Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022 - versie 20 juni 2023

Jaarstukken 2022 Juni 2023

Inhoudsopgave Jaarstukken Samenstelling van het bestuur ..................................................................3 Leeswijzer ..........................................................................................4

1. Inleiding .................................................................................... 6 1.1 Inleiding ........................................................................................6 1.2 Inflatie ........................................................................................ 12

2. Jaarverslag ............................................................................... 14 2.1 Programma's ................................................................................. 14 2.1.1 Domein Sociaal ..................................................................... 14 Programma Werk en inkomen ................................................... 16 Programma Sociale basis ......................................................... 21 Programma Jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning ................ 26 2.1.2 Domein Fysiek ...................................................................... 33 Programma Economie en toerisme.............................................. 35 Programma Wonen en milieu .................................................... 41 Programma Infrastructuur en mobiliteit ...................................... 47 Programma R uimtelijke ordening ............................................... 51 Programma Beheer leefomgeving ............................................... 54 2.1.3 Domein Veiligheid.................................................................. 59 Programma Veiligheid ............................................................ 61 2.1.4 Domein Bestuur en middelen ..................................................... 69 Programma Bestuur ...............................................................

71 Programma Algemene baten en lasten ......................................... 76 2.1.5 Domein Overige lasten en baten ................................................. 80 Algemene dekkingsmiddelen..................................................... 80 Overhead ........................................................................... 82 Onvoorziene uitgaven ............................................................ 85 Vennootschapsbelasting .......................................................... 86 2.2 Paragrafen ................................................................................... 87 2.2.1 Lokale heffingen ................................................................... 87 2.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................... 91 2.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen .................................................... 100 2.2.4 Financiering ........................................................................ 104 2.2.5 Bedrijfsvoering .................................................................... 107 2.2.6 Verbonden partijen ............................................................... 112 2.2.7 Grondbeleid........................................................................ 135 2.2.8 Investeringsprogramma ..........................................................

141 2.2.9 Leeuwarden duurzaam ........................................................... 143 2.2.10 Sociaal Domein Frys lân ......................................................... 148 2.3 Voorgenomen budgetoverhevelingen ................................................. 158

3. Jaarrekening ........................................................................... 168 3.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ................................ 168 3.2 Financieel resultaat ...................................................................... 177 3.2.1 Financiële overzichten ........................................................... 178 3.2.2 Begrotingsrechtmatigheid........................................................ 181 3.2.3 Informatie in het kader van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) ....................... 190 3.2.4 Overzicht incidentele lasten en baten ......................................... 192 3.2.5 EMU saldo .......................................................................... 195 3.3 Balans ....................................................................................... 196 3.3.1 Balans............................................................................... 196 3.3.2 Toelichting op de balans ......................................................... 199 3.3.3 Gebeurtenissen na balansdatum ................................................ 226 3.4 Verantwoordingsinformatie Sp ecifieke Uitkeringen (SiSa) ........................ 227

1

3.5 Overzicht van baten en lasten p er taakveld ......................................... 245 3.6 Controleverklaring ....................................................................... 257

Bijlagen ..................................................................................... 258 Bijlage A. Restantkredieten ................................................................. 259 Bijlage B. Verloop reserves en voorzieningen ........................................... 263 Bijlage C. Gewaarborgde geldleningen en garanties .................................... 265 Bijlage D. Overzicht subsidies aan instellingen .......................................... 272 Bijlage E. Ber ekening financiële kengetallen ............................................ 293 Bijlage F. Voortgang uitvoering besluiten over Rek enkamer onderzoeken ......... 295 Bijlage G. Brede welvaartsindex Leeu warden ........................................... 298

2

Samenstelling van het bestuur Burgemeester Sybrand Buma Verantwoordelijk voor: * Openbare orde

Evert Stellingwerf (GroenLinks) Portefeuilles: * Klimaat, energie, duurzaamheid

* Brandweer en Politie * Integraal veiligheidsbeleid en Handhaving * Horecabeleid * Communicatie * Grote Stedenbeleid * Europa en internationale zaken * Bestuurlijke organisatie en Kabinetszaken

* Natuur, landelijk gebied, water, landbouw * Circulaire economie * Vastgoed * Infrastructuur en mobiliteit * M onumenten en erfgoed * Dierenwelzijn * Programma Volhoudbaar (coördinerend)

Hein de Haan (PvdA)

Gijs Jacobse (Gemeentebelangen)

Portefeuilles: * Wonen en bouwen * Ruimte en leefomgeving * Gebiedsontwikkeling * Vergunningen, Toezicht en Handhaving * Grondbedrijf

Portefeuilles: * Democratische vernieuwing * Wijken en dorpen * Beheer openbare ruimte * Dienstverlening * Digitale Agenda

* Programma Spoorzone (coördinerend) * Agenda Binnenstad (coördinerend)

* Bedrijfsvoering * Sport * Sociale Basis (coördinerend)

Hein Kuiken (PvdA) Portefeuilles: * Wmo en maatschappelijke opvang * Armoede en schuldhulp * Financiën

Abel Reitsma (CDA) Portefeuilles: * Werk, Participatie en Inkomen * Economie * Recreatie en Toerisme

* Cultuur * Evenementen en marketing

* Kennis en innovatie * M BO en Hoger Onderwijs * Programma Economie, Onderwijs & Arbeidsmarkt (coördinerend)

Nathalie Kramers (GroenLinks)

Gemeentesecretaris Eelke de Jong

Portefeuilles: * Jeugd * Onderwijs: primair, en voortgezet

Verantwoordelijk voor: de gemeentelijke organisatie

* Publieke gezondheidszorg * Vluchtelingen en integratie * Inclusie en diversiteit * Programma Leeuwarden Oost (coördinerend)

3

Leeswijzer Hoofdstructuur jaarstukken De opbouw van de jaarstukken wordt in belangrijke mate voorgeschreven in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en is als volgt: Figuur 1 Hoofdstructuur jaarstukken

Toelichting op de structuur In hoofdstuk 2 staat de beleidsverantwoording, ook wel jaarverslag genoemd. De focus is gericht op het bereiken van de in het collegeprogramma 2018-2022 gestelde doelen en of er beleidsinhoudelijke of financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting 2022 zijn. Uitgangspunt is dat de uitvoering voor ongeveer 95% uit reguliere activiteiten bestaat. Dat zijn going concern taken (vermeld in de financiële overzichten met beleidsproducten aan het eind van ieder programma) waar minder politieke sturing op nodig is, zolang er geen ess entiële beleidsafwijkingen zijn. Het Jaarverslag bevat: 1. Vier domeinen die zijn afgeleid van het collegeprogramma en de organisatieopzet: Sociaal, Fysiek, Veiligheid en Bestuur en middelen. Ieder domein bevat:  Het in de begroting vermelde hoofddoel, de ambitie waar aan gewerkt is en de relevante global goals waaran is bijgedragen.  Wat we hebben bereikt: Een tabel met daarin in één oogopslag de mate van doelrealisatie (nieuw) + een tekstuele toelichting daarop.  Wat daarvoor is gedaan: Een tabel met daarin in één oogopslag of gedaan is wat begroot was (nieuw) + een tekstuele toelichting op wat niet of anders is gedaan ten opzichte van wat voorgenomen of begroot was.  Het overzicht van baten en lasten op het niveau van beleidsproducten. Het resultaat op een programma wordt toegelicht als t.o.v.

de begroting sprake is van:  > € 100.000 in afwijking op het saldo, of in afwijking op de baten en lasten als dit uit oogpunt van begrotingsrechtmatigheid wenselijk is ;  afwijkingen die politiek van belang zijn;  structurele ontwikkelingen welke nog niet eerder vermeld zijn.  Onderdeel van “Wat heeft het gekost” is ook een toelichting op de mutaties in reserves. 2. Na Bestuur en middelen volgen de voorgeschreven overzichten: Algemene dekkingsmiddelen, Overhead, Vennootschapsbelasting en Onvoorzien. 3. In afzonderlijke paragrafen staat de beleidsverantwoording met betrekking tot de lokale heffingen en een aantal beheersmatige aspecten. Iedere paragraaf is een dwarsdoorsnede van de voorgaande domeinen op het gebied van:  lokale heffingen;  weerstandsvermogen en risicobeheersing;

4

       

onderhoud kapitaalgoederen; financiering; bedrijfsvoering; verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden; grondbeleid; investeringsprogramma 2022; Leeuwarden duurzaam; Sociaal domein Friesland.

Aan het eind van ieder domein zijn op basis van verplichte BBV-indicatoren verschillende maatschappelijke effecten van het beleid opgenomen. In bijlage 7 staat de nog in ontwikkeling zijnde Brede Welvaartsindex Leeuwarden. Die is bedoeld als een maat om de welvaart van mensen in Leeuwarden en de realisatie van de global goals te meten. Voor de vergelijking hiervan met andere gemeenten wordt u verwezen naar: www.waarstaatjegemeente.nl. Voor zover niet specifiek vermeld, hebben statistische gegevens in het jaarverslag als bron: eigen registratie gemeente Leeuwarden. De Jaarrekening (financiële rekening) bevat de financiële verantwoording over 2022 en vindt u in hoofdstuk 3. Na de beschrijving van de waarderingsgrondslagen (3.1) staat in paragraaf 3.2 het overzicht van baten en lasten met toelichting daarop, inclusief begrotingsrechtmatigheid, informatie in het kader van de Wet normering topinkomens (WNT), incidentele baten en lasten en het EMU saldo. De balans is toegelicht in paragraaf 3.3, de verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SiSa) in 3.4 en het overzicht baten en lasten per taakveld in 3.5. De controleverklaring van de accountant is opgenomen in hoofdstuk 3.6.

5

1. INLEIDING

1.1 Inleiding Waar staan we Inleiding Het jaar 2022 was opnieuw een heftig jaar. Terwijl het einde van de coronapandemie in zicht kwam, brak de Oekraïne-oorlog uit. Het gevolg was een stroom van Oekraïne-vluchtelingen terwijl in diezelfde tijd het aantal asielzoekers enorm toenam. Daarnaast waren veel boeren ontevreden over de landelijke stikstofmaatregelen en zij voerden veel acties. De stijgende energieprijzen brachten veel mensen in de financiële problemen. Op al deze terreinen moest de gemeente veel inzet plegen. Het jaar stond in het teken van gemeenteraadsverkiezingen en de vorming van een nieuw college. In het coalitieakkoord ‘Nu investeren in de toekomst. Vergroenen, verbinden, verwaarden.’ zijn de nieuwe ambities voor de komende vier jaar vastgelegd. Al eerder werden de social development goals (SDG’s), de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen, omarmd. De samenstelling van het college en de politieke kleuring bepalen het tempo en de keuzes in de uitvoering van het beleid. Tegen deze achtergrond doen we in deze jaarstukken verslag van wat er is gerealiseerd van de plannen die in de begroting 2022 zijn opgenomen. Start verbetering informatiewaarde De jaarstukken zijn qua opzet gewijzigd. De informatiewaarde is verbeterd. Tekstuele dubbelingen zijn weggelaten en de nadruk ligt meer op het bereiken van doelen, of we op koers liggen ( ) of niet (X).

Het gaat over de ambities uit de voorgaande bestuursperiode, zoals verwoord in het collegeprogramma 2018-2022. Veel ging er goed. Dat wordt in principe niet uitgebreid toegelicht, ervan uitgaande dat hier vrijwel geen politieke sturing op nodig is. Toegelicht wordt vooral wat beleidsinhoudelijk of financieel afwijkt ten opzichte van wat in de begroting 2022 staat. In de eerstvolgende begroting voeren we nog meer verbeteringen door, zoals het scherper verwoorden van de doelen. De staat van brede welvaart Brede welvaart gaat over alles wat mensen van waarde vinden, variërend van wonen, gezondheid tot veiligheid. Het bepaalt de aantrekkingskracht van Leeuwarden voor werkgevers om er zich te vestigen en voor inwoners om er te werken en te wonen. Andersom heeft de beschikbaarheid van werk invloed op het welzijn van inwoners. Brede welvaart is niet alleen uit te drukken in geld en economische groei, maar gaat ook over de kwaliteit van leven. Als je kijkt naar de staat van brede welvaart loopt Leeuwarden achter op het gebied van materiële welvaart en arbeidsmarkt. Wel zijn de inwoners van Leeuwarden tamelijk tevreden over hun eigen leven en woonomgeving. Het rapportcijfer dat men geeft voor geluk is 7,4. Opgaven op de arbeidsmarkt Leeuwarden scoort relatief minder goed op arbeidsparticipatie en werkloosheid. Dit zijn opgaven die blijvend om aandacht vragen.

In 2022 waren er minder mensen afhankelijk van een bijstandsuitkering. Meer mensen deden mee op de arbeidsmarkt of gingen terug naar school. Maar de verwachting is dat de arbeidsmarktomstandigheden voor Friesland in de komende jaren verder verslechteren. We moeten in regionaal verband keuzes maken in sociaal-economisch beleid, met oog voor grote opgaven als vergrijzing en de transitie naar circulaire economie. De krapte op de noordelijke arbeidsmarkt lijkt daarbij belemmerend te werken. 6

Onvoorziene uitdagingen De Vluchtelingencrisis, stikstofcrisis en hoge inflatie brachten zeer grote uitdagingen, op het terrein van opvang, (digitale) veiligheid en inkomen. Ze stelden de veerkracht van de samenleving en van de gemeente, zo kort na de coronacrisis, opnieuw op de proef. De maatschappelijke onrust nam toe. De opvang van ruim 500 Oekraïners, de overlastbestrijding in de Prinsentuin en de boerenprotesten vroegen om veel ambtelijke en bestuurlijke inzet. Daardoor zijn sommige voornemens niet of minder volledig uitgevoerd. Bijvoorbeeld een cybercrisisoefening en de organisatie van bijeenkomsten over inbraakpreventie konden niet doorgaan. De druk op sommige delen van de gemeentelijke organisatie was hoog. Sinds de oorlog in Oekraïne is de inflatie ongekend hoog geworden. De prijzen van heel veel producten, waaronder voedsel, gingen omhoog. We hebben kwetsbare gezinnen met hoge energielasten kunnen compenseren. Extra Rijksmiddelen waren er voor mensen om hun huis te isoleren en energie te besparen. Eind 2022 hebben we maatregelen getroffen om het bedrijfsleven in Leeuwarden te stimuleren om (versneld) in te zetten op de energie- en circulaire transitie. Dit moet tot herstel en groei van de economie leiden.

Sociale leefomgeving en veiligheid Veiligheid draagt bij aan de onderlinge contacten, aan de inzet en verantwoordelijkheid voor de leefomgeving en aan de deelname aan de samenleving. De veiligheid in Leeuwarden werd door de inwoners gewaardeerd met een ruime voldoende (6,8). Dat is vergelijkbaar met vorig jaar. Er zijn 3 wijken met een veiligheidsscore ‘code rood’: Binnenstad, Oud-oost, Heechterp & Schieringen. Net als in andere gemeenten van vergelijkbare omvang, is te zien dat na een daling in de coronaperiode, het totaal aantal misdrijven (diefstal, mishandeling, drugs-/drankoverlast e.d.) weer stijgt. Een veilige leefomgeving vraagt aandacht op verschillende vlakken: het gaat ondermeer om ondermijnende criminaliteit en om het toenemende aantal incidenten rond cybercrime. Van oudsher heeft Leeuwarden een grote sociale basis en sociale samenhang. Mensen in de buurt staan voor elkaar klaar en respecteren elkaar. In 2022 stond het versterken van de samenwerking met partijen die de sociale basis vormen, hoog op onze agenda. De gemeente moet de juiste randvoorwaarden creëren voor sociale samenhang. Met onder andere Amaryllis, V-O-L en de wijk- en dorpshuizen zijn hierover afspraken gemaakt. In de aanpak van eenzaamheid hebben (culturele) projecten tot meer ontmoeting geleid.

Ondanks alle eerder genoemde grote uitdagingen beschikt de Leeuwarder s amenleving over veerkracht: het vertrouwen in elkaar bleef stijgen. Het vertrouwen in instituties (waaronder de gemeente) nam wel iets af. We hebben in 2022 op verschillende manieren de dialoog met de samenleving gezocht. De uitdaging blijft om alle inwoners te vertegenwoordigen bij het nemen van besluiten; het verschil te maken ook voor mensen die nu weinig invloed ervaren. Investeren in mensen van de toekomst Leeuwarden heeft jongeren hard nodig. Maar veel jongeren ervaren stress en andere psychische klachten. Mede door de coronapandemie, ervaren jongeren gebrek aan perspectief en zijn ze onzeker. Het aantal jongeren dat geholpen wordt bij jeugdhulp en de jeugdbescherming steeg vergeleken met 2020 en is hoger dan landelijk. De vraag is hoe jongeren in een complexe samenleving weer toekomst gaan zien en zich gezond kunnen ontwikkelen. Gezonde mensen ervaren over het algemeen een betere kwaliteit van leven, zijn productiever en doen minder een beroep op de zorg. In 2022 bleef de achterstand onder jeugd en de werkeloosheid onder jongeren stabiel. Onze inspanningen zijn in toenemende mate gericht op preventie en het vergroten van kansen voor jongeren. Vooral ook in wijken waar de achterstanden en risico’s groot zijn, zoals in Leeuwarden Oost. Er zijn meer jeugdondersteuners op Plus IKC’s.

Meer kinderen konden ondermeer sporten,

7

zwem- of muziekles volgen met hulp van Sam&. Met projecten 'Van grond tot mond' en 'Kindermenu 2.0' werden scholieren gestimuleerd gezonder te eten. Fysieke leefomgeving Het is prettig wonen in Leeuwarden. Ook de omgeving wordt hoog gewaardeerd. Leeuwarden is groen, maar vergeleken met landelijke cijfers heeft Leeuwarden minder bomen en natuurgebied. De stikstofuitscheiding en fijnstofuitstoot zijn hier minder. Inwoners zijn volop bezig met de energietransitie, door het plaatsen van zonnepanelen en door de deelname aan energiecoöperaties. Een groeiende groep mensen wil duurzaam veranderen. Een belangrijke ruimtelijke uitdaging is om de fysieke leefomgeving zo in te richten en te onderhouden dat het de kwaliteit van leven van zowel de huidige als toekomstige generaties vergroot. De gemeente speelt een rol in het overbruggen van botsende belangen en het koppelen van kansen. Wij zijn ambitieus in het bereiken van de doelen uit het Klimaatakkoord (2015). Er is gewerkt aan een nieuwe strategie en uitvoeringsplannen om die doelen te bereiken. Door de hoge inflatie stegen de rente en bouwkosten. Daardoor kon er in de Zuidlanden minder gebied bouwrijp gemaakt worden en werden er minder bouwkavels verkocht. Duidelijk is dat er nieuwe woningen nodig zijn. Om dit te realiseren trekt de gemeente hierin op met andere overheden, organisaties en de bouwsector.

Met woningcoöperaties en huurdersorganisaties zijn prestatieafspraken gemaakt om binnen 10 jaar 800 sociale huurwoningen te bouwen. Er zijn ook woningbouwafspraken tussen Rijk en provincie gemaakt, die leiden tot een Woondeal met de gemeente. Voor initiatiefnemers van bouwplannen in de dorpen is het kader ‘Wonen in de dorpen’ vastgesteld. Doel is onder andere om jongvolwassenen en ouderen meer betaalbare mogelijkheden te bieden. Tot slot De gemeente voert zowel landelijke wetten als eigen beleid uit. Het gaat om taken die in het algemeen belang zijn voor onze inwoners. De komende bestuursperiode zetten we in op het versterken van de brede welvaart. Daarmee zetten we de leefwereld van onze inwoners centraal. De gemeente heeft niet op alle aspecten van brede welvaart evenveel invloed. We doen wat binnen onze rol en mogelijkheden ligt. Op veel terreinen is het afgelopen jaar beleid gemaakt en zijn grote plannen ontwikkeld (Leeuwarden Oost, Volhoudbaar 2.0, op het gebied van wonen). De resultaten van de uitvoering worden in de hiernavolgende jaren zichtbaar. De complexiteit van de opgaven is een factor om rekening mee te houden en bepaalt mede het tempo van realisatie. Feiten en cijfers vertellen in dit verband niet alles. Maar ze kunnen wel helpen in het debat over de toekomst en om keuzes te onderbouwen. Investeren in de toekomst is een opdracht van ons allemaal.

We zoeken actief de samenwerking met anderen. Het is de taak van de gemeente om het algemeen belang, zekerheden en kwaliteit voor iedereen, te blijven borgen.

Financieel resultaat Het rekeningresultaat over 2022 is € 3,85 mln voordelig. In totaal wordt € 31,3 mln via de reserves budgetoverheveling meegenomen naar 2023. De hoogte van dit bedrag houdt deels verband met de corona-, de vluchtelingen- en inflatiecrisis. Een deel ontstaat omdat Leeuwarden, als centrumgemeente aan het eind van ieder jaar Rijksmiddelen ontvangt, die het jaar daarop pas ingezet worden. De overheveling betreft bijvoorbeeld:  Middelen ontvangen in het kader van Social Domein Fryslân (€ 6 mln);  Nog te betalen subsidie WTC (€ 3 mln);  Middelen energiecompensatie (€ 4,6 mln). Aan het positieve rekeningresultaat hebben ondermeer bijgedragen:  een hogere uitkering van € 7 mln uit het Gemeentefonds (o.a. verwerkte extra baten uit de decembercirculaire); 8





een voordeel van € 2,9 mln op de Rijksbijdrage voor de opvang van Oekraïners, omdat de werkelijke gemaakte kosten per opvangplek (doorberekening van o.a. huur, catering, schoonmaak, beveiliging en personeel) lager liggen dan het normbedrag dat het Rijk hiervoor vergoed; minder zorgkosten voor beschermd wonen (€ 2,2 mln), omdat de aanvankelijke grote cliënten-instroom na openstelling van de Wet langdurige Zorg in de loop van 2022 stabiliseerde (minder cliënten dan begroot) en de kosten per cliënt lager waren.

De grootste tegenvallers zijn:  een additionele storting in de reserve grondexploitatie om risico’s af te dekken (€ 5,5 mln)  extra uitgaven aan Jeugdzorg (€ 4 mln) omdat door het gewijzigde woonplaatsbeginsel Leeuwarden voor meer jeugd financieel verantwoordelijk is geworden, maar ook omdat de (psychische) problematiek onder jongeren is toegenomen;  een storting in de voorziening arbeidsgerelateerde verplichtingen door gewijzigde regelgeving (€ 2,7 mln);  een vennootschapsbelastinglast (€ 2 mln);  een afboeking van investeringskosten van het gebouw De Skalm (€ 2 mln);  een afwaardering op investeringen in de openbare ruimte, gebied WTC/Cambuurstadion (€ 1,1 mln). De Oekraïne-oorlog en inflatie waren geenszins voorzien. Voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen ontving de gemeente € 12,2 mln van het Rijk. Ook voor de inflatieproblematiek ontving de gemeente een Rijksbijdrage van € 13,9 mln. Daarnaast stelde de gemeente zelf € 6,3 mln beschikbaar ter compensatie van energieprijzen voor de minima en voor flankerende maatregelen gericht op het bedrijfsleven. De gemeente hield in 2022 de financiële positie op peil. Ook de stand van de Algemene Reserve (AR) is solide. De AR blijft boven de vastgestelde nieuwe ondergrens van € 15 mln en is voldoende om de geïnventariseerde risico’s op te vangen.

Alle ombuigingen waartoe is besloten in het kader van de vorige bestuursperiode zijn inmiddels volgens plan gerealiseerd of krijgen hun afronding in 2023. Hoe is het geld besteed? Figuur 2 Lasten

Totaal

688.900 K

9

Waar kwam het geld vandaan? Figuur 3 Baten

Totaal

688.900 K

Figuur 4 Baten excl. algemene uitkering

Totaal

294.647 K

10

Zichtbare resultaten Veel ging er goed, maar er waren ook zaken die beter konden. We noemen er hier een paar die in het oog springend zijn. Wat ging goed 1. De organisatie van de noodopvang van Oekraïense vluchtelingen verliep goed. 2. Met de reconstructie van de Prof. Mr. P.S. Gerbrandyweg is het programma Vrij-Baan afgerond. Vrij-Baan heeft in positieve zin bijgedragen aan de leefbaarheid, de verkeersveiligheid en bereikbaarheid van de stad. 3. Het wandelende Bosk heeft als project binnen Arcadia nationaal en internationaal aandacht getrokken en veel mensen in beweging gebracht. Bosk is onlangs (maart 2023) uitgeroepen tot de winnaar van de Evenementen Innovatieprijs. Wat kan beter 1. Jongeren met problemen moeten sneller professionele hulp kunnen krijgen. Er zijn aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor extra personeel bij het Jeugdexpertteam (JET) om de wachtlijsten in de Jeugdzorg te verkorten. 2. Minder vertraging in de uitvoering van infrastructurele projecten (o.a. fietsroutes, vervanging verkeersregelinstallaties). De andere kant van de medaille is, dat er wel kostenefficiënter wordt gewerkt door de uitvoering met andere werkzaamheden in de openbare ruimte te combineren. 3. Om in 2035 een klimaatadaptieve gemeente te zijn, moet het tempo van de uitvoering van projecten omhoog.

11

1.2 Inflatie Inleiding Op het moment van schrijven van deze jaarstukken heeft Nederland te maken met een aanhoudend hoge inflatie. In het najaar van 2021 liep de inflatie al op en dit zette in 2022 door. Grondstoffen werden duurder. Stijging van prijzen leidde tot stijging van lonen, waardoor de prijzen weer stegen (loon-prijsspiraal). Na de coronacrisis steeg de consumptievraag weer. Ook dit veroorzaakte weer een prijsstijging. En de grootste factor is de oorlog in Oekraïne, die veroorzaakte een grote stijging van de energieprijzen. De consumenten prijs index (inflatiepercentage) over het jaar 2022 is gemiddeld uitgekomen op 10%. In februari 2023 was het inflatiecijfer 8% ten opzichte van februari 2022 (bron: CBS). De uitzonderlijk hoge inflatie was niet voorzien in de begroting 2022 en werkt door in 2023. Vooral de stijging van energiekosten raakt de mensen met lagere inkomens. Daarom heeft het Rijk besloten tot compensatiemaatregelen. Ook de gemeente Leeuwarden heeft een aanpak vastgesteld. Deze aanpak van inflatie in Leeuwarden richt zich op inwoners, bedrijfsleven, partijen en de gemeentelijke bedrijfsvoering. In de volgende alinea’s wordt deze aanpak verder toegelicht.

Compensatie kwetsbare gezinnen Het Rijk nam maatregelen om in 2022 huishoudens te compenseren voor de gestegen energ ielasten via een energietoeslag van € 1300 voor inwoners tot 120% van de toepasselijke bijstandsnorm. Ook in 2023 wordt deze energietoeslag toegekend. Het compenseren voor de gestegen energielasten is voor een grote groep inwoners noodzakelijk, omdat zij anders door deze extra lasten onder de armoedegrens raken. De gemeenteraad besloot op 30 november 2022 om de compensatie voor 2022 uit te breiden naar 125% en bedragen van € 800, € 500 en € 300 in stappen beschikbaar te stellen tot 150% van de bijstandsnorm. Ook studenten met een eigen energiecontract op naam konden en kunnen gebruik maken van deze regelingen. Het Rijksbudget 2022 voor de energietoeslag bedraagt € 13,9 mln. Het raadsbesluit voor uitbreiding van de regelingen 2022 beslaat een bedrag van € 4,4 mln, voor € 4,05 mln gedekt uit de Algemene Reserve en voor € 0,35 mln uit het programma Werk en inkomen. In totaal was in 2022 een budget van € 18, 3 mln beschikbaar. De uitvoering van de regelingen voor de energietoeslag eindigt op 1 juli 2023. Vooralsnog hebben meer dan 10.000 inwoners gebruik gemaakt van de regelingen en is het beslag op het budget € 14,6 mln in totaal.

Flankerende maatregelen gericht op het bedrijfsleven Veel ondernemers staan voor scherpe keuzes: de hoge kosten doorbereken, interen op marges, de productie stilleggen of zelfs stoppen. De stijging van energielasten is hierbij een grote factor. De opgave om alles op te lossen ligt niet op het bord van de gemeente. De gemeente kan met flankerend beleid wel iets betekenen en wil investeren in structuurversterkende maatregelen voor de lange termijn. Leeuwarden wil bedrijven (versneld) laten inzetten op de energie- en circulaire transitie. Op die manier kunnen we bedrijven naast het focussen op korte termijn doelstellingen, ook laten inzetten op projecten die na deze periode van hoge inflatie voor herstel en groei kunnen zorgen. De raad stelde hiervoor op 21 december 2022 een pakket structuurversterkende maatregelen vast om het bedrijfsleven in de gemeente Leeuwarden te ondersteunen. Dit pakket heeft vier hoofdlijnen: (1) energiecoaches en energieadvies; (2) innovatiefonds energie- en circulaire transitie voor ondernemers; (3) project toekomstbestendig ondernemen in verduurzaming en energie;

12

(4) omscholingstrajecten naar sectoren in de energietransitie. De omvang van het pakket bedraagt € 1,9 mln, voor uitvoering daarvan gelijk verdeeld over 2023 en 2024. Besluitvorming financiën inflatieproblematiek samengevat Tabel 1 Besluit Collegebesluiten: 5-4-2022, 26-4-2022, 146-2022, 13-9-2022 Raadsbesluit 30-11-2022 Raadsbesluit 21-12-2022 Raadsbesluit 22-3-2023

Doel

Bedrag

Inwoners, energietoeslag

€ 13,925 mln

Inwoners, energietoeslag Bedrijfsleven Aan gemeente

€ 4,4 mln € 1,9 mln € 2,514 mln

Dekking Rijksbijdrage

€ 4,05 mln Algemene Reserve € 0,35 mln Werk en Inkomen Algemene Reserve Algemene Reserve

gelieerde partijen

Vervolg In maart 2023 nam de raad een besluit om ook steun te verlenen aan gesubsidieerde, gecontracteerde en verbonden partijen die door de hoge inflatie geraakt worden. Onderdelen in de gemeentelijke bedrijfsvoering die besluiten vereisen om de continuïteit te v erzekeren zijn: energiekosten gemeentelijke gebouwen, restantkredieten, voorzieningen, loonkosten personeel, inhuur en IT-contracten. De impact van inflatie en de nodige (financiële) maatregelen worden ingepast in de planning - en controlcyclus 2023 en daarmee in de monitoring van de financiële positie van gemeente Leeuwarden. Mogelijke baten (waaronder een specifieke regeling voor sport en aanpassing van het gemeentefonds bij de meicirculaire) worden meegenomen in de voorbereiding van de begroting 2024.

13

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Jaarverslag

2. JAARVERSLAG

2.1 Programma's 2.1.1 Domein Sociaal Portefeuillehouders: Gijs Jacobse, Nathalie Kramers, Hein Kuiken en Abel Reitsma.

Doel en ambitie 2018-2022 Strategisch doel: Iedereen doet mee en iedereen telt mee. Ambitie: We bouwen aan een ‘inclusief’ Leeuwarden: een gemeente waarin iedereen kan meedoen én meekomen. Daarom willen we iedereen actief bij de samenleving betrekken. We helpen zoveel mogelijk mensen aan het werk. Ook mensen die kwetsbaar zijn en op grotere afstand van werk staan. Dat doen we samen met ondernemers, onderwijs - en kennisinstellingen en belangenorganisaties. Ook doen we er alles aan om inwoners bestaanszekerheid te bieden en we helpen voorkomen dat mensen vastlopen in armoede en schulden. We richten ons daarbij steeds vaker op het versterken van de sociale netwerken van mensen die tijdelijke of permanente ondersteuning nodig hebben. We kiezen voor vernieuwing van het Sociaal domein. We zetten de ingezette ontwikkeling voort en verdiepen deze waar mogelijk. We organiseren de ondersteuning anders. Zo kunnen we de juiste hulp dichtbij mensen bieden, tegen lagere kosten. Daarbij kijken we nog beter wat inwoners zelf in hun eigen leefomgeving kunnen organiseren. Zo kunnen we hulp en zorg waarborgen voor wie dat echt nodig heeft. We maken daarbij gebruik van de programma’s Stedelijke vernieuwing Leeuwarden Oost en Onderwijs, Economie en Arbeidsmarkt. Met betrokken partijen willen we het academisch klimaat van de stad verder versterken.

Het succes van LF2018 benutten we om de dynamiek van Leeuwarden blijvend te versterken. De prestaties in het sociaal domein dragen bij aan de volgende global goals:

    

Uitbannen van armoede (1) Goede gezondheid en welzijn voor iedereen (3) Inclusief, gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs voor iedereen (4) Inclusieve, economische groei en fatsoenlijk werk voor iedereen (8) Verminderen ongelijkheid (10)

14

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Jaarverslag

Wat is er bereikt?  = doelrealisatie op koers of gelukt X = doelrealisatie niet op koers/niet gelukt O = wijkt anderszins af Tabel 1 Doelrealisatie Nr.

Te bereiken doelstelling

Status doelrealisatie

1. Programma Werk en inkomen 1.1 Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen 1.2 Armoedebestrijding zodat iedereen mee kan doen

 

2. Programma Sociale basis 2.1 Sociale basis 2.2 2.3

Door onderwijs de kans vergroten op werk en een gezond leven Beperken van ongelijkheid (door achterstanden weg te werken)

  O

2.4 2.5

Door sporten de kans vergroten om mee te doen aan de samenleving Door cultuur sociale, economische en duurzame groei aanjage n

 

3. Programma Jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning 3.1 Vernieuwing Jeugdhulp

O

3.2



Vernieuwing maatschappelijke ondersteuning

Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 2 Domein

Begroting Begroting Begroting Rekening

Rekening

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting saldo saldo

R2DOM001 - Sociaal

lasten

baten

saldo

lasten

baten

R2PRG005 - Werk en inkomen R2PRG020 - Sociale basis

162.664

87.636

-75.028

162.896

90.490

-72.406

2.622

73.759

18.215

-55.544

71.232

17.627

-53.604

1.939

R2PRG021 - Jeugdzorg en maatsch. ondersteuning Totaal 2022

148.025

5.065

-142.960

147.808

5.060

-142.748

212

384.448

110.916

-273.532

381.936

113.177

-268.759

4.773

Impuls Sociale Investeringen Tabel 3

Bedragen x € 1.000 2022 2023

Impuls Sociale Investeringen (ISI)

Startbudget (via overheveling) Motie: Frysk Taalbelied Motie: Werkgroep Fairtrade/SDG Motie: Bestrijden menstruatiearmoede Aanvulling ISI (1 e begr.wijziging 2021) Motie: eerste vrouw (H. Buisman-Blok Wijbrandi) Structurele aanvulling Coalitieakkoord 2022-2026

127 -25 -12

Totaal

180

15

180

-10 100 -25 50 205

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Jaarverslag

Programma Werk en inkomen Toelichting op wat er is bereikt en gedaan  = voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken op koers of gelukt X = voorgenomen prestatie niet op koers/niet gelukt O = wijkt anderszins af en is daarom het toelichten waard Tabel 4 Nr.

Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken

Te verantwoorden afwijking inhoudelijk

financieel

1.1

Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen

1.1.1 1.1.2 1.2

Vermindering gebruik bijstand Programma Onderwijs, Economie en Arbeidsmarkt Armoedebestrijding zodat iedereen mee kan doen

 O

O

1.2.1 1.2.2

Doorbreken van de regeneratie van armoede Het vergroten van de bestaanszekerheid

 O

 O

1.2.3

Verbeteren van dienstverlening en bedrijfsvoering van de financiële hulpverlening





1.2.4

Aanpak schuldenproblematiek

O





1.1 Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen  Het bevorderen van economische kansen en werk voor iedereen is een continu proces. In 2022 is het gebruik van de bijstand verminderd, waardoor meer mensen konden meedoen op de arbeidsmarkt of naar school zijn gegaan. Op sommige onderdelen (beschut werk) blijven de resultaten achter, op andere onderdelen zijn de resultaten beter (lagere instroom, meer inzet loonkostensubsidie). a. Meer mensen uitgestroomd uit de bijstand. In 2022 werd, vanwege de nasleep van de coronapandemie, een lichte toename (50) van het bijstandsvolume verwacht. In plaats van een toename is het gelukt om het bestand te laten dalen en meer mensen te laten participeren op de arbeidsmarkt. Het bestand is gedaald met 160 bijstandsgerechtigden. Belangrijke oorzaak is dat de instroom (beroep op bijstand) is afgenomen. Door de daling van het bestand zijn ook de totale kosten van de bijstand gedaald. b. De wettelijke aantallen beschutte werkplekken zijn niet gerealiseerd. Iedereen die in aanmerking komt voor beschut werken is geholpen. Er is geen wachtlijst. In 2022 is Leeuwarden, met de andere aandeelhoudende gemeenten in Caparis NV, gestart om het aantal verder te verhogen. Ultimo 2022 zijn in onze gemeente 56 beschutte werkplekken ingericht. De wettelijke taakstelling was 72 beschutte werkplekken.

Dat dit niet is gelukt, ligt aan een combinatie van externe factoren, zoals het aantal aanmeldingen, verhuizingen, overlijden en eventuele noodzakelijke voorschakeltrajecten. c. Het inzetten van het instrument loonkostensubsidie heeft tot meer plaatsingen geleid van mensen met een arbeidsbeperking. In 2022 zijn 78 kandidaten geplaatst. Het doel van 50 is hierdoor gehaald. d. In 2022 is het bijstandsbestand beter in beeld gekomen. Hierdoor zijn meer mensen in beweging gebracht. We hebben ingezet op het spreken van de groep met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Daarbij zijn de groeimogelijkheden besproken en hebben we waar mogelijk ingezet op activering. 1.1.2 Onderwijs, Economie en Arbeidsmarkt (OE&A): andere werkwijze O In 2022 is binnen OE&A veel gerealiseerd: inflatiepakket ondernemers en bedrijfsleven, steunmaatregelen, crisisdienstverlening, professionalisering en uitbreiding van de arbeidsmarktregio en haar samenwerkingsverband Fryslân Werkt!

16

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Jaarverslag

Inmiddels zijn veel doelstellingen bereikt. Er is voldoende fundament om door te gaan. Kern is het verbeteren van de match op de arbeidsmarkt, en ook om ons aanbod aan te laten sluiten bij ons onderwijs, onze economische strategie en onze regio. De huidige vorm van programmatisch sturen is door de tijd ingehaald. We gaan OE&A daarom op een andere manier vorm geven.

1.2 Armoedebestrijding zodat iedereen mee kan doen  De doelstelling om de armoede te bestrijden zodat iedereen mee kan doen ligt op koers. 2022 is het eerste jaar dat de energietoeslag is uitbetaald. Voor de inwoners tot 125% van de bijstandsnorm is bijna 100% van de groep waarvoor de energietoeslag bedoeld was , bereikt. Inwoners (125% tot 150% van de bijstandsnorm) die niet in aanmerking kwamen voor de energietoeslag konden een beroep doen op een gemeentelijke energievergoeding van € 300, € 500 of € 800. De aanvraagtermijn van deze regeling loopt door in 2023. Met behulp van beide regelingen verwachten we veel huishoudens te kunnen ondersteunen. We konden in 2022 10% meer kinderen ten opzichte van 2021 maatschappelijk laten participeren door ze gebruik te maken van Sam& (het kindpakket). Ter verbetering van de financiële hulpverlening is de zogeheten OpMaat-methode verder uitgerold. Voor circa 80% van de doelgroep bieden de wetten, regels en reguliere instrumenten voldoende bestaanszekerheid. Voor de overige 20% bieden we een andere oplossing via OpMaat. Medewerkers zijn ook geschoold in communicatie met inwoners op B1 niveau. 1.2.2 Vergroten bestaanszekerheid: gebruik minimaregelingen O Het gebruik van bijzondere bijstand is licht gedaald. Het gebruik van de studietoeslag is gestegen van 124 naar 148 gebruikers.

Er is de afgelopen jaren een daling te zien van het aantal bewoners met een minimuminkomen. Logisch gevolg is dat ook het aantal gebruikers van de minimaregelingen (met een inkomensgrens gelijk aan het minimum) niet stijgt, ondanks dat ook in 2022 blijvend is ingezet op communicatie. 1.2 4 Aanpak schuldenproblematiek vordert O Afgelopen jaar is gestart met de voorbereidingen voor het realiseren van het uitvoeringsplan preventie schulden. Dit plan is in de tweede helft van 2023 gereed.  Meer vroegsignalering In 2022 zijn meer inwoners voor de vroegsignalering benaderd. In 2021 hebben de wijk- en dorpenteams van Amaryllis 769 signalen opgepakt. In 2022 hebben de wijk - en dorpenteams 1.504 signalen opgepakt. 405 huishoudens waren al bij Amaryllis in beeld en ontvingen al financiële ondersteuning. Naar aanleiding van het vroegsignaal is er contact met hen opgenomen en hulp geboden. 1.099 huishoudens waren nog niet voor ondersteuning bij Amaryllis in beeld. Met 41% (451 huishoudens) daarvan is contact tot stand gekomen. Dat wil zeggen dat de boodschap van vroegsignalering is overgebracht. Dit leidde bij 33% (150) tot aanvaarding van de hulp in dezelfde maand. Hierbij kan opgemerkt worden dat de indirecte en latere effecten van vroegsignalering niet zichtbaar worden uit deze cijfers.

Het gaat dan bijvoorbeeld over mensen die naar aanleiding van een folder alsnog zelf een regeling of betaling doen en mensen die in een volgende maand alsnog contact opnemen voor hulp. Om de voorkomen dat inwoners als gevolg van inflatie in de schulden terecht komen en om de effectiviteit van de vroegsignaleringsaanpak te verbeteren heeft Amaryllis per 1 oktober 2022 een extra vroegsignaleringsteam geformeerd. Dit team opereert gemeentebreed en bestaat uit drie ervaringswerkers en twee sociaal werkers. In 2022 heeft dit team 390 signalen opgepakt. De capaciteit van het team is in de loop van 2022 opgeschroefd naar 150 signalen per maand. Het komende jaar wordt met behulp van dit team verkend hoe de

17

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Jaarverslag

prioritering van de signalen van de betalingsachterstanden en de benadering van bewoners verder kan worden verbeterd. De eerste resultaten van de inzet van het pilotteam ontvangt de gemeente in mei van Amaryllis. Om de toegankelijkheid van de schuldhulpverlening te verbeteren zijn in 2022 voorbereidingen getroffen voor aansluiting bij de Nederlandse schuldhulproute.  Kwaliteitsslag op de inzet van energiecoaches In 2022 zijn extra Rijksmiddelen voor de aanpak van energiearmoede ontvangen. Hiermee is een extra impuls gegeven aan het sociaal energiebeleid en de inzet van de energiecoaches. Daartoe is het Plan van Aanpak energiearmoede geactualiseerd en is ervoor gekozen om eerst een kwaliteitsslag te maken bij de energiecoaches. De energiecoaches hebben in 2022 meer tools gekregen om inwoners inzicht te geven in hun financiële situatie. Daarnaast bieden de energiecoaches een beter aanbod aan laagdrempelige maatregelen om het energieverbruik te verminderen.  Pilot SchuldenvrijLWD gestart Per 1 oktober 2022 is in Leeuwarden Oost de pilot SchuldenvrijLWD gestart. De eerste deelnemers aan de pilot zijn in 2023 ingestroomd. Gedurende de pilot wordt narratief onderzoek ingezet. Bij deze vorm van onderzoek worden regelmatig ervaringen van deelnemers en stakeholders opgehaald waarmee de aanpak kan worden verbeterd.

 Begeleiding jongeren met schulden In de periode 2019 tot en met 2022 zijn in totaal 25 jongeren in het project Jongeren & Schulden ingestroomd. Hiervan zijn acht jongeren in 2022 ingestroomd. Van de 25 jongeren hebben inmiddels zes jongeren de opleiding afgerond en/of zijn uitgestroomd naar werk. Om het bereik, de aanpak en de begeleiding voor de jongeren te verbeteren, zijn per 1 januari 2023 twee trajectbegeleiders (2 * 0,5 fte) bij het jongerenteam aangesteld en wordt in 2023 aangesloten bij het Jongeren Perspectief Fonds. Lichte stijging in curatieve schuldhulpverleningstrajecten Voor inwoners met problematische schulden zijn curatieve schuldhulpverleningstrajecten ingezet. Tabel 5 Aantal curatieve trajecten schuldhulpverlening in 2022 2019

2020

2021

2022

Particuliere trajecten Ondernemers

403 46

243 32

325 29

330 32

Totaal

449

375

354

362

Bron: KBNL, Zuidweg & Partners

Wat heeft het gekost? Tabel 6 Programma Lasten Baten

Begroting primitief 137.834

Begroting na wijziging 162.214

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 154.399 7.815

87.749

78.482

81.336

2.854

Saldo van baten en lasten

-50.085

-83.732

-73.064

10.669

Toevoegingen aan reserves

0

450

8.497

-8.047

Onttrekkingen aan reserves

0

9.154

9.154

0

Saldo van toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Resultaat

0

8.704

657

-8.047

-50.085

-75.028

-72.406

2.622

18

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Jaarverslag

Toelichting resultaat met kort overzicht reservemutaties De afwijking tussen begrote en gerealiseerde reservemutaties bestaan uit: Budgetoverheveling react EU, herstelmiddelen regionaal Budgetoverheveling react EU, herstelmiddelen lokaal Budgetoverheveling uitvoering Tozo Budgetoverheveling uitvoering kinderopvangtoeslagaffaire Budgetoverheveling energietoeslag Budgetoverheveling Armoede en Schuldhulp (€ 525.000 - al begroot € 450.000) Totaal hogere toevoeging (hogere lasten)

€ 1.317 € 1.482 € 372 € 203 € 4.598 € 75 € 8.047

Zie hoofdstuk 2.3 Voorgenomen budgetoverhevelingen voor een toelichting op budgetoverhevelingen. Tabel 7 Beleidsproduct R2PRG005 - Werk en inkomen R2BLP027 - Arbeidsmarkt en sociale integratie R2BLP030 Inkomensvoorziening R2BLP031 Armoedebestrijding R2BLP050 - Lijkbezorging Totaal

Begroting

Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting

Rekening

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Saldo

30.593

5.543

29.456

5.759

1.136

216

1.352

97.719

77.454

99.291

79.893

-1.572

2.439

867

34.275

4.638

34.128

4.834

147

195

342

77

0

21

4

57

4

60

162.664

87.636

162.896

90.490

-232

2.854

2.622

BLP027 Arbeidsmarkt en sociale integratie (voordeel € 1.352.000)

Dit beleidsproduct arbeidsmarkt en sociale integratie heeft een positief resultaat door verminderde bezetting Vizier op Werk (€ 0,37 mln), minder bezetting in de Sociale Werkvoorziening dan gefinancierd (€ 0,32 mln) en extra middelen voor beschut werk (€ 0,38 mln) die vanaf 2023 intensiever ingezet worden. Tot slot is er een incidenteel voordeel op een project van het Europees Globaliseringsfonds van € 0,17 mln. BLP030 Inkomensvoorziening (voordeel € 867.000)

Op de BUIG is sprake van een tekort ten opzichte van het Rijksbudget van € 10 mln. Dit is in de begroting 2022 afgedekt voor € 7,4 mln. Voor het restant wordt een beroep gedaan op het vangnet van het Rijk. Van het Rijk is voor de meerjarige uitvoering van de Tozo een vergoeding in de vorm van een lumpsum ontvangen. Hiervan blijft het benodigde deel (€ 372.000) via de voorgenomen budgetoverheveling voor de uitvoering Tozo beschikbaar en is € 241.000 vrijgevallen ten gunste van 2022. 1.1.1 Vermindering gebruik bijstand O Door een lagere instroom van bijstandsgerechtigden zijn de uitvoeringskosten van Publieke Dienstverlening € 439.000 lager uitgevallen. Lagere voorziening debiteuren en lager gemeentelijk aandeel in leningen door toename aflossingen € 146.000 voordelig. BLP031 Armoedebestrijding (voordeel € 342.000)

1.2.2 Vergroten bestaanszekerheid: minimaregelingen en bijzondere bijstand O Net als eerdere jaren is er sprake van een onderschrijding van het budget bij de minimaregelingen en de bijzondere bijstand. De onderschrijding is dit jaar € 267.000. Ook is € 390.000 euro ingezet als dekking voor de aanpak van inflatie via de energiekosten van inwoners. Bij de individuele inkomenstoeslag en de studietoeslag is er, zoals hierboven

19

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Jaarverslag

beschreven, sprake van een gelijkblijvend respectievelijk stijgend aantal verstrekkingen. Bij de bijzondere bijstand is het aantal verstrekkingen ten opzichte van 2021 afgenomen. Voor 2023 is de vermogensgrens voor de bijzondere bijstand verhoogd om meer mensen in aanmerking te laten komen voor de regeling.

Betrokken verbonden partijen  



Stichting Kredietbank Nederland (KBNL) te Leeuwarden Caparis NV te Drachten Sociale Werkvoorziening Fryslân te Drachten

20

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Jaarverslag

Programma Sociale basis Toelichting op wat er is bereikt en gedaan  = voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken op koers of gelukt X = voorgenomen prestatie niet op koers/niet gelukt O = wijkt anderszins af en is daarom het toelichten waard Tabel 8 Nr.

Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken

2.1

Versterking sociale basis

2.1.1 2.2 2.2.1

Sociale basis Door onderwijs de kans vergroten op werk en een gezond leven Versterken ontwikkeling jonge kind

2.2.2

Versterken samenhang en kwaliteit voor- en vroegschoolse educatie

2.3 2.3.1

Beperken van ongelijkheid (door achterstanden weg te werken) Aanpakken laaggeletterdheid lokaal en regionaal

2.3.2 2.4 2.4.1

Wet Inburgering 2021 Door sporten kans vergroten om mee te doen aan de samenleving Beweeginitiatieven sport ontplooien

2.5 2.5.1

Door cultuur, sociale, economische en duurzame groei aanjagen Cultuur en coronapandemie

2.5.2 2.5.3

Cultuur in 2022 Talentontwikkeling

2.5.4 2.5.5

M eertaligheid Aanpak eenzaamheid

2.5.6 Inzet Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) in 2022 * zie voor toelichting 2.3 Voorgenomen budgetoverhevelingen.

Te verantwoorden afwijking inhoudelijk

financieel



O*

 

 

 O

O* O*





     

O     

2.1 Versterking sociale basis  De sociale basis is het geheel van informele contacten en netwerken van bewoners(organisaties) en vrijwilligers(organisaties). Het versterken van het netwerk binnen de sociale basis ligt op koers. Een sterke sociale basis bestaat uit inwoners die zich inzetten voor elkaar en voor hun wijk of dorp. Vanuit de Visie versterking sociale basis heeft de gemeente in 2022 gewerkt aan een sterk netwerk en goed partnerschap. De gemeente werkt hierin samen met onder andere Amaryllis, V-O-L, de wijk- en dorpshuizen, wijkpanels en dorpsbelangen. De gemeente is initiator, verbinder en faciliteert. We schuiven aan wanneer gewenst, zonder over te nemen. In de begroting 2023 is vervolgfinanciering van het Mienskipfonds geregeld voor de jaren 2023 en 2024 (zie brief B&W van 20-12-2022).

2.2 Door onderwijs de kans op werk en een gezond leven vergroten  Het vergroten van de kans op werk en een gezond leven is een continu streven, waar ook in 2022 volop aan is gewerkt. Steunstructuur 12-: voorloper in het programma School en omgeving De steunstructuur 12- is uitgebreid door de inzet van meer jeugdondersteuners op Plus IKC’s (9 in totaal). Daarmee is de ambitie voor 2022 behaald. De onderwijskoepels, kinderopvangorganisaties en gemeente Leeuwarden hebben een lokale coalitie gevormd die de rijke schooldag verder gaat

21

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Jaarverslag

intensiveren. Om ervoor te zorgen dat alle leerlingen zichzelf ten volle kunnen ontplooien wordt met de rijke schooldag in het primair en voortgezet onderwijs een impuls gegeven aan de brede talentontwikkeling, met aanvullende activiteiten op het gebied van sport, cultuur, cognitieve begeleiding en sociaal-emotionele ontwikkeling. Elk IKC bepaalt op basis van analyses hoe het extra aanbod eruit komt te zien. Het ministerie van OCW heeft de coalitie in Leeuwarden in 2022 aangewezen als voorloper in het programma School en omgeving. De lokale coalitie Leeuwarden neemt deel aan een kennisnetwerk dat voor het landelijke programma is samengesteld. Kansen voor kinderen in Leeuwarden Oost In Leeuwarden Oost wordt voortgebouwd op het fundament van Kansen voor Kinderen, door op jonge leeftijd te investeren in een goede basis. Daarvoor zijn elf IKC’s geselecteerd, waar de problemen en risico’s het grootst zijn. Negen van deze IKC’s staan in het gebied Leeuwarden Oost en twee IKC’s zijn als satelliet gekoppeld aan het programma School en Omgeving. Op de elf IKC’s zitten totaal 2.000 kinderen om de kansen op een goede ontwikkeling in de volle breedte te vergroten.

2.3 Beperken van ongelijkheid (door achterstanden weg te werken) O Voor het beperken van ongelijkheid door achterstanden weg te werken lag de focus in 2022 op de aanpak van laaggeletterdheid en van inburgering. In november 2022 is een regionaal overleg opgestart met alle Friese gemeenten over de aanpak van laaggeletterdheid. Hierin wordt bepaald hoe de middelen worden ingezet. Het overleg vindt ieder kwartaal plaats en elke gemeente is aangehaakt. Doelstelling was om het bereik van Nederlands als eerste taal (NT1) deelnemers met 30% te verhogen. In 2022 was 32% van het aanbod gericht op NT1. De doelstelling van de uitrol van de Bieb op School (dBos) in het primair onderwijs is gehaald. Er kwamen in het schooljaar 2021/2022 vijf scholen bij, waardoor het aantal is uitgekomen op 42. Hierbij zijn drie scholen uit aandachtswijken: IKC De Kinderkoepel, OBS De Oldenije en IKC Aventurijn. De Krunenstrobbe in Jorwert is gefuseerd met de Stjelp in Baard, waardoor het uiteindelijke aantal 41 is geworden. 2.3.2 Wet Inburgering 2021: uitvoering opgepakt O Voor de dienstverlening onder de nieuwe wet inburgering heeft de gemeente de maatschappelijke begeleiding bij Vluchtelingenwerk belegd. Ook het financieel ontzorgen en financieel zelfredzaam maken is door Vluchtelingenwerk gedaan. De Participatieverklaringstrajecten zijn door het Friesland College uitgevoerd.

Zij hebben de achterstand die was opgelopen door de coronapandemie weggewerkt. Voor de drie verplichte leerroutes onder de nieuwe wet inburgering is voor de B1- en de Z-route Stavoor gecontracteerd. We hebben met alle Friese gemeenten de ROC’s bereid gevonden een pilot op te starten: Deelname in de Onderwijsroute. Voor de Module Arbeidsmarktparticipatie is nog geen invulling gevonden in 2022. Ook voor de participatie (800 uur per inburgeraar) binnen de Z-route was in 2022 nog geen dienstverlening. Mede hierdoor nemen we wat over is in 2022 mee naar 2023 om in te zetten voor de hogere taakstelling op te huisvesten inburgeraars die we in 2023 krijgen. Zie de toelichting reserve budgetoverheveling in overzicht 2.3. Voor de ondertussengroep (mensen die onder de oude inburgeringswet vallen) hebben we in 2022 twee consulenten in dienst genomen. Zo wordt deze groep goed begeleid.

2.4 Door sporten kans vergroten om mee te doen in de samenleving  In 2022 zijn diverse beweeginitiatieven ontplooid waardoor meer mensen worden bereikt om meer te bewegen.

22

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Jaarverslag

In 2022 zijn elf aanvragen bij de fanclub van het Lokaal Sportakkoord toegekend. Deze aanvragen komen vanuit het onderwijs, sociaal domein en sportverenigingen en dragen bij aan het versterken van het sportklimaat in de gemeente Leeuwarden. Voorbeelden zijn:  Het plaatsen van Teqbal Tafels op diverse sportparken in de gemeente om een breder motorisch sportaanbod te kunnen aanbieden.  Pilot voor zwemlessen op school in Leeuwarden-Oost om kinderen veilig te laten opgroeien.  Outdoor fitness in Warten om inwoners te stimuleren in beweging te komen.  ZekerBewegen, programma voor valpreventie voor ouderen. De buurtsportcoaches hebben binnen de driehoek Buurt, Onderwijs & Sport de verbinding met scholen, verenigingen en andere organisaties gelegd om zo veel mogelijk mensen in bewegi ng te krijgen. Dit is gelukt door in te zetten op projecten, onder andere als:  Sociaal Vitaal, een screening en beweegprogramma voor 65+ers om fitter te worden en sociale contacten te leggen in hun eigen buurt.  Doortrappen, fietsgroepen en themadagen voor senioren om veilig te blijven fietsen.  Sjors Sportief, een sportstimuleringsprogramma voor basisschool leerlingen.  Verenigingen informeren en ondersteunen bij het implementeren van een visie op breed motorisch ontwikkelen volgens het Athletic Skills M odel.

Het RIVM heeft in 2020 een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar de beweegrichtlijnen. Toen voldeed 55,7% van de inwoners van de gemeente aan de beweegrichtlijn. Het RIVM heeft nog geen vervolgonderzoek uitgevoerd.

2.5 Door cultuur sociale, economische en duurzame groei aanjagen  Binnen Arcadia was de eerste driejaarlijkse manifestatie een succes. Door de deelname aan City of Literature is aandacht besteed aan meertaligheid. In 2022 zijn Cultuurprojecten ingezet vo or de aanpak van eenzaamheid. Eerste driejaarlijkse manifestatie (triënnale) was een succes Bosk is een project geweest binnen Arcadia dat nationaal en internationaal aandacht heeft getrokken en veel mensen in beweging heeft gebracht. Het evenement heeft 400.000 bezoekers getrokken. Arcadia heeft nauw samengewerkt met vele partners: gemeenten, provincie Fryslân, maatschappelijke en culturele partners, ondernemers, onderwijs en inwoners van Fryslân en daarbuiten. Meertaligheid: proeftuin taal voor leerlingen Kunstkade heeft gesprekken gevoerd met culturele organisaties en het voortgezet onderwijs in verband met het opzetten van de proeftuin taal. Het resultaat is dat in het voorjaar van 2023 een proeftuin start met Piter Jelles Ynsicht, in zes eerste klass en en vakoverstijgend binnen de school. Docenten willen poëzie meer aandacht geven. Samenwerkende partijen zijn Kunstkade, dbieb, een graffitikunstenaar, een schrijfster. Een tweede proeftuin taal zit in de planning, met Piter Jelles ISK, het Fries Museum en het Keramiekmuseum.

Aanpak eenzaamheid: (culturele) projecten hebben geleid tot meer ontmoeting In 2022 zijn negen culturele projecten gerealiseerd binnen het project Over de Drempel. Tijdens de honderd dagen van Arcadia 2022 waren de projecten zichtbaar in het centrum van Leeuwarden en in verschillende wijken, zoals het wijkorkest Camminghaburen, Heechterp-Schieringen, een fotografieproject in Heechterp, het project sprekende stenen met poëtische verhalen over eenzaamheid, Podium Húzum, het project Lonesome Cowboys voor mensen met en zonder beperking. Studenten van NHL hebben drie projecten onderzocht: Welkom in Heechterp, Motis mori en Lonesome Cowboys. Deelnemers geven aan dat de projecten hebben bijgedragen aan ontmoeting, zingeving, persoonlijke ontwikkeling, wijsheid delen en verbinding. Binnen ‘Welkom in Heechterp’ hebben deelnemers sociale contacten opgedaan in hun eigen buurt. 23

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Jaarverslag

Inzet Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) in 2022 De gevolgen van de coronapandemie voor het HCL die in de begroting werden voorzien, vielen mee. Er kwamen bijna tweemaal zoveel bezoekers als in 2021: 9.378 bezoekers in het HCL, 28.114 mensen beklommen de Oldehove en 1.750 gasten werden ontvangen in het Pier Pandermuseum. Na de zomervakantie wisten de scholen ook de weg naar het HCL goed te vinden. In totaal volgden 1.181 leerlingen uit het primair en voortgezet onderwijs de erfgoedprogramma’s. Met de exposities over Heechterp en over de Leeuwarder ziekenhuizen trok het HCL nieuwe doelgroepen aan. Het meeste archiefonderzoek vindt digitaal plaats. Maar liefst 76.115 bezoekers deden onderzoek via de HCL-website. Via e-mail worden heel specifieke vragen beantwoord. In de studiezaal werd het aan het eind van het jaar weer wat drukker.

Wat heeft het gekost? Tabel 9 Programma Lasten

Begroting primitief 60.091

Baten

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 68.084 5.675

Begroting na wijziging 73.759

8.822

13.930

13.062

-869

Saldo van baten en lasten

-51.269

-59.828

-55.022

4.806

Toevoegingen aan reserves

0

0

3.148

-3.148

Onttrekkingen aan reserves

340

4.285

4.566

281

Saldo van toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Resultaat

340

4.285

1.418

-2.867

-50.929

-55.544

-53.604

1.939

Toelichting resultaat met kort overzicht reservemutaties De afwijking tussen begrote en gerealiseerde reservemutaties bestaan uit: Budgetoverheveling Laaggeletterdheid regionaal Budgetoverheveling Maatschappelijke begeleiding voor statushouders en passende ondersteuning inburgeraars Budgetoverheveling Onderwijshuisvestingsbudgetten asielzoekers COA Budgetoverheveling SDF Totaal hogere toevoeging (hogere lasten)

€

122

€

321

Hogere onttrekking reserves SDF Geen onttrekking reserve beeldende kunst Totaal hogere onttrekking (hogere baten)

€ € €

€ 293 € 2.412 € 3.148 296 -15 281

Zie hoofdstuk 2.3 Voorgenomen budgetoverhevelingen voor een toelichting op budgetoverhevelingen. Tabel 10 Beleidsproduct

Begroting

Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting

Rekening

R2PRG020 - Sociale basis

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Saldo

R2BLP001 - Kunst en cultuur

12.066

999

11.750

1.289

316

290

606

R2BLP002 - Historisch Centrum Leeuwarden R2BLP114 - Onderwijs

1.339

89

1.343

88

-4

-2

-5

24.807

10.956

24.326

10.460

482

-496

-15

30.533

5.791

29.765

5.466

768

-326

443

R2BLP115 - Sociale integratie achterst.groepen

24

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2022

Beleidsproduct

Jaarverslag

Begroting

Rekening

Rekening t.o.v. begroting

R2PRG020 - Sociale basis

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Saldo

R2BLP116 - Burgerkracht

2.657

252

2.063

291

R2BLP117 - Sport, bewegen en gezondheidsbeleid Totaal

2.356

127

1.985

34

594

39

633

371

-94

277

73.759

18.215

71.232

17.627

2.527

-588

1.939

BLP001 Kunst en cultuur (voordeel € 606.000) 2.5.1 Cultuur en coronapandemie O In de coronajaren zijn onder andere coronamiddelen ingezet ter ondersteuning van ruim 50 projecten op het gebied van kunst, cultuur, muziek, film, theater en beeldende kunst, en amateurkunst. Op de beschikbare middelen voor het corona noodpakket van € 1,38 mln is niet volledig een beroep gedaan waardoor € 0,5 mln is overgebleven. Deze middelen zijn onderdeel van het rekeningresultaat. BLP115 Sociale integratie achterstandsgroepen (voordeel € 443.000) Voordeel Leeuwarden in afrekening MO/VO 2022 vanuit SDF € 91.000 en afrekening coronabudget via SDF van € 231.000. Voordeel op "geweld hoort nergens thuis" via SDF € 126.000. BLP116 Burgerkracht (voordeel € 633.000) 2.1.1 Sociale basis O Het voordeel is ontstaan als gevolg van onderuitputting op corona-steunpakketten van € 258.000. Daarnaast is incidenteel een overschot ontstaan op de uitvoeringskosten van € 210.000. Ook de uitvoering van het bestedingsplan voor Burgerkracht bleef achter, mede als gevolg van de nasleep van de coronapandemie, waardoor een voordeel van € 51.000 ontstaat. Ook is bij buurt-, wijk en dorpswerk een voordeel ontstaan op het in het Coalitieakkoord beschikbaar gestelde budget voor compensatie van de OZB van € 73.000.