GL2023.17 Rapport_Veiligheidsagenda_V3.1_HR

Veiligheidsagenda 2023-2026 en uitvoeringsprogramma 2023-2024

Voorwoord ‘De komende bestuursperiode zetten wij in op het

De afgelopen jaren is het vertrouwen in de overheid

versterken van de brede welvaart. Dat is welvaart die

gedaald en zijn polarisatie en maatschappelijke onrust

verder gaat dan het materiële alleen. Natuurlijk, een

toegenomen. Onvoorziene gebeurtenissen zijn de agenda

goed inkomen dat bestaanszekerheid geeft, is van groot

sterker gaan bepalen. Vaker dan voorheen moeten we

belang. Maar dat geldt ook voor bijvoorbeeld een dak

onze inzet prioriteren.

boven je hoofd, een goede gezondheid, goed onderwijs, een gezond milieu, een fijne leefomgeving, sociale

De afgelopen periode is met vele partners gesproken over

verbondenheid tussen mensen, de mogelijkheid om jezelf

de veiligheid in onze gemeente. Mede op basis van deze

te ontplooien en veiligheid. Al deze dingen vinden mensen

gesprekken hebben we deze Veiligheidsagenda opgesteld.

van waarde en samen bepalen ze de kwaliteit van ons

Een Veiligheidsagenda waarin de belangrijkste opgaven en

bestaan.’

kansen van de gemeente zijn benoemd.

(Uit het Coalitieakkoord ‘Nu investeren in de toekomst’)

Een veilige gemeente creëren we samen. We hebben daarbij iedereen nodig: onze veiligheidspartners,

Veiligheid is een essentieel onderdeel van deze brede

maar zeker ook inwoners, ondernemers, instellingen

welvaart. Als burgemeester van Leeuwarden ben ik

en verenigingen.

verantwoordelijk voor de openbare orde en de veiligheid. Ik neem die verantwoordelijkheid zeer serieus. Voor een

Samen kunnen we de komende periode werken aan een

bloeiende gemeente is het belangrijk dat inwoners en

hoger veiligheidsniveau in de stad en dorpen.

bezoekers zich veilig en prettig voelen in de stad en in alle dorpen.

Van mij als burgemeester mag u verwachten dat ik mij hier ten volle voor inzet.

De veiligheidsopgaven waar we de komende jaren voor staan, zijn echter groot. Daar waar de gemeente mogelijkheden heeft om de veiligheid te bevorderen en

Sybrand Buma

openbare orde te herstellen, zullen we dat doen. Daarbij

Burgemeester van Leeuwarden

vinden we het ook belangrijk om veiligheidsproblemen te voorkómen door een preventieve en integrale aanpak, bijvoorbeeld door het programma Preventie met gezag.

Inhoud 1. Inleiding................................................................................................................................ 5 2. Veiligheidsbeeld............................................................................................................... 7 3. Ambitie en Prioriteiten................................................................................................ 8 4. Uitgangspunten voor een toekomstbestendig Veiligheidsbeleid............................................................... 8 4.1 Prioritair thema: Overlast............................................................................................ 10 4.2 Prioritair thema: Ondermijnende criminaliteit.................................................... 13 4.3 Prioritair thema: Digitale veiligheid en Cybercrime........................................... 16 4.4 Prioritair thema: Leeuwarden Oost/ preventie met gezag............................ 18 4.5 Prioritair thema: Mensenhandel en prostitutie................................................... 19 4.6 Maatschappelijke onrust............................................................................................. 20 5. Actuele en doorlopende opgaven........................................................................ 21 6.

Financiën............................................................................................................................... 23 Bijlage A: Lijst gesprekspartners.............................................................................................. 24 Bijlage B: Uitvoeringsprogramma Veiligheid 2023-2024.............................................. 25

1. Inleiding De gemeente Leeuwarden is een bijzondere combinatie van een middelgrote stad, 35 dorpen en een flink oppervlak platteland en natuur. Leeuwarden herbergt een diversiteit aan mensen, ondernemingen en organisaties: samen maken we de stad en de dorpen. In Leeuwarden gebeurt veel en er liggen grote uitdagingen. Wij willen Leeuwarden gezond, vitaal en veilig doorgeven aan de volgende generatie. We zoeken daarbij niet alleen naar economisch rendement, maar ook naar rendement voor onze leefomgeving en onze samenleving. We willen een gebalanceerde ontwikkeling van economie, leefomgeving en samenleving1. Veiligheid is hierbij een belangrijke voorwaarde. We willen onze inwoners, mensen die hier werken en bezoekers een leefbare en veilige omgeving bieden. Leeuwarden moet niet alleen veilig zijn, maar mensen moeten zich in onze gemeente ook veilig voelen. De zorg voor veiligheid is een kerntaak van de gemeente. De gemeente voert de regie op veiligheid en werkt samen met partners zoals politie, Openbaar Ministerie, Regionaal Informatie en Expertisecentrum (RIEC), Zorg- en Veiligheidshuis Fryslân (ZVHF), zorginstellingen, woningbouwcorporaties, instellingen, ondernemers en inwoners aan de veiligheid in de gemeente. In de Politiewet is vastgelegd dat de gemeenteraad minstens eens per vier jaar de doelen vaststelt die de gemeente op het terrein van de veiligheid nastreeft.

Prioriteiten stellen is hierbij onontkoombaar. De beschikbare capaciteit wordt ingezet op de onderwerpen waar dat het meest nodig en het meest effectief is. Deze Veiligheidsagenda is tot stand gekomen op basis van een evaluatie van de vorige beleidsperiode, een analyse van de maatschappelijke ontwikkelingen, de Veiligheidsprestatieindex 2021 en 2022 en gesprekken met ketenpartners. De koers zoals neergelegd in het Coalitieakkoord is als basis gehanteerd en er is rekening gehouden met eerder door de gemeenteraad geuite wensen, zoals de aanpak van straatintimidatie. De concrete inzet voor de komende twee jaar is uitgewerkt in de bijlage ‘uitvoeringsprogramma 2023-2024’. Andere taken bovenop het uitvoeringsprogramma of een wijziging in de planning zal van invloed zijn op andere delen van het uitvoeringsprogramma. Een gevolg kan zijn dat andere onderwerpen minder of later aandacht krijgen of dat (tijdelijk) extra capaciteit moet worden ingehuurd. Het vaststellen van het uitvoeringsprogramma is een bevoegdheid van het college. Dit programma is echter nauw verbonden aan deze Veiligheidsagenda. Daarom is ervoor gekozen om het als bijlage op te nemen bij deze Veiligheidsagenda. In 2024 vindt een herijking van uitvoeringsprogramma plaats.

De beleidsontwikkeling opgenomen in het uitvoeringsprogramma doen we in overleg met de partners, inwoners, andere belanghebbenden en daar waar mogelijk met ervaringsdeskundigen.

Door het vaststellen van deze Veiligheidsagenda geeft de gemeenteraad richting aan het lokale veiligheidsbeleid voor de komende periode. Het Veiligheidsdomein is steeds in beweging. Het adresseren van nieuwe problemen in een continu veranderende context vraagt om flexibiliteit, een goede samenwerking en een integrale aanpak. Om te komen tot een effectief en integraal beleid bestaat onze aanpak uit 3 onderdelen:

- inzicht verkrijgen in de problematiek, - voorkomen (preventieve maatregelen) en - aanpakken

1

Tekst ontleend aan de positionpaper Omgevingsvisie

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

5

Knelpunten in de uitvoering van veiligheidsbeleid In deze Veiligheidsnota beschrijven we de kaders en prioritaire thema’s en in het uitvoeringsprogramma hebben we onze concrete inzet voor de komende periode neergelegd. Los van de inhoudelijke koersbepaling, zien we een aantal knelpunten die zich op gebied van veiligheid voordoen. - Maatschappelijke veranderingen hebben ervoor gezorgd dat het karakter van de gemeentelijke inzet op het gebied van Veiligheid sterk veranderd is. Steeds vaker wordt onze inzet gevraagd in het brandpunt van de maatschappelijke discussies. Het adresseren van opkomende problemen, zoals maatschappelijke onrust en verstoringen van openbare orde zorgen ervoor dat er minder aandacht kan worden besteed aan (beleidsontwikkeling op het gebied van) de diverse prioritaire thema’s. Ook belangrijke onderwerpen, zoals de (nasleep van de) coronapandemie en de crisisopvang van vluchtelingen, vragen ambtelijke capaciteit. - Verder constateren we dat de overheid minder wordt vertrouwd dan voorheen. Gelijktijdig verwacht de maatschappij van diezelfde overheid wel oplossingen voor problemen die zich voordoen. En die oplossingen moeten vaak ook snel gevonden worden op snel opkomende vraagstukken. Deze verwachtingen kunnen niet gehaald worden en dat versterkt dan weer het negatieve sentiment naar de overheid.

De oplossing ligt vaak in het voeren van dialoog, maar dat vraagt tijd, expertise en capaciteit. - Ook zien we dat de overheid soms voor doelen wordt gesteld waar wetgeving of andere systemen een barrière vormen. Bijvoorbeeld als wordt gekeken naar de aanpak van ondermijnende criminaliteit. We willen dit probleem aanpakken, maar stuiten dan bijvoorbeeld op moeilijkheden bij het uitwisselen van gegevens. Hoe legitiem deze regels ook zijn in het kader van het beschermen van de burger, ze vormen soms een belemmering in het effectief aanpakken van problemen. Ook ethiek kan daarbij een rol spelen. Door eerdere gebreken of fouten bij andere onderdelen van de overheid, wordt de overheid nu in de volle breedte gewantrouwd als het gaat om data. Dit vraagt extra onderbouwing om te bewijzen dat het vertrouwen in de overheid niet beschaamd zal worden. Het maakt de uitvoering van het werk echter wel complexer.

individuele belang stellen. Dit kan problemen opleveren, want ook ketenpartners zijn genoodzaakt te prioriteren. En inhoudelijke prioriteiten sporen niet altijd met elkaar, aangezien ketenpartners ook hun eigen doelen en taken hebben. - Verder zijn het aantal taken op het gebied van veiligheid en de complexiteit en de omvang daarvan sterk toegenomen. De beschikbare capaciteit heeft geen pas gehouden met de hoeveelheid werk en de werkdruk is opgelopen. Dit gegeven, in combinatie met langdurige uitval van medewerkers en een hoger verloop binnen het personeel vanwege de krappe arbeidsmarkt, heeft ervoor gezorgd dat we de grenzen hebben bereikt van wat het gemeentelijke Veiligheidsdomein aan kan. De afgelopen jaren hebben we regelmatig meer van onze medewerkers moeten vragen dan redelijk is. Bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma is een inschatting gemaakt van de minimaal benodigde uren. Ook is gekeken naar het schrappen van taken c.q. het minimaal invullen daarvan. De meeste taken op het gebied van Veiligheid vallen echter in de categorie ‘belangrijk en urgent’ en kunnen we niet zonder ongewenste gevolgen afstoten. Bij acuut capaciteitstekort proberen we dit zo veel mogelijk op te vangen door tijdelijk personeel in te huren en indien nodig taken uit te stellen.

Bij nieuwe taken of bevoegdheden zal moeten worden bekeken wat dit betekent voor uitvoering en ontwikkeling van beleid.

Kadernota VTH Naast deze Veiligheidsagenda, de kadernota op het gebied van veiligheid, is er de Kadernota VTH (Vergunningen, Toezicht en Handhaving), voorheen de kadernota Handhaving. Beide documenten hebben op inhoud een relatie met elkaar waar het gaat om de inzet van Toezicht en Handhaving op het gebied van veiligheid, betogingen, evenementen, (horeca) cameratoezicht, Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) ondermijning, Toezichtmodel, Vlietzone en Preventie met Gezag. De concrete ureninzet van Handhaving wordt geregeld in het Handhavingsuitvoeringsprogramma. Dat onderwerp valt daarom buiten deze Veiligheidsagenda, maar haakt inhoudelijk aan de Kadernota VTH. In 2023 wordt deze kadernota Handhaving geëvalueerd en wordt een nieuwe kadernota VTH opgesteld.

- De opgaven op het gebied van veiligheid vragen om een integrale, brede aanpak. Een gezamenlijke inzet is daarvoor nodig, waarbij partners het gezamenlijke belang boven het

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

6

2.

Veiligheidsbeeld

Sinds de oprichting van de sector Juridische- en Veiligheidszaken van de gemeente Leeuwarden begin deze eeuw, is de rol van gemeenten op het gebied van veiligheid sterk gegroeid. De gemeente voert inmiddels regie, werkt samen met een groot aantal partners aan een veilige gemeente en nieuwe veiligheidsthema’s zijn op de agenda gekomen. De inzet van bestuurlijke bevoegdheden op het gebied van openbare orde en veiligheid is sterk toegenomen. Het bestuursrecht is nadrukkelijker in beeld als instrument ter bevordering van de veiligheid. Voorbeelden hiervan zijn sluitingen van woningen wegens drugshandel, de last onder dwangsom naar aanleiding van grootschalige ongeregeldheden of drugshandel, muilkorfgeboden, gebiedsverboden na verstoringen van de openbare orde etc, maar ook de inzet van noodbevoegdheden van de burgemeester. We zien daarbij ook dat er steeds kritischer wordt gekeken naar het optreden van de overheid. Dat uit zich mede in een toename van juridische procedures tegen besluiten van de bestuursorganen. Dit stelt hogere eisen aan het bestuurlijk en juridisch optreden van de gemeente, waarbij zorgvuldigheid essentieel is. Ondanks die kritische blik op het optreden van de overheid verwacht de maatschappij van dezelfde overheid antwoorden op maatschappelijke problemen. Zo wordt van de gemeente verwacht dat zij de verschillende vormen van overlast wegneemt.

Overlast waaraan steeds complexere problematiek ten grondslag ligt. We zien dat er

De afgelopen (corona)periode heeft een zware wissel getrokken op de maatschappij. Polarisatie en maatschappelijke onrust is in deze periode toegenomen hetgeen ook vaker leidt tot uitingen van onvrede, ook tegen de overheid. Radicalisering (onder meer tegen de overheid) neemt toe. Sociale media spelen een rol bij de polarisatie en zijn ook van invloed op de omvang van en de snelheid waarmee demonstraties worden georganiseerd. De afgelopen jaren heeft de inzet van het gemeentelijke Veiligheidsdomein voor een groot deel gelegen op het voorkomen en bestrijden van incidenten en wanordelijkheden. Ontwikkelingen die beleidsmatig niet (in deze mate) waren voorzien, hebben de werkzaamheden bepaald. Het beheersen van de gevolgen van de diverse crises heeft veel aandacht gevraagd. Zo hebben we samen met de politie en onze buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) veel geïnvesteerd om de openbare orde te bewaren en deze waar nodig te herstellen. Voor beleidsontwikkeling, innovatie en preventie is hierdoor de afgelopen tijd minder ruimte geweest dan we hadden gewild. Deze aspecten zijn wel noodzakelijk voor een effectief veiligheidsbeleid. Dit willen we de komende periode doen door een gebalanceerd en realistisch uitvoeringsprogramma, waarin we tot op zekere hoogte rekening houden met de onvoorziene gebeurtenissen.

We zijn daarbij, mede gelet op de hoge werklast, wel afhankelijk van de beschikbare capaciteit (ook bij onze partners) in een krappe arbeidsmarkt.

de afgelopen jaren meer overlast in de openbare ruimte en in de directe woonomgeving wordt ervaren. Nieuwe veiligheidsthema’s zijn de afgelopen periode actueel geworden en vragen vanwege de impact op de samenleving om aandacht. Zo levert de digitalisering een fenomeen op dat ook de overheid raakt: cyberveiligheid. Het uitvallen van de digitale infrastructuur heeft een ontwrichtend karakter op de maatschappij. Een ander thema dat meer aandacht krijgt, is ondermijnende criminaliteit. De aard, omvang en de maatschappelijke gevolgen daarvan worden steeds duidelijker. Ondermijnende criminaliteit tast de rechtstaat aan en heeft grote invloed op de samenleving als geheel. Zowel landelijk als regionaal en lokaal wordt hier sinds een aantal jaren fors op ingezet.

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

7

3. Ambitie en Prioriteiten We willen een veilige omgeving voor mensen die wonen, werken of recreëren in de gemeente Leeuwarden. Ondermijnende criminaliteit, overlast, ordeverstoring en cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit veroorzaken (gevoelens van) onveiligheid en ontwrichten de samenleving. Dit soort problemen pakken we consequent aan. We versterken de samenwerking binnen de gemeente en met lokale en regionale partners op het gebied van veiligheid. Ook zetten we in op preventie als volwaardig onderdeel van het Leeuwarder veiligheidsbeleid. Om dit te kunnen bereiken is het belangrijk dat we effectief inzetten op onderstaande veiligheidsthema’s. Ook willen we flexibel genoeg zijn om op nieuwe, actuele veiligheidsvraagstukken in te kunnen spelen. Ontwikkelingen gaan snel en zijn niet altijd te voorzien, zoals de benodigde inzet op de opvang van vluchtelingen. Als prioritaire onderwerpen voor de komende periode onderscheiden we de volgende thema’s: 1. Aanpak overlast: drugsoverlast, jeugdoverlast, woonoverlast, straatintimidatie en overlast door personen met onbegrepen gedrag; 2. Verkleinen speelruimte voor ondermijnende criminaliteit;

4. Uitgangspunten voor een toekomstbestendig Veiligheidsbeleid Om een duurzame impact op de lokale veiligheid te hebben, is een aantal uitgangspunten geformuleerd, waarmee we de voorwaarden scheppen voor een toekomstbestendig veiligheidsbeleid. De uitgangspunten worden hierna toegelicht. Versterken van externe en interne samenwerking Het vergroten van de veiligheid vergt een integrale, brede aanpak. De problematiek wordt complexer en kan alleen effectief worden aangepakt door dit vanuit verschillende disciplines te doen. We versterken daarom zowel de samenwerking binnen de gemeente als met lokale en regionale partners. Investeren in een goede samenwerking is ook belangrijk om optimaal gebruik te maken van de beschikbare capaciteit. Onvoldoende capaciteit bij onszelf of bij onze ketenpartners (bijvoorbeeld vanwege de arbeidsmarkt en de ‘waan van de dag’) is een afbreukrisico voor het realiseren van onze ambities. Met integraal afgestemde projecten en programma’s, bijvoorbeeld op het gebied van jeugdcriminaliteit (Preventie met Gezag), ondermijning en cybersecurity,

3. Vergroten bewustwording en weerbaarheid digitale veiligheid en tegengaan cybercrime;

willen we problemen voorkomen en aanpakken. Een

4. Programma Leeuwarden Oost, Preventie met Gezag;

verantwoordelijkheid.

5. Mensenhandel en prostitutie;

Andersom wordt er gelukkig ook vanuit andere domeinen

6. Maatschappelijke onrust (polarisatie, radicalisering en verstoringen openbare orde).

effectieve preventieve aanpak is een organisatiebrede

regelmatig een beroep gedaan op het Veiligheidsdomein. Ook ontwikkelingen binnen andere gemeentelijke werkvelden zijn immers van invloed op de veiligheid.

In deze Veiligheidsagenda wordt per prioriteit beschreven waarom een bepaald thema als zodanig is aangemerkt. De gekozen prioriteiten sluiten aan bij prioriteiten zoals die in landelijk en regionaal verband zijn geformuleerd. Dit heeft een versterkend effect voor de uitvoering van beleid

Voorbeelden hiervan zijn de omgevingswet, een veilige leefomgeving (Fysiek Domein) en wijzigingen in de WMO, mensen met onbegrepen gedrag, jeugd(overlast) en middelengebruik (Sociaal Domein). Samenwerking en afstemming tussen de verschillende gemeentelijke domeinen is essentieel.

op deze gebieden, omdat op verschillende niveaus aan dezelfde problematiek wordt gewerkt.

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

8

Nieuwe samenwerkingsvormen worden verkend om klassieke en nieuwe veiligheidsthema’s adequaat het hoofd te kunnen bieden. Dit kan betekenen dat er meer met andere gemeenten samengewerkt gaat worden of dat er bijvoorbeeld gebruik wordt gemaakt van expertise uit het bedrijfsleven. Een goed landelijk netwerk en constructieve samenwerking met de bekende lokale en regionale partners is van groot belang.

Een gebieds-, groeps- en persoonsgerichte aanpak Waar nodig werken we met een gebieds-, groeps- en/ of persoonsgerichte aanpak. Bij de persoonsgerichte aanpak staat het individu centraal. Gemeente, politie, OM en hulpverlening werken nauw samen om te voorkomen dat dezelfde persoon voor problemen blijft zorgen. Maatregelen die specifiek voor een bepaalde groep worden genomen noemen we de groepsgerichte aanpak. Deze aanpak wordt bijvoorbeeld gehanteerd bij overlastgevende,

Preventie als volwaardig onderdeel van het veiligheidsbeleid

problematische jeugdgroepen.

Als gemeente Leeuwarden willen we overlast en criminaliteit

Een andere manier om maatwerk te kunnen leveren is door

zo veel mogelijk voorkomen. De nadruk in de afgelopen

middel van een gebiedsgerichte aanpak. Een gebiedsgerichte

jaren lag op het voorkomen van incidenten en het managen

aanpak bevordert de effectiviteit om de problemen het

van crises. Adequaat en modern veiligheidsbeleid vraagt om

hoofd te bieden. Het is een integrale aanpak die zich

meer inzet aan de voorkant. Het accent zal meer moeten

specifiek richt op het verbeteren van de directe leefomgeving

liggen op het verkrijgen van inzicht in de problematiek en

in een bepaalde wijk of buurt in samenwerking met

innovatieve beleidsontwikkeling. Inzicht in de problematiek

inwoners en ketenpartners. Als we het verschil willen maken,

verkrijgen we door monitoring en analyse. Preventie moet

moeten we gericht kijken welke inzet waar nodig is. Zo richt

een volwaardig onderdeel zijn van ons veiligheidsbeleid.

Leeuwarden Oost zich met haar langjarige aanpak van twintig

We zetten hier specifiek op in, bijvoorbeeld door Preventie

jaar op de toekomstige generatie en werkt aan perspectief.

met Gezag. Informatiegestuurd werken In aanvulling daarop willen we een breed pakket met preventiemaatregelen samenstellen. We gaan, samen met het Sociaal Domein, aan de slag met het vormgeven van een concreet plan van aanpak preventie. Via het Coalitieakkoord is het fonds maatschappelijke vernieuwing ingesteld. Dit fonds biedt wellicht mogelijkheden als dekking voor de preventiemaatregelen. Nadat de uitgangspunten voor de inzet van de fondsen door de raad zijn vastgesteld zullen wij daartoe in 2023 concrete voorstellen doen. Ruimte voor onvoorziene gebeurtenissen In de afgelopen jaren is gebleken, dat we rekening moeten houden met onvoorziene gebeurtenissen die een groot beslag leggen op onze capaciteit. Het is voor de komende beleidsperiode (2023-2026) van belang dat er een goede balans wordt gevonden tussen (innovatieve) beleidsontwikkeling en onvoorziene incidentbestrijding. We houden daarom meer rekening met de mogelijkheid dat onvoorziene omstandigheden onze inzet vragen.

Voor het voeren van regie op het lokaal veiligheidsbeleid en het handhaven van de openbare orde en veiligheid, is een goede informatiepositie belangrijk. Deze informatie kan zowel kwantitatief van aard zijn vanuit data, als kwalitatief van aard vanuit signalen van partners en vanuit wijken, buurten en dorpen. Door meer zicht te krijgen op welke groepen mensen, bedrijven en wijken kwetsbaar zijn in relatie tot onveiligheid en criminaliteit en hier eerder op in te spelen, voorkomen we dat veiligheidsproblemen ruimte krijgen om te groeien. Bij informatie-uitwisseling en datagestuurd werken blijft het van belang ‘i-bewust’ (bewust en veilig omgaan met (digitale) informatie) en transparant te werken. Uitvoeringsprogramma is leidend In deze Veiligheidsagenda zijn de prioritaire thema’s voor de komende vier jaar beschreven. Per thema beschrijven we onze ambities en welke acties we willen ondernemen. Daarnaast is een aantal onderwerpen opgenomen die vallen onder de noemer bestaand beleid. In het uitvoeringsprogramma is concreet beschreven wat we op basis van de beschikbare capaciteit willen gaan doen. Hierbij is tot op zekere hoogte rekening gehouden met onvoorziene gebeurtenissen. Het uitvoeringsprogramma is leidend voor onze inzet. Eind 2024 wordt op basis van een evaluatie een nieuw uitvoeringsprogramma bij deze Veiligheidsagenda opgesteld.

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

9

4.1 Prioritair thema: Overlast Waarom is dit een prioritair thema?

aanpak van domein-overstijgende en complexe zorg- en veiligheidsproblemen. In de praktijk betekent dit dat er maatwerkoverleggen worden georganiseerd met alle betrokken partners over concrete casussen.

We vinden het belangrijk mensen een veilige leefomgeving

We zetten op een innovatieve wijze het bestuursrecht in

te bieden in de gemeente. De overlast die mensen ervaren

bij de aanpak van drugsoverlast en illegale hennepteelt.

heeft een negatieve invloed op de leefbaarheid. Het

Zo worden panden gesloten vanwege drugshandel en

tegengaan van overlast is de afgelopen jaren een steeds

worden drugsdealers geconfronteerd met dwangsommen.

belangrijkere taak geworden voor de gemeente. Het gaat

Hierbij wordt de proportionaliteit van maatregelen in acht

hierbij om verschillende vormen van overlast: overlast

genomen en de jurisprudentie gevolgd.

als gevolg van drugsgebruik en -handel, woonoverlast, geluidsoverlast, overlastgevende personen met complexe

We hebben uitvoering gegeven aan het projectplan

oorzaken. Dit past overigens in de landelijke trend op het

“Expeditie Leeuwarden voor een integrale aanpak voor

gebied van overlast.

personen met een Licht Verstandelijke Beperking’’. Het doel van het project is de kans te verkleinen dat iemand uitvalt

Een factor hierbij is dat Leeuwarden een sterke regionale

in het onderwijs, schulden ontwikkelt of in aanraking komt

en centrumfunctie heeft op sociaal gebied, door

met justitie.

bijvoorbeeld de aanwezigheid van nachtopvang, maar ook andere zorgvoorzieningen. Deze centrumfunctie betekent ook dat met name het stedelijk gebied aantrekkelijk is voor bijvoorbeeld het dealen van drugs, wat voor overlast zorgt. Wat hebben we gedaan? In 2018 is de notitie aanpak woonoverlast vastgesteld. In deze notitie staat welke partijen bij de aanpak van woonoverlast betrokken zijn en wat voor (juridische) instrumenten c.q. interventies in de verschillende fases ingezet kunnen worden. Eén van de in de notitie genoemde instrumenten is de bevoegdheid van de burgemeester om specifieke gedragsaanwijzingen te geven aan overlastgevers in zowel huur- als koopwoningen. Ook zijn de beleidsregels Wet aanpak woonoverlast vastgesteld. Naast de instrumenten c.q. interventies die de burgemeester kan inzetten wordt vanuit Meldpunt Overlast (MOL) advies gegeven hoe burgers ook elkaar

Wat zijn onze ambities? - Inzetten op de aanpak van overlast (drugs, jeugd en woon) om de stijgende lijn een halt toe te roepen door de inzet van repressieve maatregelen en verdere versterking van persoonsgerichte aanpak, preventieve maatregelen en een integrale, domein overstijgende aanpak. - Intensiever samenwerken in zowel beleid als uitvoering binnen de gemeentelijke organisatie om de leefbaarheid te vergroten. - Bijdragen aan de leefbaarheid en veiligheid in de Leeuwarder wijken, buurten en dorpen door gebiedsgerichte aanpak en integrale programma’s, zoals in Leeuwarden Oost. - Verminderen van criminaliteit en overlast in het centrumgebied door een persoonsgerichte en een gebiedsgerichte aanpak.

kunnen aanspreken op hun gedrag. Hoe eerder men elkaar aanspreekt, hoe groter de kans dat overlast vermindert of stopt. Er is ook steeds meer aandacht en hulp voor degene die overlast ervaart.

Wat gaan we doen?

Aanpak woonoverlast We gaan door met de aanpak van woonoverlast. De Wet

We hebben verder aandacht besteed aan een goede

aanpak woonoverlast is op 1 juli 2017 in werking getreden.

informatiepositie bij de aanpak van Jeugdoverlast.

De gemeenteraad heeft artikel 2:79 APV ingevoerd,

Overlastmeldingen en signalen worden besproken

waardoor er meer mogelijkheden zijn gecreëerd om

tijdens het Taskforce Jeugdoverlast overleg.

woonoverlast aan te pakken. Zo heeft de burgemeester de mogelijkheid gekregen om specifieke gedragsaanwijzingen

Complexe sociale veiligheidsproblemen zijn vaak de

te geven aan overlastgevers. Daarnaast kan de

oorzaak van overlast. We werken samen met partners

burgemeester sinds 1 januari 2021 direct de verhuurder

aan oplossingen binnen het ZVHF. Het ZVHF houdt zich

aanspreken bij zeer overlastgevend gedrag van huurders.

voor de hele provincie bezig met de persoonsgerichte

De komende periode actualiseren we de notitie

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

10

woonoverlast, inclusief het onderwerp sociale hygiëne.

middel van vroegsignalering onze (kwetsbare) jeugdigen

We houden het proces rondom het wetsvoorstel Wet

in kaart brengen en monitoren. Daarnaast willen we ons

goed verhuurderschap in de gaten. Het wetsvoorstel heeft

zicht op jeugdgroepen verder verbeteren. Door meer zicht

als doel woningzoekenden, huurders en arbeidsmigranten

te hebben aan de voorkant, willen we voorkomen dat met

te beschermen en ongewenste verhuurpraktijken te

name risicojongeren gemakkelijk in de georganiseerde

voorkomen en tegen te gaan. Het geeft de gemeente

criminaliteit terechtkomen. Het gaat dan vooral om het

meer mogelijkheden om huurders te beschermen

preventief aanpakken van ondermijning in kwetsbare

tegen misstanden bij het verhuren van woon- of

wijken.

verblijfsruimten. De regie ligt bij het Fysiek Domein,

Preventief beleid gericht op bewustwording en

maar de inwerkingtreding van deze wet kan - indirect

weerbaarheid gaan we binnen RIEC-verband verder

- een positieve bijdrage leveren aan de vermindering

ontwikkelen, met inzet van jongerenwerkers en de

van woonoverlast.

samenwerking met onderwijs. Daarnaast gaan we door met de integrale aanpak van problematiek binnen het

Jeugdoverlast

ZVHF. De binnengemeentelijke samenwerking tussen

Jongeren kunnen zowel slachtoffer als dader van

het Sociaal Domein en het Veiligheidsdomein willen

onveiligheid zijn. Het is normaal om als jongere wel

we versterken.

eens kattenkwaad uit te halen en de grenzen op te zoeken. Maar jongeren die overlast veroorzaken of zelfs

De Taskforce Jeugdoverlast zet specifiek in op het

criminele daden plegen, hebben een negatieve invloed

aanpakken van de concrete problematiek. Hierbij worden

op het woonplezier en de veiligheidsbeleving van onze

waar mogelijk ook de ouders en de school betrokken.

inwoners. Aan de andere kant zijn er ook risico’s voor

Naast handhavend optreden worden er ook zorgmeldingen

jongeren, zoals alcohol, drugs, groeiende agressie en

opgemaakt, zodat het dieperliggende probleem (school,

geweld. De gemeente werkt onder andere samen met

werk, psychische gesteldheid of gezinssituatie) kan worden

jongerenwerkers, politie, zorginstellingen en scholen om

aangepakt. Deze aanpak zal worden geëvalueerd en herijkt.

overlast en criminaliteit te voorkomen. We richten ons de komende periode op het verbeteren

Aanpak straatintimidatie

van de veiligheidsbeleving van jongeren, het vergroten

De gemeente stelt samen met relevante partners een

van kansen voor risicojongeren en een afname van

brede aanpak op om straatintimidatie in de gemeente

jeugdcriminaliteit. We willen onze jeugd alle kansen bieden

Leeuwarden tegen te gaan. Dit doen we in 2023. Dit naar

om zich te kunnen ontwikkelen. Ook willen we jongeren

aanleiding van de op 13 juli 2022 aangenomen motie

ondersteunen om voldoende weerbaar te zijn tegen

in de gemeenteraad waarin het college wordt verzocht

invloeden van criminaliteit. Zij zijn de toekomst.

een plan van aanpak op te stellen om straatintimidatie in de gemeente Leeuwarden tegen te gaan. Het plan van

Het aantal meldingen van jeugdoverlast is de afgelopen

aanpak wordt in samenwerking met het Sociaal Domein

jaren gestegen. Het gedrag van sommige overlastgevende

opgesteld. Een substantieel deel van deze aanpak zal

jongeren is als zorgelijk grensoverschrijdend te

betrekking hebben op preventie en bewustwording. In

omschrijven. Het gaat dan om agressief en gewelddadig

de aanpak tegen straatintimidatie hebben we zowel

gedrag, seksueel grensoverschrijdend gedrag en alcohol

aandacht voor de slachtoffers als voor de daders en de

en drugsgebruik. Overlastgevend gedrag is soms een

samenleving in brede zin. Vooruitlopend op deze aanpak

signaal dat er meer aan de hand is met een jongere.

geven we extra aandacht aan de bekende hotspots waar

Jongeren die veel overlast veroorzaken en soms ook

straatintimidatie plaatsvindt.

crimineel gedrag vertonen, zijn vaak kwetsbaar door problemen op school, thuis of door verslavings- of gedragsproblemen. Deze problematiek vraagt om een integrale samenwerking tussen het Sociaal- en het Veiligheidsdomein. Binnen de aanpak ligt de focus op preventie, maar is er ook aandacht voor zorg en repressie. Een aanpak die zich richt op het individu in de groep, maar ook het individu op school, werk en thuis. Bij de aanpak van jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit willen we door

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

11

Leefbaarheid en veiligheid Binnenstad Leeuwarden

Gebieds-, persoons- en groepsgerichte aanpak

De Binnenstad is het concentratiegebied voor scholen,

buurten en dorpen belangrijk. We werken hiervoor samen

bedrijven, opvanginstellingen, uitgaan, locatie voor

binnen de gemeente, maar ook met externe partijen

demonstraties en evenementen met daarbij behorend een

zoals politie en hulpverleningsinstanties. Het ZVHF en

grote verscheidenheid aan soms conflicterende personen

het Meldpunt Overlast Leeuwarden (MOL) spelen daarin

of groepen. Dit gebied heeft daarom onze bijzondere

een grote rol. We ontwikkelen de lokale aanpak verder,

aandacht. We willen dat inwoners en gasten zich er

waarin we gebruik maken van de AVE-methodiek2. Het

prettig en veilig voelen. Door de inzet van onderstaande

MOL willen we doorontwikkelen om zo een nog betere

maatregelen en acties zetten we in op het vergroten van

informatiepositie te verkrijgen.

We vinden de leefbaarheid en veiligheid in de wijken,

de leefbaarheid en veiligheid. Achter het veroorzaken van overlast gaat vaak een We participeren in de Agenda Binnenstad Leeuwarden

dusdanig complexe problematiek schuil, dat maatwerk

2021-2028. Binnen dit investeringsprogramma werken

vereist is. Waar het kan, proberen we meer aan de

we samen met de andere betrokken partners aan een

voorkant te komen. Bijvoorbeeld door signalen nog

aantrekkelijke en bereikbare binnenstad. Daarnaast wordt

sneller bij elkaar te brengen.

de reguliere gezamenlijke inzet met politie om de overlast en criminaliteit te bestrijden voortgezet.

Een concrete integrale aanpak op wijk, buurt of dorpsniveau kan vruchten afwerpen. Dit betekent

Ten behoeve van de leefbaarheid en veiligheid in de

een brede samenwerking binnen de gemeente, maar

Binnenstad wordt nauw samengewerkt met diverse

ook binnen de wijken en dorpen met de betrokken

operationele partijen. Deze zijn aan elkaar verbonden

partners (wijk- en dorpen teams, woningcorporaties,

via het Toezichtmodel; hierin werken gemeente, politie,

bewonersbedrijven en de wijkagent). Voorbeelden van

Trigion en vervoerders intensief en dagelijks (tijdens

deze aanpak zijn het project Vlietzone, het programma

winkeltijden) samen.

Leeuwarden Oost en de toekomstvisie Prinsentuin.

Het horecatoezicht zetten we voort en wanneer blijkt

Door te zorgen voor re-integratie en nazorg voor (ex-)

dat regels worden overtreden, treden we handhavend

gedetineerden willen we recidive voorkomen. Samen met

op. Daarnaast is het inzetten van cameratoezicht in de

de (ex-) gedetineerde stellen we een stappenplan op om

horecanachten een belangrijk onderdeel van het toezicht

een stabiel en delictvrij bestaan op te bouwen. We werken

op en de handhaving van de openbare orde en veiligheid.

daarbij samen met onze partners zoals reclassering, Veilig Thuis, politie, Penitentiaire Inrichting en zorgorganisaties.

Leefbaarheid, toezicht en handhaving openbare ruimte

We onderzoeken de mogelijkheden om met Rijksmiddelen

Toezicht en handhaving is een belangrijk instrument in

gedetineerden. Daarbij wordt de verbinding gelegd met het

de realisatie van doelstellingen van de gemeente op het

programma Preventie met Gezag. We verwachten dat een

gebied van een veilige, leefbare, schone en toegankelijke

dergelijke impuls ook in preventieve zin een positief effect

leefomgeving. Team Handhaving werkt hierbij integraal

heeft op High Impact Crimes (woninginbraak, overvallen,

samen met een groot aantal in- en externe partners.

straatroof en geweldsmisdrijven).

een extra impuls te geven aan de nazorg van ex-

Jaarlijks worden door de gemeente handhavingsprioriteiten en handhavingsdoelen gesteld en handhavingsactiviteiten zoveel mogelijk op elkaar afgestemd en opgenomen in het handhavingsuitvoeringsprogramma (HUP). Het HUP vloeit voort uit de Kadernota VTH.

2

Aanpak ter Voorkoming van Escalatie. Klik hier voor filmpje over AVE

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

12

Investeren in een gezamenlijk aanpak personen met onbegrepen gedrag Personen met onbegrepen gedrag leveren bovengemiddeld vaak veiligheidsvraagstukken en overlast op. In veel gevallen zijn deze personen echter ook zelf slachtoffer van criminaliteit en misbruik. We zien daarbij

4.2 Prioritair thema: Ondermijnende criminaliteit Waarom is dit een prioritair thema?

dat de tolerantie in de maatschappij afneemt. Er wordt

Ondermijning is een verschijnsel dat onze rechtsorde

sneller overlast ervaren als inwoners te maken krijgen

en veiligheid bedreigt. Het is van invloed op de

met personen die zich in de buurt vreemd gedragen.

veiligheidsbeleving van burgers en het tast bovendien

Er zijn naast de veel voorkomende problematiek meer

de fundamenten van de rechtsstaat aan. Bij ondermijnende

verschijningsvormen en oorzaken van personen met

criminaliteit is er sprake van vermenging van onder- en

onbegrepen gedrag. Een voorbeeld hiervan is mensen

bovenwereld, doordat plegers van (georganiseerde)

die lijden aan dementie en langer thuis blijven wonen.

criminaliteit gebruik maken van legale diensten en

Zij kunnen door de ziekte ook onbegrepen gedrag gaan

voorzieningen voor illegale activiteiten, zoals: de

vertonen in de buurt.

vastgoedsector, juridische en financiële dienstverlening, transportvoorzieningen et cetera. De ondermijnende

Het is noodzakelijk dat veiligheids- en zorgpartners

criminaliteit wordt steeds professioneler. Criminele

elkaar weten te vinden in een gezamenlijk aanpak. Een

netwerken zijn out-reachend, invloedrijk en schadelijk,

aanpak die gaat over preventie, vroegsignalering, hulp en

maar veroorzaken veel (sociale) ellende.

begeleiding. We willen met het oog hierop de verbinding tussen zorg en veiligheid intensiveren.

De strijd tegen ondermijnende criminaliteit is er een van de lange adem. De afgelopen jaren heeft het thema ondermijnende criminaliteit een steeds grotere rol gekregen op zowel de nationale, regionale, als lokale agenda. Uit diverse Kamerstukken en materiewetten (Gemeentewet, Opiumwet, Wet Bibob, etc.)3 blijkt de regierol van de burgemeester op het gebied van ondermijning. De burgemeester heeft deze regierol vanuit zijn taken als handhaver van de openbare orde. De bevoegdheden (Wet bevordering integriteitsoordelen door het openbaar bestuur (Wet Bibob) en Opiumwet) en daarmee de verantwoordelijkheden van de burgemeester zijn toegenomen. De aanpak van ondermijnende criminaliteit heeft de komende periode prioriteit en zal meer aandacht vergen. Intensieve samenwerking met partners is noodzakelijk voor een succesvol optreden. Naast de meer repressieve bestrijding van ondermijning, vraagt ook het voorkomen dat jongeren in de ondermijnende criminaliteit terechtkomen aandacht.

3

TK 2018-2019, 29911, nr 212. Brief van de minister aan de Tweede Kamer waarin wordt geïnformeerd over de voortgang en stand van zaken met betrekking tot de ondermijningswetgeving; TK2017-2018, 29 911 nr. 207 Brief van het kabinet aan de Tweede Kamer van 11 juli 2018 over hoe het kabinet de aanpak van ondermijnende criminaliteit de komende jaren wil versterken.

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

13

Wat hebben we gedaan? Bestuurlijke maatregelen worden vaker toegepast dan voorheen. Zo is het aantal sluitingen van panden van waaruit in drugs wordt gehandeld in enkele jaren verviervoudigd en zetten we het instrument last onder dwangsom in tegen drugsdealers op straat. Elk besluit heeft een intensief voorbereidingstraject en wordt vaak opgevolgd door een juridische procedure. Daarbij zien we

- Het vergroten van de weerbaarheid (bestuurlijk en ambtelijk) en onder onze inwoners en ondernemers is essentieel. Het vergroten van het bewustzijn is hierbij noodzakelijk om misbruik van legale voorzieningen tegen te gaan. - Bijdragen aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit via bestuurlijke maatregelen en het intensiveren van de lokale en regionale integrale aanpak in preventieve en repressieve zin.

dat overheidshandelen steeds scherper wordt beoordeeld. Dit vraagt ook om een inzet die voldoet aan de juridische kwalitatieve eisen van bestuurlijke handhaving. Daarnaast

Wat gaan we doen?

vraagt toenemende samenwerking met partners binnen

Aanpak drugscriminaliteit

RIEC-verband en op lokaal, provinciaal, noordelijk en

Drugscriminaliteit blijft een fors probleem in onze

landelijk niveau, meer inzet.

gemeente. Vanwege de grote, negatieve invloed die dergelijke criminaliteit heeft op de veiligheid in onze

Via ‘de ondermijningstafel’ hebben we informatiepositie

gemeente, blijven we hier in nauwe samenwerking

van de gemeente versterkt. Hierdoor is het zicht op de

met politie prioriteit aan geven. We zetten bestuurlijke

problematiek de afgelopen jaren duidelijker geworden.

bevoegdheden in om drugshandel vanuit panden tegen

Alle domeinen van de gemeente Leeuwarden en politie

te gaan. Bij de sluiting van een woning houden we

Leeuwarden zijn in dit overleg vertegenwoordigd.

uiteraard rekening met de proportionaliteit van het besluit en jurisprudentie.

In 2021 is vanuit de regionale intensiveringsgelden een Bibob-check en een branchescan ontwikkeld. Deze

Het dealen van drugs op straat zorgt voor overlast en tast

middelen ondersteunen bij het toetsen van vergunningen

de leefbaarheid en het veiligheidsgevoel sterk aan. We

aan de wet Bibob en het maken van keuzes bij de aanpak

zetten de aanpak van dealers op straat door middel van

van ondermijning.

het opleggen van een last onder dwangsom daarom voort.

Leeuwarden is een van de deelnemers aan het

Uitvoering intentieverklaring Friese Norm

Intensiveringsproject van het RIEC Noord genaamd ’Integrale Intelligence’. In het project worden samen met andere instanties, pilots ontwikkeld over hoe we bepaalde informatie op de juridisch juiste wijze bij elkaar kunnen brengen om bepaalde “fenomenen’’ te kunnen ontdekken. De Wet Bibob is een instrument om de integriteit van de overheid te beschermen. Dit instrument is de afgelopen periode ingezet bij de toetsing van vergunningaanvragen voor prostitutie, coffeeshops en horeca. Wat is onze ambitie? - We willen meer aan de voorkant van de bestrijding van ondermijnende criminaliteit komen, in plaats van een incident gestuurde aanpak. Hiervoor willen wij onze informatiepositie verbeteren. Dit vraagt ook om een fenomeengerichte benadering. Specifieke vastgoedfraude, zorgfraude, drugscriminaliteit en cybercriminaliteit vragen onze aandacht en willen we bestrijden.

Ondermijnende criminaliteit houdt zich niet aan gemeentegrenzen. In juli 2022 is de intentieverklaring de Friese Norm ondertekend. In de intentieverklaring zijn de (bestuurlijke) ambities van de Provincie Fryslân, het Wetterskip Fryslân en de achttien Friese burgemeesters in de aanpak van ondermijning neergelegd. De komende twee jaren gaan we als Friese overheden gezamenlijk aan de slag met het uitvoeren van deze ambities. Om tot een meer geharmoniseerde aanpak te komen, is in een regionale werkgroep geïnventariseerd op welke manier en met welk instrumentarium gemeenten, Wetterskip en provincie ondermijnende criminaliteit kunnen aanpakken. Daar waar ambities de bevoegdheden raken van de gemeenteraad, worden separate voorstellen voorgelegd.

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

14

Verder intensiveren aanpak ondermijning Ondermijning raakt alle onderdelen van de gemeentelijke

Integrale controles om illegale activiteiten tegen te gaan

organisatie. Hoewel de burgemeester portefeuillehouder

We blijven samen met onze partners integrale controles

is, is het gehele college van B&W verantwoordelijk voor

uitvoeren om illegale activiteiten op bijvoorbeeld

dit onderwerp. De bestuurders die betrokken zijn bij de

bedrijventerreinen, maar ook in andere delen van de

casuïstiek, worden meegenomen in de problematiek die

gemeente te signaleren en tegen te gaan. Waar nodig

speelt. Omvangrijke en complexe ondermijningszaken

maken wij gebruik van bestuursrechtelijke bevoegdheden

worden via de lokale driehoek opgeschaald naar het

en de Wet Bibob.

RIEC voor een integrale aanpak met OM, Belastingdienst en FIOD.

Aandacht voor rechtmatige en zorgvuldige gegevensdeling

In het voorjaar van 2023 vindt een tweetal onderzoeken

Een succesvolle aanpak van georganiseerde

plaats, gericht op het in kaart brengen van ondermijning

ondermijnende criminaliteit vraagt om een goede

en het drugsgebruik. Zo doen dr. Van der Torre en prof. dr.

afstemming tussen de ketenpartners. Gegevensdeling is

Tops onderzoek naar ondermijning in Leeuwarden en de

hierbij een belangrijke voorwaarde. Tegelijkertijd willen we

gemeentelijke aanpak daarvan. De gemeente Leeuwarden

voldoen aan de privacyregelgeving rond persoonsgegevens.

voert in samenwerking met onderzoeksinstituut KWR en

Verder is momenteel het wetsvoorstel Wet

Wetterskip Fryslân een rioolwateronderzoek uit naar het

gegevensverwerking samenwerkingsverbanden in

middelengebruik in de stad Leeuwarden. Dit levert een

behandeling bij de Eerste Kamer. Doel van deze wet

beeld op van de schaal waarop in Leeuwarden drugs wordt

is een juridische basis bieden voor de verwerking van

gebruikt. De uitkomsten van beide onderzoeken worden

persoonsgegevens door samenwerkingsverbanden.

gebruikt in de aanpak van ondermijning.

Waar mogelijk denken we, ook in landelijk verband, mee over de vormgeving van regelgeving op het

Uitbreiden inzet wet Bibob

gebied van gegevensdeling.

We willen de komende jaren het bestuursrechtelijke instrument Bibob breder inzetten binnen de gemeente als preventief middel. Met de inzet van dit instrument willen we voorkomen dat bijvoorbeeld vergunningen, vastgoedtransacties en zorgverlening worden gebruikt voor criminele activiteiten. We gaan aan de slag met een ‘preventieplan Bibob’ waarmee we de inzet van dit instrument willen optimaliseren. Hiermee voldoen we ook aan de Friese Norm. Via het Coalitieakkoord is het fonds maatschappelijke vernieuwing ingesteld. Dit fonds biedt wellicht mogelijkheden als dekking voor de uitvoering van het breder preventief inzetten van de wet Bibob. Nadat de uitgangspunten voor de inzet van de fondsen door de raad zijn vastgesteld zullen wij daartoe concrete voorstellen doen.

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

15

4.3 Prioritair thema: Digitale veiligheid en Cybercrime

Samen met het RIEC, het Cyberteam van Politie Nederland, de ROC’s Friese Poort, Friesland College en de ROC’s in Groningen is een project gestart om schoolgaande jongeren tussen de twaalf en achttien jaar weerbaar te maken tegen de risico’s van cybercriminaliteit en

Waarom is het een prioritair thema?

ondermijning. Voor de aanpak van cybercrime bij jeugd

Cybercrime heeft een ontwrichtend effect op een

is een game ontwikkeld, waarin jongeren bewust worden

samenleving die sterk leunt op digitale infrastructuur, zoals

gemaakt van de gevaren die zij mogelijk lopen op dit

in Nederland. De samenleving digitaliseert en daarmee

gebied, zowel als slachtoffer en als dader.

groeien de digitale veiligheidsrisico’s. Het onderwerp cyberweerbaarheid is een relatief Digitale criminaliteit bestaat uit cybercrime (criminaliteit

nieuw thema, waarvoor op allerlei vlakken initiatieven

met ICT als middel én doelwit) en gedigitaliseerde

worden ontwikkeld. Om dit op een hoger plan te tillen,

criminaliteit (ICT wordt gebruikt om ‘traditionele vormen’

is samenwerking op regionale en landelijke schaal van

van criminaliteit te plegen, zoals bedreiging, diefstal of

belang. We doen dit door te participeren in de regionale

fraude). Digitale criminaliteit veroorzaakt veel leed en het

werkgroep van het RBPO (Regionaal Bestuurlijk Politie

risico op slachtofferschap is groot.

Overleg) inzake cyberweerbaarheid en in de landelijke Citydeal Lokale Weerbaarheid Cybercrime.

Steeds vaker regelen ondernemers hun zaken en diensten online. Veel bedrijven kunnen onvoldoende meekomen

Ambities

met de snelle technologische en digitale ontwikkelingen en

- Het verminderen van slachtofferschap van digitale criminaliteit, door ondernemers digitaal weerbaarder te maken.

zijn daarom in toenemende mate vatbaar voor criminaliteit. Cyberincidenten kunnen ook desastreus zijn voor de gemeentelijke dienstverlening. Hackers en andere kwaadwillenden worden steeds inventiever en met de

- Voorbereid zijn op een externe crisis met een digitale oorzaak.

toenemende digitalisering, nemen de risico’s alleen maar toe. Cyber speelt een steeds grotere rol bij onder meer:

Wat gaan we doen Ons digitale veiligheidsbeleid is gericht op:

ondermijning, jeugd, radicalisering en overlast. De gemeente heeft een taak bij het bestrijden van cyberaanvallen in verband met de maatschappelijke impact die een (grootschalige) cyberaanval kan veroorzaken. Wat hebben we gedaan?

1. Eigen huis op orde; 2. Cybercrisis en -incidenten; 3. Cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit; 4. Online aangejaagde ordeverstoringen.

Sinds enkele jaren worden MKB-bedrijven voorgelicht en ondersteund in hun aanpak om de risico’s op gebied van

Voor de nadere invulling van beleid op het gebied van

cybercrime, datalekken enzovoort te verkleinen. We werken

cyber en het delen van kennis wordt meer samenwerking

hierin nauw samen met Het Platform Veilig Ondernemen

gezocht binnen en buiten de gemeente. Deelname aan

Noord-Nederland, politie en studenten van ROC’s Friese

projecten stemmen we intern af en onze activiteiten

Poort en Friesland College.

passen binnen de gemeentebrede ambities, zoals neergelegd in de Leeuwarder i-strategie en Leeuwarder

We maakten ons in 2020 en 2021 sterk voor de

Digitale Agenda. Van belang is ook dat medewerkers de

bewustwording van de gevaren en risico’s in de agrarische

ruimte hebben om de snelle ontwikkelingen op dit gebied

sector. De agrarische sector is in steeds sterkere mate

goed te blijven volgen, te duiden en tot beleidsontwikkeling

afhankelijk van geautomatiseerde systemen, zoals de

te komen.

precisie akker- en tuinbouw en melkrobots voor de uitoefening van bedrijfsactiviteiten.

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

16

City Deal Lokale Weerbaarheid Cybercrime

Interne digitale veiligheid

We participeren in de City Deal Lokale Weerbaarheid

De gemeente Leeuwarden is verantwoordelijk

met de ministeries van Binnenlandse Zaken en

voor het goed functioneren van de eigen digitale

Koninkrijksrelatie en Justitie en Veiligheid. De burgemeester

systemen (hardware en software) en digitale

is ook voorzitter van de stuurgroep van deze City Deal.

informatievoorzieningen, zodat de bedrijfsvoering en

De City Deal ondersteunt gemeenten en regionale

dienstverlening in goede orde verloopt en de beschikbare

samenwerkingsverbanden op het gebied van veiligheid

informatie goed beveiligd is.

en platforms veilig ondernemen. Ook worden burgers en bedrijven bewust gemaakt van hun kwetsbaarheid op

Er bestaat een risico om direct of indirect slachtoffer te

het gebied van cybercrime en wordt hun weerbaarheid

worden van een cyberincident. We willen kans daarop

hiertegen vergroot. Publieke en private partijen in de

zo klein mogelijk maken en de negatieve gevolgen

City Deal experimenteren met nieuwe aanpakken om de

zoveel mogelijk beperken. We geven daarom aandacht

urgentie van cyberweerbaarheid over te brengen en om tot

aan preventie, detectie en respons. De gemeentelijke

een gedragsverandering te komen.

Chief Information Security Officer (CISO) en de afdeling Informatiemanagement spelen hierin een belangrijke rol.

Vergroten bewustwording cyberrisico’s Ook jongeren hebben te maken met cybercriminaliteit en de gevolgen daarvan. Jongeren overzien vaak de gevolgen van hun acties nog niet of ze doen iets omdat het spannend is. Zo worden ze onbewust gemakkelijk slachtoffer, of dader, in het geval van cybercrime. De jeugd moet beter bewust worden gemaakt van de verschillende vormen van cybercriminaliteit. Preventie en voorlichting is een belangrijk onderdeel bij het vergroten van bewustwording over de cyberrisico’s. Het begint bij de bewustwording over wat strafbaar is en wat de gevolgen kunnen zijn. We onderzoeken welke cyberprojecten voor jeugd kunnen worden ingezet.

De gemeentelijke systemen worden voorzien van de laatste updates en de eigen werknemers worden alert gemaakt op phishingmails en het belang van sterke wachtwoorden. Als de gemeentelijke systemen alsnog schade wordt toegebracht, is dit niet meer alleen het probleem van de afdeling ICT, maar raakt het de hele gemeentelijke organisatie doordat bijvoorbeeld niet meer (veilig) kan worden gewerkt. De gemeente zorgt voor een zorgvuldige risico-afweging en duidelijke procedures als er problemen zijn met de ICT en de informatiebeveiliging.

Externe digitale veiligheid Cyberincidenten en cybercrises die ontstaan bij instellingen,

Zo is het programma HackShield gericht op het

bedrijven en belangrijke voorzieningen binnen de

spelenderwijs bewustmaken van basisschoolleerlingen in

gemeentegrenzen, kunnen een impact hebben op de

Leeuwarden Oost over de digitale wereld.

samenleving. De instelling of het bedrijf kan in veel gevallen het incident zelf oplossen, maar soms kan het

Verhogen digitale weerbaarheid Een gemeente heeft een rol bij het vergroten van de digitale weerbaarheid bij bedrijven. De gemeente kan vooral bijdragen aan preventie van slachtofferschap. Om te voorkomen dat ondernemers in de gemeente slachtoffer worden van gedigitaliseerde criminaliteit en cybercrime, worden preventiemaatregelen genomen. We zetten bijvoorbeeld in elk KVO-gebied samen met ondernemers, politie, particuliere beveiliging en de brandweer in op cyberpreventie.

ook zijn effect hebben op de lokale samenleving waardoor de gemeente betrokken raakt. Dit kan uiteindelijk ook gevolgen hebben voor de openbare orde en veiligheid. Vooral als het gaat om semipublieke voorzieningen (bruggen, sluizen, wegen, scholen, ziekenhuizen, verzorgingshuizen, culturele instellingen, et cetera), zullen de inwoners van de gemeente een oplossing verwachten. De CISO speelt vanuit gemeentelijk perspectief hierin een verbindende rol. We blijven investeren in eigen reguliere crisisorganisatie voor dit soort cyberincidenten en -crises. Als een incident of crisis uitgroeit, staan we in nauw contact met de Veiligheidsregio. Samen zal worden gekeken hoe het incident of de crisis verder wordt opgepakt door zowel naar de digitale oorzaak als naar de fysieke gevolgen te kijken.

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

17

4.4 Prioritair thema: Leeuwarden Oost/ preventie met gezag Waarom is dit een prioritair thema? De gemeente Leeuwarden heeft veel te bieden: ruimte, natuur, stedelijke levendigheid, onderwijsvoorzieningen, bedrijvigheid en cultuur. Veel inwoners doen volop mee. Zeker onze kinderen, jongeren en jongvolwassenen willen we alle kansen bieden op een goede toekomst. En dat lukt vaak ook. Toch is er helaas een groep jongeren

Ambities - Bewustwording en weerbaarheid bij jongeren vergroten en ze andere perspectieven bieden waardoor criminaliteit en overlast door jongeren wordt verminderd. - Meer zicht op de leefsituatie van de lokale jeugd, met name kwetsbare jongeren, waarbij risico bestaat dat ze van overlast afglijden naar criminaliteit. We willen voorkomen dat deze jongeren problemen krijgen en ervoor zorgen dat ze op het rechte pad blijven. Ook willen we tegengaan dat jongeren en jongvolwassenen die al in de criminaliteit zijn beland verder afglijden.

voor wie die goede toekomst moeilijker te bereiken is. Dit fenomeen concentreert zich vooral in de wijken aan de noordoostelijke kant van de stad Leeuwarden. De gemeente heeft een integraal plan opgesteld samen

Wat gaan we doen?

Preventie met gezag

met onze partners, de ‘coalitie Leeuwarden Oost’,

We versterken via de uitvoering van het plan van aanpak

waarin fors wordt ingezet op het vergroten van het

Preventie met Gezag de samenwerking in de wijk, met

toekomstperspectief van deze jongeren. Daarbij willen we

name tussen onderwijs, zorg, veiligheid en justitie. Al die

voorkomen dat zij met criminaliteit in aanraking komen

partners leveren extra inzet in deze wijken. We vergroten

of er verder in afglijden. Daarnaast wordt ingezet op het

zichtbaarheid en nabijheid. Zo werken we aan herstel van

faciliteren van een goede re-integratie van deze inwoners

vertrouwen in de overheid.

in de maatschappij. Door in te zetten op bewustwording en (online) Wat hebben we gedaan? We hebben in 2022 gewerkt aan het plan van aanpak Preventie met Gezag voor Leeuwarden Oost. Dit landelijke programma heeft een looptijd van tien jaar, waarbij we nu financiering hebben gekregen voor een periode van 3.5 jaar (tot medio 2026). Door in te zetten op bewustwording en weerbaarheid én het bieden van andere perspectieven en kansen, willen we voorkomen dat jongeren zwichten voor een carrière in de criminaliteit.

weerbaarheid en het bieden van andere perspectieven, kunnen we voorkomen dat jongeren zwichten voor een carrière in de criminaliteit. We willen problemen vroegtijdig aanpakken op plekken waar we die signaleren. Denk daarbij aan plekken als scholen, straten, sportverenigingen, werkgevers/corporaties en specifieke plekken in de wijken die een aantrekkingskracht op ondermijnende criminaliteit hebben. Bij criminaliteit in een gezin wordt gezinsondersteuning geboden om te voorkomen dat de volgende generatie (de kinderen) met dezelfde problematiek te maken krijgt. We hebben ons gecommitteerd om, naast de in het plan van aanpak Preventie met Gezag beschreven extra inzet, onze huidige reguliere inzet op verschillende gebieden in Leeuwarden Oost minstens op hetzelfde niveau te houden.

Gemeente Leeuwarden | Veiligheidsagenda 2023-2026 | en uitvoeringsprogramma 2023-2024

18

4.5 Prioritair thema: Mensenhandel en prostitutie

Wat gaan we doen?

Waarom is dit een prioritair thema?

in staat zijn te duiden wat er binnen de gemeente aan de

Mensenhandel is gericht op uitbuiting en kent verschillende verschijningsvormen. Uitbuiting komt niet alleen in de prostitutie voor, maar ook in andere sectoren van arbeiden dienstverlening en in de vorm van criminele uitbuiting en gedwongen bedelarij. Dit soort criminaliteit wordt vaak gepleegd in criminele samenwerkingsverbanden en gaat niet zelden gepaard met geweld, bedreiging en intimidatie. Daar waar gebruik wordt gemaakt van de legale structuren (bijvoorbeeld een bedrijf met vergunning) is mensenhandel een ondermijningsthema. De gemeente Leeuwarden heeft prostitutiebeleid met een vergunningstelsel. Het is verboden om zonder exploitatievergunning een prostitutiebedrijf te exploiteren. De afgelopen tijd neemt illegaal sekswerk toe in huizen en hotels. Door sluiting van sekshuizen en de afgelopen coronaperiode wordt er veel meer gewerkt op andere plekken. De gemeente zet zich in om misstanden in de prostitutiebranche te bestrijden, waaronder mensenhandel. Toezicht en handhaving binnen deze branche vormen hiervoor een belangrijk onderdeel. De kern van de mensenhandel-problematiek is dat we te maken hebben met sectoren waarin mogelijk kwetsbare mensen werken in beroepen die risico’s met zich meebrengen. We vinden het belangrijk hier aandacht voor te hebben en te houden.

Ambities - Vergroten aandacht voor mensenhandel door actieve signalering en het vormgeven van (regionaal) beleid waardoor het risico op mensenhandel wordt verkleind.

Tegengaan mensenhandel Mensenhandel is een complex, grotendeels onzichtbaar delict waar moeilijk grip op te krijgen is. We willen beter hand is wat betreft criminele uitbuiting, arbeidsuitbuiting en seksuele uitbuiting. De afgelopen jaren hebben de aanwijzingen voor mensenhandel in de prostitutiesector en bij kwetsbare jongeren (ook via de online wereld) geleid tot meer aandacht en waakzaamheid. Het bestrijden van dwang en uitbuiting is afhankelijk van het herkennen, oppikken en stapelen van signalen door de betrokken ketenpartners. We zorgen voor een actieve signalering en dat we op grond daarvan de aard en omvang van het probleem kennen. In regionaal verband wordt beleid opgesteld waaraan wij ons als Leeuwarden committeren. Lokale regelgeving wordt aangepast als daarmee de aanpak kan worden verstevigd.