Jaarstukken 2025 Gemeente Leeuwarden
Tekst van het document
Gemeentelijk belang Er is geen directe relatie tussen de activiteiten van de verbonden partij en de gemeentelijke begrotingsdoelstellingen. Gemeentelijke bijdrage jaar bijdrage (x 1.000 euro) 2025 0 2026 0 2027 0 2028 0 Bestuurlijk belang Per BV verschillend. Financieel belang Per BV verschillend. Toelichting benoeming en besluitvormingsproces N.v.t. Financiële kerngegevens Jaar Stand 1 januari (x 1.000 euro) Stand 31 december (x 1.000 euro) Eigen vermogen Vreemd vermogen Eigen vermogen Vreemd vermogen Resultaat 2024 2025 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 177 2026 Status financiële cijfers 2024 2025 2026 Bestuur Directeur - Voorzitter - Overige informatie Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Vennootschappen en coöperaties | Ondersteuning Publiek Belang Elektriciteitsproductie BV Risicoprofiel | Laag (hoog*/middel/laag) *zie toelichting Onderdeel van Essent in 2009 bij de verkoop aan RWE, was het 50% aandeel in N.V. Elektriciteits Productiemaatschappij Zuid-Nederland (EPZ), o.a. eigenaar van de kerncentrale in Borssele. Het bedrijf Delta N.V. (destijds 50% aandeelhouder, nu 70% aandeelhouder) heeft de verkoop van dit bedrijfsonderdeel van Essent aan RWE in 2009 bij de rechter aangevochten. Als consequentie op deze gerechtelijke procedure is in 2009 het 50% belang van Essent in EPZ tijdelijk ondergebracht bij Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. (“PBE”).
In 2010 is op gezamenlijk initiatief van de aandeelhouders van PBE en de | Provincie Zeeland als belangrijkste aandeelhouder Openbaar belang (doel | van Delta N.V. een bemiddelingstraject gestart om het geschil tussen partijen op te verbonden partij) | lossen. In 2011 is dit bemiddelingstraject succesvol afgerond. Op 30 september 2011 is, 2 jaar na de verkoop van de aandelen Essent, het 50% belang in EPZ alsnog geleverd aan RWE. De vennootschap dient als gevolg van contractuele verplichtingen met betrekking tot het Convenant Borging Publiek Belang Kerncentrale Borssele uit 2009 nog in stand gehouden te worden. Het bestuur van de vennootschap is in overleg met de andere contractuele partijen om na te gaan of deze contractuele verplichtingen voortijdig kunnen worden beëindigd en | de vennootschap vervolgens kan worden ontbonden. Gemeentelijk belang | Er is geen directe relatie tussen de activiteiten van de verbonden partij en de gemeentelijke begrotingsdoelstellingen. bijdrage Gemeentelijke bijdrage | jaar | (x 1.000 euro) 2025 | 0 2026 | 0 2027 | 0 2028 | 0 Bestuurlijk belang | Aantal aandelen 155.738 stuks. Financieel belang | De gemeente Leeuwarden bezit 2.080 aandelen, ofwel een belang van 0,01%. Toelichting benoeming | N.v.t.
en besluitvormingsproces Financiële kerngegevens | Jaar | Stand 1 januari | Stand 31 december (x 1.000 euro) | (x 1.000 euro) Eigen | Vreemd | Eigen | Vreemd | Resultaat vermogen | vermogen | vermogen | vermogen 2024 2025 2026 Niet opgenomen gezien het geringe financiële en | bestuurlijke belang. Status financiële cijfers 2024 2025 178 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 179 2026 Bestuur Directeur - Voorzitter - Overige informatie Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Vennootschappen en coöperaties | Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Blitsaerd Beheer BV Risicoprofiel | Laag (hoog*/middel/laag) *zie toelichting Openbaar belang (doel | Woningbouw in het hogere segment. verbonden partij) Voor een evenwichtige woningvoorraad heeft de gemeenteraad in 2003 (en 2005) Gemeentelijk belang | besloten tot het aangaan van een PPS waarmee marktpartijen het hogere segment bedienen. Hierbij zijn kaders vastgesteld voor 400 woningen (later verhoogd naar 441). De gemeente is aandeelhouder van de BV. bijdrage Gemeentelijke bijdrage | jaar | (x 1.000 euro) 2025 | 0 2026 | 0 2027 | 0 2028 | 0 Bestuurlijk belang | Zeggenschap als aandeelhouder (50%). Financieel belang | Aandelenkapitaal € 9.000. Toelichting benoeming | N.v.t.
en besluitvormingsproces Financiële kerngegevens | Jaar | Stand 1 januari | Stand 31 december (x 1.000 euro) | (x 1.000 euro) Eigen | Vreemd | Eigen | Vreemd | Resultaat vermogen | vermogen | vermogen | vermogen 2024 | 45 | 5 | 48 | 3 2025 | 48 2026 Status financiële cijfers 2024 | Vastgestelde jaarrekening 2025 2026 Bestuur | Directeur | H. Wind Voorzitter Overige informatie 180 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 181 2.17d Lijst van de centrumregelingen Lijst centrumregelingen Gemeente Noardeast Fryslân en gemeente Leeuwarden Gemeente Dantumadeel en gemeente Leeuwarden Dienst Sociale zaken en Werkgelegenheid Noardwest Fryslân en gemeente Leeuwarden Gemeente Waadhoeke en gemeente Leeuwarden Gemeenten Ameland, Schiermonnikoog, Terschelling, Texel en Vlieland en gemeente Leeuwarden Sociaal domein Friese gemeenten Gemeente Groningen en gemeente Leeuwarden Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Gemeente Noardeast Fryslân en de gemeente Leeuwarden Risicoprofiel Laag Startjaar 2015 Openbaar belang (doel van de samenwerking) De centrumregeling is getroffen in verband met het tot stand brengen van facilitaire voorzieningen (in dezen vooreerst ICT) ter ondersteuning van de uitvoering van de aan de gemeentelijke bestuursorganen opgedragen taken.
Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden om de regionale samenwerking te intensiveren en uit te breiden. Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de centrumgemeente worden op basis van een integrale kostprijsberekening en op basis van evenredigheid van de afname. Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Gemeente Dantumadeel en de gemeente Leeuwarden Risicoprofiel Laag Startjaar 2024 Openbaar belang (doel van de samenwerking) De centrumregeling is getroffen in verband met het tot stand brengen van facilitaire voorzieningen (in dezen vooreerst ICT) ter ondersteuning van de uitvoering van de aan de gemeentelijke bestuursorganen opgedragen taken. Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden om de regionale samenwerking te intensiveren en uit te breiden.
Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de centrumgemeente worden op basis van een integrale kostprijsberekening en op basis van evenredigheid van de afname. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 182 Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Dienst Sociale zaken en Werkgelegenheid Noardwest Fryslân en de gemeente Leeuwarden Risicoprofiel Laag Startjaar 2015 Openbaar belang (doel van de samenwerking) De centrumregeling is getroffen in verband met het tot stand brengen van facilitaire voorzieningen (in dezen vooreerst ICT) ter ondersteuning van de uitvoering van de aan de gemeentelijke bestuursorganen opgedragen taken. Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden om de regionale samenwerking te intensiveren en uit te breiden. Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden.
Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de centrumgemeente worden op basis van een integrale kostprijsberekening en op basis van evenredigheid van de afname. Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Gemeente Waadhoeke en de gemeente Leeuwarden Risicoprofiel Laag Startjaar 2015 Openbaar belang (doel van de samenwerking) De centrumregeling is getroffen in verband met het tot stand brengen van facilitaire voorzieningen (in dezen vooreerst ICT) ter ondersteuning van de uitvoering van de aan de gemeentelijke bestuursorganen opgedragen taken. Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden om de regionale samenwerking te intensiveren en uit te breiden. Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de centrumgemeente worden op basis van een integrale kostprijsberekening en op basis van evenredigheid van de afname.
Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Gemeenten Ameland, Schiermonnikoog, Terschelling, Texel en Vlieland en de gemeente Leeuwarden Risicoprofiel Laag Startjaar 2016 Openbaar belang (doel van de samenwerking) De centrumregeling is getroffen in verband met het tot stand brengen van facilitaire voorzieningen (in dezen vooreerst ICT) ter ondersteuning van de uitvoering van de aan de gemeentelijke bestuursorganen opgedragen taken. Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering en belastingen, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden om de regionale samenwerking te intensiveren en uit te breiden. Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 183 Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de centrumgemeente worden op basis van een integrale kostprijsberekening en op basis van evenredigheid van de afname.
Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Sociaal domein Friese gemeenten Risicoprofiel Laag Startjaar 2015 Openbaar belang (doel van de samenwerking) Beleidsvoorbereiding ten behoeve van de wettelijke taken op terrein van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie en de inkoop ten behoeve van wettelijke taken op het terrein van jeugdzorg en maatschappelijke ontwikkeling doelmatig en kwalitatief hoogwaardig te organiseren met de gezamenlijke Friese gemeenten. Gemeentelijk belang De gemeente Leeuwarden is centrumgemeente en voert voor alle 18 Friese gemeenten de inkoop, de daarmee samenhangende beleidsvoorbereiding en het financieel beheer uit. Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. Financieel belang De kosten voor uitvoering van de taken van de centrumgemeente worden verdeeld onder alle Friese gemeenten, deels op basis van inwonersaantal en deels op basis van het percentuele aandeel cliënten Jeugdwet.
Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Gemeente Groningen en gemeente Leeuwarden Risicoprofiel Laag Startjaar 2025 Openbaar belang (doel van de samenwerking) De samenwerking heeft tot doel om noodzakelijke, adequate randvoorwaarden en voorzieningen op de gebieden van ICT, Data, Geo-informatie en Informatiemanagement tot stand te brengen, ter ondersteuning van de uitvoering van de gemeentelijke openbare c.q. publieke c.q. wettelijke taken. Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden. Bestuurlijk belang De colleges van de gemeente Leeuwarden en de gemeente Groningen geven elkaar over en weer mandaat, volmacht en machtiging om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling worden opgedragen aan de gemeente Leeuwarden of aan de gemeente Groningen. Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de gemeenten worden op basis van een integrale kostprijsberekening over en weer in rekening gebracht. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 184 2.18 Grondbeleid Deze paragraaf gaat over het grondbeleid van de gemeente, de hiermee gepaard gaande risico’s en het afdekken daarvan.
Inleiding Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht gemeenten om in de begroting en in de jaarrekening een paragraaf over het grondbeleid op te nemen. Hierin komt aan bod hoe de gemeente het grondbeleid inzet om de bestuurlijke doelen te bereiken. Jaarlijks worden alle grondexploitaties herijkt op peildatum 1 januari. 2.18a Kaders van het grondbeleid De grondexploitaties worden uitgevoerd binnen diverse (beleids)kaders. Voorbeelden van deze kaders zijn de wettelijke regelgeving vanuit het BBV en de gemeentelijke financiële verordening, de nota's Grondbeleid en Gronduitgifte- en prijsbeleid. Op 21 januari 2026 heeft de gemeenteraad ingestemd met het Addendum op de Omgevingsvisie grondbeleid en heeft haar steun uitgesproken voor het Beleidsprogramma grond dat op 10 februari 2026 is vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders. De gemeente Leeuwarden gaat evenals de voorgaande jaren een adaptief en maatwerkgericht grondbeleid voeren waarbij zowel een actieve rol mogelijk is als ook een faciliterende rol en mengvormen daarvan. Het beleidsprogramma grond wordt conform de financiële verordening indien nodig eens in de vier jaar herzien. In het beleidsprogramma grond wordt niet alleen het type grondbeleid omschreven, maar is het beleid omtrent grond zoals uitgifte- en prijsbeleid eveneens omschreven.
Tot slot zijn er in het beleidsprogramma grond drie nieuwe instrumenten geïntroduceerd, zijnde het Strategisch Verwervingsfonds (krediet), het Vereveningsfonds Sociale Woningbouw (bestemmingsreserve) en het Bovenwijks Kostenverhaal (bestemmingsreserve). Na publicatie is het Beleidsprogramma grond in werking getreden. 2.18b Visie op het grondbeleid De visie op grondbeleid hangt nauw samen met demografische ontwikkelingen, de economische groei en de ruimtebehoefte van andere opgaven, zoals de energietransitie, nieuwe infrastructuur en wateropvang. Anticiperen op groei Het aantal huishoudens in de gemeente Leeuwarden is de afgelopen jaren veel harder gegroeid dan dat er woningen zijn gebouwd. Het woningtekort is daardoor fors opgelopen. Daarnaast is de verwachting dat de groei van huishoudens aanhoudt. De omvang van groei hangt vooral af van de migratie, waarbij verschillende groeiscenario’s voor te stellen zijn. Voorlopig koersen we tot en met 2040 op de behoefte van 10.000 tot 15.000 extra woningen, onder de belangrijke voorwaarde dat de programmering eenvoudig op- of af te schalen is.2 Dat komt neer op een woningproductie van 700 tot 1.000 woningen per jaar. Die woningen landen voor een deel in de dorpen, maar voornamelijk in Leeuwarden-stad.
We zien dat deze aantallen jaarlijks sterk fluctueren waarbij we de afgelopen 2 jaren onder deze gemiddelden zaten maar zien we voor komende jaren het aantal afgegeven vergunningen en opleveringen weer sterk toenemen. Compacte stad In de stad en dorpen streven we naar een concentratie van wonen, werken en voorzieningen. Hiermee kunnen we het voorzieningenniveau behouden, duurzame mobiliteit stimuleren en in het ommeland meer ruimte geven aan andere opgaven. Daar waar we de afgelopen jaren vooral woningbouw hebben ontwikkeld aan de randen van de stad of dorpen, verschuift de focus nu steeds meer naar binnenstedelijke gebiedsontwikkeling. Binnen het grondbeleid betekent dit dat, naast de ontwikkeling van de uitbreidingslocaties Zuidlanden/Middelsee, herstructurering en verkleuring van 2 Beleid wonen in de stad, vastgesteld in 2025 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 185 gebieden in de stad (Spoordok) en dorpen (Halbertsmaterrein, Grou) een steeds grotere rol gaan spelen. Meer regie op verstedelijking Op locaties met én zonder grondeigendom willen we als gemeente regie houden op de verstedelijkingsopgave. Dit doen we onder andere door samen met de provincie in de Regionale Woondeals afspraken te maken over het aantal woningen, segmenten en doelgroepen. Daarnaast kijken we met het oog op het woningtekort samen met provincie en marktpartijen hoe we plannen kunnen versnellen.
En tot slot, zijn we bezig met het eenduidig vastleggen van bovenwijks kostenverhaal op het casco van de stad, om gemeentelijke investeringen te kunnen verhalen op diegene die de bouwplannen ontwikkelen. Dit geeft, ook als we niet zelf eigenaar zijn van de grond, de mogelijkheid om in bovenwijkse voorzieningen te investeren en stad en dorpen in brede zin te ontwikkelen. Marktomstandigheden De woningmarkt kenmerkte zich in 2025 door flink stijgende huizenprijzen. De gemiddelde transactieprijs van een bestaande woning in de regio waar gemeente Leeuwarden onder valt, is in het vierde kwartaal van 2025 met 8 % 3 stegen ten opzichte van het vierde kwartaal van 2024. Deze prijsstijging wordt aangedreven door stijgende inkomens en een groot woningbouw tekort. Ook de prijs van nieuwbouwwoningen laat een stijgende lijn zien ten opzichte van 1 januari 2025. Maar deze is minder hoog dan bij bestaande koopwoningen in de regio. De Raad van State heeft op 18 december 2024 een uitspraak gedaan waarmee intern salderen t.a.v. stikstof vergunningsplichtig wordt. Op 22 januari 2025 heeft de rechtbank Den Haag uitspraak gedaan in de rechtszaak die door Greenpeace Nederland is aangespannen tegen de Staat. De overheid moet nu uiterlijk in 2030 de stikstofdoelen halen anders volgt een dwangsom van € 10 mln. Voor bijvoorbeeld Middelsee is bij het bestemmingsplan gebruik gemaakt van intern salderen.
Dit plan is onherroepelijk en hier worden geen problemen verwacht. Voor grote ontwikkelingen (bv Werpsterhoeke) zou dit gevolgen kunnen hebben bij de vergunningaanvraag, maar tot nog toe voorzien we geen problemen of vertraging. Bij de verdere planontwikkeling van Werpsterhoeke zal het stikstofbeleid opnieuw getoetst worden. Daarnaast zijn er ook nog landelijke problemen met het stroomnet en netcongestie, zo ook in onze gemeente. Hierdoor worden grootverbruikers op dit moment op de wachtlijst gezet totdat er extra stroom beschikbaar is. Extra stroom is beschikbaar als er een nieuw onderstation gerealiseerd is (naar verwachting 2032) en extra middenspanningskabels zijn aangelegd. Om ervoor te zorgen dat de grootverbruikers zo spoedig mogelijk aangesloten kunnen worden, heeft de gemeente Leeuwarden in Middelsee en Zwette V de grootverbruik aansluitingen die nodig zijn voor de gebiedsontwikkeling alvast aangevraagd. Dit betekent dat we in aanmerking kunnen komen voor capaciteit zodra er ruimte op het net ontstaat, bijvoorbeeld door de maatregelen van het Friese Actieplan netcongestie. Liander geeft op dit moment een datum af van 2032 waarop grootverbruikers van stroom voorzien kunnen worden. Echter wordt er met concrete acties (o.a. een warmtenet) geprobeerd deze termijn naar voren te halen, we verwachten op dit moment 2029.
Projecten De gemeente Leeuwarden voert zowel actief, faciliterend als mengvormen van actief en faciliterend grondbeleid. Zuidlanden Middelsee is de grootste locatie waar de gemeente actief beleid voert. Voor de grondexploitatie Zuidlanden Middelsee wordt, als enige grondexploitatie, een looptijd gehanteerd van meer dan tien jaar. Bij een looptijd van meer dan 10 jaar, dienen risicobeperkende 3 Marktoverzicht Noord Friesland NVM, Q4 2025. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 186 maatregelen getroffen te worden. Dit betekent voor de grondexploitatie dat de baten na 10 jaar niet meer worden geïndexeerd. De Zuidlanden/Middelsee (actief grondbeleid) De ontwikkeling van De Zuidlanden en Middelsee loopt op dit moment goed. Unia west is in ontwikkeling, waarbij de vrije kavels zijn verkocht en grotendeels bebouwd en op dit moment zijn de eerste projectmatige woningen in aanbouw/opgeleverd. De bouw van het geluidsscherm bij de Waldwei is inmiddels gestart en zal in april opgeleverd worden. Komend jaar zal dit buurtschap steeds meer vorm krijgen. Het stedenbouwkundig plan voor Unia Oost wordt op dit moment uitgewerkt en zal komend jaar ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden worden. Het bestemmingsplan hiervoor is al onherroepelijk. Het laatste buurtschap dat dan nog volgt is de Hem.
Op 3 december 2025 is voor het bestemmingsplan een zitting bij de Raad van State geweest, de uitspraak hiervan wordt in mei 2026 verwacht. Als het bestemmingsplan onherroepelijk wordt, zullen dit jaar de eerste werkzaamheden uitgevoerd worden voor het bouwrijp maken. Ook Middelsee krijgt steeds meer vorm. Naast de haven wordt komend jaar gebouwd aan Haveneiland (Slokker Lont), waardoor Havensted verder vorm krijgt. Ook het blok van Nijhuis is hier in verkoop. Op een belangrijk zichtpunt (kavel S) hebben wij recent een tender uitgezet. Hierop zijn vier inschrijvingen binnengekomen. In maart wordt de winnaar bekend gemaakt. De nog openstaande kavels (F en G) zullen komend jaar worden getenderd. In Wettersted noord zijn een groot aantal woningen in aanbouw en deze zullen komend jaar opgeleverd worden. In de Fellingen is de bouw van de 1e fase gestart. De komende jaren worden hier ca 224 woningen gerealiseerd. De voorbereidingen van de tender voor de Fellingen fase 2 en 3 is gestart, beide weer voor ca 220 woningen. Voor de Fellingen is een WBI subsidie verleend. De gemeenteraad heeft op 19 juni 2024 besloten om een krediet van € 2,7 mln beschikbaar te stellen voor de bouw van de eerste mobiliteitshub in De Fellingen. Het belangrijkste aspect van het realiseren van een hub is het in gang zetten van een gedragsverandering.
De verandering houdt in dat de wijk zo is ingericht dat wonen, fietsen, wandelen, spelen in de straten en op de erven voorop staat en dat men zoveel mogelijk gebruik gaat maken van deelmobiliteit in plaats van de eigen auto. De mobiliteitshub wordt op dit moment in bouwteam uitgewerkt en zal medio 2027 opgeleverd worden. Daarnaast worden de eerste invullingen gemaakt van plannen in Middelsee fase II. De ontwikkeling van het sportgebied is opgepakt net als de voorzieningenzone waarbij gekeken wordt naar een supermarkt . Het stedenbouwkundig plan van Wettersted Sud wordt verder uitgewerkt en ook in het deelgebied Barrahus lopen meerdere ontwikkelingen waardoor hier de komende jaren woningen gerealiseerd gaan worden. Bij Barrahus Organisch zijn fase 1 en 2 inmiddels in verkoop en grotendeels uitverkocht. Fase 1 is deels bebouwd en in fase 2 wordt binnenkort de eerste grond aan de kopers overgedragen. Het college heeft in de vergadering van 3 maart 2026 besloten om geen geluidsscherm bij het spoor te realiseren. Dit betekent dat de woningen in het deelgebied Barrahus organisch en Bokkumerhoeke (Middelsee) in deze en volgende fasen van voldoende geluidsw erende maatregelen moeten worden voorzien. Voordat fase 3 van Barrahus organisch in verkoop gaat, zal duidelijk zijn wat de impact hiervan is.
Voor het laatste te ontwikkelen deelgebied, Boksumerhoeke, het dichtst bij het spoor zal ook onderzocht worden wat de impact is en wat dit betekent voor de stedenbouwkundige opzet van dit gebied. Voor het deelgebied Werpsterhoeke wordt momenteel gewerkt aan een ontwikkelkader. De planning is erop gericht dat het ontwikkelkader in de loop van 2026 gereed is voor vaststelling. Dit kader, Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 waarbij in potentie ook extra woningen worden toegevoegd, dient dan als onderlegger voor de grondexploitatie per 01-01-2027. Er zijn de volgende specifieke uitkeringen van het Rijk toegezegd voor Zuidlanden/Middelsee: ● WBI Woningbouwimpuls (€ 3.549.000 in december 2022) ● MIRT specifieke uitkering woningbouw op korte termijn voor bovenplanse infrastructuur (€ 12.053.893 in december 2023) ● MIRT specifieke uitkering duurzame en circulaire infrastructuur (€ 13.864 voor realisatie van een biobased steiger augustus 2024). Omdat niet alle kosten volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) in de grondexploitatie opgenomen mogen worden (tunnel en gebouwde parkeervoorziening) is slechts een deel van de specifieke uitkering in de grondexploitatie opgenomen.
De onderbo | uwing is als volgt: Tabel Specifieke uitkering van het Rijk Zuidlanden/Middelsee Grondexploitatie | Buiten | Totaal Grex WBI (De Fellingen) | € | 1.899.998 | € | 1.650.000 | € | 3.549.998 MIRT | Grondexploitatie | Buiten | Totaal Grex Geluidsscherm Unia | € | 1.555.509 | € | 1.555.509 Bruggen Unia | € | 1.128.824 | € | 1.128.824 Rotonde Unia | € | 333.596 | € | 333.596 Ontsluitingsweg Unia | € | 277.996 | € | 277.996 Rotonde De Hem | € | 333.596 | € | 333.596 Bruggen middelsee | € | 1.620.321 | € | 1.620.321 Biobased steiger | € | 13.864 | € | 13.864 Geluidsscherm Middelsee | € | 1.768.851 | € | 1.768.851 Fietstunnel Redbadwei Zuid | € | 291.547 | € | 291.547 Mobiliteitshubs Middelsee | € | 140.985 | € | 4.602.668 | € | 4.743.653 Totaal | € | 7.173.542 | € | 4.894.215 | € | 12.067.757 De aanvraag voor een nieuwe specifieke uitkering van het rijk voor Zuidlanden/Middelsee is bij collegebesluit van 10 maart 2026 ingediend (WBI subsidie). Een subsidieaanvraag WoKT voor de stadsrandhub Werpsterhoeke is bij collegebesluit van 2 september 2025 ingediend. Om het bouwen van extra woningen aan te moedigen, is de Realisatiestimulans geïntroduceerd. De Realisatiestimulans is een bijdrage van het Rijk die voor iedere gemeente beschikbaar én laagdrempelig aan te vragen is.
De bijdrage van € 7.000 per betaalbare woning wordt in het volgende kalenderjaar uitgekeerd voor het totaal aantal betaalbare woningen waarvan de bouw is gestart. De laatste bijdragen van de Realisatiestimulans worden verstrekt in 2030, voor betaalbare woningen waarvan de bouw in 2029 is gestart. In 2025 is er in Zuidlanden/Middelsee gestart met de bouw van circa 50 betaalbare woningen. Bedrijventerreinen (actief grondbeleid) In 2025 zijn er twee kavels verkocht op Zwette V. De verkopen liggen daarmee iets lager dan in het verleden. In totaal is voor Leeuwarden tot 2035 de vraag geraamd op 52 ha, waarvan 10,2 ha op bestaande bedrijventerreinen ingevuld kan worden. Daarnaast kan op kleine bedrijventerreinen de lokale vraag van ca. 20 ha ingevuld worden. 187 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 188 Hierdoor is er nog ruimte voor circa 22 hectare nieuw bedrijventerrein ten behoeve van Zwette VI. De gemeente Leeuwarden werkt aan de planontwikkeling van Zwette VI, gebaseerd op een vraagprognose van gemiddeld 2,9 hectare per jaar. Zwette VI moet ruimte bieden aan toekomstgericht, emissievrij en klimaatadaptief ondernemen op een landschappelijk goed ingepast en bereikbaar terrein. De verdere uitwerking is momenteel afhankelijk van de besluitvorming over de locatie van de permanente busremise en de stadsrandhub (voor parkeren). Deze zijn bepalend voor de uiteindelijke verkaveling.
Na vaststelling van de locaties wordt het stedenbouwk undig- en beeldkwaliteitsplan afgerond, waarna de omgevingsplanprocedure kan worden gestart. Kantoorkavels Lynbaan In totaal liggen er 9 kavels met kantoorbestemming aan de Lynbaan. Hiervan is inmiddels 1 kavel verkocht (februari 2026) en zijn er 5 kavels in optie (met zicht op verkoop). Er zijn daarmee nog 3 kavels beschikbaar op dit moment. Overige projecten Heechterp (herstructurering) In september 2023 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan en de bijbehorende grondexploitatie voor Heechterp vastgesteld. In 2025 zijn de eerste woningen opgeleverd en is het definitief ontwerp (DO) voor de openbare inrichting van fase 1 t/m 4 vastgestel d. In 2026 wordt fase 2 volledig opgeleverd en woonrijp gemaakt. Parallel hieraan worden de plannen voor fase 3 verder uitgewerkt, inclusief de sloop van de opstallen in fase 3 en 4. Daarnaast wordt gestart met het DO voor de openbare inrichting van fase 5 en 6. De uitvoering verloopt daarmee conform de fasering en uitgangspunten van de vastgestelde grondexploitatie. Steenslân II (actief grondbeleid) Voor het uitbreidingsplan Steenslân II in Stiens (105 woningen) zijn in een aantal participatiesessies een bouwprogramma en een stedenbouwkundige opzet tot stand gekomen. Het stedenbouwkundig plan is vastgesteld eind 2023, het bestemmingsplan en de grondexploitatie in september 2024.
Tegen het bestemmingsplan is beroep ingesteld. De uitspraak van de Raad van State is ontvangen op 21 januari 2026, waarin de beroepen ongegrond zijn verklaard. Hiermee is het bestemmingsplan onherroepelijk. De voorbereiding van de realisatie wordt doorgezet, met bijzondere aandacht voor circulaire openbare ruimte en woningen. De vezelhennep is geteeld en geoogst. Hiermee worden biobased bouwmaterialen gefabriceerd binnen Friesland. Deze materialen laten we in de woningen terugkomen voor langdurige CO2-opslag. Het plan bevat 30% sociale huurwoningen en een mix van rij-, twee-onder-een-kap- en vrijstaande woningen, woonarken en appartementen. De opzet van het plan is zeer ruim met veel groen en water, waarbij biodiversiteit wordt uitgevoerd door de zogenaamde doelsoortenaanpak. Oude Skalm (actief grondbeleid) De Oude Skalm is een onderdeel van het ontwikkelkader Sint Vitusplein Stiens wat in november 2025 is vastgesteld door de raad. Binnen het ontwikkelkader zijn nog verschillende uitwerkingen mogelijk. Het gebouw is in 2022 vrij gekomen en is momenteel in leegstandsbeheer. Eerder is door het college besloten dat het gebouw qua bouwtechnische staat niet meer gemoderniseerd en verduurzaamd kan worden. Met sloop-nieuwbouw op deze locatie ontstaan er kansen voor het totale gebied op en rond het St. Vitusplein.
Gezamenlijk met het dorp zijn voor dit gebied ambities geformuleerd voor de ontwikkeling van het gebied. Op de locatie van de Oude Skalm is ruimte voor een gemengd bouwprogramma met appartementen, grondgebonden woningen en een huisartsenpraktijk. Nieuw Oud Oost (gemengd) De herontwikkeling van de locatie van het voormalige Cambuurstadion betreft een binnenstedelijke gebiedsontwikkeling met maximaal 550 woningen en hoogwaardig openbaar gebied. Het stedenbouwkundig plan is in 2023 door de raad vastgesteld. De gronden zijn in eigendom van projectontwikkelaar Leyten en de gemeente; in 2024 zijn via een anterieure overeenkomst afspraken gemaakt over kostenverhaal en de grond- en bouwexploitatie. In datzelfde jaar zijn het Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 189 bestemmingsplan en de grondexploitatie vastgesteld; het bestemmingsplan is inmiddels onherroepelijk. Het bouwrijp maken is gestart op het gemeentelijke deel, waarbij woningcorporaties Elkien en WoonFriesland de sociale huurwoningen realiseren. In 2025 zijn bouwblokken 1 en 3 bouwrijp gemaakt en zijn de eerste parkpaden aangelegd. De planvorming voor bouwblokken 5 en 6 op het stadiongedeelte is nagenoeg afgerond. In 2026 ligt de focus op de start van de bouw van blokken 1, 3 en 5 en de verdere voorbereiding van het woonrijp maken van het bestek.
Spoordok (gemengd) Het project Spoordok omvat de herontwikkeling van circa 16,5 hectare bedrijven - en kantorenterrein aan de westzijde van station Leeuwarden tot rond de 2.200 woningen en een substantieel aandeel niet-wonen. Een gebiedsvisie met globaal programma en ruimtelijke structuur is in 2021 vastgesteld door de raad. Vervolgens is er in 2024 een ontwikkelkader uitgewerkt: een samenhangend ruimtelijk, programmatisch en financieel kader voor latere uitwerking in deelgebieden. Het college heeft op 26 november 2024 het Ontwikkelkader Spoordok 'Stadsterp van de toekomst' vastgesteld als een programma onder de Omgevingswet. Het ontwikkelkader is alleen bindend voor de gemeente zelf. De volgende stap is een stedenbouwkundig raamwerk en juridische vastlegging middels een BOPA voor de 1e fase en een omgevingsplan voor de volgende fase op basis waarvan na vaststelling gestart kan worden met de bouw. Er zijn meerdere grondeigenaren, waaronder (al dan niet zelf bouwende) projectontwikkelaars, ondernemers met eigen vastgoed en openbaar vervoer- en infrapartijen. De gemeente heeft zelf het huidige openbaar gebied in eigendom. De gemeente sluit mogelijk anterieure overeenkomsten met initiatiefnemers af om haar kostenverhaal te borgen. Daar waar (nog) geen anterieure overeenkomsten worden gesloten zal kostenverhaal publiekrechtelijk geborgd worden.
Er is een specifieke uitkering toegekend uit de versnellingsgelden, waarmee een nog te realiseren mobiliteitshub deels kan worden bekostigd. Deze specifieke uitkering heeft als voorwaarde dat in 2027 gestart dient te worden met de woningbouw. Om dit gezamenlijke proces met de grondeigenaren in een stabiele omgeving te houden en mogelijke prijsopdrijving te voorkomen, heeft de raad de eigendomssituatie ‘bevroren’ door het vestigen van voorkeursrecht op het hele plangebied. Een grondeigenaar die wil verkopen, moet het perceel nu eerst aan de gemeente te koop aanbieden. De gemeente stelt zich in deze ook actief op, en is in gesprek met eigenaren om de mogelijkheden tot aankoop te onderzoeken. Een aantal ontwikkelgerichte grondeigenaren is betrokken bij de planvorming. Resultaat van de komende planvorming kan zijn dat anterieure overeenkomsten met deze grondeigenaren worden gesloten. Met deze anterieure overeenkomsten is het kostenverhaal voor d e eerste fase passend bij hetgeen noodzakelijk is voor een haalbaar Spoordok. De gemeente is in beginsel verantwoordelijk voor de investeringen in openbare ruimte/voorzieningen. De hiervoor benodigde kredieten moeten nog, indien van toepassing, beschikbaar worden gesteld door de gemeenteraad.
De hiermee gepaard gaande kosten zullen op basis van de criteria Profijt, Proportionaliteit en Toerekenbaarheid deels verhaald worden op de ontwikkelaars. Uiteraard zullen deze voorzieningen gefaseerd worden uitgevoerd en passend bij de realisatie van Spoordok. Het financieel risico voor de gemeente is tot nu toe beperkt tot de gemeentelijke voorbereidingskosten. Deze kosten zijn op de balans opgevoerd als nog te verhalen kosten en zullen naar verwachting worden verhaald op de grondeigenaren. Warten (gemengd) Aan de westkant van Warten is een plan voor 32 woningen voorbereid. Projectontwikkelaar Zwanenburg Projecten B.V. heeft het grootste deel van de grond in bezit waarop 20 vrijstaande en twee-onder-een-kapwoningen zijn gepland, de gemeente heeft grond voor acht betaalbare koopwoningen en vier twee-onder-een-kapwoningen. In het voorjaar is een anterieure overeenkomst met de ontwikkelaar gesloten. Het bestemmingsplan en het beeldkwaliteitsplan zijn vastgesteld door de gemeenteraad. Tegen het bestemmingsplan is beroep ingediend. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Halbertsmalocatie (faciliterend) De herontwikkeling van de Halbertsmalocatie in Grou betreft een gebiedsontwikkeling met maximaal 185 woningen, tot stand gekomen in nauwe samenwerking tussen het dorp, de gemeente en de ontwikkelaar.
Onderdeel van het oorspronkelijke plan was een brug over | de Rjochte Grou om een goede verbinding met het centrum te realiseren. Het bestemmingsplan is begin 2026 door de gemeenteraad vastgesteld, waarbij de brug uit de procedure is gehaald vanwege onduidelijkheden over het type en de exacte ligging; voor de bru | g wordt een separaat traject doorlopen. Met ontwikkelaar Paiva is een anterieure overeenkomst gesloten waarin afspraken zijn vastgelegd over kostenverhaal en de verdere planuitwerking. Indien geen bezwaren worden ingediend, wordt in 2026 gestart met het bouwrijp maken van het gebied en de verkoop van de woningen. Grut Palma West (faciliterend) Het project Grut Palma West omvat de ontwikkeling van circa 2,9 hectare aan de westzijde van Wergea. Het merendeel is in eigendom van Harns Invest. De beoogde ontwikkeling omvatte 55 grondgebonden woningen. Het is de wens om een gevarieerde woonwijk met kw | aliteit en een hoog aandeel betaalbare koop te ontwikkelen. Het ontwerp bestemmingsplan heeft tot en met 1 februari 2024 ter inzage gelegen. Op basis van de ontvangen zienswijzen is het bestemmingsplan op enkele punten gewijzigd. Op 9 juli 2025 heeft de ge | meenteraad ingestemd met het bestemmingsplan ‘Wergea - Grut Palma West’ en is de bijbehorende anterieure overeenkomst met Harns Invest Ontwikkeling III B.V. gesloten.
Hiermee is het kostenverhaal voor de gemeente verzekerd en is het financieel risico voor de gemeente beperkt. Medio oktober 2025 is het bestemmingsplan onherroepelijk vastgesteld en de omgevingsvergunning voor de bouw is verleend. In het 4 | e kwartaal is de voorbelasting van het terrein aangebracht. Deze zomer wordt gestart met het bouwrijp make | n van het plangebied. Verwacht wordt dat de start verkoop in april aanvangt en dat de bouw van 58 woningen zal aanvangen in de tweede helft van 2026. 2.18c Financiële verantwoording grondexploitaties (actief grondbeleid) Jaarlijks worden alle grondexploitaties volledig herzien. Ten behoeve van de jaarrekening 2025 zijn de hercalculaties | herzien per 1-1-2026.
Hiervoor zijn de volgende parameters gebruikt: Tabel Parameters actualisatie grondexploitatie per 01 | -01-2026 Vanaf 1-1-2025 | Vanaf 1-1-2026 | vanaf 01-01-2027 | vanaf 01-01-2028 tot 1-1-2026 | tot 1-1-2027 | tot 01-1-2028 Parameter kostenstijging Woningbouw | 1,1 | 3,0 | 2,0 | 2,0 Niet-woningbouw | 1,1 | 3,0 | 2,0 | 2,0 Plankosten | 4,0 | 4,0 | 3,0 | 2,0 Parameter Opbrengstenstijging Woningbouw (vrije sector) | 4,0 | 4,0 | 2,0 | 2,0 Woningbouw (sociaal en middenhuur) | 2,0 | 2,0 | 2,0 | 2,0 Niet woningbouw Bedrijven | 3,0 | 3,0 | 2,0 | 2,0 Kantoren | 1,0 | 1,0 | 2,0 | 2,0 Winkels | 1,0 | 1,0 | 2,0 | 2,0 Parameter rente en discontovoet Rekenrente | 1,5 | 1,5 | 1,5 | 1,5 Discontovoet | 2,0 | 2,0 | 2,0 | 2,0 190 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Onderstaand een overzicht van de Netto Contante Waarde van de hercalculatie per 1 | -1-2025 en per 1-1-2026.
Tabel Overzicht verwachte resultaten lopende grondexploitaties en verliesvoorziening Woningbouw | Voorziening Verlies 1-1-2025 | 1-1-2026 complexen 45 Heechterp | € | 71.000 | € | 104.105 51 Grut Palma | € | -1.208.000 53 Wirdum Hikkemieden | € | -1.063.000 | € | -1.110.824 | € | -1.110.824 53 Steenslân | € | 175.000 | € | 206.719 56 Wytgaard uitbreiding | € | 4.800 Zuidlanden/Middelsee | € | -5.246.000 | € | -4.987.612 | € | -4.987.612 110 Nieuw Oud Oost | € | 4.792.000 | € | 5.072.706 59 Stiens Oude Skalm | € | 218.021 Totaal woningbouwlocaties | € | -2.474.200 | € | -496.885 | € | -6.098.436 Bedrijven 77 Zwette IV | € | 131.000 | € | 138.191 84 Zwette V | € | 1.117.000 | € | 992.451 85 Frisia | € | -283.000 | € | -193.030 | € | -193.030 Totaal bedrijvenlocaties | € | 965.000 | € | 937.612 | € | -193.030 Winstuitnames Totaal bouwgrond in exploitatie | € | -1.509.200 | € | 440.727 | € | -6.291.466 Positieve grondexploitaties | € | 6.290.800 | € | 6.732.193 De grondexploitaties van Wytgaard en Grut Palma zijn per 31 | -12-2025 afgerond en afgesloten. Op basis van deze laatste herziening bedraagt de voorziening negatieve complexen € 6,29 mln en is gevormd ter afdekking van het verwachte negatieve resultaat van de grondexploitaties Wirdum- Hikkemieden, Frisia en Zuidlanden/Middelsee. Het resultaat van de positieve complexen per 1-1-2026 bedraagt € 6,73 mln.
Het totale resultaat op contante waarde per 1-1-2026 van alle lopende grondexploitaties bedraagt € 441.000 positief. Ten opzichte van vorig jaar een verbetering. Dit wordt met name veroorzaakt door het afsluiten van Grut Palma. Daarnaast zien we een verbetering van de grondexploitaties die betrekking hebben op woningbouw. Dit heeft te maken met de grote vraag naar woningen en stijgende grondprijzen. Voor winstneming geldt de percentage of completion methode (POC): voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd kan tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitatie winst op basis van de eindwaarde worden genomen. In onderstaande tabel zijn de correcties op de winstnemingen in voorgaande jaren opgenomen: Tabel Winstneming Winstneming Zwette IV | € | -3.392 Zwette V | € | -38.004 Totaal | € | -41.396 191 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Voor de projecten Steenslân, Heechterp, oude Skalm en Nieuw | -Oud Oost kan volgens de POC methode nog geen winst genomen worden omdat er per 01 | -01-2026 nog geen opbrengsten gerealiseerd zijn. In de loop van 2026 zullen de actuele hercalculaties 2026 aan de raad ter vaststelling worden aangeboden.
2.1.8d Reserve grondexploitaties De reserve grondexploitaties wordt gebruikt voor: • Opvangen verliezen grondexploitaties; • Afdracht winsten grondexploitaties; • Ter afdekking van de berekende risico’s van grondexploitaties. Bij het opstellen van de jaarrekening wordt het risicoprofiel van het grondbedrijf berekend en de hoogte van de reserve grondexploitaties moet voldoende zijn om dit te kunnen opvangen. Bij een surplus in de reserve wordt dit afgedragen aan de algemene middelen en bij een tekort wordt dit weer aangevuld uit de algemene middelen. Het saldo van de reserve grondexploitaties per 31-12-2025 ziet er als volgt uit: Tabel Stand reserve grondexploitaties per 31 december 2025 (bedragen x €1) Reserve 31-12-2024 | 14.943.145 Resultaat product grondbeleid | -46.377 Resultaat Grut Palma | -1.221.694 Resultaat Wytgaard | 6.686 Veliesvrijval Grut Palma | 1.208.000 Vrijval verlies Frisia | 90.225 Vrijval verlies Zuidlanden/Middelsee | 258.366 Verlies Wirdum | -48.265 Winstneming (minder winst) | -41.400 Saldo na mutaties | 15.148.686 Het meerjarenperspectief ziet er als volgt uit: Tabel Meerjarenperspectief (bedragen x €1.000) Meerjarenperspectief | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 15.149 | 15.084 | 15.019 | 14.954 | 17.425 | 18.628 Ontwikkelbudget | -65 | -65 | -65 | -65 | -65 | -65 Resultaat afgesloten projecten | 2.536 | 1.268 | 1.268 Stand
31 december | 15.084 | 15.019 | 14.954 | 17.425 | 18.628 | 19.831 We hebben de risico’s per project in kaart gebracht aan de hand van risico-inventarisatielijsten. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen ramingsonzekerheden en bijzondere gebeurtenissen. Daarnaast is voor de parameters rente, inflatie uitgegaan van bandbreedtes. Hierbij zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: Een deel van de risico’s is in werking getreden en zijn in de betreffende grondexploitaties verwerkt, waardoor deze risico’s lager worden ingeschat. Vorig jaar was er nog een risico op claims vanuit ontwikkelaars in Unia als er niet op tijd met de bouw van het geluidsscherm zou zijn begonnen. Dit risico is vervallen omdat de bouw gestart is. 192 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Een ander belangrijk risico was inflatie na aanbesteding. Deze kosten kwamen deels voor rekening v/d gemeente. Dit risico speelde met name bij de Middelseefeart en in het contract met Oosterhuis. Beide werken zijn afgerond en dit risico is niet meer actuee | l. Voor Middelsee zijn de belangrijkste risico ‘s aan de kostenkant extra kosten grondwerk.
Door de problemen met netcongestie lopen we risico op extra kosten (baterijen, buurtbudgetten en plankosten) De belangrijkste risico’s aan de opbrengstenkant zijn: ● minder vraag naar appartementen; ● minder uitgeefbare gronden door onduidelijkheid tracés; Omdat een deel van de appartementen in Middelsee per 01-01-2026 verkocht of onder contract is, is het risico verlaagd. Minder uitgeefbare kavels door onduidelijkheid tracés (o.a. warmtenet) is nog steeds een belangrijk risico. Gezien de oorlog in het Midden Oosten en de mogelijke effecten op de prijzen van gas en olie hebben we bij de ramingsonzekerheden de kostenstijging met 1% extra opgehoogd ten opzichte van het uitgangspunt vorig jaar.
Tabel Benodigd weerstandvermogen Benodigde weerstands- | Benodigde Projecten | capaciteit per project | weerstands- | Verschil 01-01-2025 | capaciteit per project 01-01-2026 Zuidlanden/Middelsee | € | 16.793.000 | € | 17.483.395 | € | -690.395 Heechterp | € | 719.000 | € | 840.786 | € | -121.786 Grut Palma | € | 17.000 | - | € | 17.000 Wirdum Hikkemieden | € | 111.000 | € | 162.425 | € | -51.425 Zwette IV | € | 1.384.000 | 1.397.243 € | -13.243 Frisia | € | 29.000 | € | 31.307 | € | -2.307 Totaal benodigde | € | 19.053.000 | € | 19.915.156 | € | -862.156 weerstandscapaciteit De verwachte stand per 2031 van het meerjarenperspectief is nagenoeg toereikend om de | risico’s van € 19,9 af te kunnen dekken. Er is daarom geen aanvullende storting vanuit de algemene reserve nodig. 193 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 C Voorgenomen budgetoverhevelingen 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen Reserve budgetoverhevelingen In onderstaande tabel en toelichting zijn de reserve budgetoverhevelingen opgenomen. Ter verduidelijking zijn de overhevelingen, die allemaal conform het BBV in taakveld mutaties reserve zijn opgenomen, onderverdeeld naar de taakvelden waar de budgetten zijn geraamd. Er is sprake van een 'Voorgenomen storting' als het budget uit 2025 | betreft. Bij middelen uit eerdere jaren is er sprake van 'Overheveling'.
Daarnaast is een onderscheid gemaakt naar overhevelingen die toezien op specifiek benoemd in de financiële verordening, regulier | e budgetten en regiomiddelen. Saldo ultimo 2025 reserves budgetoverhevelingen | Bedragen x € 1.000 Omschrijving | Stand | Vermeer- | Verminder- | Saldo 1-1-2025 | deringen | ingen | 31-12-2025 Reguliere overheveling Vroegsignalering (Amaryllis) | 215 | 0 | 215 | 0 Uitvoeringskosten TOZO | 143 | 0 | 56 | 87 Visie armoede en schuldhulp | 665 | 449 | 440 | 674 Regeling gemeentelijke hulp gedupeerde | 61 | 0 | 41 | 20 toeslagenaffaire Participatiewet in Balans | 0 | 431 | 0 | 431 Expeditie 2030 | 0 | 481 | 0 | 481 ESF-projecten lokaal | 250 | 0 | 165 | 85 ROL Regionale Opvanglocatie | 0 | 117 | 0 | 117 Project buurtgezinnen Leeuwarden | 44 | 0 | 44 | 0 Netwerkcentrum De Klomp | 180 | 0 | 180 | 0 European Youth Capital 2028 | 350 | 94 | 350 | 94 Aanpak problematiek jeugdzorg | 2.143 | 382 | 891 | 1.634 Subsidie WTC/stadion gebied | 1.043 | 1.043 | 1.043 | 1.043 Samen gezond | 0 | 100 | 0 | 100 OHBA-regeling COA | 630 | 252 | 135 | 747 Aanpassen stroomnetwerk buitendienstlocaties | 0 | 137 | 0 | 137 Veilige opslag klein gereedschap | 100 | 0 | 100 | 0 Biodiversiteit | 0 | 356 | 0 | 356 Landelijk Gebied (DU) | 60 | 0 | 60 | 0 Toekomstbestendig energiebeleid (DU) | 370 | 549 | 370 | 549 Haalbaarheid studie doortrekken Kletsefeart | 0 | 51 | 0 | 51
Wegwerken achterstanden registratie BAG/BGT | 0 | 85 | 0 | 85 Transitiekosten omgevingswet (DU) | 1.152 | 386 | 150 | 1.388 Bonifatiuskerk subsidie onderhoud | 200 | 0 | 200 | 0 Wet Kwaliteitsborging WKB (DU) | 209 | 209 | 209 | 209 Implementatie Wet goed verhuurderschap | 108 | 0 | 108 | 0 Ondermijning | 285 | 471 | 285 | 471 Straatintimidatie | 50 | 50 | 50 | 50 Klimaatakkoord | 309 | 162 | 309 | 162 194 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Omschrijving | Stand | Vermeer- | Verminder- | Saldo 1-1-2025 | deringen | ingen | 31-12-2025 Programma Arcadia | 1.016 | 78 | 1.016 | 78 Stadsklooster | 0 | 250 | 0 | 250 Netbewuste bedrijvigheid | 0 | 370 | 0 | 370 Project Leeuwarden Oost - Volkshuisvestingsfonds | 4.034 | 3.439 | 4.034 | 3.439 MKB Versterkende maatregelen | 804 | 0 | 804 | 0 Programma Binnenstad | 340 | 0 | 340 | 0 Steunpakket uit meeropbrengst OZB | 0 | 734 | 0 | 734 Evenementen en festivals | 0 | 140 | 0 | 140 Blockbuster investeringsagenda | 45 | 0 | 45 | 0 Aanpak Stationsgebied | 0 | 800 | 0 | 800 Fietsenstalling Nieuwestad | 0 | 220 | 0 | 220 Procesoptimalisatie Datawarehouse Burgerzaken | 0 | 100 | 0 | 100 Renovatie en verplaatsing vastgoed | 0 | 750 | 0 | 750 Realisatie Omnichannel | 0 | 205 | 0 | 205 Informatiesystemen | 0 | 109 | 0 | 109 Sociaal ontwikkelbedrijven | 0 | 168 | 0 | 168 Digital Twin | 340 | 187 | 340 | 187 Aantrekkelijk werkgeverschap | 0 | 200 |
0 | 200 Maatschappelijke ontwikkeling impuls | 0 | 334 | 0 | 334 Investeren bedrijfsvoering | 2.730 | 732 | 2.730 | 732 Subtotaal | 17.876 | 14.621 | 14.710 | 17.787 Specifieke overheveling cf fin. verordening Verplichtingen O&I-prioritering | 1.347 | 2.046 | 1.347 | 2.046 Impuls Sociale Investeringen (ISI) | 173 | 81 | 94 | 161 Subtotaal | 1.520 | 2.127 | 1.441 | 2.207 Regio middelen Friesland werkt regionaal | 1.783 | 629 | 955 | 1.457 Brede aanpak dakloosheid SDF | 4.953 | 1.354 | 1.388 | 4.919 Laaggeletterdheid | 94 | 0 | 94 | 0 Natuur bij energieprojecten (FET) | 0 | 762 | 0 | 762 Regionale samenwerking | 280 | 0 | 53 | 227 Regionaal impulsbudget | 0 | 683 | 0 | 683 Regionale energie strategie (RES) | 1.013 | 1.231 | 1.013 | 1.231 Subtotaal | 8.123 | 4.659 | 3.503 | 9.279 Totaal budgetoverheveling 2025 - 2026 | 27.518 | 21.407 | 19.653 | 29.273 195 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Reguliere overheveling Programma Bestaanszekerheid Taakveld Toegang en eerstelijnsvoorz. Jeugd Vroegsignalering (Amaryllis) Per ultimo 2025 is het saldo van de budgetoverhevelingen nihil Taakveld Inkomensregelingen Uitvoeringskosten TOZO, overheveling € 87.000 Van het Rijk is per verstrekte Tozo-uitkering eenmalig een vergoeding ontvangen voor dekking van de uitvoeringskosten over de hele looptijd van het traject (2020 | - 2027). De Tozo-regeling kent doorlopende activiteiten.
Daardoor lopen ook de kosten door, bi | jvoorbeeld voor het debiteurenbeheer van kapitaalverstrekkingen. De afhandelingsperiode is verlengd en eindigt vooralsnog in 2027. Op basis van een prognose van de afhandeling van de kosten voor de periode 2025 van € 56.000 wordt het resterende bedrag van | € 87.000 aan uitvoeringskosten besteed in 2026 en 2027. Visie armoede en schuldhulp, voorgenomen storting € 449.000 en | overheveling € 225.000 Op 14 februari 2024 heeft de gemeenteraad akkoord gegeven voor de ontwikkeling van een Meedoen-regeling sport en cultuur voor volwassenen met weinig geld. Aangezien de Meedoen | - regeling pas in de loop van 2024 is gestart zijn de voor jaarschijf 2023 tijdeli | jk beschikbaar gestelde middelen van € 450.000 overgeheveld naar de jaren 2025 en 2026 voor ieder € 225.000. De besteding van de middelen vindt plaats in de vorm van een subsidiebeschikking aan het Volwassenenfonds Sport en Cultuur met definitieve verantwo | ording achteraf. De verantwoording over startjaar 2024 leidt tot een resultaat in 2025 van € 449.000. Het bedrag van € 674.000 wordt ingezet voor de Meedoen-regeling 2026 en verder. Regeling gemeentelijke hulp gedupeerde toeslagenaffaire, overheveling € 20.000 Voor coördinatie en uitvoering toeslagenaffaire kinderopvang heeft het Rijk in 2022 een eenmalige vergoeding uitgekeerd voor meerdere jaren.
De uitvoering en de kosten lopen nog door in 2025 en 2026 waardoor de resterende middelen van € | 20.000 voor dat jaar beschikbaar moeten blijven. Participatiewet in Balans, voorgenomen storting € 431.000 In de voorjaarsnota 2025 is extra geld vrijgemaakt voor de implementatie van de Participatiewet in Balans. Deze incidentele middelen, totaal € 662.000 zijn in de septembercirculaire 2025 van het gemeentefonds voor de jaren 2025 (€ 441.000), 2026 (€ 187.000 | ) en 2027 (€ 34.000) ter beschikking gesteld. Het college heeft op 2 december het bestedingsplan van 2026 vastgesteld waardoor de middelen meegaan naar 2026. De uitvoering van de Participatiewet, en ook de invoering van de Participatiewet in Balans is een wettelijke taak. De middelen zijn bedoeld om de gemeenten te ondersteunen bij de invoering van de aangekondigde aanpassingen in de participatiewet, gericht op meer bestaanszekerheid, minder uitvoeringsdruk en betere dienstverlening aan inwoners. Taakveld Arbeidsparticipatie ESF-projecten lokaal, overheveling € 85.000 Betreft ESF-middelen uit eerdere jaren die worden ingezet op het | Instrumentenbudget voor team Jongeren (Open house constructies) Expeditie 2030, voorgenomen storting € 481.000 Doelstelling van de Expeditie 2030 is het realiseren van optimale ketenprocessen en optimale dienstverlening richting burgers, bedrijven en interne organisatie.
Hiervoor is in 2025 een Expeditiebegroting 2030 opgesteld met totale incidentele lasten € 1.183 | .000 onderverdeeld naar kosten voor een programmateam, inzet functioneel beheer, aanvraag levensonderhoud en open inwonersplatform, matching en segmentatie, klant | - Inwonermodel en verandermanagement. Voor de dekking van de incidentele kosten exploitatie be | groting 2030 zijn in 2025 middelen ter beschikking gesteld (middelen Investering bedrijfsvoering, coalitieprogramma 2022 | -2026), met als voorwaarde een structurele besparing van 10%. Een deel van de werkzaamheden van de Expeditiebegroting waarvoor deze middelen ter beschikking zijn gesteld, zullen in 2026 worden 196 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 197 afgerond. Volgens bestedingsplan projectbegroting is voor 2026 nog € 481.000 nodig, waardoor dit leidt tot een budgetoverheveling. Programma Meedoen Taakveld Samenkracht en burgerparticipatie Project buurtgezinnen Leeuwarden Per ultimo 2025 is het saldo van de budgetoverhevelingen nihil. Netwerkcentrum De Klomp Per ultimo 2025 is het saldo van de budgetoverhevelingen nihil. European Youth Capital 2028, overheveling € 94.000 In 2024 heeft de Raad een voorbereidingsbudget toegekend van € 710.000 voor het opstellen van een Bidbook European Youth Capital 2028. Helaas heeft Leeuwarden deze titel niet gewonnen.
Desondanks worden werkzaamheden uitgevoerd om verder te bouwen aan wat in de afgelopen jaren is ontstaan. Dit in het kader van de "Motie labelen financiële middelen als Leeuwarden geen EYC wordt" van 17 september 2025. Voorgesteld wordt om het restant van € 94.000 over te hevelen naar 2026 ter dekking van de te maken kosten om te komen tot alternatieve planvorming. ROL Regionale Opvanglocatie, voorgenomen storting € 117.000 Voor de ROL is in 2025 € 140.000 ontvangen via de september en december circulaire. Dit bedrag is niet volledig benut, er resteert nog € 117.000. Momenteel is er veel gaande omtrent de ROL. In januari 2026 heeft de rechtbank een uitspraak gedaan in de beroepszaken tegen de bouw van de ROL. Momenteel wordt deze uitspraak verder bestudeerd en verder onderbouwd. Daarna zal het college een nieuw besluit nemen. Ook tegen dit nieuwe besluit kan opnieuw beroep worden ingesteld bij de rechtbank. Ook in 2026 worden er nog kosten verwacht voor de ROL. Deze bestaan voornamelijk uit ambtelijke uren, juridisch advies en communicatiekosten. Het is nog onduidelijk of er via de circulaires in 2026 (voldoende) middelen beschikbaar worden gesteld om deze kosten te dekken. Daarom wordt voorgesteld om het resterende bedrag van 2025 mee te nemen naar 2026.
Taakveld Jeugdhulp ambulant lokaal Aanpak problematiek jeugdzorg, overheveling € 1.634.000 Op 10 juli 2024 is de jeugdagenda door de raad vastgesteld. Hierin zijn middelen beschikbaar gesteld voor de periode 2024 tot met 2026 om kosten van de jeugdzorg beheersbaar te houden, maatregelen te financieren en om de ambities van de Jeugdagenda te real iseren. Door fasering in het tijdpad zijn niet alle geplande activiteiten voor 2025 afgerond. Deze activiteiten worden afgerond in 2026. In verband hiermee zijn de begrote uitgaven 2025 niet volledig besteed en is er een onderuitputting ontstaan van € 382.000. Dit bedrag is nodig om in 2026 de activiteiten te kunnen afronden. Middels een budgetoverheveling komen deze middelen weer beschikbaar in 2026. Programma Volksgezondheid en sport Taakveld Sportaccommodaties Subsidie WTC/stadion gebied, overheveling € 1.043.000 De gemeenteraad heeft op 7 juli 2021 ingestemd met de gebiedsontwikkeling WTC -Cambuur en de bijbehorende financiën, waaronder € 5,0 mln als subsidie voor de bouw van het stadion. Hiervan is een beschikking afgegeven van € 3,9 mln en een bedrag van € 1,1 mln is in eerste instantie nog niet beschikt in afwachting van de vrijval van het depotbedrag inzake de supermarktgronden. Het totale bedrag van de afgegeven beschikking is uitgekeerd. Het restant van € 1 mln staat op dit moment nog in depot bij de notaris.
Zodra duidelijk is dat de gemeente vrijelijk kan beschikken over deze middelen zal een besluit worden genomen of en hoe deze middelen verder worden ingezet. Daarom wordt voorgesteld om het resterende budget van € 1.043.000 over te hevelen naar 2026. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Taakveld Volksgezondheid Samen gezond, voorgenomen storting € 100.000 Het gezondheidsbeleid ‘Samen gezond’ is medio 2024 opgesteld en wordt gefaseerd uitgevoerd. Dit beleid bevat een breed scala aan interventies die gericht zijn op het creëren van gelijke kansen op gezond leven, het verbeteren van de mentale gezondheid, een | gezonde leefomgeving en vitaal ouder worden. De opgave gezondheid is breed en complex en vraagt een domeinoverstijgende aanpak. Daarom hebben we een brede langetermijnvisie opgesteld met KPI’s en een gefaseerde aanpak. In 2025 lag de focus op een goede voo | rbereiding van een aantal interventies die in 2026 worden geïmplementeerd, zoals Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). OKO is een vierjarig programma, waarbij het eerste jaar met name in het teken stond van het definiëren van concrete doelen, dataonderzoek en het opbouwen van een netwerk. Deze voorbereidingsfase vormt de basis voor de implementatie van de interventies in 2026.
OKO is als interventie specifiek benoemd in diverse beleidsplannen waar een college | - en raadsbesluit onder ligt (college- en raadsbesluit Gezondheidsnota Samen Gezond (2023-278554), college- en raadsbesluit Preventieplan handhaving, Alcohol, Drugs & Tabak (2023-281120) en college- en raadsbesluit Jeugdagenda (2024 | -113271). Alle drie beleidsplannen zijn in 2024 vastgesteld. Het gaa | t hier om incidentele middelen vanuit de MTR 2024. Taakveld Openbaar basisonderwijs OHBA-regeling COA, voorgenomen storting € 747.000 In 2025 heeft het COA een bedrag van € 251.700 beschikbaar gesteld voor de onderwijshuisvesting van asielzoekers. Deze middelen zullen in 2025 niet worden besteed. In 2026 wordt onderzocht hoe de onderwijshuisvesting voor asielzoekers in Leeuwarden kan wor | den vormgegeven, met als doel een plan op te stellen dat de continuïteit van het onderwijsaanbod voor asielzoekerskinderen waarborgt. Hierbij ligt de focus op het gebruik van de voormalige onderwijshuisvesting aan de Goudenregenstraat. Deze locatie komt in | 2026 beschikbaar vanwege beëindiging van gebruik/huur door externe partijen. De ontvangen middelen worden ingezet voor aanpassing van deze locaties. Programma Milieu, Volkshuis., LO en Sted.vern. Taakveld Openbaar groen en (openlucht) recr. Veilige opslag klein gereedschap Het saldo budgetoverheveling is per ultimo 2025 nihil | .
Aanpassen stroomnetwerk buitendienstlocaties, voorgenomen storting € 137.000 De Uitvoeringsagenda Volhoudbare Eigen Organisatie 2024 | -2027 kent vijf onderdelen. Eén daarvan is het groeien naar een klimaat-neutrale organisatie. Een uitwerking daarvan is dat de gemeente een uitstootvrij wagen- en machinepark heeft. Voor het wagenpark | van de Buitendienst betekent dat een transitie van voertuigen die rijden op traditionele brandstof naar elektrificatie waar mogelijk. De elektrische infrastructuur om deze elektrische voertuigen allemaal te kunnen laden, moet op de diverse terreinen van de | Buitendienst op deze transitie worden voorbereid. Voor 2025 is hiervoor een budget van € 230.000 beschikbaar gesteld. Het voorbereiden van de technisch meest efficiënte en duurzame aanpassing kost tijd. Daarbij zijn er risico’s in de beschikbaarheid van capaciteit Liander en van de uitvoerder dan wel leverancier. Na extern technisch onderzoek is in de 2e helft van 2025 van start gegaan met de technische voorbereidingen binnen deze opdracht. De daadwerkelijke uitvoering en daarmee de financiële consequentie | s voor 2025 zijn, mede door langere levertijden van benodigde materialen, vertraagd op gang gekomen. In 2025 heeft een realisatie plaatsgevonden van € 93.000. Derhalve wordt voorgesteld om het restant van € 137.000 over te hevelen naar 2026.