de juiste kennis én het mandaat beschikt om binnen de gemeentelijke kaders te bepalen welke ondersteuning nodig is. Dat vraagt om vertrouwen in het oordeel van de professionals. Het is belangrijk dat medewerkers die formeel in dienst blijven van de gemeente geen druk ervaren om anders te handelen dan de afgesproken werkwijze van het integraal lokaal team. Als dat wel gebeurt, komt de integrale werkwijze onder druk te staan en wordt het lastiger voor het integraal lokaal team om zijn rol goed te vervullen. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 54 Een ander aandachtspunt is de relatie tussen het integraal lokaal team en andere gemeentelijke ontwikkelingen, projecten en subsidiestromen. Het is belangrijk dat deze bijdragen aan dezelfde doelen als de nieuwe werkwijze, of daar in ieder geval niet mee botsen. Dit betekent dat bij nieuwe beleidsontwikkelingen, subsidieaanvragen en projecten steeds moet worden gekeken of deze bijdragen aan preventief werken, integraal samenwerken en een laagdrempelige toegang voor inwoners.

Gebeurt dat niet, dan bestaat het risico dat ontwikkelingen langs elkaar heen lopen en versnippering ontstaat binnen het sociaal domein. Daarnaast zijn er verschillende onderwerpen waarvan nog moet worden bepaald hoe zij passen binnen de nieuwe werkwijze. Denk hierbij aan welzijnstaken, inburgering, leerlingenvervoer, beschermd wonen en andere specialistische taken. Het is belangrijk om duidelijk vast te leggen hoe deze onderwerpen zich verhouden tot het integraal lokaal team en wie waarvoor verantwoordelijk is. Hetzelfde geldt voor de rol en de positie van de sociale basis. De integrale manier van werken biedt in veel situaties voordelen, maar het is belangrijk om te beseffen dat ook deze werkwijze niet voor elk vraagstuk een eenvoudige oplossing biedt. Er zullen altijd complexe situaties zijn die, net als nu, om een maatwerkoplossing vragen. Daarom moet binnen het integraal lokaal team voldoende expertise en ruimte aanwezig zijn om ook voor deze situaties passende ondersteuning te kunnen bieden. Bij de uitwerking van de opdracht aan het integraal lokaal team wordt hier specifiek aandacht aan besteed. Ook is het belangrijk om zowel de basis- als de aanvullende ondersteuning te financieren via een lumpsum. Hiermee worden ongewenste prikkels om door te verwijzen of zoveel mogelijk zorg te leveren beperkt.

Zolang deze aansluiting in bekostiging ontbreekt, is het lastiger om de kosten goed te beheersen. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 55 9 Risico’s De transformatie naar een integraal lokaal team en een nieuwe organisatievorm is een ingrijpende verandering voor inwoners, medewerkers, samenwerkingspartners en de gemeente. Tegelijkertijd brengt ook het voortzetten van de huidige situatie risico’s met zich mee. Denk aan knelpunten in de samenwerking, beperkte integraliteit, wachtlijsten, financiële beheersbaarheid en ondersteuning die niet altijd goed aansluit bij de leefwereld van inwoners. We onderkennen dat de nieuwe werkwijze risico’s en onzekerheden met zich meebrengt. Juist daarom is bij de keuze voor een organisatievorm gekeken naar de mogelijkheden om risico’s te beheersen en waar nodig tijdens de implementatie en uitvoering bij te sturen. Deze aspecten zijn eerder ook opgenomen in het toetsingskader. 9.1 Organisatorische haalbaarheid De vorming van een integraal lokaal team vraagt om een grote organisatorische veranderingen. Niet alleen worden taken anders georganiseerd, ook wordt een nieuwe manier van samenwerken gevraagd van professionals, management, de gemeente en samenwerkingspartners.

Het risico bestaat dat de omvang van de verandering wordt onderschat waardoor de implementatie meer tijd, capaciteit en inzet vraagt dan vooraf was voorzien. Daarnaast vraagt het samenbrengen van medewerkers uit verschillende organisaties, vakgebieden en werkculturen tijd en aandacht. Verschillen in werkwijzen, organisatieculturen en systemen kunnen er vooral in de beginfase voor zorgen dat samenwerking minder soepel verloopt. Dit kan leiden tot onduidelijkheid, vertraging of een minder effectieve uitvoering van de werkzaamheden. We denken dat dit risico goed te beheersen is door te kiezen voor een zorgvuldig ontwikkel- en verandertraject en een organisatievorm waarin ruimte bestaat om gaandeweg te leren en bij te sturen. De doelen en uitgangspunten blijven hetzelfde, maar op onderdelen kunnen aanpassingen worden gedaan als dat nodig blijkt. Ook doen we gaandeweg ervaring op en kunnen we verbeteringen doorvoeren die de nieuwe werkwijze verder versterken. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 56 9.2 Juridische haalbaarheid De voorgestelde inrichting brengt verschillende juridische aandachtspunten met zich mee. Het gaat daarbij onder meer om de mandatering van bevoegdheden, de verdeling van verantwoordelijkheden tussen de gemeente en de uitvoerende organisatie, het uitwisselen van gegevens en het naleven van de privacywetgeving.

Een belangrijk aandachtspunt is het samenwerken rond inwoners en gezinnen. Daarvoor is het soms nodig om informatie te delen. Tegelijkertijd moet zorgvuldig worden omgegaan met privacy en gegevensbescherming. Als niet duidelijk is welke informatie gedeeld mag worden, kan dat voor professionals onzekerheid opleveren. Ook kunnen hierdoor juridische risico's ontstaan voor de betrokken organisaties. Om deze risico’s te beperken, worden mandaten, bevoegdheden, werkprocessen en afspraken over gegevensuitwisseling vooraf juridisch uitgewerkt en getoetst. Ook wordt vanaf het begin aandacht besteed aan privacybescherming en gegevensveiligheid bij de inrichting van de organisatie en de werkprocessen. Daarnaast bestaat het risico dat organisaties die niet deelnemen aan de nieuwe organisatievorm of niet worden geselecteerd bij toekomstige inkoopprocedures bezwaar maken. Dit kan tot vertraging leiden. Om dit risico te beperken, wordt een zorgvuldig en transparant proces doorlopen en wordt juridische expertise nauw betrokken bij de verdere uitwerking. 9.3 Haalbaarheid arbeidsmarkt De arbeidsmarkt binnen het sociaal domein staat al langere tijd onder druk. Het aantrekken en behouden van voldoende gekwalificeerde medewerkers is daarom een belangrijk aandachtspunt bij de ontwikkeling van het integraal lokaal team.

Een risico is dat er onvoldoende medewerkers beschikbaar zijn om de nieuwe werkwijze goed uit te voeren. Ook kan onzekerheid over toekomstige functies, arbeidsvoorwaarden of werkgeverschap ertoe leiden dat medewerkers vertrekken, terwijl hun kennis en ervaring juist belangrijk zijn voor een succesvolle overgang. Om deze risico’s te beperken, worden medewerkers op tijd en duidelijk geïnformeerd over de veranderingen. Ook worden zorgvuldige afspraken gemaakt over de overgang naar de nieuwe organisatie, met aandacht voor het behoud van kennis en ervaring. Daarnaast wordt geïnvesteerd in opleiding, begeleiding en professionele ontwikkeling, zodat medewerkers goed worden ondersteund bij de overgang naar integraal werken. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 57 Een specifiek aandachtspunt is de periode tussen het bestuurlijke besluit en de start van de nieuwe organisatie. In deze periode kan onzekerheid ontstaan bij medewerkers en samenwerkingspartners. Daarom wordt ingezet op een zorgvuldig overgangstraject met heldere mijlpalen, communicatie en besluitvorming. 9.4 Duurzaamheid van de verandering Het realiseren van een integrale werkwijze vraagt niet alleen om organisatorische veranderingen, maar vooral ook om een duurzame verandering in gedrag, cultuur en samenwerking.

Een belangrijk risico is dat organisaties, teams of professionals na verloop van tijd terugvallen op bestaande werkwijzen en verantwoordelijkheden. Daardoor kan opnieuw verkokering ontstaan en komt de integrale aanpak onder druk te staan. Ook bestaat het risico dat een hoge werkdruk, personeelstekorten of wachtlijsten ervoor zorgen dat de aandacht verschuift naar het afhandelen van aanvragen in plaats van naar integraal werken vanuit de behoeften van inwoners. Daarnaast is er aandacht nodig voor het feit dat één organisatie verantwoordelijk wordt voor de toegang, de basisondersteuning en de verwijzing naar aanvullende ondersteuning. Daardoor kan een sterke positie ontstaan richting samenwerkingspartners, inwoners en de gemeente. Ook bestaat het risico dat er minder ruimte ontstaat voor innovatie en een kritische blik op de eigen werkwijze. De gekozen inrichting moet deze risico’s zoveel mogelijk beperken. Dit gebeurt door verantwoordelijkheden gezamenlijk te organiseren, te sturen op maatschappelijke resultaten in plaats van afzonderlijke prestaties en samenwerking een vast onderdeel van de werkwijze te maken. Daarbij wordt ingezet op een gezamenlijke opdracht, integrale sturing en gedeelde verantwoordelijkheid voor de resultaten.

Maar ook een sterke opdrachtgeversrol van de gemeente is belangrijk, net als onafhankelijke kwaliteitsmetingen, goede mogelijkheden voor inwoners om klachten of signalen door te geven en periodieke externe evaluaties. Dit is een belangrijke meerwaarde van de voorgestelde organisatievorm: quasi-inbesteden. Doordat professionals vanuit één organisatie en één opdracht samenwerken, wordt de kans kleiner dat opnieuw schotten ontstaan tussen verschillende domeinen. Daarbij is een goede samenwerking tussen de gemeente en de uitvoerende organisatie essentieel. De gekozen vorm van quasi-inbesteden helpt de gemeente om haar regierol goed in te vullen. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 58 9.5 Financiële risico's De transformatie brengt financiële risico’s met zich mee. Een eerste risico betreft de kosten die samenhangen met het opzetten van de nieuwe organisatie, de overgang van personeel, de ontwikkeling van systemen en de invoering van nieuwe werkwijzen. Hoewel deze kosten vooraf zo goed mogelijk worden ingeschat, bestaat het risico dat zij hoger uitvallen dan verwacht. Daarnaast bestaat het risico dat de vraag naar ondersteuning toeneemt. Demografische ontwikkelingen, maatschappelijke problematiek en betere signalering kunnen ervoor zorgen dat meer inwoners ondersteuning nodig hebben. Dit kan leiden tot hogere kosten.

Ook vraagt de voorgestelde werkwijze om een andere manier van financieren. Zolang de aanvullende jeugdhulp nog niet volledig volgens deze nieuwe systematiek is georganiseerd, bestaat het risico dat bestaande financiële prikkels blijven bestaan. Daardoor kunnen de gewenste effecten op samenwerking en kostenbeheersing minder snel worden gerealiseerd. We beperken deze risico’s door inhoudelijke keuzes steeds af te wegen tegen de financiële kaders en mogelijkheden. Daarbij staan de inhoudelijke doelen voorop, maar kunnen de beschikbare middelen wel grenzen stellen aan wat mogelijk is. Financiële ontwikkelingen worden gedurende de uitvoering nauw gevolgd. Daarnaast wordt periodiek geëvalueerd of de gekozen bekostigingssystematiek nog voldoende aansluit bij de beoogde maatschappelijke doelen. 9.6 Risico's rondom inkoop aanvullende jeugdhulp De verdere ontwikkeling van de aanvullende jeugdhulp vraagt om nieuwe vormen van contractering en bekostiging. De gemeente heeft deze ondersteuning niet eerder zelf ingekocht. Daardoor moeten in relatief korte tijd belangrijke keuzes worden gemaakt over contracten, sturing en financiële kaders. Het risico bestaat dat hiervoor meer tijd nodig is dan beschikbaar is, of dat niet alle onderdelen op tijd klaar zijn voor de invoering.

Ook bestaat het risico dat er voor bepaalde onderdelen onvoldoende interesse is vanuit aanbieders of dat met één of meer organisaties geen overeenstemming kan worden bereikt. Om deze risico’s te beperken, wordt vroeg gestart met de verdere uitwerking en wordt specialistische kennis ingezet. Ook worden waar mogelijk terugvalscenario’s uitgewerkt. Zo blijft er ruimte om bij te sturen als onderdelen van de invoering meer tijd vragen dan vooraf verwacht. Voor de jeugdhulp is een mogelijke terugvaloptie om langer gebruik te maken van de ondersteuning die via Sociaal Domein Fryslân (SDF) is georganiseerd. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 59 9.7 Conclusie De voorgestelde koers brengt risico’s met zich mee, maar deze worden als beheersbaar gezien. Veel van de genoemde risico’s hangen samen met de omvang van de verandering en doen zich, in meer of mindere mate, voor bij iedere toekomstige inrichting van het lokale ondersteuningsstelsel. De voorgestelde organisatievorm is niet alleen een keuze voor meer integrale ondersteuning, maar helpt ook om verkokering, versnipperde verantwoordelijkheden, onvoldoende sturing en beperkte samenwerking tegen te gaan.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/03b7abfa-d460-47af-9c56-df87787fa1f9?agendaItemId=d76ab8e8-c172-4d89-a2d1-7015e001bd98