Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023 - Oud
Tekst van het document
Hoewel de aanpak van ondermijning daarin één van de geprioriteerde thema’s is, en we op schema liggen in de uitvoering van de actiepunten die we in dit verband in het Uitvoeringsprogramma hebben opgenomen, zien we op basis van deze rapporten toch de noodzaak om gemeentebreed intensiever in te zetten op een integrale en effectieve ondermijningsaanpak. We zijn daarom het afgelopen najaar gestart met het ontwikkelen van een gemeentelijk plan van aanpak gericht op het tegengaan van ondermijning, in samenwerking met verschillende ketenpartners. Dit plan wordt vóór de zomer 2024 vastgesteld door het college. Voor deze extra inzet op de aanpak van ondermijning is extra financiering nodig, dit knelpunt wordt integraal meegewogen in de MTR.
47
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
2.2.3
Jaarverslag
Experiment ondermijning bedrijventerreinen
In 2023 namen we deel aan een experiment onder de Leeuwarder Digitale Agenda (LDA), waarin datagedreven werken ten behoeve van een proactieve en preventieve aanpak van ondermijning op bedrijventerreinen centraal staat. Bij het experiment gaat het niet om individuele gevallen, maar om overzicht te krijgen op kwetsbare gebieden. Hierbij werken we samen met onder andere het RIEC Noord en DataFryslân. Het experiment loopt nog door in 2024, we verwachten dat we in 2024 resultaten uit dit experiment halen waarmee we verder aan de slag kunnen. 2.2.6
Preventie wet Bibob
Eén van onze instrumenten in de aanpak van ondermijning, is de toepassing van de Wet Bibob (Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur). Dit instrument stelt de gemeente in staat om een vergunningaanvraag te weigeren of in te trekken wanneer er ernstige vermoedens zijn dat deze vergunning zou worden misbruikt voor bijvoorbeeld witwassen of het plegen van strafbare feiten. Wanneer de gemeente een Bibob-onderzoek uitvoert, worden niet alleen de ondernemers zelf gescreend maar ook hun zakelijke relaties zoals financiers, aandeelhouders of bestuurders. In het hierboven genoemde ondermijningsrapport is dit één van de aanbevelingen om intensiever op in te zetten, we nemen dat mee bij de verdere ontwikkeling van het plan van aanpak ondermijning. In 2023 zijn 55 vergunningaanvragen getoetst aan de Wet Bibob. In slechts één geval is advies ingewonnen bij het Landelijk Bureau Bibob (LBB), waarbij geen gevaar voor misbruik naar voren kwam. Eén aanvraag voor een vergunning is na het verrichtte eigen Bibob-onderzoek geweigerd. Twee aanvragen zijn niet in behandeling genomen omdat de aanvragers weigerden de gevraagde gegevens te verstrekken. Het is sinds 2023 ook mogelijk voor overheidsinstanties om onderling en met het LBB-informatie uit te wisselen over het gevaar van misbruik van bijvoorbeeld een vergunning.
Het uitwisselen van deze informatie gebeurt via het Bibob-register, een online register waarin overheidsinstanties en het LBB gevaarsconclusie en meldingen van terugtrekkingen registreren. De gemeente heeft drie dossiers met gevaarsconclusies in dit register opgenomen. 2.3
Vergroten digitale Veiligheid en aanpak cybercrime Cybercrime en cyberaanvallen op gemeente of vitale infrastructuur kunnen een ontwrichtende werking hebben op de maatschappij. Om die reden is dit één van de geprioriteerde onderwerpen in de Veiligheidsagenda en het Uitvoeringsprogramma. We liggen op schema met de uitvoering van de daarin opgenomen acties. We hebben in 2023 o.m. ingezet op het versterken van interne en externe samenwerking en op het borgen van voldoende expertise om de snelle ontwikkelingen op dit terrein te kunnen signaleren en duiden. Zo hebben we geïnvesteerd in opleiding op het vlak van online aangejaagde verstoringen van de openbare orde (digitale opruiing). Op het vlak van interne en externe digitale veiligheid hebben we een cybercrisisplan ontwikkeld, dat beschrijft hoe de gemeente handelt in tijde van een cybercrisis. Dit plan is getest tijdens de cyberoefening die in juni 2023 plaats vond, evaluatiepunten worden dit jaar verder uitgewerkt door de betrokken gemeentelijke afdelingen. Ook hebben we ingezet op het verhogen van de digitale weerbaarheid van onze inwoners en bedrijven, onder meer door ‘Hackshield’ als pilot uit te rollen op enkele basisscholen. Dit is een cybersecurity game voor kinderen tussen de 8 en 12 jaar om zich te wapenen tegen digitale ervaringen.
Daarnaast hebben we deelgenomen aan de landelijke campagne ‘laat je niet interneppen’, die zich richt op het herkennen en voorkomen van online misleiding, en (als pilotgemeente) aan het project ‘gemeentelijke aanpak van geldezels van het CCV.
48
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
2.4
Jaarverslag
Aanpak mensenhandel en tegengaan illegale prostitutie Onze aanpak van mensenhandel en het tegengaan van illegale prostitutie is geprioriteerd en geconcretiseerd in de Veiligheidsagenda en het Uitvoeringsprogramma. We liggen op schema met de actiepunten die we daarin hebben omschreven. De gemeente heeft het afgelopen jaar een bijdrage geleverd aan de totstandkoming van regionaal beleid. Het college heeft op 6 juni 2023 dit Beleidsplan Aanpak Mensenhandel Fryslân 2022 vastgesteld en besloten om een ketenregisseur Aanpak Mensenhandel aan te stellen. Daarnaast hebben we ingezet op een goede samenwerking met het Team Migratie en Mensenhandel (TMM) van de politie, Fier en het Zorg- en Veiligheidshuis Friesland. Voor wat betreft specifiek het tegengaan van illegale prostitutie, hebben we veel inzet gepleegd. In het afgelopen jaar heeft de burgemeester verschillende bestuurlijke maatregelen opgelegd in dergelijke gevallen. Er zijn 8 lasten onder dwangsom opgelegd aan overtreders. In 3 gevallen is een pand gesloten omdat er een illegale seksinrichting werd geëxploiteerd en er is in totaal € 10.500,- aan dwangsommen verbeurd vanwege overtredingen in het afgelopen jaar. Er is in het afgelopen jaar een verkennend onderzoek m.b.t. intake van sekswerkers en een pasjessysteem uitgevoerd, naar aanleiding van de door de gemeenteraad aangenomen motie van 1 december 2021. Daarnaast is er d.m.v.
een QuickScan onderzocht hoe voorkomen kan worden dat een deel van de sekswerkers afkomstig uit overige EU-landen in de illegaliteit verdwijnt, dit naar aanleiding van de door de gemeenteraad aangenomen motie van 31 mei 2023. In september is er een informatieve raadsbijeenkomst geweest over het prostitutiebeleid. Vanuit Sociaal Domein Fryslân en het RIEC wordt onderzoek gedaan naar, en gewerkt aan de formulering van provinciaal en integraal prostitutiebeleid voor Fryslân. Verder hebben we in 2023 een start gemaakt met de herziening van het gemeentelijke prostitutiebeleid. Het wetsvoorstel Wet regulering sekswerk is nog in behandeling bij de Tweede Kamer. In afwachting van deze wet blijven we het huidige beleid uitvoeren en wordt, waar nodig, de samenwerking versterkt.
2.5
Preventie als volwaardig onderdeel van het veiligheidsbeleid en versterken van externe en interne samenwerking In het coalitieakkoord is de ambitie uitgesproken om preventie weer een volwaardig onderdeel te laten zijn van het gemeentelijk veiligheidsbeleid. Dit hebben we vertaald naar verschillende onderdelen van de Veiligheidsagenda en het Uitvoeringsprogramma. We hebben in 2023 de samenwerking (intern en extern) gezocht om een zo effectief mogelijk veiligheidsbeleid te bewerkstelligen, met een volwaardige plaats voor preventie. Vanuit het landelijk programma Preventie met Gezag hebben we het afgelopen jaar meer vorm en inhoud aan deze ontwikkeling gegeven, onder 1.4.3 is dat verder toegelicht. Daarnaast zijn we gestart met de ontwikkeling van een persoonsgerichte aanpak (zie 2.1.2), in nauwe afstemming met onze samenwerkingspartners, die naar onze verwachting ook een positieve bijdrage zal leveren aan deze ambitie. Een goed voorbeeld van preventie in ons veiligheidsbeleid, is daarnaast het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO). Het KVO is gericht op publiek-private samenwerking en staat voor een schoon, heel en veilig winkelgebied en/of bedrijventerrein.
In de vier KVO-winkelgebieden en bedrijventerreinen (Binnenstad/Schrans, Grou, de Hemrik en de Zwette) werken het georganiseerd bedrijfsleven, de gemeente, politie, particuliere beveiliging en de brandweer samen om de criminaliteit te beperken en de veiligheid te vergroten. In elk KVO-gebied vinden er jaarlijks een dag- en avondschouw plaats. Ook in 2023 was dat het geval. Als de gewenste kwaliteitseisen zijn behaald, dan kan het gebied om de drie jaar in aanmerking komen voor het certificaat KVO. Het industriegebied de Zwette is in aanmerking gekomen voor de 4e KVO-ster (certificaat).
49
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
Beleidsindicatoren Tabel 31 Registraties overlast door verward persoon – per 10.000 inwoners 2019 2020 2021 Gemeente Leeuwarden 109,17 114,52 117,77 100.000-300.000 inwoners
69,12
83,36
2022 127,80
2023 122,06
88,85
97,60
97,99
2021 3,53
2022 4,14
2023 7,63
4,78
4,87
4,81
Bron: Politie/www.waarstaatjegemeente.nl
Tabel 32 Verboden wapenbezit en -handel - per 10.00 inwoners 2019 2020 Gemeente Leeuwarden 3,98 4,59 100.000-300.000 inwoners
4,62
4,70
Bron: Politie/www.waarstaatjegemeente.nl
Tabel 33 Verplichte beleidsindicatoren Nr
Naam indicator
Eenheid
Bron
1
Verwijzingen Halt
Aantal per 10.000 jongeren
Bureau Halt
7
7*
10*
2
Winkeldiefstallen
Aantal per 1.000 inwoners
CBS
4,9
4,9*
3,4*
3
Geweldsmisdrijven
Aantal per 1.000 inwoners
CBS
5,4
5,4*
5,2*
4
Diefstallen uit woning
Aantal per 1.000 inwoners
CBS
2,4
2,4*
1,5*
5
Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)
Aantal per 1.000 inwoners
CBS
8,4
8,4*
7,0*
6
Jongeren met een delict voor de rechter
% 12 t/m 21- CBS jarigen
1**
1**
1**
7
Jongeren met jeugdreclassering
% van alle CBS jongeren van 12 tot 23 jaar
0,4***
0,4***
0,4***
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl * laatst beschikbare meting is 2022 ** meting 2021 *** voorlopig en meest recente meting is 2022
Betrokken verbonden partijen • Veiligheidsregio Fryslân
50
Leeuwarden 2022
Leeuwarden 100.0002023 300.000 inwoners
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
Wat heeft het gekost? Tabel 34 Programma Lasten
Begroting primitief 15.139
Baten Resultaat
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting 17.248 1.848
Begroting na wijziging 19.096
Rekening
1.216
4.807
2.648
-2.158
-13.923
-14.289
-14.600
-311
Toelichting resultaat Binnen het programma Veiligheid zijn er een aantal geringe afwijkingen op taakveld niveau. Daarbij is het goed te realiseren dat er tussen de verschillende taakvelden/prestaties een zekere samenhang is. Zo zijn er extra kosten gemaakt in het kader van veiligheidsmaatregelen rond de wedstrijden van SC Cambuur (extra hekken, beveiliging, etc.), de extra kosten (aan beveiliging en sanitair) die we in afwachting van de nieuwe visie op de Prinsentuin hebben gemaakt en extra kosten voor cameratoezicht in de Vlietzone (2.1.3 Openbare orde verstoring en 2.1.7 Veiligheid binnenstad). Tabel 35 Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0202 - Veiligheid
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0110 - Crisisbeheersing en Brandweer R2TKV0120 - Openbare orde en Veiligheid Totaal
9.126
0
9.102
83
23
83
107
9.970
4.807
8.145
2.565
1.824
-2.242
-417
19.096
4.807
17.248
2.648
1.848
-2.158
-311
51
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.3 Toonaangevend in cultuur en evenementen Doel en ambitie Strategisch doel: Toonaangevend in cultuur en evenementen. Ambitie: Cultuur heeft een belangrijke sociaal-maatschappelijke meerwaarde. Door bij te dragen aan welzijn en ontwikkeling van jong en oud. Door verschillende bevolkingsgroepen met elkaar in contact te brengen. Door grote maatschappelijke uitdagingen zichtbaar en bespreekbaar te maken. En daarvoor creatieve oplossingen te bedenken. Daarnaast heeft cultuur een economische functie. Het maakt de gemeente aantrekkelijk voor toeristen, inwoners, studenten en cultuurmakers. Met een toonaangevend aanbod van cultuur en evenementen zet Leeuwarden zich regionaal, nationaal en internationaal op de kaart. Met het cultureel programma Arcadia gaf de gemeente in 2022 een vervolg aan Culturele Hoofdstad. Ook bij de volgende editie in 2025 is de gemeente één van de hoofdpartners.
Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 36 Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Cultuur
1.1
Een van de toonaangevende steden in Nederland
1.3
Talentontwikkeling
1.5
Behoud van het Fries en Liwwadders
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 37 Overzicht hoofdopgave per programma Bedragen x € 1.000 Domein Begroting Begroting Begroting Rekening Rekening Rekening Rekening t.o.v. begroting R2HOG03 - Toonaangevend lasten baten saldo lasten baten saldo saldo in cultuur/evenementen R2PGM0301 - Cultuur 16.957 2.553 -14.404 17.157 3.046 -14.112 292 Totaal 2023
16.957
2.553
-14.404
52
17.157
3.046
-14.112
292
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.3.1 Cultuur Portefeuillehouders: Hein Kuiken
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 38 Status realisatie prestaties Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
1.1
Een van de toonaangevende steden in Nederland
1.1.1
Uitvoering cultuurvisie
1.1.2
Nasleep COVID-19
1.1.4
Ruimte voor kwalitatief hoogstaande producties
1.1.5
Bijdrage aan We the North
1.1.7
Bezoek Leeuwarden
1.3
Talentontwikkeling
1.3.1
Stimuleren talentontwikkeling (jeugdopleidingen)
1.5
Behoud van het Fries en Liwwadders
1.5.1
Stimuleren gebruik eigen taal
1.1
Een van de toonaangevende steden in Nederland
Financieel
De voorbereidingen voor cultuur als motor voor maatschappelijke verandering, met name in Leeuwarden Oost, zijn in 2023 opgestart. De uitvoering start in 2024. Met de laagdrempelige subsidieregelingen voor amateurkunst, beeldende kunst en vormgeving en kleine producties is verder uitvoering gegeven aan cultuur in wijken en dorpen, het Fries eigene en het artistiek klimaat. De negatieve effecten van COVID-19 zijn nagenoeg verdwenen of tot stilstand gekomen. Afname van personeel en zzp-ers in de culturele sector is verleden tijd. We zien weer een stijgende lijn in bezoekersaantallen voor alle culturele instellingen. Festivals hebben we ondersteund met subsidiemiddelen voor hoogstaande producties. Denk aan het Fries Straatfestival, City Proms, LUNA en Explore the North. Jonge makers hebben veelvuldig beroep gedaan op de regeling talentontwikkeling. De deelname van Leeuwarden aan We the North is in 2023 gecontinueerd. Leeuwarden en Groningen zijn samen de culturele pijlers onder deze samenwerking. Uit recente evaluatie blijkt dat met betrekkelijk weinig middelen het noorden als cultuurregio We the North landelijk een stevige positie heeft verworven bij zowel het Rijk als de landelijk cultuurfondsen. Het noorden wordt steeds meer gezien als cultuurregio waar nieuwsgierig makende projecten gebeuren.
Als talentvolle (jonge) culturele maker hoef je niet meer maar de Randstad om je verder te ontwikkelen. We hebben gewerkt aan het versterken van het bezoek aan Leeuwarden als bijdrage aan de doelstelling “één van de toonaangevende steden in Nederland op het gebied van cultuur en toerisme”. We hebben deze doelstelling gerealiseerd doordat we het profiel van Leeuwarden
53
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
verder hebben kunnen versterken door Marketing (Visit Leeuwarden en Visitor Center) en evenementen. We hebben toeristische en culturele ondernemers ondersteund met verbetering of vernieuwing van hun toeristisch product o.a. met de inzet van de opbrengst van Toeristenbelasting. En ook in 2023 konden we een aantrekkelijk en gevarieerd programma (reuring) organiseren en faciliteren. Er is onvoldoende budget voor de uitbreiding van marketingactiviteiten, de inkoop en vergunningverlening van evenementen in 2025 en verder. Deze knelpunten worden integraal meegewogen in de MTR. Enkele voorbeelden van onze inzet en activiteiten in 2023 zijn: inkoop en marketing van 3D streetart rond 125 Jaar Escher, in nauwe samenwerking met Merk Fryslân en Nationaal Keramiekmuseum Princessehof. In november vond het driedaagse inkoopevent SPARK plaats met 30.000-40.0000 bezoekers, nationale aandacht en marketing samen met Daan Roosegaarde. Het Visitor center is vernieuwd en het aantal bezoekers stijgt. Het websitebezoek van VISIT Leeuwarden is met 45% gegroeid t.o.v. vorig jaar. Concluderend: we zijn goed op weg om nog toonaangevender te worden. 1.1.1
Uitvoering cultuurvisie
Om een van de toonaangevend culturele steden te worden, is het van belang dat de culturele basis op orde is. Daarmee bedoelen we dat de culturele organisaties voldoende worden ondersteund om een aantrekkelijk aanbod en uitingen van (ook) hoogwaardige kwaliteit in uiteenlopende genres en stromingen te kunnen programmeren en te produceren. Daarvoor hebben we in 2023 twee grote knelpunten, de huisvestingslasten voor Dbieb en de Harmonie, met een structurele verhoging van de subsidies opgelost. Met het Bestedingsplan Cultuur hebben we voor het grootste deel gezorgd dat het uitvoeringsniveau van de Cultuurvisie op orde is gebracht. Maar we zijn er nog niet helemaal. Het geld dat nodig is om het resterende deel op niveau te brengen, wordt integraal afgewogen in de MTR. 1.3
Talentontwikkeling
Voor de ontwikkeling van ons artistiek klimaat en blijvende (inter)nationale aantrekkingskracht is het nodig om te investeren in jonge makers. Hiervoor kunnen jonge makers gebruik maken van de Regeling Talentontwikkeling Cultuur. De regeling is succesvol; elk jaar moeten we (jonge) makers teleurstellen omdat er onvoldoende middelen zijn om alle aanvragen te kunnen honoreren. In 2023 is het subsidieplafond voor de regeling Talentontwikkeling Cultuur daarom verhoogd. De bijdrage aan de Samenwerkende Muziekverenigingen Leeuwarden (SML) is in 2023 verhoogd naar € 40.000 en wordt ingezet op de jeugdopleidingen van de bij de SML aangesloten verenigingen en deskundigheidsbevordering. Het aanbod cultuureducatie is in 2023 uitgebreid naar de voorschoolse leeftijd (2-4 jaar) en het MBO tot 21 jaar. De coördinatie en uitvoering ligt in handen van Kunstkade. 1.5
Behoud van het Fries en Liwwadders
Uitvoering cultuurvisie City of Literature richt zich op meertaligheid, met aandacht voor het Frysk en Liwwadders. Ze deden dat in 2023 o.a. in de samenwerking voor het project LIT-UP, waar aandacht is voor literatuur in minderheidstalen en kleine talen, de Skriuwersfakskoalle en de poëtische boekenleggers in het Frysk en Liwwadders. Daarnaast zijn er in 2023 met de uitvoeringsnotitie ‘Fries en Meertaligheid’ meerdere activiteiten opgestart om aandacht te vragen voor meertaligheid: in de communicatie naar inwoners, binnen de gemeente en in de openbare ruimte. Er wordt onderzocht of een Stichting kan worden opgericht om de week van de Friese en Liwwadder cultuur te gaan uitvoeren. De eerste editie zou eind 2024 plaats kunnen vinden. Stimuleren gebruik eigen taal Samen met de Afûk is het plan Taalstipers en de pilot Nije Fryskpraters opgestart. Het gemeentelijk wagenpark wordt voorzien van meertaligheid uitingen. De opdracht hiervoor is in 2023 gegeven aan de kunstenaars Aart van Altena en Marten Winters en wordt in 2024 uitgerold.
54
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
De meest gelezen pagina’s van de gemeentelijke website zijn vertaald in het Fries, medewerkers zijn op de hoogte gebracht van de mogelijkheden om teksten naar het Fries te vertalen en door de Afûk worden door de gemeente gesubsidieerde cursussen Fries aangeboden aan medewerkers.
Beleidsindicatoren Tabel 39 Beleidsindicatoren Nr.
Naam indicator
Eenheid
Bron
Leeuwarden 2022
Leeuwarden 2023
1
Culturele bezoekers Neushoorn
Aantal
Leeuwarden in cijfers
70.000*
85.000
2
Culturele bezoekers Harmonie
Aantal
Leeuwarden in cijfers
92.500*
115.000
* Bezoekersaantallen in het seizoen 2021-2022 werden door coronamaatregelen beïnvloed
Betrokken verbonden partijen • Stichting Cultureel Centrum De Harmonie Leeuwarden
Wat heeft het gekost? Tabel 40 Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 17.157 -200
Lasten
Begroting primitief 15.241
Begroting na wijziging 16.957
Baten
2.248
2.553
3.046
492
-12.993
-14.404
-14.112
292
Resultaat
Toelichting resultaat De positieve afwijking van € 292.000 wordt vooral veroorzaakt binnen het taakveld Cultuurpresentatie, productie en participatie. Hieronder vallen ook de vastgoedobjecten waarin culturele instellingen zijn gehuisvest. De hogere lasten zijn ontstaan door hogere energiekosten bij meerdere culturele instellingen. Hier staan echter hogere huuropbrengsten en opbrengsten derden voor onder andere de energiekosten tegenover. Per saldo een voordeel van € 406.000. Het gaat hier om vastgoedobjecten waarbinnen een voordeel ontstaat. Dat staat los van de culturele activiteiten in die gebouwen. Taakveld Musea kent als gevolg van hogere energielasten bij het Historisch centrum Leeuwarden (HCL) een nadeel van € 70.000. Daarnaast zijn er nog kleine nadelige afwijkingen van per saldo € 48.000. Tabel 41 Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0301 - Cultuur
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0530 Cultuurpresentatie, prod. en partic. R2TKV0540 - Musea
11.454
2.197
11.600
2.748
-146
551
406
1.679
54
1.733
29
-54
-25
-80
140
182
147
148
-7
-34
-41
R2TKV0550 - Cultureel erfgoed R2TKV0560 - Media Totaal
3.684
120
3.677
120
7
0
7
16.957
2.553
17.157
3.046
-200
492
292
55
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.4 Een circulaire en concurrerende economie Doel en ambitie Strategisch doel: Een circulaire en concurrerende economie. Ambitie: De gemeente werkt aan een duurzame, circulaire en concurrerende economie die een bijdrage levert aan welvaart en welzijn van inwoners. Met voldoende werk en inkomen voor iedereen. Een economie die ook op langere termijn houdbaar is en leidt tot nieuwe werkgelegenheid en economische kansen. Met een sterke basis in kennis en innovatie, zoals op het gebied van watertechnologie, voedsel, creatieve industrie en media. Maar ook met aandacht voor vakmanschap en praktisch onderwijs. De historische binnenstad en ons toonaangevend cultureel klimaat trekken jaarlijks veel bezoekers en watersporttoeristen. Ook dit cultuur- en watersporttoerisme is een belangrijke pijler onder onze economie. Verder verstedelijking en verdichting in de stad leidt tot een intensiever gebruik van het huidige verkeersnetwerk. Om de groei van het aantal verkeersbewegingen op te vangen, kiest de gemeente voor duurzame mobiliteit. Met meer nadruk op lopen, fietsen en het openbaar vervoer. Zo draagt de gemeente bij aan een gezonde, biodiverse en leefbare stad, die ook duurzaam en klimaatbestendig is.
Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 42 Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Economie
1.1
Een toekomstbestendige en wendbare economie
1.2
Aantrekkelijke leefbare en gezonde binnenstad
2.
Verkeer, vervoer en waterstaat
2.1
Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit
2.2
Snelle en frequente treinverbindingen
2.3
Verbeteren van de waterrecreatie
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 43 Overzicht hoofdopgave per programma Domein Begroting Begroting Begroting
R2HOG04 - Circulaire en concurrerende economie R2PGM0401 - Economie R2PGM0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat Totaal 2023
Rekening
Rekening
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting saldo saldo
lasten
baten
saldo
lasten
baten
14.159
3.359
-10.800
8.505
3.403
-5.102
5.697
32.956
5.131
-27.825
33.710
5.833
-27.877
-51
47.115
8.490
-38.625
42.215
9.236
-32.979
5.646
56
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.4.1 Economie Portefeuillehouders: Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 44 Status realisatie prestaties Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
1.1
Een toekomstbestendige en wendbare economie
1.1.1
Aantrekkelijk vestigingsklimaat
1.1.2
Vergroten innovatiekracht
1.1.3
Financiering Wetsus en Watercampus voor de toekomst goed organiseren
1.2
Aantrekkelijke leefbare en gezonde binnenstad
1.2.1
Uitvoeringsprogramma binnenstad
1.2.2
Autoluwe binnenstad
1.1
Een toekomstbestendige en wendbare economie
Financieel
Er is sprake van een toekomstbestendige en wendbare economie als bedrijven en werknemers goed in kunnen spelen op veranderingen in de markt en mee kunnen bewegen op de grote transities. Bijvoorbeeld op (duurzame) energiebehoefte, krappe arbeidsmarkt en circulaire bedrijfsvoering en productie. Wij ondersteunen bedrijven en onderzoeksinstellingen daarin op onderwerpen zoals kennisdelen en met netwerk voor verbinding tussen overheid, onderwijs en onderzoek voor toekomstproof ondernemen. Ook in het bieden van een modern (en circulair) vestigingsklimaat en het vergroten van de innovatiekracht om de grote transities door te maken. In 2023 hebben we op verschillende manieren de bedrijven goed kunnen ondersteunen zodat daarmee het vestigingsklimaat is versterkt, de innovatiekracht van ondernemers is vergroot en de toekomstige financiering van Wetsus en Watercampus een stap verder is gebracht in de lobby naar het Rijk. Om bedrijven blijvend te kunnen stimuleren om te innoveren zijn vanaf 2025 aanvullende middelen nodig en de financiering van de Watercampus (vanaf 2025) en van Wetsus (in 2026) zijn nog knelpunten. Deze worden integraal meegewogen in de MTR. Enkele voorbeelden van uitgevoerde werkzaamheden zijn: • Het beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030 is vastgesteld (raadsbesluit 18 oktober 2023).
• Eind 2023 is de kavelverkoop van bedrijventerreinen Frisia in Grou en Zwette IV weer gestart nadat eerst een nieuw uitgifteprotocol is opgesteld vanwege strengere toepassing van wetgeving (het zogenaamde Didam-arrest). • Er is in 2023 sprake van meer vraag dan beschikbare kavels. De planvorming voor uitbreiding van kavels van Stiens en Grou is gestart. • Met het innovatiefonds hebben we 4 bedrijven ondersteund (en een aantal in beoordeling), dit is een onderdeel van het besluit over het inflatiepakket ondernemers van 2022.
57
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
1.2
Jaarverslag
Aantrekkelijke leefbare en gezonde binnenstad
Het Uitvoeringsprogramma Binnenstad is in 2023 opgesteld en begin 2024 vastgesteld (raadsbesluit 24 januari 2024). In 2024 volgt de realisatie van een eerste tranche projecten. 1.2.2
Autoluwe binnenstad
Autoluwe binnenstad maakt deel uit van het vastgestelde uitvoeringsprogramma Binnenstad. De realisatie van onder andere camerahandhaving en herinrichting zal in 2024 een vervolg krijgen.
Beleidsindicatoren Tabel 45 Verplichte beleidsindicatoren Nr.
Naam indicator
Eenheid
Bron
Leeuwarden Leeuwarden 100.0002021 2023 300.000 inwoners
1
Functiemenging
%
LISA
55,3
55,7*
56,7*
2
Vestigingen (van bedrijven)
Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar
LISA
147,5
157,5*
163,5*
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl * laatst beschikbare meting is 2022
Betrokken verbonden partijen Geen.
Wat heeft het gekost? Tabel 46 Resultaat programma Programma Lasten
Begroting primitief 6.761
Begroting na wijziging 14.159
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 8.505 5.653
Baten
2.614
3.359
3.403
44
Resultaat
-4.147
-10.800
-5.102
5.697
Toelichting resultaat Binnen het programma Economie wordt € 4.787.000 via de reserve budgetoverheveling overgeheveld naar 2024. Zie voor de toelichting hierop hoofdstuk C 2.17 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Vanuit de bestaande middelen voor de stimulering werkgelegenheid zijn diverse bedrijven ondersteund. De aanvullende onttrekking van € 225.000 uit de reserve is niet nodig gebleken in 2023. De geraamde bijdrage ad € 700.000 uit de reserve investeringen stedelijke vernieuwing is € 309.000 lager. Op basis van de voortgang van het project Wijkaanpak wordt de bijdrage verstrekt. De bijdrage zal in 2024 plaatsvinden. De afwijking, na verrekening van de bovengenoemde mutatie reserves, komt dan uit op € 376.000 positief. Dit wordt vooral veroorzaakt binnen het taakveld economische ontwikkeling. Zo zijn de huurbaten op vastgoed panden, waaronder de Watercampus en Cornelis Trooststraat, hoger
58
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
(€ 120.000), vallen de storingsonderhoud en facilitaire kosten mee (€ 145.000) en zijn er nog diverse kleine andere afwijkingen (€ 111.000). Tabel 47 Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0401 - Economie
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0310 - Economische ontwikkeling R2TKV0320 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur R2TKV0330 - Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen R2TKV0340 - Economische promotie Totaal
10.369
1.094
5.040
1.491
5.329
396
5.726
795
682
528
444
268
-238
29
288
153
219
95
69
-58
11
2.706
1.430
2.719
1.374
-13
-56
-69
14.159
3.359
8.505
3.403
5.653
44
5.697
59
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.4.2 Verkeer, vervoer en waterstaat Portefeuillehouders: Evert Stellingwerf, Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 48 Status realisatie prestaties Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
2.1
Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit
2.1.1
Fietsnetwerk verder ontwikkelen en verbeteren
2.1.2
Actualisatie Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP)
2.1.3
Duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit door middel van mobiliteitshubs
2.1.4
Verkeersveiligheid vergroten door proactieve (risico-gestuurde) aanpak
2.1.5
Datagebruik
2.2
Snelle en frequente treinverbindingen
2.2.1
Oplossen knelpunten (zoals barrièrewerking van het spoor en de spoorbrug over het Van Harinxmakanaal) [kopie]
2.3
Verbeteren van de waterrecreatie
2.3.1
Beleidskader water
2.1
Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit
Financieel
We stellen een beleidskader mobiliteit op als opvolger van het Gemeentelijke Verkeer- en Vervoersplan (GVVP). De vastgestelde startnotitie Mobiliteit (collegebesluit 6 juni 2023) is gebruikt om nieuwe beleidsconcepten met inwoners te bespreken in de vorm van mobiliteitscafés. Samen met de beleidsambities uit de Omgevingsvisie, het Coalitieakkoord en het Uitvoeringsprogramma Binnenstad is dit vertaald in zeven mobiliteitsprincipes. Op basis van de risicoanalyse (2022) is eind 2023 het Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid vastgesteld (collegebesluit 19 december 2023). Dit uitvoeringsprogramma beschrijft welke specifieke onderwerpen en doelgroepen van de aandachtsgebieden prioriteit krijgen en welke maatregelen de komende jaren worden genomen om de verkeersveiligheid in de gemeente te bevorderen. De voorbereidingen van diverse verkeersveiligheidsprojecten zijn gestart. De uitvoering wordt bij voorkeur gecombineerd met andere geplande werkzaamheden op het gebied van onderhoud en vervanging. Dit is effectiever en kostenbesparend. We blijven educatieplannen opstellen die vervolgens worden uitgevoerd door verschillende maatschappelijke organisaties. Denk bijvoorbeeld aan fietsexamens op basisscholen door Veilig Verkeer Nederland. Smart Mobility is het slim toepassen van informatie- en communicatietechnologieën en data om mobiliteitsopgaven op te lossen.
Alle vormen zijn afhankelijk van actuele en toegankelijke data. Het gaat dan om informatie over parkeren, logistiek, bebording en wegwerkzaamheden. Samen met provincies en grote gemeenten in Noord-Nederland werken we aan een data Top-15. Een aantal items zijn in middels op orde. Dat zijn wegwerkzaamheden (gepland en actueel),
60
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
evenementen en bruggen. Vrachtvervoerders en navigatieleveranciers hebben hier inmiddels profijt van. Daarnaast zijn in 2023 4 verkeerslichten ‘slim’ gemaakt, waardoor ze aankomend verkeer herkennen en kunnen anticiperen om zo de verkeersstromen te optimaliseren. 2.1.1
Fietsnetwerk verder ontwikkelen en verbeteren
Om het fietsnetwerk te verbeteren worden zogenaamde doorfietsroutes aangelegd. Dat zijn rechtstreekse, verkeersveilige en comfortabele fietsverbindingen tussen twee economische centra. Dit heeft als doel om het fietsen over langere afstanden te stimuleren. Een deel van de doorfietsroute Leeuwarden - Franeker – Harlingen is in 2023 gerealiseerd. Het overige deel en ook andere doorfietsroutes, zoals Leeuwarden-Stiens, OverijsselsestraatwegWerpsterhoek en Jirnsum-Oude Schouw zijn nog in uitvoering. In de week van 22 t/m 26 mei 2023 is een fietsweek georganiseerd met als thema: Iedereen Fietst! Hierbij was onder meer aandacht voor het opknappen van oude fietsen, de fietsnaar-je-werk-dag en de avond fietsvierdaagse. Samen met de Fietsersbond is er een wielrenclinic georganiseerd voor leerlingen van groep 8 van de basisschool. Vanuit ‘Werk Slim Reis Slim’ zijn collegetours georganiseerd waarin werkgevers informatie konden krijgen over een fietsplan voor medewerkers. Ook was er aandacht voor de aanstaande registratieplicht Werkgebonden PersonenMobiliteit (WPM). Dit houdt in dat werkgevers meer moeten gaan inzetten op verduurzaming van het woon-werkverkeer. In 2023 is een analyse gemaakt van de problematiek van fietsparkeren en is een start gemaakt met een notitie die als basis kan dienen voor de verdere aanpak.
Het gaat dan over het promoten en beter zichtbaar maken van gratis fietsenstallingen en verbetering van het fietsparkeren in de binnenstad. Daarnaast is er gewerkt aan de voorbereidingen voor een aantal fietsstraten (uit eerdere MPI-programma's) die vanaf 2024 tot uitvoering komen. 2.1.3
Duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit door middel van mobiliteitshubs
De pilot distributiehub is uitgevoerd op bedrijventerrein De Zwette. Begin 2023 is de pilot geëvalueerd. Kennisdeling, samenwerking en een positief effect met emissievrije ritten zorgden voor positieve ervaringen. De leerpunten uit de evaluatie zijn voornamelijk dat het tijd kost om een dergelijke hub vorm te geven en het wenselijk is dat zo’n hub wordt geëxploiteerd door een lokale partij. Deze is gevonden, Caparis pakt het vervolg op. De vergunningverlening voor het aanbieden van deelfietsen en -scooters in de openbare ruimte is in oktober 2023 afgerond. Het (vervolg)onderzoek naar kleinschalige hubs voor deelfietsen, -scooters en deelauto’s is doorgeschoven naar 2024. In 2023 is de verkenning naar een zero emissie zone uitgevoerd. Via Werk Slim, Reis Slim zijn er diverse contacten met ondernemers geweest over verduurzaming van het wagenpark.
2.2
Snelle en frequente treinverbindingen
In 2023 is overleg geweest met onder andere Prorail over de mogelijkheden om de verkeersknelpunten Schrans en Van Harinxmakanaal aan te pakken. Dat geldt ook voor de Lelylijn. Hiervoor loopt nu een MIRT-onderzoek waarbij verschillende tracés worden onderzocht. Het doel van de onderzoeken is om beslisinformatie op te leveren op basis waarvan in november 2024 het besluit kan worden genomen over het vervolg. In het overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO-MIRT) van 2024 verwachten we hierover nadere afspraken te maken.
61
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
2.3
Jaarverslag
Verbeteren van de waterrecreatie
Het verbeteren van de waterrecreatie is als ambitie geformuleerd in het coalitieakkoord, met de opdracht om dit in een visie vorm te geven. Het college heeft de opdracht verbreed naar een beleidskader Water waarin alle watervraagstukken aan de orde komen. In die breedte wordt (ook) de ruimte voor het verbeteren van de waterrecreatie afgewogen. In 2023 is de startnotitie Beleidskader Water opgesteld en vastgesteld (collegebesluit 18 juli 2023). In de startnotitie worden enkele leidende principes, diverse watervraagstukken en de basisopzet van het beleidskader beschreven. In een schriftelijke ronde hebben de raadsfracties hun reacties geformuleerd, waarop het college een schriftelijk antwoord heeft gegeven. Deze inzichten worden benut bij het opstellen van Beleidskader Water in 2024. Er zijn voor dit programma geen verplichte beleidsindicatoren. Zie www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/mobiliteit voor meer informatie over mobiliteit. Betrokken verbonden partijen • Parkeergarages Leeuwarden C.V. • Marrekrite
Wat heeft het gekost? Tabel 49 Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 33.710 -754
Lasten
Begroting primitief 31.053
Begroting na wijziging 32.956
Baten
3.149
5.131
5.833
702
-27.904
-27.825
-27.877
-51
Resultaat
Toelichting resultaat De afwijking van € 51.000 binnen het programma Verkeer, Vervoer en Waterstaat is gering en wordt daarom niet nader toegelicht. Tabel 50 Resultaat per taakveld Taakveld R2PGM0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat R2TKV0210 - Verkeer en vervoer R2TKV0220 - Parkeren R2TKV0230 - Recreatieve havens R2TKV0240 - Economische havens en waterwegen R2TKV0250 - Openbaar vervoer Totaal
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
24.722
62
24.974
160
-252
97
-155
2.979
3.369
3.466
3.949
-487
580
93
732
385
915
525
-183
141
-42
3.788
1.137
3.535
879
253
-258
-5
735
178
820
320
-84
142
58
32.956
5.131
33.710
5.833
-754
702
-51
62
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.5 Samenwerking en organisatie Doel en ambitie Strategisch doel: Samenwerking en organisatie. Ambitie: Samen met de Friese mienskip, inwoners, ondernemers, organisaties en andere overheden geven we onze (digitale) toekomst vorm. Iedereen vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. We blijven ons inzetten voor een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau. Als hoofdstad van Fryslân en als centrumgemeente voelen we ons verantwoordelijk om regiopartners met elkaar te verbinden. We willen een betrouwbare en open overheid zijn. Benaderbaar en toegankelijk. We kiezen voor menselijk contact en praten met elkaar. We willen de digitale ontwikkelingen zelf in de hand hebben, weten wat er gebeurt met onze data en voorkomen dat digitalisering mensen buiten sluit. We willen open en transparant zijn over de afwegingen die we maken en grenzen stellen aan wat we toelaatbaar vinden. Wij staan voor kernwaarden als zorgvuldig en veiligheid, inclusie en duurzaamheid. We organiseren daarvoor wat nodig is, zodat de samenleving in balans blijft. Wij werken constructief samen, zowel in- als extern. We zijn efficiënt en effectief, wegen de kosten en baten goed af en houden de lasten laag.
Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 51 Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Bestuur
1.1
Een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau
1.2
Grip op samenwerking
1.3
Participatie en democratische vernieuwing
2.
Ondersteuning
2.1
Passende en persoonlijke dienstverlening
2.2
Waarde(n)volle digitale toekomst
2.3
Verankering van duurzaamheid gemeentelijk vastgoed
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 52 Overzicht hoofdopgave per programma Domein Begroting Begroting Begroting
baten
saldo
Rekening
Rekening
lasten
baten
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting saldo saldo
R2HOG05 - Samenwerking en organisatie R2PGM0501 – Bestuur
lasten 5.785
344
-5.441
5.669
245
-5.424
17
R2PGM0502 – Ondersteuning Totaal 2023
145.001
537.337
392.335
158.335
542.793
384.458
-7.878
150.786
537.681
386.895
164.004
543.038
379.034
-7.861
63
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.5.1 Bestuur Portefeuillehouders: Sybrand Buma en Gijs Jacobse
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 53 Status realisatie prestaties Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
Financieel
1.1
Een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau
1.1.1
Europa Agenda
1.2
Grip op samenwerking
1.2.1
Verbeteren sturing, beheersing en verantwoording samenwerkingsverbanden met
1.2.2
Versterken positie gemeenteraden ten opzichte van gemeenschappelijke regelingen
1.2.3
Regio Deal Noardwest-Fryslân
1.3
Participatie en democratische vernieuwing
1.3.1
Uitwerken democratische vernieuwingsagenda
1.1
Een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau
Om de positie van Noord-Nederland te verstevigen, trekt de gemeente Leeuwarden voor bepaalde vraagstukken met de provincie Fryslân en andere partners samen op. Continue public affairs/lobby, zowel bestuurlijk als ambtelijk, heeft ervoor gezorgd dat we zichtbaar zijn in Den Haag en Europa. Op Europees niveau heeft Leeuwarden haar positie verstevigd. Op nationaal niveau zijn de bestuurlijke en ambtelijke contacten versterkt en zijn we in afwachting van een nieuw kabinet. We hebben geïnvesteerd in bestaande contacten, door met een heldere vraag of aanbod te komen als Leeuwarden, Fryslân of Noord-Nederland. Denk ook aan onze deelname aan VNG, G40 en NG4-verband, of aan het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid en het Strategisch Beraad Ondermijning. Het maken van de Samenwerkingsagenda tussen Leeuwarden en de provincie Fryslân heeft meer tijd gekost door de collegevorming bij de provincie. Dat proces ligt intussen weer op koers en zal in 2024 tot een resultaat leiden. 1.1.1
Europa Agenda
De gemeente ligt op koers met de Europa Agenda en heeft goede resultaten bereikt. In 2023 is er circa € 1,3 mln aan Europese subsidie door Leeuwarden geworven. Als er ook in 2024 voldaan wordt aan de financiële en organisatorische randvoorwaarden, is de vermenigvuldigingsfactor van de investering 6,2. Onze deelname aan de Europa Agenda is tot en met 2024 gedekt. Zonder financiering in 2025 en verder stagneert de uitvoering. Daarom wordt de vervolgfinanciering integraal meegewogen in de MTR. 1.2
Grip op samenwerking
Langs twee lijnen werkt de gemeente aan meer grip op samenwerking. De aanpassingen van de bestaande gemeenschappelijke regelingen aan de wet, is in 2023 gestart en loopt door in 2024. De aanpassingen moeten vóór 1 juli 2024 zijn doorgevoerd. De actualisatie van de Kadernota Verbonden Partijen heeft enige vertraging opgelopen.
64
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
1.2.1
Jaarverslag
Verbeteren sturing, beheersing en verantwoording samenwerkingsverbanden met
Het actualiseren van de Kadernota Verbonden Partijen is in 2023 gestart, maar nog niet afgerond. Afronding zal in 2024 plaatsvinden. Deze vertraging is het gevolg van personele wisselingen en het geven van prioriteit aan andere werkzaamheden. 1.2.3
Regio Deal Noardwest-Fryslân
De Regiodeal NoardwestFryslân: In nije tiid is eind 2023 door de gemeenten Waadhoeke, Harlingen en Leeuwarden, de provincie Fryslân en het Wetterskip aangegaan met de Rijksoverheid. Dat is de uitkomst van een intensief samenwerkingstraject. Daarna ligt de nadruk op het maken van een samenwerkingsovereenkomst, plannen van aanpak bij de drie lijnen in de regiodeal en een overkoepelend programmaplan. De gevraagde cofinanciering van de deelnemende overheden is grotendeels in beeld, de totale inzet vanuit Leeuwarden daarbij wordt bij de uitwerking van de plannen meegenomen. 1.3
Participatie en democratische vernieuwing
In 2023 heeft de gemeente Leeuwarden bereikt dat bewoners (met speciale aandacht voor jongeren), bedrijven en organisaties op veel verschillende terreinen konden meedenken, meepraten en meedoen. Daarbij is gezocht naar nieuwe vormen. Aan digitale participatie en de nieuwe regels voor participatie rondom de Omgevingswet is extra aandacht gegeven. Daarnaast hebben we in het coalitieakkoord aangegeven de lokale democratie te willen vernieuwen. Dit krijgt nog deze bestuursperiode zijn beslag. In 2023 is gestart met de voorbereiding. De democratische vernieuwingsagenda wordt onderdeel van een breder stuk over overheid en samenleving. Hierin komen participatie en (nieuwe) democratie aan bod, maar wordt ook de relatie gelegd naar de dienstverlening van de gemeente.
Beleidsindicatoren Tabel 54 Beleidsindicatoren Nr.
Naam indicator
Eenheid
1
Leden digitaal burgerpanel Aantal
Bron
Gemeente Leeuwarden
Leeuwarden 2022
Leeuwarden 2023
2.770
3.250
Betrokken verbonden partijen Geen.
Wat heeft het gekost? Tabel 55 Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 5.669 116
Lasten
Begroting primitief 5.305
Begroting na wijziging 5.785
Baten
16
344
245
-99
-5.289
-5.441
-5.424
17
Resultaat
65
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
Toelichting resultaat De afwijkingen binnen het programma Bestuur zijn gering en worden daarom niet nader toegelicht. Tabel 56 Resultaat per taakveld Taakveld R2PGM0501 – Bestuur
Begroting Lasten
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0001 – Bestuur
5.785
344
5.669
245
116
-99
17
Totaal
5.785
344
5.669
245
116
-99
17
66
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.5.2 Ondersteuning Portefeuillehouders: Gijs Jacobse en Hein Kuiken
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 57 Status realisatie prestaties Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
2.1
Passende en persoonlijke dienstverlening
2.1.1
Meer ruimte voor persoonlijk contact
2.1.2
Passender dienstverlening
2.1.3
Verbetering communicatie
2.2
Waarde(n)volle digitale toekomst
2.2.1
Met data en technologie helpen realiseren van grote opgaven
2.2.2
Continue onderzoek naar impact van technologie op samenleving
2.2.3
Op orde brengen van de fundamenten van onze informatiehuishouding o.a. informatiebeveiliging
2.3
Verankering van duurzaamheid gemeentelijk vastgoed
2.3.1
20 eigen gebouwen met maatschappelijke functie BENG-proof maken
2.1
Passende en persoonlijke dienstverlening
Financieel
Onze dienstverlening wordt gewaardeerd met een 7,2 in 2023 (Inwonersenquête). Dit cijfer is al een aantal jaren stabiel. We willen dat mensen met (complexe) vragen niet vastlopen in onze systemen. De dienstverlening moet voor iedereen vindbaar, laagdrempelig en begrijpelijk zijn. De samenleving verandert en we blijven meebewegen. Inwoners bepalen zelf op welke manier ze contact met de gemeente willen. Daarom experimenteren we met nieuwe vormen van contact. Enerzijds richten we ons daarbij op snelheid en gemak. Inwoners worden nu via sms of mail attent gemaakt op het klaarliggen van hun paspoort of rijbewijs en kunnen bijvoorbeeld zelf een afspraak met een WOZ-taxateur inplannen. Anderzijds bieden we maatwerk voor meer complexe vragen. In de hal van het gemeentehuis wordt geëxperimenteerd met een meedenkpunt en inwoners kunnen in onze gemeente gebruik maken van de diverse Informatiepunten Digitale Overheid (IDO). Het meedenkpunt is gericht op mensen die via de bestaande kanalen hun vraag niet goed kunnen stellen. Bijvoorbeeld omdat ze niet goed weten wat hun vraag precies is of omdat ze schroom hebben om contact te leggen. We hebben geleerd van de lessen van het Parlementair Onderzoek Kinderopvangtoeslag (POK). Niet de letter, maar de bedoeling van de wet is het uitgangspunt. Dit wordt nu zichtbaar doordat de uitvoering meer betrokken is bij het beleid.
Daarnaast hebben medewerkers in de uitvoering eigen regelruimte gekregen. We gebruiken de POK-middelen om via de aanpak van systeemleren de gemeentelijke dienstverlening duurzaam te verbeteren. We werken eraan om geen drempels op te werpen en aan te sluiten op de behoeften en vaardigheden van onze inwoners. De afgelopen periode hebben we gebruik gemaakt van adviezen van ervaringsdeskundigen voor het verbeteren van digitale formulieren, begrijpelijke taal en de inzet van nieuwe technieken. De pilot spraaktechniek is in 2023 voorbereid.
67
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
Om organisatiebreed aan de ambitie en doelstellingen van passend en persoonlijke dienstverlening te kunnen werken, is het programma Dienstverlening opgestart. Veel gaat er goed. De genoemde voorbeelden illustreren een aantal gerealiseerde stappen richting ons doel. Voor een werkelijk passende en persoonlijke dienstverlening is ook de technische realisatie van de omnichannel1) dienstverlening en een verdere verbetering van de telefonische bereikbaarheid en informatievoorziening essentieel. Daarvoor zijn meer middelen nodig dan nu begroot. Dit wordt hieronder verder toegelicht. 2.1.2
Passender dienstverlening
In samenwerking met een aantal pilotgemeenten en VNG-Realisatie bouwen we sinds 2023 aan een oplossing die passende dienstverlening technisch mogelijk maakt (omnichannel). Door deze technische realisatie kunnen inwoners via elk kanaal (balie, telefoon, Whatsapp, etc.) dezelfde passende, persoonlijke en kwalitatief goede dienstverlening ervaren. Daarnaast moet de informatie via al die contactkanalen begrijpelijk en up-to-date zijn. Hiervoor is onvoldoende budget. Daarom worden deze knelpunten integraal meegewogen in de MTR. 2.1.3
Verbetering communicatie
De telefonische bereikbaarheid staat al een aantal jaar regelmatig onder druk. Hiervoor zijn verschillende redenen, zoals een toename van nieuwe onverwachte piekmomenten (COVID19, de oorlog in Oekraïne of de energietoeslagen). Vragen zijn steeds complexer en de afhandeling daarvan vergt steeds meer tijd. Ook ervaren medewerkers meer agressie. De inhuur van meer personeel was in 2023 een lastige opgave vanwege de krapte op de arbeidsmarkt en het hoge verzuim. Er is een verbetertraject opgestart met maatregelen om de bereikbaarheid te verbeteren. Er is meer budget nodig om blijvend goed telefonisch bereikbaar te zijn. Dit knelpunt wordt integraal meegewogen in de MTR. 2.2
Waarde(n)volle digitale toekomst
In het Coalitieakkoord zijn 3 doelstellingen beschreven die bijdragen aan een waarde(n)volle digitale toekomst voor Leeuwarden en haar inwoners op de lange termijn. De gemeente wil dat de huidige (grote) digitale mogelijkheden tot maatschappelijke vooruitgang en brede welvaart leidt. Er zijn in het afgelopen jaar kleine stappen in de goede richting gezet. Om de impact van data en technologie op de samenleving te monitoren, is eind 2023 samen met de Provinsje en onder de vlag van coöperatie Data-Fryslân een Data-Ethische commissie opgericht. De ingestelde commissie wordt na een jaar geëvalueerd. Er is een eerste praktijkcasus in de zogeheten digital twin Leeuwarden gevisualiseerd. Dit wordt hieronder toegelicht. Ook zijn op het gebied van informatiebeveiliging stappen gezet die hieronder toegelicht worden. 2.2.1
Met data en technologie helpen realiseren van grote opgaven
Grote opgaven, zoals klimaatbestendigheid, betaalbaar wonen, inclusie en circulaire economie zijn moeilijk te realiseren. Inzet van digitale technologie en data kunnen hierbij helpen. De gemeente wil in een digitale 3d-kopie (digital twin) van de gemeente mogelijke oplossingsvarianten voor diverse opgaven kunnen presenteren en bespreken. Zo kan bijvoorbeeld het effect van verschillende klimaatmaatregelen in de digitale kopie van de gemeente worden berekend en weergegeven. Zo wordt in een bijna-echte weergave zichtbaar wat werkt en wat niet. Met informatie (data) krijg je een betere onderbouwing voor een oplossing en je kunt het effect dus ook echt in een 3d-weergave zien. Samen met de Provinsje is hiervoor een gezamenlijke aanpak opgesteld. Met hulp van een externe partij is een praktijkcasus in de digital twin ‘gevisualiseerd’. Conclusie daarvan is, dat deze aanpak zeer bruikbaar is voor genoemde grote opgaven. De volgende stap kan alleen gezet worden als een aantal benodigde digitale bouwblokken (digital twin, generieke datavoorziening en e-participatie) gerealiseerd worden. In het budget hiervoor is nog niet voorzien. Daarom wordt dit knelpunt integraal meegewogen in de MTR.
1
Omnichannel is een strategische benadering om dienstverlening via verschillende kanalen optimaal aan te bieden aan onze inwoners, waarbij de inwoner naadloos kan overgaan van het ene naar het andere kanaal.
68
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
2.2.3
Jaarverslag
Op orde brengen van de fundamenten van onze informatiehuishouding o.a. informatiebeveiliging
Alle gemeenten liggen ‘continu’ onder vuur door cyberaanvallen van buitenaf. Deze aanvallen worden steeds geavanceerder. Gelukkig is het nog niet misgegaan. Maar de basis van de gemeentelijke informatievoorziening vraagt dus continu aanpassing aan deze aanvallen. Dat betreft bijvoorbeeld de beveiliging van digitale netwerken en (gevoelige) data. In 2023 is een analyse op het gebied van informatiebeveiliging uitgevoerd. Hiervoor is gebruik gemaakt van de landelijke Baseline Informatiebeveiliging Overheden. De top 10 bevindingen hieruit worden in 2024 en 2025 opgelost. De basis gaat ook om het sneller kunnen bijdragen aan grote opgaven en om de digitale ondersteuning van de dienstverlening en bedrijfsvoering. De gemeente stelt zich voornamelijk op als ‘Slimme volger’. Daarom is de gemeente in 2023 aangesloten op de landelijke ‘Common Ground’ ontwikkeling. Hierin werken gemeenten landelijk samen in het eenvoudiger, flexibeler en zorgvuldiger omgaan met hun hele Informatievoorziening. Kennis en hergebruik van digitale toepassing staan hierin centraal. 2.3
Verankering van duurzaamheid gemeentelijk vastgoed
In het coalitieakkoord “Nu investeren in de toekomst” is € 1,5 mln gereserveerd om 20 gebouwen met maatschappelijke functie BENG-proof (Bijna Energie Neutraal Gebouw) te maken. De buurt, wijk en dorpshuizen zijn hiervoor de aangewezen objecten. In 2023 is per gebouw het pakket aan verduurzamingsmaatregelen doorgerekend. Het beschikbare budget is toereikend. In 2024 wordt gestart met de bouwkundige werkzaamheden en in 2025 volgen de installatietechnische werkzaamheden.
Beleidsindicatoren Tabel 58 Verplichte kengetallen Nr. Naam indicator Eenheid
Bron
1
Formatie
Fte per 1.000 inwoners
Gemeente Leeuwarden
11,97 fte 127.088 inwoners
12,68 fte 127.126 inwoners
2
Bezetting
Fte per 1.000 inwoners
Gemeente Leeuwarden
13,41 fte 127.088 inwoners
14,18 fte 127.126 inwoners
3
Apparaatskosten Kosten per inwoner
Gemeente Leeuwarden
1.012
1.087
4
Externe inhuur
Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen
Gemeente Leeuwarden
17,07
14,35
5
Overhead
% van totale lasten
Gemeente Leeuwarden
6,85
7,06
Betrokken verbonden partijen • NV Bank Nederlandse Gemeenten • Publiek Belang Elektriciteitsproductie BV te Den Bosch • Diverse rechtspersonen voortvloeiend uit de verkoop van Essent
69
Leeuwarden Leeuwarden 2022 2023
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
Wat heeft het gekost? Tabel 59 Resultaat programma Programma Lasten
Begroting primitief 138.787
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 158.335 -13.334
Begroting na wijziging 145.001
Baten
476.237
537.337
542.793
5.457
Resultaat
337.450
392.335
384.458
-7.878
Toelichting resultaat Binnen het programma Ondersteuning is er sprake van een nadeel van € 7.878.000. Dit is vooral een technische afwijking waarbij samenhangende voordelen in andere programma's naar voren komen. Dit komt door per saldo € 22 mln aan reservemutaties welke verplicht in dit programma zijn opgenomen vanwege de taakveld indeling. De reserve budgetoverheveling zorgt voor de grootste afwijking. Van de verwachte onttrekking in 2023 van € 27,3 mln is € 5,7 mln niet opgevraagd. Daarnaast zijn er voor € 19,2 mln aan nieuwe overhevelingen toegevoegd. Per saldo een mutatie van € 24,9 mln. Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.17 Voorgenomen budgetoverhevelingen. De afwijking, na verrekening van alle reservemutaties, ziet er dan als volgt uit: Tabel 60 Overzicht taakvelden na verrekening mutaties reserves Rekening t.o.v. begroting R2PGM0502 - Ondersteuning Lasten Baten
Bedragen x € 1.000 Saldo
Reserve Mutaties
Saldo
0
-74
R2TKV0002 - Burgerzaken
27
-102
-74
R2TKV0003 - Beheer overige gebouwen en gronden
-22
223
201
-13
188
R2TKV0004 - Overhead
52
441
493
-1.276
-783
R2TKV0005 - Treasury
379
-268
112
0
112
0
10.314
10.314
-1.055
9.259
2.360
-139
2.221
-1.910
311
20
0
20
0
20
-15.343
-6.677
-22.020
22.073
53
154
46
200
0
200
0
546
546
0
546
R2TKV0007 - Uitkeringen Gemeentefonds R2TKV0008 - Overige baten en lasten R2TKV0009 - Vennootschapsbelasting (Vpb) R2TKV0010 - Mutaties reserves R2TKV0061 - OZB woningen R2TKV0062 - OZB niet-woningen R2TKV0063 - Parkeerbelasting
3
751
754
-780
-26
-964
320
-644
0
-644
-13.334
5.457
-7.878
17.039
9.161
R2TKV0064 - Belastingen overig Totaal
Hieronder volgen per taakveld de grootste afwijkingen: TKV0004 - Overhead, nadeel € 783.000 Conform de richtlijnen begroting zijn de cao-verhogingen voor 2023 niet meer in de huidige begroting 2023 over de taakvelden verdeeld. Dit gaat om ruim 2%. Binnen het taakveld overhead zijn € 36 mln aan loonkosten geraamd. Dit leidt tot een eenmalig nadeel op de personeelskosten van circa € 720.000. Dit komt bij taakveld uitkering gemeentefonds, waar de looncompensatie in is opgenomen, mede weer naar voren als voordeel. TKV0007 - Uitkeringen Gemeentefonds, voordeel € 9.259.000 Vanuit de september- en decembercirculaire 2023 zijn er aanvullingen vanuit het gemeentefonds voor de nominale ontwikkelingen ontvangen. Conform de richtlijn begroting zijn deze middelen niet meer in de huidige begroting 2023 over de taakvelden verdeeld. Daarnaast zijn de aantallen lage inkomens (drempel) herijkt wat een positief effect heeft op de algemene uitkering.
70
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
TKV0062 - OZB niet-woningen, voordeel € 546.000 De hogere belastingopbrengst op niet-woningen is ontstaan door een grotere areaaluitbreiding dan in de begroting geraamd en minder leegstand dan verwacht. Het gaat hier om een eenmalig voordeel. Ook is de waarde van nieuw gerealiseerde (en/of in gebruik genomen) objecten hoger vastgesteld. TKV0064 - Belastingen overig, nadeel € 644.000 De overschrijding op personele lasten (ambtelijk + inhuur) binnen afdeling belastingen bedraagt € 345.000. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door een niet volledig gecompenseerde caoloonsverhoging in 2023 en anderzijds door extra kosten voor bezwaarafhandeling (het aantal bezwaren in 2023 is verdubbeld t.o.v. van 2022). Hiervoor zijn er extra administratieve krachten en taxateurs ingehuurd. Dit tekort op personele lasten komt tot uitdrukking in taakveld 0064 Belastingen overig, maar kan niet los gezien worden van het voordeel op taakveld 0061 OZB woningen van € 200.000.
71
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
B Paragrafen 2.6 Lokale heffingen De paragraaf lokale heffingen gaat over de verantwoording van de gerealiseerde opbrengsten van de gemeentelijke belastingen, heffingen, retributies en de uitvoering van het kwijtscheldingsbeleid. 2.6a Algemeen De totale opbrengst aan belastingen en overige heffingen bedraagt in 2023 ruim € 80 mln. Dit komt overeen met nagenoeg 12% van de totale gemeentelijke baten. In onderstaande tabel wordt inzicht verschaft in de gerealiseerde opbrengsten in verhouding tot de raming lokale heffingen en retributies. Tabel 61 Opbrengsten van de diverse lokale heffingen Omschrijving heffing
Rekening 2016
Begroting 2023
Bedragen x € 1.000 Rekening Resultaat 2023 2023
R2KDH001 - Algemene heffingen R2KDH110 - Onroerende-zaakbelastingen R2KDH111 - Precariobelasting
37.539 455
38.132 503
592 48
Subtotaal
37.994
38.635
641
R2KDH101 - Afvalstoffenheffing R2KDH102 - Hondenbelasting R2KDH103 - Rioolheffing R2KDH104 - Begraafrechten
17.688 597 11.854 870
17.596 618 11.616 827
-93 21 -238 -43
R2KDH107 - Leges omgevingsvergunning R2KDH108 - Havengelden R2KDH109 - Parkeerbelasting
4.135 388 2.795
3.427 590 3.608
-708 202 813
R2KDH112 - Toeristenbelasting R2KDH113 - Leges Burgerzaken R2KDH114 - Veerdiensten R2KDH199 - Overige heffingen Subtotaal
902 1.847 58 134 41.267
910 1.662 110 588 41.552
8 -185 52 455 285
Totaal
79.261
80.187
926
R2KDH002 - Bestemmingsheffingen
Op de afwijkingen groter dan € 100.000 volgt hieronder een toelichting. 2.6b Onroerendezaakbelastingen De areaaluitbreiding en de lagere leegstand hebben gunstiger uitgepakt dan begroot. Ook zijn enkele grote objecten na onderzoek wezenlijk hoger vastgesteld. Dit heeft geleid tot extra opbrengst, voornamelijk OZB-gebruik voor niet-woningen. Dit heeft uiteindelijk geresulteerd in een meeropbrengst ten opzichte van de raming. 2.6c Rioolheffing De realisatie van de rioolheffing laat een nadelig resultaat zien van € 238.000. De minderopbrengst zit met name op het onderdeel gebruikers van niet-woningen. Dit wordt veroorzaakt doordat het werkelijke aantal volle eenheden van 250 m3 waterverbruik minder was dan het aantal eenheden waarmee bij de begroting 2023 rekening is gehouden.
72
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.6d Leges omgevingsvergunning De opbrengsten uit bouwleges is € 3,4 mln en is daarmee € 708.000 lager dan begroot. De hoeveelheden bouwaanvragen, maar ook de hoogte van de bouwsommen waarover de leges worden berekend, vallen tegen ten opzichte van de raming. Het inschatten van het aantal aanvragen en de waarde van bouwvergunningen is moeilijk te voorspellen. 2.6e Havengelden Binnen de gemeente Leeuwarden moet onder andere bij de haven Prinsentuin in Leeuwarden havengeld worden betaald. In Grou zijn er vier verschillende havens waar havengelden betaald dienen te worden. Hier gaat het onder andere om de Pikmeerhaven en de Nieuwe Kade. In de dorpen Warten en Jirnsum zijn ook een aantal ligplaatsen waarvoor havengelden betaald dienen te worden. De meeropbrengst havengelden van € 202.000 is het gevolg van een hogere bezetting van ligplaatsen in de havens Grou-Warten en de Prinsentuin. Het binnenlands boottoerisme was ook in 2023 zeer goed binnen de gemeente Leeuwarden. Daarnaast zijn in 2023 de tarieven gewijzigd. Dit gebeurt eens per drie jaar, vanwege de ronde bedragen voor contante betalingen. 2.6f Parkeerbelasting De inkomsten uit parkeerbelasting zijn ruim € 813.000 hoger dan begroot. In 2023 zijn de begrote baten incidenteel verlaagd met € 400.000.