Jaarstukken Gemeente Leeuwarden 2024
Tekst van het document
27
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
3.3
Bewegen en sport
Sport draagt in grote mate bij aan de ervaren positieve gezondheid van onze inwoners en is onderdeel van een gezonde leefstijl. Sporten en bewegen worden steeds vaker ingezet als middel om de positieve gezondheid van inwoners op meerdere vlakken te verbeteren. De gemeente wil inwoners zo veel mogelijk stimuleren om in beweging te komen, zowel in de openbare ruimte als in gemeentelijke sportaccommodaties. Door te stimuleren én te activeren, onder andere door de inzet van buurtsportcoaches, willen we elke inwoner van jongs af aan in beweging krijgen. Hier hebben we in 2024 stappen gezet, die in 2025 hun vervolg krijgen. 3.3.3 • Oplossen knelpunten sportaccommodaties In 2024 is er een aparte demarcatielijst voor elke sportlocatie/ sportveld opgesteld. De uitwerking ervan vindt plaats in 2025. Bij verschillende accommodaties is veldverlichting aangebracht of zal in 2025 veldverlichting aangebracht worden. De toegankelijkheid van de sportparken wordt meegenomen tijdens de renovaties. Het komende jaar (2025) wordt de toegankelijkheid op Sportpark Nijlân aangepakt. Deze aanpassing stond op de planning voor 2024, alleen is door de onduidelijkheid van Cambuur een jaar opgeschoven. Er is in 2024 een groter tekort ontstaan aan sporthallen, dit omdat de hal van Firda aan de Julianalaan niet meer beschikbaar is.
Hierdoor kan deze hal niet meer worden ingezet voor bewegingsonderwijs en is er een tekort aan zaaldelen in dit gebied. In 2024 is gestart met een haalbaarheidsonderzoek voor een structurele oplossing in de omgeving van Nylân. De onderzoeksresultaten en het voorstel hierin, worden voor de zomer 2025 verwacht. Er is nog geen dekking voor deze nieuwe sporthal ( financieel). 3.3.4 • Beweegvriendelijke inrichting openbare ruimte Er wordt steeds meer gebruik gemaakt van sport- en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte, dat komt mede omdat men zich minder verbindt aan een sportvereniging en op zijn/haar eigen tijd wil sporten en bewegen. In de voorbereiding op een aantal projecten (Oud Oost, Middelsee, Grou) wordt de inrichting van het beweegvriendelijker maken van de buitenruimte meegenomen. In 2024 zijn er geen nieuwe projecten gerealiseerd, allen zitten nog in de ontwerpfase. 3.3.5 • Nieuw sportcomplex Middelsee Samen met de BV Sport, het bestuur van FVC en de architect is er een voorlopig ontwerp gemaakt van het nieuwe sportcomplex. Het ontwerp van een open en groen sportsport past helemaal bij de ambities die de gemeente op dit onderwerp heeft. De uitkomsten van het Mulier sportbehoefte onderzoek heeft er tot geleid dat het aantal sportvelden is teruggebracht van 6 naar 4 velden.
Uitdagingen voor het project blijven de beschikbare financiële middelen ( financieel) en de beschikbare stroomcapaciteit. Beide kunnen gevolgen hebben voor haalbaarheid en de planning Het nog niet vastgestelde ontwerp voorziet in een tekort. Niet alleen op de plus elementen, maar ook op de basis voorzieningen.
28
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Beleidsindicatoren Tabel 156 Trends verplichte beleidsindicatoren
Nr.
Doel/naam indicator
Eenheid
Bron
1
Niet-sporters
%
Gezondheidsenquête (CBS, RIVM)
2021
2022
2023
-
46,3
46,3*
2024
100.000300.000 inwoners 2024 44,2*
* Laatste meting 2022 (wordt 1 x per 2 jaar gemeten)
Betrokken verbonden partijen • bv SPORT
Wat heeft het gekost? Tabel 167 Resultaat programma Programma Lasten
Begroting primitief 21.775
Baten Resultaat
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 25.258 2.635
Begroting na wijziging 27.893
5.870
7.047
6.865
-182
-15.905
-20.846
-18.393
2.453
Toelichting resultaat Binnen het programma Volksgezondheid en sport wordt € 1,043 mln via de reserve budgetoverheveling overgeheveld naar 2025: Deze € 1 mln betreft het restant van de € 5 mln aan subsidie voor de bouw van het voetbalstadion. Deze € 1 mln staat op dit moment nog in depot bij de notaris. Zie voor een nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Na verrekening van voorgenoemde storting in de reserve budgetoverheveling, bedraagt het voordeel op het programma € 1,4 mln. Dit zorgt voor € 0,6 mln voordeel binnen het taakveld Sportaccommodaties en ziet toe op diverse voordelen zoals op afschrijvingslasten (€ 204.000), op salarislasten (€ 172.000) en niet uitgekeerde subsidie (€ 54.000). Tabel 17 Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0103 Volksgezondheid en sport R2TKV0510 - Sportbeleid en activering R2TKV0520 Sportaccommodaties R2TKV0710 - Volksgezondheid
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
108
0
87
0
21
0
21
17.628
4.361
16.230
4.596
1.398
235
1.634
10.157
2.686
8.941
2.269
1.216
-418
798
Totaal
27.893
7.047
25.258
6.865
2.635
-182
2.453
29
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.1.4 Onderwijs Portefeuillehouders: Nathalie Kramers en Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 18 Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
4.1
Kansengelijkheid in het onderwijs
4.1.1
Kansrijke start voor kinderen
4.1.2
Onderwijsachterstanden bij kinderen jonger dan 12 jaar tegengaan
4.1.3
In het vo en mbo accent leggen op het halen van een startkwalificatie, het voorkomen van schulden als volwassene en het verbeteren van hun gezondheid
4.1.4
Uitbouwen IKC ontwikkeling
4.1
Kansengelijkheid in het onderwijs
Financieel
Kansengelijkheid wordt op verschillende manieren vorm gegeven. Het programma Kansrijke start voor kinderen ondersteunt kwetsbare kinderen (en aanstaande ouders) in de eerste 1000 dagen van hun leven via een lokale coalitie van zorg- en welzijnsorganisaties. In 2024 werd gewerkt aan het actieplan 2023-2026, inclusief doorontwikkeling van Shkorey naar Arabisch en groepsbijeenkomsten voor Tigrinya- en Arabisch-sprekenden. Bij het tegengaan van onderwijsachterstanden is er vooruitgang geboekt in Leeuwarden-Oost met extra de inzet van jeugdondersteuners bij plus-IKC’s en het programma School & omgeving. Nog niet alle IKC’s draaien vier extra uren per week, maar de meesten zijn nu voorbereid om dit aantal uren uit te breiden. Ook hebben de IKC’s gebruik gemaakt van de subsidieregeling ‘Kansen voor Kinderen.’ Een herziene visie op het jonge kind wordt in 2025 uitgewerkt. Ten aanzien van ontwikkeling IKC's startten nieuwe IKC's dankzij de subsidie en procesbegeleiding. Er is aandacht geweest voor kwaliteit en groei, en een IKC-academie is in ontwikkeling. Het programma School als Vindplaats voorkomt schooluitval en versterkt mentale gezondheid. In het mbo is een nieuwe methode, “Sterk in Firda” geïntroduceerd. Preventieve programma's tegen pesten en voor weerbaarheid zijn actief. Een gemeentelijk jongerenteam begeleidt kwetsbare jongeren bij schoolovergangen en voorkomt uitval.
30
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Beleidsindicatoren Tabel 19 Trends verplichte beleidsindicatoren Doel/naam indicator
Eenheid
Bron
2021
2022
2023
1
Absoluut verzuim
Aantal per 1.000 leerlingen
DUO
5,5
7,8
10,6*
100.000300.000 inwoners 2024 6,1*
2
Relatief verzuim
Aantal per 1.000 leerlingen
DUO
18
22
85*
28*
3
Vroegtijdig % deelnemers aan het schoolverlaters zonder voortgezet onderwijs startkwalificatie (vsv-ers) en middelbaar beroepsonderwijs
Ingrado
2,3
3,2
3,3*
2,7*
Nr.
2024
* Laatste meting 2023
Betrokken verbonden partijen Geen.
Wat heeft het gekost? Tabel 20 Resultaat programma Programma Lasten Baten Resultaat
Begroting primitief 23.432
Begroting na wijziging 30.771
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 29.219 1.551
8.617
14.987
14.030
-957
-14.815
-15.784
-15.190
595
Toelichting resultaat Binnen het programma Onderwijs is reeds een bedrag via de reserve budgetoverheveling overgeheveld naar 2025: via het 3e verzamelvoorstel 2024 voor de onderwijshuisvestingsbudgetten asielzoekers (OHBA)-regeling voor een bedrag van € 179.000. Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma is derhalve € 595.000 voordelig. Taakveld 430 Onderwijsbeleid en leerlingzaken € 404.000 voordelig Uit de coalitiemiddelen "Leren voor morgen" voor 2024 is een bedrag uit de fondsen beschikbaar gesteld van € 295.000. Hiervan is € 38.000 uitgegeven en ten laste gebracht van het fonds, waardoor er een voordeel van € 257.000 is ontstaan. Het resterende voordeel op dit taakveld van € 147.000 en bestaat onder andere uit een lagere uitbetaalde vergoeding voor het gebruik van gymlokalen van € 32.000 en een lagere afrekening over voorgaande jaren van € 93.000. Bij taakveld 410 Openbaar basisonderwijs zijn de diverse huisvestingslasten € 145.000 lager uitgevallen.
31
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Tabel 218 Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0104 - Onderwijs
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0410 - Openbaar basisonderwijs R2TKV0420 Onderwijshuisvesting R2TKV0430 - Onderwijsbeleid en leerlingzaken Totaal
1.654
678
1.483
652
171
-25
146
8.550
1.159
8.560
1.214
-10
55
45
20.567
13.150
19.177
12.163
1.390
-986
404
30.771
14.987
29.219
14.030
1.551
-957
595
32
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.1.5 Impuls Sociale Investeringen Tabel 229 Impuls Sociale Investeringen (ISI)
Bedragen x € 1.000 2024 2025
Startbudget (via overheveling) Motie: continuering jongerenwerk Motie: dichten en duikelrekken Motie: Eelke en Etsje award Motie: gedenksteen Motie: Nudes Motie: COC Structurele aanvulling coalitieakkoord 2022-2026
197 -74
Totaal
173
50
33
173 -10 -15 -5 -10 -15 50 168
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.2 Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving Doel en ambitie Strategisch doel: Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving Ambitie: De gemeente wil de dorpen en de stad leefbaar houden voor huidige en toekomstige generaties en voldoen aan (inter)nationale klimaatafspraken. Daarom kiest ze er de komende periode voor om op een andere manier om te gaan met grondstoffen, energie en leefomgeving. Daarbij wordt sterk ingezet op energiebesparing en vergroening van de gemeente; onder andere door als gemeente zelf het goede voorbeeld te geven, kennis en innovatie bij elkaar te brengen en te zorgen voor een collectieve aanpak waar dat nodig is. Wonen is als eerste levensbehoefte belangrijk voor de bestaanszekerheid van mensen. De gemeente wil iedereen een goede en betaalbare woning in een gezonde en veilige leefomgeving kunnen bieden. Met een gevarieerd aanbod van koop- en huurwoningen wordt voorkomen dat bestaande en nieuwe wijken de toekomstige achterstandswijken worden. De gemeente wil haar inwoners, mensen die hier werken en bezoekers een leefbare en veilige leefomgeving bieden. Ondermijnende criminaliteit, overlast, ordeverstoring en cybercrime veroorzaken (gevoelens van) onveiligheid en ontwrichten de samenleving. Dit soort problemen pakt de gemeente aan.
Ze versterkt de samenwerking binnen de gemeente en met lokale en regionale partners op het gebied van veiligheid. Ook zet de gemeente in op preventie als volwaardig onderdeel van het Leeuwarder veiligheidsbeleid.
Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 23 Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing
1.1
Een passende woning voor iedereen
1.2 1.3
Bouwen voor de toekomst: In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen Kapitaalgoederen op orde
1.4
Kwalitatief goede openbare ruimte
2.
Veiligheid
2.1
Een veilige leefomgeving
2.2
Verkleinen speelruimte ondermijnende criminaliteit (MTR)
2.3
Vergroten digitale Veiligheid en aanpak cybercrime
2.4
Vergroten toekomstperspectief van jongeren
2.5
Aanpak mensenhandel en tegengaan onvergunde prostitutie
2.6
Aandacht voor maatschappelijke onrust
34
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 24 Overzicht hoofdopgave per programma Domein Begroting Begroting Begroting
Rekening
Rekening
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting saldo saldo
R2HOG02 - Bet.baar wonen in gez/veilig leefomg R2PGM0201 - Milieu, Volkshuis., LO en Sted.vern. R2PGM0202 - Veiligheid
lasten
baten
saldo
lasten
baten
109.512
82.710
-26.801
104.398
78.517
20.895
4.611
-16.284
20.073
4.431
-15.642
642
Totaal 2024
130.407
87.321
-43.086
124.471
82.947
-41.524
1.562
35
-25.881
920
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.2.1 Milieu, volkshuisvesting, leefomgevingen en stedelijke vernieuwing Portefeuillehouders: Hein de Haan, Gijs Jacobse, Evert Stellingwerf
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 25 Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
Financieel
1.1
Een passende woning voor iedereen
1.1.1
Monitoring nieuwbouw
1.1.2
In Grou en Warten zelfbewoningsplicht, Opkoopbescherming
1.1.3
Een Fryske huisvestingsverordening urgente doelgroepen opstellen
1.1.4
Onderdelen volkshuisvestingsprogramma: beleidskader Wonen in de Stad en uitvoeringsprogramma Wonen&Zorg
1.1.5
Bouw van extra sociale huurwoningen, extra studentenhuisvesting en extra woningen in de dorpen
1.2
Bouwen voor de toekomst: In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen
1.2.1
Investeren in gebiedsontwikkeling (fonds)
1.2.2
Binnenstedelijke herontwikkelingen
1.2.3
Inzet gemeentelijke stadsbouwmeester
1.3
Kapitaalgoederen op orde
1.3.1
Prioriteren van onderhoud, beheer en vervanging
1.3.2
Uitvoering vervangingsplan
1.3.3
Vergroten natuurwaarden en versterken biodiversiteit
1.4
Kwalitatief goede openbare ruimte
1.4.1
Bestrijden invasieve soorten
1.4.2
Terugdringen zwerfafval
1.4.3
Intensivering onkruidbestrijding op verharding
1.1
Een passende woning voor iedereen
In 2024 zijn er bruto 500 woningen toegevoegd (295 nieuwbouw + 205 transformatie). Er zijn 151 woningen gesloopt, 65 overige onttrokken (i.v.m. splitsing/transformatie etc.) en er heeft 1 correctie plaatsgevonden. De nettoproductie in 2024 komt hiermee op 285 woningen. In en bij Leeuwarden is volop gewerkt aan woningbouw. Op de Lianderlocatie is in 2024 volgens schema gewerkt aan het realiseren van 187 woningen voor een diverse doelgroep, het eerste nieuwe appartementencomplex in Heechterp is opgeleverd en in Nieuw Oud Oost is druk gewerkt om in 2026 de eerste palen de grond in te krijgen, onder andere door de oude locatie van de De Klomp te slopen. Middelsee begint zijn eerste contouren te laten zien dankzij de oplevering van het appartementencomplex aan de haven. Ook is in 2024 gestart met de uitleglocatie Unia.
36
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
De voortgang van de woningbouwprojecten in de dorpen loopt volgens planning en diverse projecten - waaronder Wergea en Warten - zijn in procedure. In Stiens zijn er door diverse ontwikkelaars projecten in de verkoop gebracht. Daarnaast is het bestemmingsplan voor Steenslân 2 (105 woningen) vastgesteld. In Grou is de gemeente samen met een projectontwikkelaar bezig met planvorming voor 195 woningen op het Halbertsmaterrein. Het bestemmingsplan voor het woningbouwplan Hikkemieden (40 woningen) in Wirdum is ook gereed gemaakt voor verkoop. In Hilaard zijn op de oude schoollocatie 7 woningen in de verkoop gebracht, ook worden in Hijum 4 woningen gebouwd, beide locaties worden door projectontwikkelaars gerealiseerd. 1.1.4
• Onderdelen volkshuisvestingsprogramma: beleidskader Wonen in de Stad en
uitvoeringsprogramma Wonen&Zorg In 2024 zijn het addendum voor de Omgevingsvisie 2021 en het beleidsprogramma Wonen in de stad klaargemaakt voor besluitvorming in de gemeenteraad. Er is gewacht, omdat we de documenten tegelijk willen aanbieden met het uitvoeringsprogramma Betaalbaar wonen. Hierin gaan we onder andere in op de uitvoering van de wettelijke verplichting om 30% sociaal in de nieuwbouw te hebben. De uitgangspunten in de documenten zijn zo met elkaar verweven, dat het logisch is om ze tegelijk aan te bieden. Het uitvoeringsprogramma Wonen met zorg is een verdere uitwerking van het beleidskader Wonen met zorg, dat in oktober 2024 is vastgesteld. Deze vaststelling was wat later dan verwacht, daarom is de uitwerking van het uitvoeringsprogramma ook opgeschoven. 1.1.5
• Bouw van extra sociale huurwoningen, extra studentenhuisvesting en extra
woningen in de dorpen Er zit tot en met 2030 inmiddels circa 30% sociale huurwoningen in het planaanbod. In Heechterp komt herstructurering op gang, WoonFriesland is in 2024 begonnen met de Infirmerie te verbouwen tot appartementen en in Middelsee en Nieuw oud Oost zijn de corporaties met de voorbereidingen gestart. De bouw van studentenhuisvesting loopt volgens planning. Na een groot aantal toevoegingen in 2023 (Kenniscampus en KPN-gebouw) is in 2024 gewerkt aan nieuwe projecten in de Binnenstad en op locatie parkeergarage Lange marktstraat. In 2024 is de planvorming voor woningbouw in de dorpen volgens planning gegaan. Bij een groot aantal projecten kan vanaf 2025 richting realisatie worden gegaan. Voorbeelden hiervan zijn schoollocatie Hilaard, CPO Mantgum, Steenslân II Stiens en Hikkemieden Wirdum. Ook zijn er vele particuliere initiatieven (bijna) in de verkoop zoals Spoarleane Hijum, Remise Stiens, Burmaniastate Stiens, Melkfabriek Warten. Ook op de locaties Halbertsmaterrein Grou, Grut Palma West Wergea en Oer de Barten Warten zijn in 2024 de laatste stappen gezet om de planologische procedures af te ronden zodat vlot met woningbouw begonnen kan worden. 1.2
Bouwen voor de toekomst: In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen
Op verschillende manieren is het afgelopen jaar vormgegeven aan de ambities op het vlak van circulair bouwen. Zo zijn er middelen uit het Gebiedsontwikkelingsfonds ingezet, nieuwe woningen met circulaire materialen gebouwd en nieuw beleid vastgesteld waarin circulair bouwen opgenomen is (o.a. het beleidskader Wonen met zorg). Ook zijn er bijeenkomsten en een tentoonstelling met het Atelier Stadsbouwmeester georganiseerd. In 2024 is bovendien vervolg gegeven aan intensieve samenwerking met verschillende lokale en regionale partners om circulair en biobased bouwen te stimuleren. 1.3
Kapitaalgoederen op orde
De gemeente heeft veel gebouwen, bruggen, kunstwerken, walkeringen en andere objecten (oftewel kapitaalgoederen) in beheer. Die kapitaalgoederen moeten worden onderhouden. Over het algemeen voldoen de kapitaalgoederen aan de geldende kwaliteitsniveaus. Onveilige situaties worden altijd snel en met voorrang verholpen. Op orde zijn betekent ook dat we objecten moeten vervangen. In 2024 zijn de technische voorbereidingen getroffen voor het werk aan de Hermesbrug
37
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
en de Oxenabrids, zodat deze in 2025 kunnen worden uitgevoerd. De bruggen worden dan meteen ook aangesloten op de bediening vanuit het Swettehûs. In 2024 is het Beleidskader Biodiversiteit door de Raad vastgesteld. Dit beleidskader geeft extra richting aan de manier waarop groen bijdraagt aan het vergroten van natuurwaarden. Het natuurpad in Camminghaburen en de vergroening van enkele schoolpleinen zijn voorbeelden van projecten die zijn gerealiseerd. 1.3.1 • Prioriteren van onderhoud, beheer en vervanging Er is weer fors ingezet op het op orde brengen en houden van de duizenden kapitaalgoederen die onder onze verantwoordelijkheid vallen. Het onderhoud, beheer en vervanging is geprioriteerd op basis van meerjarige afwegingen en met de insteek om de uitvoering te combineren met andere opgaven in de openbare ruimte (klimaatbestendig, biodivers, gericht op bewegen). De vervanging van de Oxenabridge en de Hermesbrug en de herinrichting van de Westersingel worden hierdoor later uitgevoerd dan oorspronkelijk gepland. 1.4
Kwalitatief goede openbare ruimte
In de openbare ruimte komt veel gebruik samen. Om de buitenruimte aantrekkelijk te houden, sturen we gericht op enkele aspecten. In 2024 hebben we de aanpak van invasieve planten en dieren samen met partners voortgezet, met focus op beheersing en terugdringing. Ook hebben we via het project Schoon belonen meer inwoners en organisaties kunnen betrekken bij het verminderen van zwerfafval. Vanaf 2025 worden prullenbakken in eigen beheer geleegd. Deze overgang hebben we in 2024 voorbereid. 1.4.3 • Intensivering onkruidbestrijding op verharding In 2024 zijn de in het coalitieakkoord toegekende additionele middelen ingezet om hotspots van onkruid op verhardingen aan te pakken. Dit is vooral op beeldbepalende plekken gedaan. Doordat het in het voorjaar lang nat was, was er in de zomerperiode sprake van goede groeiomstandigheden met bovenmatige onkruidgroei tot gevolg. Daarop is extra handmatige inzet (deels via Buitenkans) gepleegd en ook zijn de borstelmachines (via Omrin) meer ingezet. Toch waren er plekken, vooral stoepen, waar het niveau in de zomer niet werd gehaald. We gaan analyseren wat we hiervan kunnen leren voor volgende jaren.
38
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Beleidsindicatoren Tabel 26 Trend verplichte beleidsindicatoren Nr.
Naam indicator
Eenheid
Bron
Kg/inwoner CBS
2021
2022
2023
2024
100.000300.000 inwoners
213
191
157*
-
174
1
Omvang huishoudelijk restafval
2
Hernieuwbare elektriciteit %
RWS
24,9
30,8**
-
-
11,6
3
Gemiddelde WOZ waarde Duizend euro
CBS
183
204
233
249
300
4
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per Basisregistratie 1.000 adressen en woningen gebouwen
10,2
8,4
8,9*
-
9,5
5
Demografische druk
%
66,5
66,5
67
63,8
CBS
66,5 6
7
Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden
In Euro’s
Gemeentelijke woonlasten In Euro’s meerpersoonshuishouden
COELO (specifiek Leeuwarden)
606
719
690
705
857
COELO (specifiek Leeuwarden)
753
868
836
851
936
* Laatste meting 2023 ** Laatste meting 2022
Betrokken verbonden partijen • Afvalsturing Friesland N.V. (Omrin) • N.V. Fryslân Miljeu (Omrin) • GR FUMO • GR Hûs en Hiem • Blitsaerd Beheer B.V. • C.V. Blitsaerd
Wat heeft het gekost? Tabel 27 Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 104.398 5.113
Lasten
Begroting primitief 89.294
Begroting na wijziging 109.512
Baten
67.709
82.710
78.517
-4.193
Resultaat
-21.586
-26.801
-25.881
920
Toelichting resultaat Binnen het programma Milieu, volkshuisvesting, leefomgevingen en stedelijke vernieuwing worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2025: - Veilige opslag van elektrisch klein gereedschap € 100.000 (TKV570) - Regionale Energie Strategie (RES) € 1.013.000 (TKV740) - Toekomstbestendig maken energiebeleid € 370.000 (TKV740)
39
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
- Klimaatakkoord € 309.000 (TKV740) - Uitvoeringskosten gebiedsgerichte aanpak € 60.000 (TKV740) - Transitiekosten Omgevingswet € 1.152.000 (TKV810) - Bonifatius kerk (subsidie onderhoud) € 200.000 (TKV820) - Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) € 209.000 (TKV830) - Implementatie Wet goed verhuurderschap € 108.000 (TKV830) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 3.521000 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Daarnaast worden de taakvelden Riolering (-/- € 9.000) en Afval (-/- € 171.000) verrekend met voorzieningen egalisatie heffingen en Begraafplaatsen (€ 24.000) met voorziening onderhoud graven. De resultaten van het taakveld Grondexploitatie (-/- € 4.769.000) worden verrekend met de reserve grondexploitatie m.u.v. de aanvullende storting van € 1,1 mln. Voorgenoemde bedragen maken daarmee geen onderdeel uit van het resultaat. Het resultaat van het programma Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing na aftrek van bovengenoemde mutaties in reserves en voorzieningen bedraagt € 2.325.000 voordelig. Dit komt vooral doordat binnen taakveld Wonen en bouwen de opbrengsten van bouwleges € 2,3 mln hoger zijn dan begroot. Naast de reguliere vergunningen voor kleine of middelgrote bouwprojecten, zijn dit jaar relatief veel vergunningen voor grote bouwprojecten afgegeven. Dit betreft o.a.
de verbouwing van een ziekenhuis en enkele appartementencomplexen in Middelsee. Daarnaast zijn er minder personele lasten geweest (€ 0,5 mln) en overige afwijkingen met een voordeel (€ 0,2 mln). Binnen de taakvelden Openbaar groen en Milieubeheer veroorzaken diverse afwijkingen een verschil van in totaal € 0,8 mln. De grootste post is het opnemen van een voorziening voor oninbare opbrengsten van de verhuur van een parkeerterrein (€ 281.000). Ook is in 2024 sprake geweest van extra onderhoud aan groenvoorzieningen ten bedrage van € 150.000 om daarmee de afgesproken onderhoudsniveaus te borgen. Hiervan is in TURAP 2024 melding gemaakt. Tabel 28 Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0201 - Milieu, Volkshuis., LO en Sted.vern. R2TKV0570 - Openbaar groen en (openlucht) recr. R2TKV0720 - Riolering
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
16.690
451
17.102
510
-412
59
-353
9.564
12.137
9.465
12.029
99
-109
-9
R2TKV0730 - Afval
16.946
19.721
17.727
20.332
-782
610
-171
R2TKV0740 - Milieubeheer
16.274
11.436
8.481
5.052
7.794
-6.384
1.409
R2TKV0750 - Begraafplaatsen en crematoria R2TKV0810 - Ruimte en leefomgeving R2TKV0820 - Grondexploitatie (niet-bedr.terr.) R2TKV0830 - Wonen en bouwen Totaal
1.161
858
1.182
903
-20
45
24
6.126
565
4.913
588
1.213
23
1.236
32.707
32.325
36.286
31.333
-3.578
-991
-4.569
10.042
5.216
9.242
7.771
800
2.554
3.354
109.512
82.710
104.398
78.517
5.113
-4.193
920
40
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.2.2 Veiligheid Portefeuillehouder: Sybrand Buma In het programma Veiligheid zijn de grotere opgaven, benoemd in het coalitieprogramma en in de Veiligheidsagenda 2023-2026, opgenomen. In veel gevallen bestaat de inzet van de gemeente op het gebied van Veiligheid zowel uit preventie als repressie. In lijn met het verzoek vanuit de gemeenteraad is preventieve inzet nadrukkelijker in beeld gebracht door activiteiten gericht op preventie met vetgedrukt lettertype weer te geven.
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 2910 Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
2.1
Een veilige leefomgeving
2.1.1
Bijdragen aan de leefbaarheid en veiligheid in de Leeuwarder wijken, buurten en dorpen
2.1.2
Tegengaan drugs-, jeugd- en woonoverlast en straatintimidatie
2.1.3
Centrumgebied: verminderen van criminaliteit en overlast
2.2
Verkleinen speelruimte ondermijnende criminaliteit (MTR)
2.2.1
Versterken aanpak ondermijnende criminaliteit door meer aan de voorkant te komen
2.2.2
Vergroten weerbaarheid ondermijnende criminaliteit inwoners, ondernemers en bestuurders en ambtenaren
2.2.3
Intensiveren aanpak van ondermijnende criminaliteit via bestuurlijke maatregelen en intensiveren lokale en regionale aanpak (preventief en repressief)
2.3
Vergroten digitale Veiligheid en aanpak cybercrime
2.3.1
Verminderen van slachtofferschap van digitale criminaliteit
2.3.2
Voorbereid zijn op (externe en interne) crisis met digitale oorzaak
2.4
Vergroten toekomstperspectief van jongeren
2.4.1
Uitvoering programma Preventie met Gezag
2.5
Aanpak mensenhandel en tegengaan onvergunde prostitutie
2.5.1
Tegengaan mensenhandel
2.5.2
Tegengaan onvergunde prostitutie
2.6
Aandacht voor maatschappelijke onrust
2.6.1
Faciliteren demonstraties
2.6.2
Aanpak verstoringen openbare orde
2.6.3
Waarborgen openbare orde en veiligheid rond wedstrijden Cambuur
2.6.4
Aanpak polarisatie en extremisme
2.6.5
Digitale opruiing
41
Financieel
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.1
Een veilige leefomgeving
We vinden het heel belangrijk dat mensen een veilige leefomgeving beleven in de gemeente Leeuwarden. Overlast en verstoringen van de openbare orde kunnen veel impact hebben en het gevoel geven niet veilig te zijn in de openbare ruimte. De gemeente scoort in de meest recente Veiligheidsprestatieindex 2023 (vpi) een 6,74. Dit is een vergelijkbare score met het jaar daarvoor (6,80). Er zijn 3 code rood wijken (Binnenstad, Oud-oost en Heechterp & Schieringen). Met uitzondering van de binnenstad vallen de code rood wijken onder het programma Leeuwarden Oost en Preventie met Gezag. In 2024 hebben we onze inzet hoofdzakelijk volgens planning kunnen doen. Daarbij hebben we een aantal gebieden dat blijvend onze aandacht vraagt. De binnenstad, een concentratiegebied waar verschillende functies en gebruikers samenkomen, is daarvan een sprekend voorbeeld. In het afgelopen jaar hebben we in nauwe samenwerking met politie en andere betrokken partijen weer stevig ingezet op de aanpak van verschillende vormen van overlast, zoals jeugdoverlast en overlast door drugshandel. Hoewel we, zoals afgesproken en verwacht, hier veel aandacht aan besteden voorkomen we daarmee nieter een bepaalde mate van overlast blijft. Het aantal sluitingen op grond van de Opiumwet ligt in lijn met de voorgaande jaren (29).
De burgemeester heeft daarnaast 4 keer een pand gesloten in het belang van de openbare orde, maar dan op een andere grondslag (artikel 174a Gemeentewet of artikel 2:30 van de Algemene plaatselijke verordening). Het aantal lasten onder dwangsom voor zgn. straatdealers is fors gestegen (31 keer in 2024 tegen 10 keer in 2023). In 2024 zijn we gestart met de voorbereiding van het nieuwe Uitvoeringsprogramma Veiligheid 2025-2026. Dat programma is in februari 2025 vastgesteld door het college. Ook de gemeenteraad is in de voorbereiding betrokken in het kader van de motie Veiligheidsagenda. Tijdens de informerende bijeenkomst van 18 september 2024 heeft de gemeenteraad waardevolle input geleverd voor dit programma. 2.1.3 • Centrumgebied: verminderen van criminaliteit en overlast Het afgelopen jaar hebben we volop ingezet op het vergroten van de veiligheid en de leefbaarheid in de binnenstad. Onze reguliere inzet in dit gebied is intensief, zoals bijvoorbeeld via het Toezichtsmodel Binnenstad en het horeca- en cameratoezicht ten behoeve van de openbare orde en veiligheid tijdens uitgaansuren. Daarnaast hebben we de focus gelegd op het gebied rond de Weaze, zoals onder meer bij onze aanpak van ‘straatdealers’ (zie ook boven): een groot deel van deze overtredingen vond daar plaats.
De burgemeester heeft het veiligheidsrisicogebied voor de binnenstad en directe omgeving in maart 2024 opnieuw aangewezen voor de duur van een jaar. In het verlengde van deze aanwijzing hebben er in het afgelopen jaar een viertal preventieve fouilleeracties plaatsgevonden in het centrumgebied en de Vlietzone. Ook de opbrengsten daarvan benadrukken nog eens dat het gebied van de binnenstad en directe omgeving onze blijvende aandacht verdient. Bij al deze acties zijn wapens aangetroffen: vooral messen, maar ook andere wapens (en in een enkel geval een vuurwapen). Daarnaast is telkens, als bijvangst, drugs aangetroffen bij deze preventief fouilleeracties. Dit gebied werd het afgelopen jaar ook veelvuldig gebruikt voor het uitoefenen van het demonstratierecht. Dat faciliteren we. Op een enkele uitzondering na zijn deze bijeenkomsten – zowel de van tevoren aangekondigde, als de niet-aangekondigde – ordelijk verlopen. Het afgelopen jaar is de Taskforce Straatintimidatie van start gegaan en medio 2024 is het Meldpunt Straatintimidatie gelanceerd, zodat mensen die in de gemeente Leeuwarden te maken hebben gehad met straatintimidatie hiervan melding kunnen maken. In 2024 hebben we 20 meldingen ontvangen. De Ben je Oké?-campagne is breed uitgerold, met als doel het bespreekbaar maken van seksuele intimidatie in het openbaar.
42
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.2
Verkleinen speelruimte ondermijnende criminaliteit (MTR)
We zijn het afgelopen jaar volop bezig geweest met de aanpak van ondermijning. Ondermijnende criminaliteit vormt één van de grootste bedreigingen voor een veilige, eerlijke en rechtvaardige samenleving en is daarom geprioriteerd in de Veiligheidsagenda 2023-2026. Voor de aanpak van ondermijning zijn bij de MTR extra middelen beschikbaar gesteld, waarmee we de aanpak van ondermijning kunnen intensiveren. Medio 2024 is daartoe het plan van aanpak ondermijning vastgesteld door het college, onze inzet hebben we in het afgelopen najaar volgens dit plan kunnen plegen. Dit houdt onder meer in dat we stevig hebben ingezet op bewustwording en weerbaarheid. In 2024 hebben ruim 300 ambtenaren deelgenomen aan dergelijke sessies en heeft de gemeente in het kader van de landelijke week van de veiligheid (oktober 2024) o.a. een ondermijningscontainer op de Waag geplaatst die voor iedereen beschikbaar was (ondernemers, inwoners, ambtenaren). Ook is er een voorlichtingsavond geweest voor ondernemers waar is geïnvesteerd op bewustzijn en weerbaarheid en heeft de gemeente aan diverse Meld Misdaad Anoniem-campagnes deelgenomen. Bestuurlijke maatregelen zijn in 2024 volop ingezet in de aanpak van ondermijning, bijvoorbeeld bij het tegengaan van drugshandel (zie ook 2.1).
We hebben gerichte acties uitgevoerd, zoals regelmatige controles in risicogebieden en –sectoren en inspecties van verdachte panden en bedrijven. Hiermee laten we zien dat we ondermijning niet accepteren. In 2024 zijn er elf (integrale) controles geweest, tien controles op drugsoverlast op hotspot locaties en zijn 47 garageboxen gecontroleerd. De gemeente heeft deelgenomen aan vier preventieve fouilleeracties in 2024. Samen met de gemeenten Waadhoeke en Harlingen participeert Leeuwarden in de Regiodeal NWF. Een intensievere regionale aanpak van ondermijning is daar een onderdeel van. Gezamenlijk met de Friese gemeenten, Wetterskip Fryslân en Provincie Fryslân werken we daarnaast samen aan een regionale aanpak ondermijning, met actualisaties van de APV’s en Bibob-beleid van deze gemeenten in het afgelopen jaar. 2.2.1
• Versterken aanpak ondermijnende criminaliteit door meer aan de voorkant
te komen In 2024 is gestart met het opzetten van het gemeentelijk Bibob-Bureau, waar we meer capaciteit kunnen inzetten om breder gebruik te maken van de toetsingsmogelijkheden van de Wet bevordering integriteitsbeoordeling door het openbaar bestuur. We verwachten dat daar een preventieve werking vanuit gaat. In november is een informatieve sessie met de raad omtrent de Wet Bibob gehouden. Het Bibob-beleid is geactualiseerd en vastgesteld. Hierdoor kunnen we de Wet Bibob breder en intensiever toepassen, zoals bijvoorbeeld ook bij subsidieaanvragen, aanbestedingen, omgevingsvergunningen en vastgoedtransacties. Dergelijke aanpassingen en/of aanscherpingen van gemeentelijke regelgeving en gemeentelijk beleid, leiden ertoe dat we meer barrières opwerpen tegen ondermijnende criminaliteit en het faciliteren daarvan. 2.3
Vergroten digitale Veiligheid en aanpak cybercrime
Onze inzet op het vergroten van de digitale veiligheid is volgens planning verlopen. We hebben hiermee ingezet op drie doelgroepen (senioren, jongeren en ondernemers), bijvoorbeeld door de campagne “Laat je niet interneppen” (doelgroep senioren) en onze participatie in de landelijke pilot rondom zgn. ‘geldezels’ (mensen die hun bankrekening tegen vergoeding beschikbaar stellen aan criminelen). Samen met het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) ontwikkelen vier gemeenten een handreiking om zowel preventieve als repressieve interventies gericht op het fenomeen geldezels te kunnen inzetten; Leeuwarden is één van deze vier gemeenten. In het afgelopen jaar heeft de gemeente o.a. ingezet, samen met politie en openbaar ministerie, op de zogenaamde “wasstraat” bij cyberzaken. Daarbij heeft de gemeente bijgedragen aan de strafrechtelijke afdoening door (middels een flyer) een aanbod te doen om vanuit Amaryllis ondersteuning te bieden. Daarnaast zetten we in op preventieve interventies, ter voorkoming van
43
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
geldezelschap. Ten aanzien van de doelgroep MKB ondernemers is voorlichting gegeven bij de bijeenkomsten van het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO). Ook zijn we in 2024 blijven participeren in de City Deal Lokale Weerbaarheid. Daarnaast hebben we in 2024 volgens planning ingezet op het thema cybercrisis. Dit hebben we o.a. gedaan door de evaluatiepunten van de cyberoefening van 2023 verder uit te werken (praktische aanbevelingen en doorontwikkelen). We hebben bijvoorbeeld, naast het verwerken van de praktische evaluatiepunten, een training gegeven aan het college van B&W hoe om te gaan met een cybercrisis, bv. een ransomware aanval. Ook hebben wij samen met de Veiligheidsregio Fryslân een training ontwikkeld: hoe te acteren bij een cybercrisis binnen het Gemeentelijk Cybercrisis Team van de gemeente Leeuwarden. Daarnaast hebben we, o.m. met de inzet van een projectleider, geparticipeerd in de regionale ‘cyberoefendriehoek’ die was georganiseerd onder de vlag van het Regionaal Bestuurlijk Politie Overleg (RBPO). 2.4
Vergroten toekomstperspectief van jongeren
Het programma Preventie met Gezag (zie ook 2.7), dat binnen het grotere geheel van het programma Leeuwarden-Oost is ingebed, laat zien dat deze ontwikkeling goed op koers ligt. Het afgelopen jaar is ingezet op een intensieve samenwerking tussen lokale partijen en strafketenpartners en een goed gevulde gereedschapskist, waaruit het Multiteam kan putten zonder wachtlijsten. In 2024 heeft het MultiTeam 42 aanmeldingen gehad waarbij jongeren geholpen zijn via het MultiTeam of elders. Met inzet van professionals wordt vanuit Preventie met Gezag de levensloopaanpak sluitend gemaakt. Hierdoor zijn kinderen, jongeren en jongvolwassenen tijdig in beeld vanuit zowel preventief als repressief oogpunt en wordt er een aanpak op maat ingezet. Er volgt in 2025 een rapportage over Preventie met Gezag. 2.5
Aanpak mensenhandel en tegengaan onvergunde prostitutie
Het afgelopen jaar hebben we ingezet op het vergroten van de aandacht voor mensenhandel door actieve signalering en het vormgeven van (regionaal) beleid waardoor het risico op mensenhandel wordt verkleind, en daarnaast op het tegengaan van onvergunde prostitutie en actualisatie van het prostitutiebeleid. Na het vaststellen van het regionale beleidsplan Mensenhandel in 2023 is de ketenregisseur mensenhandel aangesteld. We hebben het afgelopen jaar ingezet op het signaleren van verschillende vormen van mensenhandel. Hierbij hebben we nauw contact met Team Migratiecriminaliteit en Mensenhandel (TMM) van de politie, Fier, de ketenregisseur mensenhandel en het Zorg- en Veiligheidshuis Fryslân (ZVHF). Concrete signalen worden besproken in het Drieluik, waar deze partijen vertegenwoordigd zijn. In aanvullingen op het regionaal beleidsplan mensenhandel ontwikkelen we in 2025 een lokaal uitvoeringsplan. Het afgelopen jaar hebben we, in samenwerking met de politie (TMM), inzet gepleegd op het tegengaan van onvergunde prostitutie. In 3 gevallen is door de burgemeester een bestuurlijke maatregel opgelegd, in de vorm van een last onder dwangsom. Vanuit SDF en het RIEC wordt er gewerkt aan een regionaal beleidskader sekswerk voor Fryslân. We hebben in het afgelopen jaar meegeholpen in de ontwikkeling hiervan.
In afwachting van de regionale en mogelijk landelijke ontwikkelingen (Wet regulering sekswerk) blijven we ons huidige prostitutiebeleid uitvoeren. 2.6
Aandacht voor maatschappelijke onrust
We hebben het afgelopen jaar ingezet op maatschappelijke onrust, op het voorkomen en tegengaan van ordeverstoringen, radicalisering en polarisatie. Daarnaast hebben we, zoals hiervoor ook al is vermeld, ingezet op het faciliteren van het demonstratierecht binnen de wettelijke kaders. In Nederland is demonstreren een grondrecht. Gemeenten hebben de plicht om demonstraties te faciliteren, zolang deze vreedzaam zijn en binnen de kaders van de wet blijven. Er zijn het afgelopen jaar weer behoorlijk veel aangekondigde en niet-aangekondigde demonstraties geweest
44
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
die allen gefaciliteerd zijn door de gemeente Leeuwarden en begeleid door met name handhaving en politie. Deze zijn in het algemeen goed verlopen. De aanpak van polarisatie en extremisme heeft in 2024 inhoud gekregen in de zgn. weegtafels en casustafels waarin casuïstiek, maar ook fenomenen en actuele ontwikkelingen rond extremisme werden besproken. Daarnaast hebben we ingezet op bewustwording bij collega’s en kernspelers die contact hebben met cliënten of burgers; dit heeft geleid tot vroegere signalering over zorgwekkende casuïstiek met mogelijke risico’s op het gebied van radicalisering of extremisme. Ook in 2024 hebben we de landelijke ontwikkelingen voor wat betreft digitale opruiing gevolgd en daarbij verkend welke mogelijkheden er zijn voor de gemeente om digitale opruiing tegen te gaan. Als gemeenten worden wij ook vaker geconfronteerd met digitale opruiing en online oproepen tot demonstraties of soms geweld. Dit vereist snel handelen, waarbij signaleren, normeren en het nemen van maatregelen centraal staan. We werken hierbij nauw samen met de politie en grijpen, indien nodig, gezamenlijk in om verstoring van de openbare orde te voorkomen.
2.6.3 • Waarborgen openbare orde en veiligheid rond wedstrijden Cambuur In de eerste helft van het afgelopen jaar hebben we - in nauwe afstemming tussen de betrokken partijen (SC Cambuur, gemeente, handhaving en politie) - de openbare orde rond wedstrijden in het oude Cambuurstadion weten te waarborgen met onze inzet en maatregelen. Dat was vrijwel bij iedere wedstrijd een behoorlijke uitdaging, maar grote ordeverstoringen zijn uitgebleven. In augustus is het nieuwe Kooi Stadion in gebruik genomen. In nauwe samenwerking met interne en externe partijen is er veel inzet gepleegd om alle (tijdelijke) veiligheidsmaatregelen, (veiligheids)plannen en de daarbij behorende inzet rond de de wedstrijden in te regelen. Er is daarmee veel inzet gepleegd om de veiligheid in en rond het nieuwe stadion te verbeteren en te waarborgen. Van grootschalige ordeverstoringen rond wedstrijden in het nieuwe stadion is geen sprake geweest.
45
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Beleidsindicatoren Tabel 30 Trend verplichte beleidsindicatoren Nr. Naam indicator
Eenheid
Bron
2021
2022
2023
2024
1
Winkeldiefstallen
Aantal per 1.000 inwoners
CBS
2,7
4,9
5
5,4
100.000300.000 inwoners 2024 3,2
2
Geweldsmisdrijven
Aantal per 1.000 inwoners
CBS
5,3
5,4
4,8*
-
-
3
Diefstallen uit woning
Aantal per 1.000 inwoners
CBS
2
2,4
2,1*
-
-
4
Vernielingen en Aantal per misdrijven tegen 1.000 inwoners openbare orde en gezag
CBS
8,1
8,4
8,2*
-
-
5
Verwijzingen Halt
Bureau Halt
8
7
8*
-
-
6
Jongeren met een delict % 12 t/m 21voor de rechter jarigen
CBS
1
1*
-
-
7
Jongeren met jeugdreclassering
CBS
0,3
0,4
0,5
0,4**
0.3**
Aantal per 10.000 jongeren
% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar
Overige, niet verplichte indicatoren 1
Verboden wapenbezit en - handel
Aantal per 10.000 inwoners
Politie/CBS
3,5
4,1
7,6
6,2**
5,1**
2
Drugsvervaardiging, handel en bezit
Aantal per 10.000 inwoners
CBS
8,7
7,9
10,3
11,0**
9,8**
3
Politieregistraties overlast jeugd
Aantal per 10.000 inwoners
Politie/CBS
106,0
64,5
71,4
75,2**
50,1**
* Laatste meting 2023 of 2022 ** Voorlopig
Zie voor vergelijking met andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl. Betrokken verbonden partijen • Veiligheidsregio Fryslân
Wat heeft het gekost? Tabel 31 Resultaat programma Programma Lasten Baten Resultaat
Begroting primitief 18.565
Begroting na wijziging 20.895
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 20.073 823
3.313
4.611
4.431
-181
-15.252
-16.284
-15.642
642
46
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Toelichting resultaat Binnen het programma Veiligheid zijn er een aantal geringe afwijkingen op taakveldniveau. Daarbij is het goed te realiseren dat er tussen de verschillende taakvelden/prestaties een zekere samenhang is. Daarnaast worden binnen het programma Veiligheid de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2025: - Budgetoverheveling Ondermijning € 285.000 (TKV120) - Budgetoverheveling Straatintimidatie € 50.000 (TKV120) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 335.000 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Veiligheid na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 307.000 voordelig en ziet toe op met name Taakveld 110 Crisisbeheersing en Brandweer. Net als in voorgaande jaren wordt het resultaat van de brandweer sterk beïnvloed door een vrijval van kapitaallasten als gevolg van vertraging in de realisatie van investeringen. Met name de investeringen in de nieuwe kazernes (bouwagenda) loopt achter op de planning. Daarnaast ontvang de VRF een uitkering van het Rijk die als gevolg van een hogere compensatie voor gestegen lonen en prijzen, hoger is uitgevallen. Tabel 32 Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0202 - Veiligheid
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0110 - Crisisbeheersing en Brandweer R2TKV0120 - Openbare orde en Veiligheid Totaal
10.368
0
10.086
77
282
77
359
10.527
4.611
9.987
4.353
541
-258
283
20.895
4.611
20.073
4.431
823
-181
642
47
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.3 Toonaangevend in cultuur en evenementen Doel en ambitie Strategisch doel: Toonaangevend in cultuur en evenementen Ambitie: Cultuur heeft een belangrijke sociaal-maatschappelijke meerwaarde. Door bij te dragen aan welzijn en ontwikkeling van jong en oud. Door verschillende bevolkingsgroepen met elkaar in contact te brengen. Door grote maatschappelijke uitdagingen zichtbaar en bespreekbaar te maken. En daarvoor creatieve oplossingen te bedenken. Daarnaast heeft cultuur een economische functie. Het maakt de gemeente aantrekkelijk voor toeristen, inwoners, studenten en cultuurmakers. Met een toonaangevend aanbod van cultuur en evenementen zet Leeuwarden zich regionaal, nationaal en internationaal op de kaart. Met het cultureel programma Arcadia gaf de gemeente in 2022 een vervolg aan Culturele Hoofdstad. Ook bij de volgende editie in 2025 is de gemeente één van de hoofdpartners.
Wat is er bereikt? Investeren in cultuur is een belangrijke sociaal-maatschappelijke meerwaarde. De gemeente heeft via culturele subsidies en evenementen bijgedragen aan welzijn en ontwikkeling van jong en oud. Door verschillende bevolkingsgroepen met elkaar in contact te brengen. Door grote maatschappelijke uitdagingen zichtbaar en bespreekbaar te maken. En daarvoor creatieve oplossingen te bedenken. Daarnaast heeft cultuur een economische functie. Het maakt de gemeente aantrekkelijk voor toeristen, inwoners, studenten en cultuurmakers. Met een toonaangevend aanbod van cultuur en evenementen zet Leeuwarden zich regionaal, nationaal en internationaal op de kaart. Met het cultureel programma Arcadia gaf de gemeente in 2022 een vervolg aan Culturele Hoofdstad. Ook bij de volgende editie in 2025 is de gemeente één van de hoofdpartners. Daarnaast is de gemeente gestart met de voorbereidingen voor kandidaatstelling voor European Youth Capital (2028). Een mooie kans om jongeren intensief te verbinden aan elkaar en aan de gemeente en regio. Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 33 Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Cultuur
1.1
Een van de toonaangevende steden in Nederland
1.2
Cultuur als motor voor maatschappelijke verandering
1.3
Talentontwikkeling
1.4
Cultuur als sociaal bindmiddel
1.5
Behoud van het Fries en Liwwadders
48
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 34 Overzicht hoofdopgave per programma Bedragen x € 1.000 Domein Begroting Begroting Begroting Rekening Rekening Rekening Rekening t.o.v. begroting R2HOG03 lasten baten saldo lasten baten saldo saldo Toonaangevend in cultuur/evenementen R2PGM0301 - Cultuur 19.449 3.041 -16.408 18.571 3.019 -15.553 856 Totaal 2024
19.449
3.041
-16.408
49
18.571
3.019
-15.553
856
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.3.1 Cultuur Portefeuillehouders: Hein Kuiken
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 35 Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
1.1
Een van de toonaangevende steden in Nederland
1.1.1
Uitvoering cultuurvisie
1.1.2
Bijdrage aan We the North
1.1.3
Grote festivals en publieksevenementen (in samenhang met Arcadia)
1.1.4
Ruimte voor (jonge) makers
1.2
Cultuur als motor voor maatschappelijke verandering
1.2.1
Bespreekbaar maken maatschappelijke vraagstukken
1.3
Talentontwikkeling
1.3.1
Meer cultuureducatie
1.4
Cultuur als sociaal bindmiddel
1.4.1
Stimuleren aanbod cultuur in wijken en dorpen
1.5
Behoud van het Fries en Liwwadders
1.5.1
Promotie Liwwadders en Fries door Stadsdichter
1.5.2
Organisatie Week van de Friese en Leeuwarder Cultuur
1.1
Een van de toonaangevende steden in Nederland
Financieel
Een sterke culturele basis is essentieel om een toonaangevende culturele stad te blijven. Dit betekent dat we inzetten op een brede culturele infrastructuur en voldoende steun voor culturele organisaties, zodat zij een gevarieerd en kwalitatief hoogwaardig aanbod kunnen bieden. In 2024 zijn twee belangrijke stappen gezet: • Neushoorn ontving een eenmalige bijdrage voor de vernieuwing van licht en geluid, zodat het podium een divers popprogramma kan blijven aanbieden. • De Harmonie heeft haar statuten aangepast en werkt vanaf 1 januari 2025 met een Raad van Toezicht volgens de Cultural Governance Code. Dit maakt De Harmonie zelfstandig en financieel verantwoordelijk. Daarnaast hebben we extra geïnvesteerd in Explore the North en kunstinitiatief VHDG om hun kans op Rijkssubsidie te vergroten. Dit is gelukt. Podium Explore (Westerkerk) is opgenomen in de BIS (basisinfrastructuur) en ontvangt € 510.000 per jaar. VHDG behoort daarnaast tot de vijf kunstpodia binnen de regeling Kunstpodium Breed van het Mondriaanfonds en ontvangt € 450.000 per jaar.
50
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
1.2
Cultuur als motor voor maatschappelijke verandering
In 2024 is cultuur ingezet om maatschappelijke vraagstukken bespreekbaar te maken, vooral in Leeuwarden Oost. Met steun van het project Gezond met Cultuur is een groot cultureel project gestart in Heechterp/Schieringen. In 2025 wordt dit verder uitgerold in andere wijken van Leeuwarden-Oost. Daarnaast heeft de gemeente via de regeling Makers Kunst en Cultuur cultuur verder ontwikkeld in wijken en dorpen, met aandacht voor het Fries eigene en het artistieke klimaat. 1.3
Talentontwikkeling
In 2024 is cultuureducatie verder uitgebreid, met aandacht voor voortgezet onderwijs en voorschoolse educatie. De gemeente heeft talentontwikkeling ondersteund via subsidies voor Meeuw jonge theatermakers, Jeugd Dans Opleiding Fryslân, Hiphop-projecten (Popfabryk, Friesland Pop), Hoge Woorden (Spoken Word) en Broeikas. Daarnaast ontving Samenwerkende Muziekverenigingen Leeuwarden (SML) € 40.000 voor opleidingsmogelijkheden van jonge amateurmuzikanten. Tot slot konden talentvolle makers extra ondersteuning aanvragen via de regeling Makers Kunst en Cultuur. 1.4
Cultuur als sociaal bindmiddel
Cultuur is een sociaal bindmiddel om inwoners bij elkaar te brengen en verbindingen aan te gaan. De gemeente stimuleert cultuur in wijken en dorpen via de regelingen Makers Kunst en Cultuur en Amateurkunst en begeleidt inwoners hierbij. Een voorbeeld is de ondersteuning aan het Generatiehuis, dat culturele activiteiten organiseert die voor iedereen toegankelijk zijn. Uitingen daarvan zijn o.a. Kunst in je buurt, waarmee bewoners laagdrempelig kennismaken met kunst en cultuur. Amateurclubs zijn gefaciliteerd via subsidies voor concoursen en wedstrijden via de regeling Amateurkunst. 1.5
Behoud van het Fries en Liwwadders
In januari 2024 is Marrit Jellema gestart als stadsdichter. Conform opdracht, zijn zes poëzie werken gemaakt. Daarnaast heeft ze meerdere activiteiten ontplooid om de zichtbaarheid van de stadsdichter te vergroten en heeft ze mee gewerkt aan diverse extra activiteiten zoals een voordracht tijdens de presentatie van het gemeentelijke regenboogprogramma. 1.5.2 • Organisatie Week van de Friese en Leeuwarder Cultuur De organisatie van de week van de Friese en Leeuwarder Cultuur is in 2024 niet gelukt. In 2025 wordt er opnieuw gekeken naar de mogelijkheden om deze cultuurweek te organiseren.
Beleidsindicatoren Tabel 36 Trends niet verplichte beleidsindicatoren Nr.
Doel/naam indicator
Eenheid
Bron
2021
2022
2023
1
Culturele bezoekers Neushoorn
Aantal
Leeuwarden in cijfers
12.500
80.700
85.000*
2
Culturele bezoekers Harmonie
Aantal
Leeuwarden in cijfers
19.600
92.500
114.500*
3
Bezoeken musea
Aantal
Leeuwarden in cijfers
137.129
325.500
369.000*
4
Bezoeken culturele instellingen
Aantal
Leeuwarden in cijfers
306.000
864.500 1.049.000*
* laatste meting 2023
51
2024
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Betrokken verbonden partijen • Stichting Cultureel Centrum De Harmonie Leeuwarden
Wat heeft het gekost? Tabel 37 Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 18.571 878
Lasten
Begroting primitief 16.176
Begroting na wijziging 19.449
Baten
2.082
3.041
3.019
-22
-14.094
-16.408
-15.553
856
Resultaat
Toelichting resultaat Binnen het programma Cultuur wordt het volgende bedrag via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2025: - Arcadia-programma € 1.016.000 (TKV530) Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Cultuur na aftrek van bovengenoemde storting in de reserve bedraagt € 160.000 nadelig. Tabel 38 Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0301 - Cultuur
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0530 Cultuurpresentatie, prod. en partic. R2TKV0540 - Musea
13.587
2.277
12.781
2.600
806
322
1.128
1.774
54
1.907
17
-133
-37
-170
159
170
245
122
-86
-49
-135
R2TKV0550 - Cultureel erfgoed R2TKV0560 - Media Totaal
3.929
539
3.639
281
290
-258
32
19.449
3.041
18.571
3.019
878
-22
856
52
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.4 Een circulaire en concurrerende economie Doel en ambitie Strategisch doel: Een circulaire en concurrerende economie Ambitie: De gemeente werkt aan een duurzame, circulaire en concurrerende economie die een bijdrage levert aan welvaart en welzijn van inwoners. Met voldoende werk en inkomen voor iedereen. Een economie die ook op langere termijn houdbaar is en leidt tot nieuwe werkgelegenheid en economische kansen. Met een sterke basis in kennis en innovatie, zoals op het gebied van watertechnologie, voedsel, creatieve industrie en media. Maar ook met aandacht voor vakmanschap en praktisch onderwijs. De historische binnenstad en ons toonaangevend cultureel klimaat trekken jaarlijks veel bezoekers en watersporttoeristen. Ook dit cultuur- en watersporttoerisme is een belangrijke pijler onder onze economie. Verder verstedelijking en verdichting in de stad leidt tot een intensiever gebruik van het huidige verkeersnetwerk. Om de groei van het aantal verkeersbewegingen op te vangen, kiest de gemeente voor duurzame mobiliteit. Met meer nadruk op lopen, fietsen en het openbaar vervoer. Zo draagt de gemeente bij aan een gezonde, biodiverse en leefbare stad, die ook duurzaam en klimaatbestendig is.
Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 39 Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Economie
1.1
Een toekomstbestendige en wendbare economie
1.2
Gezonde arbeidsmarkt
2.
Verkeer, vervoer en waterstaat
2.1
Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit
2.2
Snelle en frequente treinverbindingen
2.3
Verbeteren van de waterrecreatie
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 40 Overzicht hoofdopgave per programma Domein Begroting Begroting Begroting
R2HOG04 - Circulaire en concurrerende economie R2PGM0401 - Economie R2PGM0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat Totaal 2024
Rekening
Rekening
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting saldo saldo
lasten
baten
saldo
lasten
baten
14.851
2.883
-11.968
9.123
3.524
-5.598
6.369
38.786
4.254
-34.532
39.069
4.777
-34.292
240
53.637
7.138
-46.500
48.192
8.301
-39.891
6.609
53
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.4.1 Economie Portefeuillehouders: Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 41 Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
1.1
Een toekomstbestendige en wendbare economie
1.1.1
Aantrekkelijk vestigingsklimaat
1.1.2
Vergroten innovatiekracht
1.1.3
Versterken economische structuur
1.2
Gezonde arbeidsmarkt
1.2.1
Werk voor iedereen
1.1
Een toekomstbestendige en wendbare economie
Financieel
In 2024 hebben we op verschillende manieren lokale bedrijven goed kunnen ondersteunen, zodat daarmee het vestigingsklimaat is verbeterd, de economische structuur versterkt werd en de innovatiekracht van ondernemers vergroot. Zo hebben we onder andere het Platform zakelijke dienstverleners opgezet en via het Innovatiefonds bedrijven ondersteund met innovaties rondom circulariteit en energie. In 2024 is het inflatiepakket voor ondernemers formeel afgerond. Het resterende budget nemen we mee met hetzelfde doel, namelijk om ondernemers te ondersteunen in de verduurzaming van hun bedrijf en bedrijfsvoering. 1.2
Gezonde arbeidsmarkt
In 2024 is groen licht gegeven voor de ontwikkeling van een internationale school voor primair en voortgezet onderwijs. Hier wordt in partnerschap aan gewerkt. Ook is de ontwikkeling van een zogenaamd Talenthouse verder verkend met partners en onderwijsinstellingen, op Friese schaal is met partners verder gewerkt aan een uitvoeringsplan. In 2024 hebben we twee meetings georganiseerd voor internationaal werkenden en onderzoekers in Leeuwarden. Bij de laatste bijeenkomst waren meer dan 80 aanwezigen.
Beleidsindicatoren Tabel 42 Trend verplichte beleidsindicatoren Nr. Naam indicator
Eenheid
Bron
2021
2022
2023
2024
100.000300.000 inwoners
1
Functiemenging
%
LISA
55,6
56
56,3
-
56,7
2
Vestigingen (van bedrijven)
Aantal per 1.000 inwoners in LISA de leeftijd van 15 t/m 64 jaar
147,6
157,5
165,6
-
163,5
54
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Betrokken verbonden partijen Geen.
Wat heeft het gekost? Tabel 4311 Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 9.123 5.728
Lasten
Begroting primitief 7.873
Begroting na wijziging 14.851
Baten
2.764
2.883
3.524
641
Resultaat
-5.109
-11.968
-5.598
6.369
Toelichting resultaat Binnen het programma Economie worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2025: - Programma Leeuwarden Oost € 4.034.000 (TKV310) - Structuurversterkende maatregelen inflatie voor ondernemers € 804.000 (TKV310) - Programma Binnenstad € 340.000 (TKV310) - Blockbuster Investeringsagenda € 45.000 (TKV340) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 5.223.000 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Economie na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 1.146.000 voordelig en ziet met name toe Taakveld 310 Economische ontwikkeling (€ 6,2 mln minus € 5,2 mln bovengenoemde stortingen = € 1 mln voordeel). Het voordeel is ontstaan doordat er voor de Wijkaanpak een onttrekking aan de reserve ISV II (Financiering Stadsvernieuwings-projecten) is begroot van € 921.000. In de realisatie is dit niet nodig gebleken waardoor er geen onttrekking heeft plaatsgevonden. Tabel 44 Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0401 - Economie
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0310 - Economische ontwikkeling R2TKV0320 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur R2TKV0330 - Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen R2TKV0340 - Economische promotie Totaal
11.389
1.289
5.337
1.430
6.052
141
6.194
270
149
713
606
-442
458
15
289
163
285
105
4
-59
-54
2.902
1.283
2.789
1.384
113
101
214
14.851
2.883
9.123
3.524
5.728
641
6.369
55
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.4.2 Verkeer, vervoer en waterstaat Portefeuillehouders: Evert Stellingwerf, Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 4512 Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
2.1
Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit
2.1.1
Fietsnetwerk verder ontwikkelen en verbeteren
2.1.2
Duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit door middel van mobiliteitshubs
2.1.3
Verkeersveiligheid vergroten door proactieve (risico-gestuurde) aanpak