Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023 - Oud

Bewegen en sport

Bewegen en sport krijgt steeds meer aandacht binnen de gemeente Leeuwarden. Vanuit het coalitieakkoord zijn hier verschillende doelen aan gekoppeld. Waaronder het realiseren van nieuw sportbeleid en de afspraken met onze samenwerkingspartner en uitvoeringsorganisatie BV Sport. 3.2.2

Nieuw sportbeleid

Sport en bewegen draagt bij aan de positieve gezondheid van onze inwoners. Het huidige sport en gezondheidsbeleid uit 2018 wordt herijkt. In 2023 is er gewerkt aan nieuw gezondheidsbeleid en is de startnotitie sport en bewegen opgesteld (collegebesluit 23 januari 2024). De startnotitie sport en bewegen wordt in 2024 uitgewerkt tot een nieuw beleidskader sport en bewegen, met bijbehorende uitvoeringsplannen. Door onderbezetting is het niet gelukt om het sportbeleid in 2023 volledig op te stellen en vast te stellen. De uitgangspunten en thema’s zijn wel benoemd in genoemde startnotitie en worden verder uitgewerkt. In 2024 starten we met het participatietraject om te komen tot het beleidskader sport en bewegen. Pas na vaststelling van het nieuwe beleidskader sport eind 2024 kunnen we uitspraken doen over topsportbeleid, sportinfrastructuur, hoe we het sportklimaat kunnen verstevigen en hoe we sport meer als middel kunnen en willen gaan inzetten. Voor de uitvoering van het sportbeleid is meer capaciteit nodig. Dit en het oplossen van een aantal knelpunten sportaccommodaties worden integraal afgewogen in de MTR.

25

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

In de gemeente Leeuwarden (2023) voldoet 50,4% van de inwoners van 18 jaar en ouder aan de beweegrichtlijnen. Dit percentage ligt hoger dan het landelijk gemiddelde van 47,5%. Dat is positief te noemen, echter beweegt nog steeds bijna 50% van de inwoners te weinig. In de gemeente Leeuwarden is 22,5 % van de inwoners lid van een sportvereniging. Dit is lager dan het landelijk gemiddelde van 24%. 3.2.3

Basisinfrastructuur op niveau houden (BV Sport)

In het jaarplan 2023 van BV sport staat beschreven welke activiteiten zij in 2023 gaan uitvoeren. In de Diensverleningsovereenkomst (DVO) 2023 tussen gemeente en BV sport zijn hierover inhoudelijke en financiële afspraken gemaakt met elkaar. De knel- en verbeterpunten van sportstimulering uit de evaluatie zijn, waar mogelijk, meegenomen in de afspraken sportontwikkeling, zoals het afschaffen van de buurtgezondheidscoach. De inhoudelijke realisatie vindt bij BV sport plaats. De uitgangspunten in de DVO zijn nagekomen. Voor die inhoud verwijzen we naar de jaarrekening van BV sport 2023. De definitieve nieuwe opdracht komt na het vaststellen van nieuw beleid in 2024. Voor BV sport leek 2023 een lastig jaar te worden door de stijgende energielasten. Hiervoor hebben zij een incidentele bijdrage ontvangen van €1.000.000 (raadsbesluit 12 april 2023). Uit de jaarstukken 2023 van BV Sport blijkt een positief resultaat van € 670.000. Volgens afspraak zijn deze middelen in mindering gebracht op de incidentele bijdrage. Naast de extra structurele middelen vanuit coalitieakkoord blijft er een financiële uitdaging tussen de gemeente en BV Sport. Onderzoek en analyse hiervan worden in 2024 uitgezet, wat moet zorgen voor een duidelijkere en mogelijke aanpassing in de dienstverlening.

Beleidsindicatoren Tabel 16 Verplichte beleidsindicatoren Nr.

Naam indicator

Eenheid

Bron

Leeuwarden 2022

1

Niet-sporters

%

Gezondheidse nquête (CBS, RIVM)

46,3

Leeuwarden 100.0002023 300.000 inwoners 46,3*

46,4*

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl * laatst beschikbare meting is 2022

Betrokken verbonden partijen • bv SPORT

Wat heeft het gekost? Tabel 17 Resultaat programma Programma Lasten Baten Resultaat

Begroting primitief 11.990

Begroting na wijziging 27.530

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 24.168 3.361

1.936

8.249

7.187

-1.062

-10.053

-19.281

-16.981

2.300

26

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

Toelichting resultaat Binnen het programma Volksgezondheid en sport wordt € 1,638 mln via de reserve budgetoverheveling overgeheveld naar 2024: Op basis van de voortgang van de bouw van het voetbalstadion wordt subsidie uitgekeerd. In 2023 is dit € 1,362 mln van de geraamde € 3 mln geweest. Het restant van € 1,638 mln wordt daarom meegenomen naar 2024. Zie voor een nadere toelichting hoofdstuk C 2.17 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Na verrekening van de reservemutatie bedraagt het voordeel € 0,66 mln (3.2.3 BV Sport). Dit komt tot stand doordat in de dienstverleningsovereenkomst met BV Sport is opgenomen om eventuele positieve resultaten bij de verbonden partij te verrekenen met de eerder verstrekte € 1 mln uit het noodfonds inflatie. Dit zorgt voor € 0,68 mln voordeel binnen het taakveld Sportaccommodaties. Tabel 18 Resultaat per taakveld Taakveld

Begroting

Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting

Rekening

R2PGM0103 Volksgezondheid en sport R2TKV0510 - Sportbeleid en activering R2TKV0520 Sportaccommodaties R2TKV0710 - Volksgezondheid

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Saldo

101

0

91

0

10

0

10

19.677

6.059

17.724

6.284

1.953

225

2.178

7.752

2.190

6.354

903

1.399

-1.286

112

Totaal

27.530

8.249

24.168

7.187

3.361

-1.062

2.300

27

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

2.1.4 Onderwijs Portefeuillehouders: Nathalie Kramers en Abel Reitsma

Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 19 Status realisatie prestaties Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken

Te verantwoorden Inhoudelijk

4.1

Kansengelijkheid in het onderwijs

4.1.1

Kansrijke start voor kinderen

4.1.2

Onderwijsachterstanden bij kinderen jonger dan 12 jaar tegengaan

4.1.4

In het VO en MBO accent leggen op het halen van een startkwalificatie, het voorkomen van schulden als volwassene en het verbeteren van hun gezondheid

4.1

Kansengelijkheid in het onderwijs

Financieel

Kansrijke start voor kinderen We liggen op koers voor wat betreft het opstellen van een actieplan Kansrijke Start. De Leeuwarder Coalitie Kansrijke Start bestaat uit vertegenwoordigers van de kraamzorg, geboortezorg, jeugdgezondheidszorg, Amaryllis, verslavingszorg, de pop-poli en de gemeente. Vanuit deze lokale coalitie is het actieprogramma Kansrijke Start 2023 – 2027 opgesteld waarmee we gezamenlijk werken aan een preventieve en integrale aanpak rondom de eerste 1000 dagen van kinderen, met speciale aandacht voor kwetsbare gezinnen. Daarnaast wordt de lokale samenwerking tussen het sociale en medische domein versterkt door de lokale coalitie Kansrijke Start. Onderwijsachterstanden bij kinderen jonger dan 12 jaar tegengaan Het afgelopen jaar is vol ingezet op het verkleinen van onderwijsachterstanden bij peuters, kleuters en basisschoolleerlingen. Er is ten eerste een dekkend VE-aanbod: er is voldoende plek en voldoende spreiding van voorschoolse educatie. Verder is er een gemeentelijke pilot gestart met gecombineerde peuter/kleuter groepen die de doorgaande lijn van peuter (kdv) naar kleuter (basisschool) nog soepeler moet laten verlopen. Ook bieden alle Plus IKC’s sinds mei 2023 in ieder geval 2 uur extra ontwikkeltijd aan vanuit het programma School en omgeving, per week, per kind. In de komende jaren wordt dit aantal verder uitgebouwd naar 4 en 6 uur per week.

Daarbij mag en kan het ene IKC sneller uitbouwen dan het andere IKC. Naast het selectief investeren in de plus IKC’s, heeft ook de rest niet stil gestaan. De subsidieregeling Kansen voor Kinderen heeft bijna 40 locaties bereikt en de procesbegeleider heeft meerdere startende IKC’s ondersteund in hun IKCvorming. Daarnaast zijn er ook meerdere scholen en kinderopvanglocaties die de verbinding zijn gaan zoeken om ook een IKC te gaan vormen. Jeugdondersteuners Bij een aantal plus IKC’s is de rol van jeugdondersteuners ingezet. De jeugdondersteuner richt zich op preventie, normalisering, professionalisering, vroegtijdige signalering en adressering van problemen en een betere verbinding met de leefwereld van het kind buiten de school. Op die manier wordt gewerkt aan een inclusieve, goede pedagogische omgeving voor kinderen van 0-12 jaar, waarin snel en effectief wordt gereageerd op ontwikkelingsvragen van kinderen, opvoedvragen van ouders en ondersteuningsvragen van pedagogisch medewerkers en leerkrachten. Uit de evaluatie van de jeugdondersteuners blijkt dat de impact zich richt op het voorkomen van

28

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

tweedelijns zorg, betere samenwerking tussen onderwijs en zorg en meer verschuiving naar preventie. Preventieve (zorg)aanpak in het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs Vanuit het jongerenteam valt op dat na de coronaperiode er meer jongeren zijn met meervoudige problematiek, jongeren veel keuzestress ervaren, er veel jongeren aan het werk gaan en veel prestatiedruk ervaren. Dit is ook terug te zien in het aantal jongeren wat voortijdig stopt met school. Dit past bij de landelijke trend. Vanuit het jongerenteam is er een gezamenlijke agenda met de inzet van de scholen en 9 regionale gemeenten gericht op 3 thema’s: • Stay in school • Take the next step • Back to school Al deze interventies zijn gericht op het voorkomen van schoolverlaten. De huidige aanpak wordt het komende jaar geëvalueerd, met als doel om het aantal voortijdig schoolverlaters te verminderen. Het jongerenteam onderzoekt of meer preventieve inzet in het primair onderwijs invloed heeft op het voorkomen van voortijdig schoolverlaten. En daarnaast wordt de thuiszittersaanpak versterkt. Door de inzet van de methodiek School als Vindplaats binnen het Voortgezet Onderwijs zien we dat jongeren beter en eerder geholpen worden. Er is onderzoek gedaan naar de methodiek School als Vindplaats welke laat zien dat de zorgkosten verminderen.

Borging van de preventieve aanpak binnen vier locaties waar sinds 2021 School als Vindplaats tijdelijk actief is vindt plaats in de integrale afweging van de MTR. Jongerenwerk Jongerenwerk werkt vindplaatsgericht en wordt ingezet op school (scholenteams), op straat (ambulant) en gebiedsgericht in wijken en dorpen. Zo worden de leefwerelden van jongeren door middel van deze inzet aan elkaar verbonden. Het gaat om preventief en outreachend jongerenwerk, gericht op zelfredzaamheid, talentontwikkeling en participatie. Inzet van jongerenwerk moet ernstigere problemen en inzet van zwaardere ondersteuning voorkomen. Naast reguliere inzet zijn in 2023 extra (Corona)middelen ingezet om extra ondersteuning te bieden. Door Amaryllis is een (brede) evaluatie uitgevoerd. Hieruit blijkt dat met de intensivering meer jongeren zijn ondersteund door extra inzet op ontmoeting, ambulant jongerenwerk, individuele of groepsgerichte begeleiding en jongerenwerk in school. Vanuit een vraaggerichte werkwijze met aandacht voor thema’s als mentale gezondheid, eenzaamheid en onrust op straat is extra inzet gepleegd in gebieden Noord, Noordoost en Centrum-oost.

Beleidsindicatoren Tabel 20 Verplichte beleidsindicatoren Nr.

Naam indicator

Eenheid

Bron

Leeuwarden 2022

1

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

DUO

7,8

7,8*

6,1*

2

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

DUO

22

22*

23*

3

Vroegtijdig schoolverlaters zonder

% deelnemers aan het

Ingrado

3,2

3,3

2,7

29

Leeuwarden 100.0002023 300.000 inwoners

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Nr.

Jaarverslag

Naam indicator

Eenheid

Bron

startkwalificatie (vsvers)

voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonder wijs

Leeuwarden 2022

Leeuwarden 100.0002023 300.000 inwoners

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl * laatst beschikbare meting is 2022

Betrokken verbonden partijen Geen.

Wat heeft het gekost? Tabel 21 Resultaat programma Programma

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 22.748 3.775

Lasten

Begroting primitief 22.576

Begroting na wijziging 26.523

Baten

8.257

12.801

10.214

-2.588

-14.319

-13.722

-12.535

1.187

Resultaat

Toelichting resultaat Binnen het programma Onderwijs wordt € 669.000 via de reserve budgetoverheveling naar 2024 overgeheveld. Het gaat om: Budgetoverheveling (OHBA) Huisvesting basisonderwijs asielzoekers € 451.000 Budgetoverheveling Laaggeletterdheid € 218.000 Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 669.000 Zie voor een toelichting hierop hoofdstuk C 2.17 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resterende voordeel ad € 518.000 bestaat voor € 124.000 uit ontvangen COA-middelen uit 2022, die niet gebruikt hoefden te worden en vrijvallen. Daarnaast is door het niet tijdig kunnen invullen van vacatureruimte een voordeel van circa € 132.000 ontstaan. Voor het leerlingenvervoer van kinderen uit Oekraïne zijn extra incidentele middelen ontvangen. Hierdoor is het totale budget voor leerlingenvervoer € 204.000 hoger uitgevallen dan benodigd is om alle uitgaven te dekken. Daarnaast zijn er nog kleine overige verschillen van € 58.000 voordelig. Tabel 22 Resultaat per taakveld Taakveld

Begroting

Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting

Rekening

R2PGM0104 – Onderwijs

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Saldo

R2TKV0410 - Openbaar basisonderwijs R2TKV0420 – Onderwijshuisvesting R2TKV0430 - Onderwijsbeleid en leerlingzaken Totaal

2.017

880

1.345

783

672

-97

575

9.824

3.283

8.325

1.683

1.498

-1.600

-102

14.682

8.638

13.078

7.748

1.605

-890

714

26.523

12.801

22.748

10.214

3.775

-2.588

1.187

30

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

2.1.5 Impuls Sociale Investeringen Tabel 23 Stand Impuls Sociale Investeringen (ISI)

Bedragen x € 1.000 2023 2024

Startbudget (via overheveling) Motie: eerste vrouw (H. Buisman-Blok Wijbrandi) Motie: bijdrage Weekendschool Baljée Motie: continuering jongerenwerk Motie: dichten en duikelrekken Motie: Eelke en Etsje award Motie: gedenksteen Motie: Nudes Structurele aanvulling Coalitieakkoord 2022-2026

179,55 -25,00 -7,00

Totaal

31

50,00 197,55

197,55

-65,00 -10,00 -15,00 -5,00 -10,00 50,00 142,55

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

2.2 Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving Doel en ambitie Strategisch doel: Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving. Ambitie: De gemeente wil de dorpen en de stad leefbaar houden voor huidige en toekomstige generaties en voldoen aan (inter)nationale klimaatafspraken. Daarom kiest ze er de komende periode voor om op een andere manier om te gaan met grondstoffen, energie en leefomgeving. Daarbij wordt sterk ingezet op energiebesparing en vergroening van de gemeente; onder andere door als gemeente zelf het goede voorbeeld te geven, kennis en innovatie bij elkaar te brengen en te zorgen voor een collectieve aanpak waar dat nodig is. Wonen is als eerste levensbehoefte belangrijk voor de bestaanszekerheid van mensen. De gemeente wil iedereen een goede en betaalbare woning in een gezonde en veilige leefomgeving kunnen bieden. Met een gevarieerd aanbod van koop- en huurwoningen wordt voorkomen dat bestaande en nieuwe wijken de toekomstige achterstandswijken worden. De gemeente wil haar inwoners, mensen die hier werken en bezoekers een leefbare en veilige leefomgeving bieden. Ondermijnende criminaliteit, overlast, ordeverstoring en cybercrime veroorzaken (gevoelens van) onveiligheid en ontwrichten de samenleving. Dit soort problemen pakt de gemeente aan.

Ze versterkt de samenwerking binnen de gemeente en met lokale en regionale partners op het gebied van veiligheid. Ook zet de gemeente in op preventie als volwaardig onderdeel van het Leeuwarder veiligheidsbeleid.

Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 24 Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling

Status doelrealisatie

1.

Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing

1.1

Een passende woning voor iedereen

1.2 1.3

Bouwen voor de toekomst: In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen De Hem

1.4

Programma Leeuwarden Oost

1.5

Duurzame balans tussen landschap, natuur en landbouw

1.6

Duurzame consumptie en productie

1.7

Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging Bouwen

1.8

Kapitaalgoederen op orde

1.9

Kwalitatief goede openbare ruimte

2.

Veiligheid

2.1

Een veilige leefomgeving

32

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

Nr. Te bereiken doelstelling

Status doelrealisatie

2.2

Verkleinen speelruimte ondermijnende criminaliteit

2.3

Vergroten digitale Veiligheid en aanpak cybercrime

2.4

Aanpak mensenhandel en tegengaan illegale prostitutie

2.5

Preventie als volwaardig onderdeel van het veiligheidsbeleid en versterken van externe en interne samenwerking

Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 25 Overzicht hoofdopgave per programma Domein Begroting Begroting Begroting

R2HOG02 - Betaalbaar wonen in gezonde/veilige leefomgeving R2PGM0201 - Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing R2PGM0202 - Veiligheid Totaal 2023

Rekening

Rekening

lasten

baten

saldo

lasten

baten

109.316

86.126

-23.190

92.642

69.898

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting saldo saldo -22.745

445

19.096

4.807

-14.289

17.248

2.648

-14.600

-311

128.411

90.932

-37.479

109.890

72.546

-37.344

135

33

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

2.2.1 Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Portefeuillehouders: Hein de Haan, Gijs Jacobse, Evert Stellingwerf

Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 26 Status realisatie prestaties Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken

Te verantwoorden Inhoudelijk

Financieel

1.1

Een passende woning voor iedereen

1.1.1

Monitoring nieuwbouw

1.1.2

Versnelling woningbouw

1.1.3

Ongedeelde gemeente

1.1.4

In bepaalde wijken en/of dorpen een zelfbewoningsplicht

1.1.5

Een huisvestingsverordening instellen en verbod op tweede woning

1.1.6

Woonzorgvisie

1.2

Bouwen voor de toekomst: In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen

1.2.1

Investeren in gebiedsontwikkeling (fonds)

1.2.2

Binnenstedelijke herontwikkelingen

1.2.3

Energie en klimaat krijgen een nadrukkelijke plek bij gebiedsontwikkeling

1.2.4

Een prijsvraag voor biobased en circulair bouwen in Leeuwarden

1.2.5

Duurzaam erfgoed

1.3

De Hem

1.3.1

Inrichten nieuw weidevogelgebied

1.4

Programma Leeuwarden Oost

1.4.1

Van Ambitiedocument naar Programmaplan

1.4.2

Volkshuisvestingsfonds

1.4.3

Preventie met Gezag

1.4.4

Pilot resultaatfinanciering

1.5

Duurzame balans tussen landschap, natuur en landbouw

1.5.1

Samenwerking in gebiedsprocessen (o.a. Friese Veenweideprogramma)

1.5.2

Toekomstbestendig voedselsysteem

1.6

Duurzame consumptie en productie

1.6.1

Uitvoering nieuw afvalbeleid

1.7

Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging Bouwen

1.7.1

Bodemtaken

34

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Nr.

Jaarverslag

Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken

Te verantwoorden Inhoudelijk

1.7.2

Uitwerking omgevingsplan Leeuwarden Buitengebied Zuid

1.7.3

Gemeente dekkend omgevingsplan

1.7.4

Publieke dienstverlening

1.8

Kapitaalgoederen op orde

1.8.2

Planning onvermijdelijke vervanging van kapitaalgoederen

1.8.3

Vergroenen door bomen

1.9

Kwalitatief goede openbare ruimte

1.9.1

Bestrijden invasieve soorten

1.9.2

Terugdringen zwerfafval

1.9.3

Intensivering onkruidbestrijding op verharding

1.9.5

Beweegvriendelijke inrichting openbare ruimte

1.1

Een passende woning voor iedereen

Financieel

Voor het realiseren van een passend woonprogramma is het nodig om de voortgang, samenstelling en de planvorming van de woningbouw goed te monitoren. In 2023 hebben we in het kader van de Woondeals met het Rijk, met de provincie afgesproken om de monitoring van de plannen verder uit te werken. Daar wordt nog aan gewerkt. Ook is Leeuwarden aangesloten bij een initiatief van de VNG om de planvorming- en uitvoering beter in kaart te brengen. De Leeuwarder bevolking groeit en dat betekent dat we de bouwproductie moeten versnellen. Dit doen we door beter te monitoren, maar ook door te kijken hoe plannen versneld uitgevoerd kunnen worden. In dat kader hebben we diverse subsidies aangevraagd bij het Rijk tot doel hebben om bestaande woningbouwprojecten eerder te laten starten. Zo is onder andere Startbouwimpuls (Sbi), Woningbouwimpulsgelden (WBI) en Woningbouw op Korte termijn (MIRT) aangevraagd en toegekend voor respectievelijk € 2 mln, € 3,5 mln en ruim € 20 mln. Daarnaast hebben we de Versnellingstafel voorbereid. Dit is een overlegtafel waarbij woningbouwpartijen en gemeente met elkaar kijken wat plannen vertraagt en wat er nodig is voor versnelling. Dit gaat vanaf 2024 lopen. Op basis van de voorlopige cijfers zijn er in de gemeente in 2023 in totaal bruto 967 woningen toegevoegd (574 nieuwbouw, 394 transformatie). Daarnaast zijn er 58 woningen onttrokken aan de woningvoorraad.

De netto woningvoorraad is in totaal met 910 woningen toegenomen. Het jaar 2023 is gebruikt om samen met het zorgkantoor, corporaties, huurders - cliënt- en zorgorganisaties de woonzorgvisie voor ouderen en de woonzorgvisie voor aandachtsgroepen voor te bereiden. De raad is hier ook bij betrokken geweest. Het concept beleidskader Wonen en zorg is klaar om in Q2 van 2024 de besluitvorming in te gaan. 1.1.3

Ongedeelde gemeente

We willen dat 30% van de nieuwbouw uit sociale huur bestaat. Dit hebben we vastgelegd in het coalitieakkoord, maar inmiddels ook afgesproken in de regionale woondeals 2022 – 2030 regio Leeuwarden. Deze afspraken zijn vertaald naar concrete afspraken met de corporaties. Voor de periode tot en met 2031 hebben we afspraken voor het toevoegen van 1680 huurwoningen door de corporaties. Het ‘hard’ maken van deze plannen, hetzij planologisch, financieel of met andere instrumenten, is nog niet zover als gewenst. We verwachten dat rond de zomer van 2024 aan de raad voor te kunnen leggen.

35

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

1.1.4

Jaarverslag

In bepaalde wijken en/of dorpen een zelfbewoningsplicht

Zelfbewoningsplicht wordt geregeld middels een huisvestingsverordening, dit punt komt onder 1.1.5. aan de orde. 1.1.5

Een huisvestingsverordening instellen en verbod op tweede woning

De onderdelen 1.1.4. en 1.1.5. betreffen beide de huisvestingsverordening met daarin een opkoopbescherming en verbod gebruik tweede woningen. Het was de bedoeling de verordening al in 2023 van kracht te laten worden, maar dat is niet gelukt. Een aantal werkzaamheden nam meer tijd in beslag. Het grootste obstakel was de invoering van de Omgevingswet per 1-1-2024, waar het automatiseringsproces van vergunningverlening van de huisvestingsverordening op moest wachten. In 2023 is ook begonnen met het opstellen van een Fryske Urgentieverordening. Hierin werken de 18 gemeenten, 10 corporaties, huurdersorganisaties en de provincie samen om voor heel Fryslân een uniforme urgentieregeling op te stellen. Het jaar 2023 is gebruikt om de organisatie van dit proces op te stellen en een uitgangspuntennotitie op te stellen. In 2023 kreeg de gemeente ook de wettelijke taak om in het kader van de Wet goed verhuurderschap een meldpunt in te richten. Deze is per 1/1/2024 van kracht geworden. Het jaar 2023 is gebruikt om het meldpunt organisatorisch in te richten en om nadere afspraken met het Huurteam Leeuwarden (dat het eerste, laagdrempelige aanspreekpunt is) te maken. 1.2

Bouwen voor de toekomst: In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen

Met de omgevingsvisie als uitgangspunt hebben we geïnvesteerd in gebiedsontwikkeling. Hiervoor zijn middelen uit Fonds 3 Strategische ontwikkeling en innovatie aangevraagd. Zo is in 2023 het programma Binnenstad vastgesteld. Om de strategische denkkracht op het terrein van gebiedsontwikkeling te versterken zijn in 2023 de eerste Ateliers Stadsbouwmeester georganiseerd. In 2023 hebben verschillende binnenstedelijke herontwikkelingen plaatsgevonden, zoals het Amelandskwartier en de flexwoningen in Spoordok, en is gestart met het opstellen van ontwikkelkaders voor onder andere Spoordok en het WTC-gebied. Energie, klimaat, biodiversiteit, circulair en biobased bouwen hebben in 2023 een plek gekregen in gebiedsontwikkelingen. Voorbeelden daarvan zijn de ontwikkelingen Steenslân 2 in Stiens en de eerste fase van de Fellingen in Middelsee. In deze eerste fase wordt bijna de helft van de woningen met biobased bouwmaterialen gerealiseerd. In 2023 is samen met het college van Rijksadviseurs een prijsvraag klimaatadaptief en biobased bouwen in Nieuw Oud Oost georganiseerd. Deze prijsvraag hield in dat minimaal 50 huurwoningen biobased en natuurinclusief ontworpen en gerealiseerd moesten worden. Met meer dan 25 inschrijvingen kan deze prijsvraag een succes genoemd worden. Verwachte realisatie van deze woningen is 2026. 1.3

De Hem

De bufferzone van de Hem is vergroot en de bebouwing en de verkaveling van de bebouwing grenzend aan de bufferzone is daarop aangepast. Het bestemmingsplan voor De Hem, waarin dit juridisch is geregeld, is in 2023 vastgesteld (raadsbesluit 21 juni 2023). Dat geldt ook voor de door de raad vastgestelde welstandsrichtlijnen voor gewijzigde verkaveling van de woningbouw grenzend aan de bufferzone. De inrichting van de Waard is afgerond. Het habitat leefomgeving is ingericht op de behoeften van weidevogels en minder toegankelijk gemaakt voor predatoren. Het aantal broedparen lijkt zich nu al positief te ontwikkelen. Het conceptbeheerplan is opgesteld. Ook is onderzoek gedaan welke partij het beste dit beheer kan uitvoeren.

36

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

1.4

Jaarverslag

Programma Leeuwarden Oost

De ambitie van de gemeente met het programma Leeuwarden Oost is groot. Binnen 20 jaar moeten armoede en achterstanden verleden tijd zijn. Het programma is gericht op individuele bewoners, bewonersgroepen, buurten en soms ook hele wijken. Beoogd wordt dat de bewoners van Leeuwarden Oost een goede kwaliteit van leven ervaren, perspectief hebben op leren, werk, wonen en gezondheid. Er zijn in 2023 stappen gezet in de goede richting. Het programmaplan is door ruim 50 partners, waaronder de gemeente Leeuwarden, omarmd en vastgesteld en er is aan de inrichtingsfase begonnen. Het programmabureau werd opgebouwd met een team en locatie aan de Oostergrachtswal. De rollen, taken en verantwoordelijkheden van partners werden duidelijker. De volgende middelen zijn in 2023 voor het programma beschikbaar gekomen: € 3,8 mln uit het fonds maatschappelijke vernieuwing (raadsbesluit 6 december 2023), € 12 mln SPUK Kansrijke wijk van de ministeries van BZK, SZW en OCW (beschikbaar december 2023 en krediet 1e verzamelvoorstel 2024), € 0,6 mln subsidie Stichting de Friesland (raadsbesluit 20 december 2023) en € 6,5 mln Preventie met Gezag (raadsbesluit 16 maart 2023 en een aanvullend krediet bij 1e verzamelvoorstel 2024). Samen met de bewoners is gericht gewerkt aan de programmapijlers Leren, Werk, Wonen en Gezondheid, en aan het thema Veiligheid dat door deze pijlers heen loopt.

Enkele voorbeelden daarvan zijn: • Realisatie van huiswerkbegeleiding op drie locaties. • Begeleiding van jongeren richting school of werk: het beoogde aantal van vijftig werd niet volledig gehaald, omdat de overdracht vanuit de gemeente naar een andere aanpak lastiger bleek dan gedacht. • Vaststelling van duidelijke kaders voor de ontwikkeling van basisbanen (collegebesluit 5 december 2023). • Aanstelling wijkregisseur in het Vliet. • Hulp geboden via het gezinslab aan mensen die vastliepen in de bureaucratie. • Met BV Sport is gewerkt aan de Skills Garden bij het Cambuurstadion. • De jongeren in de Vrijheidswijk kunnen weer in het Multifunctioneel centrum (MFC). • Organisatie van meerdere Halttrainingen op de scholen 1.4.2

Volkshuisvestingsfonds

Met het verkregen bedrag uit het Volkshuisvestingsfonds kunnen 1.610 woningen worden verduurzaamd met een subsidiebedrag van ca. €13.000 per woning. In 2023 is gestart met de pilot om de eerste 60 woningen te verduurzamen. Van alle 60 huiseigenaren hebben 45 besloten deel te nemen aan de pilot. Op basis van deze pilot worden het bewonersproces en de benodigde maatregelen getoetst. Vervolgens worden de bevindingen door middel van een draaiboek vertaald naar de totaalaanpak voor de rest van de woningen. De pilot heeft een jaar vertraging opgelopen vanwege de Wet Natuurbescherming. Er is voor de meeste woningen aanvullend ecologisch onderzoek nodig. De onderzoeken en het uitvoeren van maatregelen is gekoppeld aan de zogeheten natuurkalender. Dit betekent dat in de winter van 2023/24 een beperkt aantal werkzaamheden uitgevoerd kon worden. Bij de eerste woningen, waar geen aanvullend onderzoek voor nodig was, is inmiddels gestart met het vervangen van de beglazing. Voor de andere woningen vindt het benodigde ecologisch onderzoek plaats tussen 15 mei en 15 juli 2024. Op basis van de Natuuragenda kan dan in oktober worden gestart met de rest van de maatregelen. De verwachting is dat voor het eind van dit jaar de pilot afgerond kan worden.

37

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

1.4.3

Jaarverslag

Preventie met Gezag

Het programma ‘Preventie met Gezag’ (PmG) geeft ons de mogelijkheid om de komende 10 jaar extra in te zetten op jongeren en jongvolwassenen die het risico lopen om in aanraking te komen met drugshandel, uitbuiting, geweld en andere vormen van (ondermijnende) criminaliteit. We doen dit door hen kansen te bieden én door grenzen te stellen. Samen met onze partners versterken we onze aanpak: van vroeg signalering en preventie tot begeleiding en begrenzing. Hiermee willen we zo veel mogelijk voorkomen dat jongeren met (ondermijnende) criminaliteit in aanraking komen of er verder in afglijden, en willen we jongeren die na een delict terugkeren in de maatschappij daar op een goede manier bij begeleiden. In 2023 zijn we gestart met het opbouwen van de netwerksamenwerking PmG die samen voor deze opgave staat. Iedere PmG-partner zet hiervoor interventies in vanuit zijn eigen organisatie/expertise. Daarnaast zoeken we nadrukkelijk de samenwerking om elkaars inzet beter in te kunnen zetten/te benutten en te versterken, hiervoor is o.a. het MultiTeam opgericht waarop de PmG-partners op casusniveau samenwerken. 1.4.4

Pilot resultaatfinanciering

Het project is na een langzame start behoorlijk op stoom. Inmiddels hebben zowel de Dreamfabryk (82 deelnemers) en het Wijkbedrijf Bilgaard (19 deelnemers) declaraties ingediend met betrekking tot verschillende fasen van het resultaat. In totaal zijn nu 29 trajecten met succes afgerond. De werkwijze, vragenlijsten en betaaltabel zijn steeds aan aanpassing onderhevig. Dit is onderdeel van het experiment en leerproces. De pilot loopt tot oktober 2024. Het onderzoek naar de werkwijze, effect en onderbouwing van de pilot wordt uitgevoerd door het externe onderzoeksbureau Purpose. 1.5

Duurzame balans tussen landschap, natuur en landbouw

Zoals in de begroting aangegeven, komen in het landelijk gebied een groot aantal opgaven samen. Denk daarbij aan kwaliteitsbehoud van het landschap, natuurbescherming, duurzame en circulaire landbouw. Al deze opgaven en urgente kwesties als de stikstofcrisis, biodiversiteitsherstel en bodemuitputting vragen om samenhangend beleid en een eenduidige aanpak. Er is een ontwerp Nationaal Programma Landelijk gebied (NPLG) verschenen, dat wordt vertaald naar een Fries Programma Landelijk Gebied (FPLG). Dit FPLG gaat structurerende keuzes bevatten die impact hebben op het landelijk gebied van de gemeente. Het ontwerp hiervan is op zijn vroegst in het tweede kwartaal van 2025 gereed, waarna zienswijzen kunnen worden ingediend. Op zijn vroegst kunnen we in 2026 beoordelen of onze eigen koers op basis van coalitieakkoord en omgevingsvisie moet worden aangepast. Vooralsnog zet de gemeente in op maatregelen die biodiversiteit herstellen, de leefbaarheid vergroten, toekomstbestendige landbouw bevorderen en gebruikskwaliteit van landschap en natuur versterken. De gemeente is nauw betrokken bij de opstelling van een Fries Programma Landelijk Gebied (FPLG), dat naar verwachting in 2025 gereed is. Ondertussen heeft de gemeente in het combineren van voedselzekerheid en duurzaamheid een eerste belangrijke stap gezet met de voedselagenda 2024-2026.

Die is in 2023 voorbereid en begin 2024 vastgesteld (collegebesluit 23 januari 2024). Doel van de voedselagenda is inwoners te stimuleren vaker te kiezen voor duurzaam en gezond voedsel. 1.5.1

Samenwerking in gebiedsprocessen (o.a. Friese Veenweideprogramma)

De gemeente was in 2023 actief betrokken in gebiedsprocessen gericht op onderdelen van de transitie landelijk gebied: het gebiedsproces Leechlân als onderdeel van het Veenweideprogramma en het gebiedsproces Baarderadiel als onderdeel van Greidhoeke Plus. Het vervolg op het interbestuurlijke programma Greidhoeke Plus voor het Friese Kleiweidegebied is nog onduidelijk. Ook loopt de realisatie van het Veenweideprogramma 2021-2030 achter op de planning. Dat komt vooral omdat de voortgang van deze samenwerking in grote mate afhankelijk is van de nog in het FPLG te formuleren doelen en inspanningen. Er is bij partijen in deze gebiedsprocessen een afwachtende houding en er wordt vooral ingezet op no-regret maatregelen. Dit gaat om maatregelen die niet veel investeringen vergen zoals bijvoorbeeld inzaaien met kruidenrijk mengsel door boeren i.p.v. grote investeringen in bijvoorbeeld stalinrichtingen op plekken waar wellicht in het kader van het FPLG straks een andere wijze van boeren of geen agrarische bedrijven meer

38

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

kunnen bestaan. Bijsturing vanuit de gemeente is lastig omdat de gemeente een faciliterende en geen regisserende rol heeft. Er zijn in het Leechlân en Baarderadiel in 2023 wel initiatieven ontplooid. Zo is in het Leechlân een initiatiefgroep met plannen gekomen waarbij agrariërs in het Leechlân zelf aan de slag gaan met de waterpeilen (hoog waar het kan, laag als het moet) en met de verduurzaming van de landbouw. Samen met partijen (Natuerkoöperaasje, provincie Fryslân, Friesland Campina, Natuurmonumenten, Wereldnatuurfonds, Vogelbescherming en Rabobank) is in Baarderadiel een verkenning gedaan naar toekomstige verdienmodellen voor boeren. 1.6

Duurzame consumptie en productie

Vanaf 1 januari 2023 wordt de afvalstoffenheffing gebaseerd op een vast en een variabel tarief. Dit is ingevoerd om de hoeveelheid restafval in onze gemeente terug te dringen en de afvalscheiding te verbeteren. Huishoudens betalen daarmee voor de werkelijke hoeveelheid restafval per huishouden. Voor gescheiden grondstofstromen die herbruikbaar zijn zoals GFT, papier en textiel, hoeft niet te worden betaald. Voor de bewoners van laagbouw bestaat het variabele tarief per 1 januari 2023 uit een bedrag per keer dat de minicontainer voor grijs afval bij de weg gezet wordt, plus een bedrag per kilogram voor de inhoud. Voor bewoners van hoogbouw bestaat het variabele tarief uit een bedrag per klepopening van de verzamelcontainer. Voor inwoners met onvermijdelijk medisch afval bestaat een speciale regeling. Zij krijgen 50% korting op het variabele tarief. Voor huishoudens met jonge kinderen zijn er inzamelpunten voor de luiers zodat deze relatief zware fractie niet meegerekend wordt in de variabele kiloprijs. Waar in 2021 nog 173 kg restafval per inwoner werd geproduceerd, is dit in 2023 gedaald tot 108 kg per inwoner (bron: opgave Omrin). Hiermee komt de landelijke VANG-doelstelling van 100 kg per inwoner binnen handbereik en staat de gemeente Leeuwarden hierdoor in de top 5 met de laagste hoeveelheid restafval per kg/inw van 100.000+ gemeenten.

De afvalscheiding is in lijn met de vooraf gemaakte inschattingen. Het ontwijkgedrag verschilt niet wezenlijk van de situatie vóór invoering van Goed Terecht In Leeuwarden. Eén van de belangrijkste indicatoren om het niveau van afvalscheiding van gemeenten te meten is de hoeveelheid fijn restafval per inwoner per jaar. Dit is de hoeveelheid restafval die via de Sortibak en de ondergrondse containers wordt ingezameld. Deze hoeveelheid wordt beïnvloed door het variabele tarief. In 2023 is een positief effect zichtbaar op de hoeveelheid ingezameld fijn restafval. 1.7

Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging Bouwen

De verwachting was dat de omgevingswet (Ow) en de Wet kwaliteitsboring (Wkb) per 1 januari 2023 in werking zouden treden. Dit is nog eens een jaar uitgesteld. De Wkb en de Ow zijn op 1 januari 2024 in werking getreden. De noodzakelijke voorbereidingen voor implementatie van deze wetgeving zijn in 2023 afgerond. Er zijn nieuwe werkprocessen opgesteld voor de gehele VTH keten en er is een nieuw systeem ingericht om vergunningen, meldingen en informatie onder de nieuwe wetgeving digitaal te kunnen verwerken. Ook zijn diverse beleidsstukken door het college of de raad vastgesteld om te voldoen aan de nieuwe wet- en regelgeving, denk hierbij aan het Handelingsperspectief voor de Wkb, de Verordening Participatie Omgevingswet, Delegatiebesluit Omgevingsplan 2024 en de wijziging van de Gemeenschappelijke regeling van Hûs en Hiem. Alle betrokken medewerkers zijn opgeleid om de basiskennis op orde te hebben en om te voldoen aan de VTH-kwaliteitscriteria. Tot slot is de samenwerking met ketenpartners (FUMO, Veiligheidsregio, Hûs en Hiem, provincie, etc.) uitvoerig getest en zijn werkafspraken gemaakt. De basis voor zowel de Omgevingswet als de Wet Kwaliteitsborging Bouwen is gelegd en zal in 2024 en daarna geoptimaliseerd worden.

39

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

1.7.2

Jaarverslag

Uitwerking omgevingsplan Leeuwarden Buitengebied Zuid

Het omgevingsplan Buitengebied Zuid is nog niet ter inzage gelegd. Dit komt doordat het meer tijd vraagt om de nieuwe systematiek op juiste wijze in te voeren in de nieuwe software. De Omgevingswet vraagt een andere manier van denken waardoor niet meer naar percelen of gebruikers wordt gekeken, maar naar activiteiten. Dit vraagt meer tijd en is daarom doorgeschoven naar 2024. In 2024 zal het omgevingsplan ter visie worden gelegd. 1.8

Kapitaalgoederen op orde

Het op orde brengen en houden van de assets in de buitenruimte doen we door te investeren in het beheer en onderhoud. De structurele aanvullende middelen uit het coalitieakkoord zijn ook in 2023 ingezet. Deels betreft dat onderhoud en deels vervanging bij de assets verhardingen, kunstwerken en de vervanging van bomen. De vervanging van de bomen is gekoppeld aan de hierna genoemde vergroeningsopgave. Voor de diverse categorieën assets wordt verwezen naar paragraaf 2.8 Onderhoud kapitaalgoederen. In de vervangingsopgave van de civiele kunstwerken is op langere termijn een forse piek voorzien. Dit is in opdracht van ons door een adviesbureau in beeld gebracht. Het komende decennium resulteert dit in een vervangingsopgave van gemiddeld € 5,5 mln per jaar, waarbij de vervanging van beweegbare bruggen goed is voor 85% van deze kosten. De decennia daarna zijn de kosten nog vele malen hoger. Met het oog op een beter begrip van de kostenontwikkeling, zijn we nauw betrokken geweest bij een TNO-onderzoek naar de landelijke opgave van de vernieuwing infrastructuur in Nederland. Beide rapportages en de voorgenomen activiteiten die hieruit volgen, zijn met de raad gedeeld. 1.8.3

Vergroenen door bomen

In 2023 is de basis gelegd voor het uitvoeringsprogramma vergroening. Vergroening draagt bij aan gezondheid, biodiversiteit en klimaatbestendigheid. Middels analyses gaan we na in welke mate en hoe we dat in de praktijk kunnen brengen. Ook hebben we door een adviesbureau laten uitzoeken of er in de gebouwde omgeving nog geschikte groeiplaatsen zijn om nieuwe bomen te planten. Die inzichten worden in het uitvoeringsprogramma bij elkaar gebracht en vormen de basis voor onze aanpak. In 2024 wordt het uitvoeringsprogramma vergroening opgeleverd en door het college vastgesteld. De aanpassing van het Waagplein is een belangrijke zichtbare stap in de vergroening geweest. Na realisatie heeft dit veel positieve reacties opgeleverd in het functioneren als verblijfsgebied met een hoge kwaliteit. Ook zijn onder andere in de Zuidlanden, Middelsee, de binnenstad, diverse wijken in Leeuwarden Oost en de dorpen bomen geplant en/of is beplanting aangebracht. Slechte bomen moeten we weghalen en vervangen. Ook in 2023 is dit op meerdere locaties gedaan, bijvoorbeeld bij de Rengerslaan, Gerbrandyweg, Finsterbuorren en de Schierstins. Doordat we met duizenden zieke bomen hebben te maken, vormt de vervanging hiervan een forse opgave op zich. Dit betekent dat zeker 2/3 deel van de structureel ter beschikking gestelde middelen hiermee gemoeid is. Effectief willen we meer groen toevoegen.

Inmiddels hebben we daartoe al minimaal 30 projectlocaties op het oog. Deze kunnen lang niet allemaal worden bekostigd met de beschikbare middelen. Dit betekent dat we de komende 4 jaar hooguit de vergroening van 3 grote binnenstadsprojecten (Nieuwestad, RUG Campus, Eewal) kunnen bekostigen. De bekostiging van de vergroening van het binnenstadproject Ruiterskwartier is onderdeel van de fondsaanvraag. De financiering van diverse andere vergroeningsambities wordt meegewogen in de MTR. 1.9

Kwalitatief goede openbare ruimte

De aanpak en monitoring van invasieve exoten, zoals de reuzenberenklauw en de Japanse duizendknoop is goed verlopen. De monitoring is in het reguliere groenbeheer geïntegreerd waardoor de locaties tijdig in beeld zijn en de bestrijding eerder wordt opgepakt. Dit heeft ook geleid tot minder meldingen. De Collectieve aanpak Invasieve Exoten Fryslân (CIEF) heeft eind 2023 een doorstart gemaakt. Dit was mogelijk doordat er nu helder provinciaal beleid ligt. Ook dit

40

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

jaar is gebleken dat de consistente aanpak van groot belang blijft en dat kennis delen tussen de beheerders van de verschillende aangesloten organisaties van waarde is. In 2023 is de handmatige onkruidbestrijding op verharding geïntensiveerd. Deze aanpak van hotspots met veel onkruid, op plekken die machinaal niet bereikbaar zijn, heeft een beter beeld opgeleverd. De komende jaren wordt dit gecontinueerd en hopen we de effecten blijvend terug te zien in het straatbeeld. De bermen in het buitengebied ten zuiden van Leeuwarden werden deels nog geklepeld. Afgelopen jaar is het maairegime aangepast en wordt meer dan 80 hectare inmiddels gemaaid en het maaisel afgevoerd. Dit heeft een positief effect op de biodiversiteit, waarvan de resultaten de komende jaren zichtbaar zullen worden. Met het opstellen van het beleidskader biodiversiteit en bijbehorend uitvoeringsprogramma is ook inzicht verkregen in de belangrijke ecologische structuren in de gemeente Leeuwarden. Dit gaat ons de komende tijd helpen om te bepalen of er nog meer wijzigingen nodig zijn in ons (maai)beheer en soms ook de inrichting van de buitenruimte. Voorzien is om beide stukken in 2024 te laten vaststellen. Het beleid voor spelen en bewegen “Kom mee naar buiten” is geëvalueerd. Bewoners, wijkpanels/dorpsbelangen en interne betrokkenen zijn hierbij betrokken.

Het beleid blijkt over het algemeen goed werkbaar en het merendeel van de Wijkpanels en Dorpsbelangen is positief over de samenwerking met de gemeente. Twee doelen vragen aandacht. We zien ten eerste dat bij gebiedsontwikkelingen niet altijd voldoende ruimte (norm = 3%) voor speel- en beweegruimte wordt aangehouden. Ten tweede lukt het niet altijd om inwoners te stimuleren om gebruik te maken van de voorzieningen. Dat moet dus beter. Omdat spelen en bewegen in de praktijk ook belangrijke ontmoetingsplekken zijn in de woonomgeving, hebben we op enkele plekken de voorzieningen geconcentreerd. Zo is bijvoorbeeld de beweeg- en ontmoetlocatie ‘’de Boppeslach’’ in Mantgum op basis van deze gedachte opgeleverd. 1.9.2

Terugdringen zwerfafval

Meer bewoners zijn zwerfafval gaan opruimen. Zij maken daarbij gebruik van de door ons beschikbaar gestelde grijpers en/of de Schone Buurtpas om het verzamelde zwerfafval in de ondergrondse containers kwijt te kunnen. We hebben samen met 17 organisaties (van duikverenigingen tot suppers en VO-scholen) meegedaan met de grote opruimactie ‘Skjin Wetter’. Ook onze aanpak van drijfvuil in het water hebben we geïntensiveerd. Ook de bewustwording krijgt aandacht. We zijn in samenwerking met de gemeente SúdwestFryslân, Wetterskip Fryslân, Provincie Fryslân en Noria Sustainable Innovators een onderzoek gestart naar de hoeveelheid micro- en macroplastics in onze wateren. Ook kijken we naar oplossingen om deze micro- en macroplastics uit het water te krijgen. Gebleken is dat in de parken, de binnenstad en het stationsgebied aanpassingen in het beheer nodig zijn om een schoner beeld te krijgen. Komend jaar wordt daar invulling aan gegeven. Er is bekend geworden dat we vanuit de landelijke Regeling kunststofproducten (SUP) een forse bijdrage voor de zwerfafvalaanpak zullen ontvangen. Om die middelen in te zetten is gewerkt aan een Uitvoeringsplan zwerfafval dat in de eerste helft 2024 door het college wordt vastgesteld.

Beleidsindicatoren Tabel 27 Verplichte beleidsindicatoren Nr.

Naam indicator

Eenheid

Bron

1

Omvang huishoudelijk restafval

Kg/inwoner

CBS

213**

191*

148*

Kg/inwoner

Omrin

173**

108

Niet beschikbaar

41

Leeuwarden Leeuwarden 100.0002022 2023 300.000 inwoners

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

Nr.

Naam indicator

Eenheid

Bron

Leeuwarden Leeuwarden 100.0002022 2023 300.000 inwoners

2

Hernieuwbare elektriciteit

%

RWS

24,8**

24,8**

33,1**

3

Gemiddelde WOZ-waarde

In Euro’s

Gemeente Leeuwarden

204***

235***

351***

4

Nieuwgebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

Basisregistratie adressen en gebouwen

8,4

8,4*

9,5*

5

Demografische druk

%

CBS

66,5

66,5

63,8

6

Gemeentelijke woonlasten In Euro’s éénpersoonshuishouden

COELO (specifiek Leeuwarden)

719

690

857

7

Gemeentelijke woonlasten In Euro’s meerpersoonshuishouden

COELO (specifiek Leeuwarden)

868

836

936

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl * laatst beschikbare meting is 2022 ** 2021 *** voorlopig

Betrokken verbonden partijen • Afvalsturing Friesland N.V. (Omrin) • N.V. Fryslân Miljeu (Omrin) • GR FUMO • GR Hûs en Hiem • Blitsaerd Beheer B.V. • C.V. Blitsaerd • Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A. (OVEF)

Wat heeft het gekost? Tabel 28 Resultaat programma Programma

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 92.642 16.673

Lasten

Begroting primitief 83.520

Begroting na wijziging 109.316

Baten

65.696

86.126

69.898

-16.228

Resultaat

-17.824

-23.190

-22.745

445

Toelichting resultaat Binnen het programma Milieu, Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing hebben zich diverse mutaties in reserves voorgedaan. Het gaat om: Budgetoverheveling Klimaatakkoord € 430.000 (TKV Milieubeheer) Budgetoverheveling Regionale energiestrategie € 769.000 (TKV Milieubeheer) Budgetoverheveling Digitaal archiveren bouwdossiers € 225.000 (TKV Ruimte en leefomgeving) Budgetoverheveling Visualisatie en GIS € 160.000 (TKV Ruimte en leefomgeving) Budgetoverheveling Transitiekosten Omgevingswet € 205.000 (TKV Ruimte en leefomgeving) Budgetoverheveling Huisvestingsverordening € 158.000 (TKV Wonen en bouwen) Budgetoverheveling Wet kwaliteitsborging bouwen € 193.000 (TKV Wonen en bouwen) Totaal mutaties reserves € 2.140.000 Zie voor een toelichting hierop hoofdstuk C 2.17 Voorgenomen budgetoverhevelingen.

42

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

Daarnaast worden de taakvelden Riolering (-/- € 72.000) en Afval (-/- € 196.000) verrekend met voorzieningen egalisatie heffingen en Begraafplaatsen (€ 63.000) met voorziening onderhoud graven. De resultaten van het taakveld Grondexploitatie (-/- € 278.000) worden verrekend met de reserve grondexploitatie. Bovengenoemde bedragen van per saldo € 483.000 maken daarmee geen onderdeel uit van het resultaat. De afwijking, na verrekening van bovenstaande mutatie reserves en voorzieningen, is € 1.210.000 negatief. Dit komt vooral doordat binnen taakveld Wonen en bouwen de opbrengsten van bouwleges (€ 3,8 mln in totaal) € 535.000 lager zijn dan begroot. De hoeveelheden bouwaanvragen, maar ook de hoogte van de bouwsommen waarover de leges worden berekend, vallen tegen ten opzichte van de raming. Daarnaast is er extra inzet gepleegd binnen het team toezicht en handhaving. De werkzaamheden zagen toe op een breder palet aan handhavingstaken dan alleen (bouw)inspecties. Binnen de taakvelden Openbaar groen en Milieubeheer veroorzaken diverse kleine afwijkingen een verschil van in totaal € 246.000. Tabel 29 Resultaat per taakveld Taakveld

Begroting

Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting

Rekening

R2PGM0201 - Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing R2TKV0570 - Openbaar groen en (openlucht) recr. R2TKV0720 - Riolering

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Saldo

15.312

441

15.422

407

-111

-34

-144

14.686

17.131

11.760

14.133

2.926

-2.998

-72

R2TKV0730 - Afval

17.446

20.254

16.591

19.203

855

-1.051

-196

R2TKV0740 - Milieubeheer

9.069

4.515

5.778

2.321

3.291

-2.194

1.097

R2TKV0750 - Begraafplaatsen en crematoria R2TKV0810 - Ruimte en leefomgeving R2TKV0820 - Grondexploitatie (niet-bedr.terr.) R2TKV0830 - Wonen en bouwen Totaal

1.096

887

985

840

110

-47

63

5.363

268

5.045

541

318

272

591

37.843

37.746

28.174

27.799

9.669

-9.948

-278

8.501

4.884

8.887

4.655

-386

-228

-614

109.316

86.126

92.642

69.898

16.673

-16.228

445

43

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

2.2.2 Veiligheid Portefeuillehouders: Sybrand Buma

Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 30 Status realisatie prestaties Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken

Te verantwoorden Inhoudelijk

Financieel

2.1

Een veilige leefomgeving

2.1.1

Aanpak jeugdoverlast

2.1.2

Gebiedsgerichte en persoonsgerichte aanpak van overlast

2.1.3

Aanpak van mensen die de openbare orde verstoren

2.1.4

Handhaving

2.1.5

Wapenstok

2.1.6

Aanpak straatintimidatie

2.1.7

Vergroten veiligheid en leefbaarheid Binnenstad

2.2

Verkleinen speelruimte ondermijnende criminaliteit

2.2.1

Aanpak drugshandel door sluiting drugspanden en tegengaan straatdealers

2.2.2

Verder intensiveren samenwerking RIEC partners

2.2.3

Experiment ondermijning bedrijventerreinen

2.2.4

Integrale controles

2.2.5

Uitvoeren intentieverklaring Friese Norm

2.2.6

Preventie wet Bibob

2.3

Vergroten digitale Veiligheid en aanpak cybercrime

2.3.1

Interne digitale veiligheid

2.3.2

Externe veiligheid: cyberincidenten en cybercrisis

2.3.3

Verhogen digitale weerbaarheid

2.3.4

Digitale opruiing

2.4

Aanpak mensenhandel en tegengaan illegale prostitutie

2.4.1

Tegengaan mensenhandel

2.4.2

Regulering prostitutie/Tegengaan illegale prostitutie

2.5

Preventie als volwaardig onderdeel van het veiligheidsbeleid en versterken van externe en interne samenwerking

2.5.1

Preventie met Gezag

2.5.2

Inzet fonds preventie

2.5.3

Voortzetten Keurmerk Veilig Ondernemen

2.5.4

Versterken samenwerking intern en extern

44

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

2.1

Jaarverslag

Een veilige leefomgeving We vinden het heel belangrijk dat mensen een veilige leefomgeving beleven in de gemeente Leeuwarden. Overlast en verstoringen van de openbare orde kunnen veel impact hebben op mensen en geven het gevoel niet veilig te zijn in de openbare ruimte. De gemeente scoort in de Veiligheidsprestatieindex 2023 (vpi) een 6,74. Dit is een vergelijkbare score met het jaar daarvoor (6,80). Er zijn 3 code rood wijken (binnenstad, Oud-oost en Heechterp & Schieringen). Met uitzondering van de binnenstad vallen de code rood wijken onder het programma Leeuwarden Oost en Preventie met Gezag. In de Veiligheidsagenda 2023-2026, die de raad op 31 mei 2023 heeft vastgesteld, en het daarop gebaseerde Uitvoeringsprogramma Veiligheid 2023-2024 dat het college op 27 juni 2023 heeft vastgesteld, is onze inzet op verschillende onderwerpen geconcretiseerd. De inzet in 2023 is erop gericht geweest de algemene veiligheid te waarborgen, bijvoorbeeld ten aanzien van het gebied rond de binnenstad. Zo hebben we, om de overlast vanwege de ‘straathandel’ in drugs tegen te gaan, aan een aantal drugsdealers in het gebied van de binnenstad een last onder dwangsom opgelegd (zie ook 2.2.1). Verder heeft de burgemeester het veiligheidsrisicogebied voor het gebied binnenstad en directe omgeving in maart 2023 opnieuw aangewezen voor de duur van een jaar.

In het verlengde van deze aanwijzing hebben er in het afgelopen jaar een aantal preventief fouilleeracties plaatsgevonden. In maart 2024 is dit gebied opnieuw aangewezen als veiligheidsrisicogebied. We zien ook dat onze gemeente in trek is voor mensen om hun boodschap uit te dragen. Zo zijn er in 2023 alleen al in de binnenstad 22 betogingen georganiseerd die van tevoren zijn aangemeld bij de gemeente, en verder 13 bijeenkomsten om een godsdienst te belijden. Dit zijn bijeenkomsten die grondwettelijk zijn beschermd en die we faciliteren. Daar hebben we dus ook op ingezet. Het overgrote deel van deze bijeenkomsten is ordelijk verlopen. Van grootschalige ongeregeldheden is geen sprake geweest. In het afgelopen jaar hebben we stevig moeten inzetten op de aanpak van jeugdoverlast, het voorkomen van ongeregeldheden rond het betaald voetbal en de aanpak van relschoppers. Daarnaast zijn we gestart met de ontwikkeling van een persoonsgerichte aanpak en een plan van aanpak straatintimidatie. 2.1.1

Aanpak jeugdoverlast

In grote lijnen is de inzet van de gemeente op het tegengaan van jeugdoverlast gepleegd zoals we hadden voorzien. Jeugdoverlast is echter niet volledig te voorkomen. Na de coronaperiode hebben we gezien dat jongeren opnieuw hun weg moesten vinden in de maatschappij en dat breder levende maatschappelijke onrust ook terug valt te zien bij jongeren. De hotspots voor jeugdoverlast zijn in beeld en bij overlast wordt daarop geacteerd vanuit de Taskforce Jeugdoverlast, door een integrale aanpak en intensieve samenwerking. In het afgelopen najaar is er veel extra inzet geweest van de Taskforce Jeugdoverlast naar aanleiding van meldingen van vuurwerk- en jeugdoverlast in de wijk Camminghaburen. We zijn in 2023 gestart met het overleg ‘school en veiligheid’, waarbij directeuren vanuit verschillende scholen, Amaryllis jongerenwerk en de gemeente vertegenwoordigd zijn. Vanuit die samenwerking kijken we hoe we vanuit deze partijen kunnen zorgen voor een veilig schoolklimaat.

45

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

2.1.2

Jaarverslag

Gebiedsgerichte en persoonsgerichte aanpak van overlast

In het afgelopen jaar is de gemeente volop bezig geweest met de aanpak van overlastzaken. Dit betreft vaak complexe problematiek met een grote impact op de leefbaarheid en veiligheid in de gemeente waarbij maatwerk vanuit een intensieve en integrale samenwerking vereist is. Lopende zaken hebben we dit jaar zoveel mogelijk opgepakt door samenwerking binnen de gemeente en met externe partijen zoals politie en/of hulpverleningsinstanties. Het Zorg- en Veiligheidshuis Fryslân (ZVHF) en ons eigen Meldpunt Overlast Leeuwarden (MOL) spelen daar ook een grote rol. We zien in de politiecijfers over de afgelopen jaren een relatief hoog aantal registraties van overlast door personen met onbegrepen gedrag terug (zie tabel 31). We zullen hier dus op moeten blijven inzetten. Los van de lopende zaken, is de gemeente in het afgelopen jaar gestart met de ontwikkeling van een procesmatige benadering van een persoonsgerichte aanpak, gebaseerd op onze feitelijke inzet en samenwerking. Bij deze ontwikkeling werken we nauw samen binnen de gemeente, met input vanuit het sociaal domein, en met de politie en het openbaar ministerie. Voor wat betreft de gebiedsgerichte aanpak van overlast, is er de nodige aandacht besteed aan de gebiedsgerichte aanpak van overlast in de Vlietzone.

Deze aanpak krijgt ook in 2024 een vervolg, zowel in de Vlietzone als in het kader van de programma’s Leeuwarden-Oost en Preventie met gezag. Van belang is verder dat de burgemeester tijdelijk een veiligheidsrisicogebied heeft aangewezen voor de Vlietzone, om dreigende verstoringen van de openbare orde door de aanwezigheid van wapens te voorkomen. Ook hebben we meer ingezet op nadrukkelijke aanwezigheid van de politie en handhaving in deze gebieden. Tegelijkertijd zien we dat Leeuwarden het afgelopen jaar relatief hoog scoort op wapenbezit en -handel (zie tabel 32). 2.1.3

Aanpak van mensen die de openbare orde verstoren

We hebben het afgelopen jaar veel inzet moeten plegen op (het voorkomen van) ongeregeldheden rond het betaald voetbal. De eerste maanden van 2023 stonden in het teken van beheersmaatregelen om de uitstroom van (uit)supporters bij wedstrijden in het Cambuurstadion in goede orde te laten verlopen: fysieke maatregelen (extra hekken, extra beveiliging, etc.) en bestuurlijke maatregelen (extra verplichte buscominbatieregelingen). Bij de grootschalige ongeregeldheden rond de derby SC Cambuur-SC Heerenveen (februari 2023) bleken de eerder genomen maatregelen toch niet voldoende beheersbaarheid op te leveren. Daarom heeft de burgemeester op advies van de politie zijn bevoegdheden moeten gebruiken door de resterende wedstrijden van dat seizoen zonder uitsupporters te laten verlopen. Grootschalige ongeregeldheden zijn door deze maatregel het vorige seizoen uitgebleven. Wel was er sprake van een confrontatie tussen Cambuur en Heerenveen-hooligans bij het treinstation (mei 2023). Bij evenementen in de regio is er ook sprake geweest van confrontaties tussen Cambuuren Heerenveenhooligans. Het nieuwe seizoen zijn we weer gestart met het ontvangen van uitsupporters. Om dit veilig te kunnen laten verlopen hebben politie, Cambuur en de gemeente extra maatregelen genomen. Door al deze extra maatregelen zijn grote ordeverstoringen gelukkig uitgebleven.

Niettemin zien we nog steeds dat met name het vertrek van uitsupporters bij het stadion risicovol is. Bij bijna iedere wedstrijd worden door m.n. groepen jongeren pogingen gedaan om de vertrekkende supporters te belagen. De beheersmaatregelen blijven dan ook nodig om de openbare orde te beschermen. Verder heeft de gemeente veel inzet gepleegd op de individuele aanpak van diegenen die bij de ongeregeldheden waren betrokken; aan 25 betrokkenen is een gebiedsverbod opgelegd door de burgemeester. We zijn daarnaast nauw betrokken bij landelijke ontwikkelingen om supportersgeweld te stoppen, zoals door onze deelname aan het

46

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023

Jaarverslag

experiment ‘digitale meldplicht’ – we verwachten dat deze landelijke ontwikkeling een positieve bijdrage gaat leveren aan het aanpakken van dit hardnekkige probleem. 2.1.6

Aanpak straatintimidatie

Door de gemeenteraad is op 13 juli 2022 een motie aangenomen, waarin het college is verzocht om met relevante partners een brede aanpak op te stellen om straatintimidatie in de gemeente Leeuwarden tegen te gaan. Het college heeft op 26 september 2023 het Leeuwarder Plan van Aanpak Straatintimidatie vastgesteld en aan de gemeenteraad aangeboden, als een eerste stap in de aanpak van dit probleem. Sinds september 2023 zijn verschillende stappen gezet om verdere invulling aan het plan van aanpak te geven. Ook in de uitvoering zijn verdere stappen gezet, zo is bijvoorbeeld de Taskforce Straatintimidatie voorbereid, die per januari 2024 is gestart. 2.2

Verkleinen speelruimte ondermijnende criminaliteit Ondermijnende criminaliteit tast de fundamenten van de rechtsstaat aan en is van invloed op de veiligheidsbeleving van inwoners. Daarom had en heeft de aanpak van ondermijnende criminaliteit voor ons prioriteit. Zo heeft de burgemeester het afgelopen jaar fors ingezet op het tegengaan van de negatieve gevolgen van drugshandel, door sluitingen van drugspanden (22 gevallen) en het opleggen lasten onder dwangsom aan personen die op straat drugs hebben verhandeld (10 gevallen, 1 dwangsom daadwerkelijk verbeurd na een nieuwe overtreding). Door dit samenspel van locatie- en persoonsgerichte maatregelen, geven we prioriteit aan de aanpak van drugshandel. Het levert ook resultaat op; zo zien we van de personen aan wie een last onder dwangsom is opgelegd, vrijwel nooit dat zij in herhaling vallen en opnieuw worden betrapt op zgn. ‘straatdealen’. De burgemeester heeft in het najaar van 2023 besloten om een makelaarskantoor te sluiten vanwege het faciliteren van criminele activiteiten. Dit is een sprekend voorbeeld van de ondermijningsaanpak en tegelijkertijd ook een arbeidsintensief traject. Dat geldt voor de besluitvorming, maar ook de voorbereiding daarvan; intensief onderzoek door politie, de afstemming tussen politie en gemeente en de oordeelsvorming in een dergelijke casus is tijdrovend.

Dit toont de noodzaak van een goede, intensieve samenwerking. Deze samenwerking komt ook bij de lokale casustafel ondermijning naar voren, die we ook in 2023 hebben ingezet om concrete signalen van ondermijning te bespreken en te analyseren om tot een integrale aanpak te komen. Verder hebben we in de afgelopen periode nadrukkelijk ingezet op het verbeteren van onze informatiepositie. In 2023 is het onderzoeksrapport ‘Leeuwarder Ondermijning, een bestuurskundig-criminologische analyse’, opgesteld door Dr. Edward van der Torre, prof. dr. Pieter Tops en mr. Titia Jongepier, uitgebracht. Dat rapport schetst de ontwrichtende werking van ondermijnende criminaliteit in onze gemeente. Het rioolwateronderzoek dat in de zomer van 2023 is uitgekomen, bevestigt het beeld dat er een forse drugsproblematiek is in de gemeente. Naar aanleiding van deze rapporten hebben we een gedetailleerder beeld gekregen van deze problemen, in een mate die nog niet voorhanden was ten tijde van de totstandkoming van de Veiligheidsagenda en het Uitvoeringsprogramma.