Eindrapport - armoedebeleid in de gemeente Leeuwarden

Bijlage 1

I N

D E

G E M E E N T E

L E E U W A R D E N

–

E I N D R A P P O R T

| 66

Bronnen

Documenten Voor een overzicht van de gebruikte documenten verwijzen wij naar de voetnoten in de rapportage. Interviews Met de volgende personen is ten behoeve van het onderzoek een gesprek gevoerd: Naam Dhr. H. Kuiken

Functie Wethouder, portefeuillehouder van o.a. Armoede en schuldhulp

Datum 26-9-2023

Medewerker A 3 ervaringswerkers Medewerker B Medewerker C Medewerker D Medewerker E Medewerker F Medewerker G

Medewerker Inkomen & Zorg, voert minimaregelingen uit. Ervaringswerkers (gedetacheerd bij de gemeente Leeuwarden) Strategisch adviseur Sociaal Domein Beleidsmedewerker Participatiewet Beleidsmedewerker Gezondheid Beleidsmedewerker Gezondheid Juridisch kwaliteitsmedewerker, ontwikkelt het dashboard Medewerker Bezwaar & Beroep, ontwikkelt het dashboard

12-9-2023 3-10-2023 20-7-2023

Beleid: Kerngroep Armoede

Medewerker H Medewerker I Medewerker J Medewerker K

Senior beleidsadviseur Sociaal Domein, o.a. Schuldhulp 4-7-2023 Senior beleidsmedewerker Beleid & Strategie Soc. Domein Beleidsmedewerker Sociaal Domein (pijler 1, kinderen in armoede) Beleidsmedewerker Sociaal Domein (preventie)

Uitvoering: Vroegsignalering

Medewerker L

Senior medewerker afdeling Inkomen, o.a. verantwoordelijk voor uitvoering vroegsignalering

4-7-2023

Amaryllis (preventie en vroegsignalering) Financiën

Medewerker M

Beleidsadviseur, o.a. Schuldhulpverlening en armoedeaanpak

19-9-2023

Medewerker N Medewerker O Medewerker P

Medewerker o.a. verantwoordelijk voor Control Medewerker o.a. verantwoordelijk voor monitoring Medewerker o.a. verantwoordelijk voor financiën

13-9-2023 21-9-2023 dec 2023

Ketenpartners

Stichting Leergeld Jeugdfonds Sport en Cultuur Rode Kruis Jeugdeducatiefonds JINC (Jongeren INCorporated) Kunstkade

Voorzitter Stichting Leergeld Coördinator Jeugdfonds Sport en Cultuur Projectleider Kind & Ontbijt bij het Rode Kruis Relatiemanager Jeugdeducatiefonds Vestigingsmanager JINC Directeur Kunstkade

3-10-2023

Bestuurder Uitvoering Beleid & strategie Beleid & strategie: Participatie Aanpalend beleid Minimaregelingen en monitoring

11-7-2023 20-7-2023

A R M O E D E B E L E I D

Bijlage 2

I N

D E

G E M E E N T E

L E E U W A R D E N

–

E I N D R A P P O R T

| 67

Regelingen

Verplichte regelingen Elke gemeente is verplicht om de energietoeslag, bijzondere bijstand en individuele studietoeslag te verstrekken. Daarnaast verstrekt nagenoeg elke gemeente een individuele inkomenstoeslag. Bij de energietoeslag en de bijzondere bijstand is er enige beleidsvrijheid, bij de individuele inkomenstoeslag is er veel beleidsvrijheid voor gemeenten. Wat de beleidsvrijheid is, wordt hieronder per regeling toegelicht. Bij de individuele studietoeslag is er sinds 2022 geen beleidsvrijheid meer. In de bijlage factsheets regelingen is opgenomen hoe de gemeente Leeuwarden de beleidsvrijheid heeft ingericht, hoeveel inwoners gebruik hebben gemaakt van de regelingen en hoeveel budget aan de regelingen is uitgegeven. Energietoeslag In 2022 konden mensen met een laag inkomen een energietoeslag aanvragen. De regeling werd uitgevoerd door de gemeenten. De gemeenten ontvingen hiervoor een bedrag van het Rijk. De richtlijn was: 1.300 euro voor huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum, geadviseerd werd om studenten uit te sluiten van de regeling. In 2023 heeft het Rijk opnieuw geld beschikbaar gesteld voor een energietoeslag. De richtlijn voor 2023 was: 800 euro voor inwoners met een inkomen tot 120%.

Gemeenten waren in zowel 2022 als 2023 vrij om zowel de inkomensgrens als de hoogte van de toeslag te bepalen, hoewel het Rijk aandrong op een zoveel mogelijk gelijke uitvoering door gemeenten. Bijzondere bijstand Elke inwoner van Nederland van 18 jaar of ouder kan bij de gemeente bijzondere bijstand aanvragen voor onvoorziene, noodzakelijke kosten die niet op een andere manier betaald kunnen worden. Er is dus geen inkomensgrens voor bijzondere bijstand. De gemeente beoordeelt of de kosten noodzakelijk zijn en niet uit een andere voorziening betaald kunnen worden. Als dat het geval is, berekent de gemeente welk deel van de kosten door de inwoner zelf betaald kan worden: dat wordt de draagkrachtberekening genoemd. De draagkracht wordt berekend op basis van vermogen en van inkomen:  De gemeente bepaalt welk deel van het vermogen (bijvoorbeeld spaargeld en/of overwaarde van een koophuis en/of de waarde van een auto) een inwoner mag hebben: de vermogensgrens. Al het vermogen boven de vermogensgrens wordt als draagkracht aangemerkt. De gemeente kan bepalen welk vermogen wordt meegeteld en hoe hoog de vermogensgrens is.  De gemeente bepaalt welk deel van het inkomen gedurende 12 maanden gereserveerd zou kunnen worden om de noodzakelijke kosten mee te betalen. De gemeente bepaalt een inkomensgrens waaronder 0% van het inkomen als draagkracht wordt aangemerkt.

Van het inkomen boven deze inkomensgrens wordt een bepaald percentage als draagkracht aangemerkt. Verder kan de gemeente bepaalde kosten uitsluiten voor bijzondere bijstand. De gemeente verstrekt bijzondere bijstand voor de noodzakelijke kosten, minus de draagkracht van de inwoner. Het verstrekken van bijzondere bijstand is altijd maatwerk en bijzonder complex. Individuele studietoeslag Het Rijk heeft bepaald dat studenten met een medische beperking individuele studietoeslag kunnen aanvragen. De regeling wordt uitgevoerd door de gemeenten. Tot 2022 waren gemeenten vrij om de hoogte van de individuele studietoeslag te bepalen en om inkomens- of vermogensgrenzen van de studenten en/of de ouders vast te stellen. Vanaf 2022 mogen geen inkomens- of vermogensgrenzen worden vastgesteld en staat de hoogte van de toeslag vast. Er is geen beleidsruimte voor gemeenten.

A R M O E D E B E L E I D

I N

D E

G E M E E N T E

L E E U W A R D E N

–

E I N D R A P P O R T

| 68

Individuele inkomenstoeslag De Participatiewet regelt een inkomen op minimumniveau voor mensen die niet zelf uit arbeid of een andere uitkering een inkomen kunnen krijgen. Uit de praktijk blijkt dat na een langere periode een laag inkomen te hebben gehad, het moeilijker wordt om te kunnen reserveren voor bijvoorbeeld vervangingsuitgaven en onverwachte uitgaven. Om die reden is bij de invoering van de Wet werk en bijstand in 2004 de langdurigheidstoeslag in het leven geroepen. Sinds 1 januari 2009 is de toeslag een taak voor gemeenten. Per 1 januari 2015 is de langdurigheidstoeslag vervangen door de individuele inkomenstoeslag. Het verlenen van de toeslag is niet langer een verplichting, maar een discretionaire bevoegdheid van het college. Landelijke richtlijnen verplichte regelingen en individuele inkomenstoeslag Energietoeslag

Bijzondere bijstand

Ind. Studietoeslag

Ind. Inkomenstoeslag

Definitie

Een tegemoetkoming van het Rijk voor de hoge energiekosten, uitgevoerd door gemeenten

Een uitkering voor bijzondere, noodzakelijke kosten die niet op een andere manier betaald kunnen worden

Een toeslag voor studenten die door een medische beperking niet in staat zijn bij te verdienen

Een vrij te besteden, jaarlijkse toeslag voor inwoners met een langdurig laag inkomen

Inkomensgrens (% bijstandsnorm)

2022: 120% 2023: Op/net boven sociaal minimum

n.v.t.

n.v.t.

Geen of weinig inkomen

Vermogensgrens n.v.t.

Participatiewet

n.v.t

Participatiewet

Aanvullende voorwaarden

n.v.t

Draagkrachtberekening Studiefinanciering Geen uitzicht op Kostensoorten en geen Wajong verbetering inkomen

Hoogte

2022: € 1.300 2023: € 800

Afhankelijk van kosten

Bijzonderheden

Vervalt per 2024

Per leeftijd, per maand: ≥21: € 352,80 20: € 282,23 19: € 211,67 18: € 176,40 17: € 139,35 16: € 121,71 15: €105,84

Te bepalen door gemeente

Geen beleidsvrijheid voor gemeenten

Niet verplicht, wel gebruikelijk

A R M O E D E B E L E I D

I N

D E

G E M E E N T E

L E E U W A R D E N

–

E I N D R A P P O R T

| 69

Veel voorkomende regelingen Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Gemeenten kunnen ervoor kiezen om inwoners met een laag inkomen en weinig vermogen vrijstelling van de gemeentelijke belastingen te geven. De inkomensgrenzen en vermogensgrenzen zijn landelijk vastgelegd in de Leidraad Invordering 2008. De inkomensgrens is 100% van het sociaal minimum. In de leidraad wordt een toegestaan vermogen van 90% van het sociaal minimum genoemd. Gemeenten mogen deze grens ophogen tot 100% van het sociaal minimum (kosten van bestaan). Sinds 1 januari 2022 biedt het Rijk de mogelijkheid om de vermogensgrens te verhogen met een extra vermogensvrijstelling. De gemeente bepaalt:  of er een kwijtscheldingsregeling is;  voor welke belastingen kwijtschelding mogelijk is;  of een vermogensgrens van 90% van het sociaal minimum wordt gehanteerd of 100%;  of de extra vermogensvrijstelling wordt toegepast. Vermogenseisen volgens leidraad:  waarde inboedel bedraagt niet meer dan € 2.269 bij gedwongen verkoop;  waarde personenauto is niet meer dan € 2.269 of de auto is aantoonbaar onmisbaar voor beroep of invaliditeit of ziekte;  waarde van onroerende zaken wordt aangemerkt als vermogensbestanddeel;  het eigen vermogen van thuiswonende kinderen wordt niet in aanmerking genomen.

Extra vermogensvrijstelling bovenop de reguliere vermogensvrijstelling: € 2.000 voor echtgenoten of 2 partners € 1.800 voor een alleenstaande ouder € 1.500 voor een alleenstaande Collectieve ziektekostenverzekering Veel gemeenten bieden een collectieve ziektekostenverzekering aan voor inwoners met een laag inkomen. De gemeente betaalt een deel van de premie en soms geeft ook de ziektekostenverzekeraar nog een kleine korting op de premie. Gemeenten kunnen ervoor kiezen om uitsluitend een ziektekostenverzekering aan te bieden die voor inwoners met hoge zorgkosten interessant is. Het betreft dan vaak inwoners die elk jaar hun volledige eigen risico opmaken en gebruik maken van zorg die vanuit de aanvullende verzekering(en) gedekt wordt. Gemeenten kunnen ervoor kiezen om ook een collectieve ziektekostenverzekering aan te bieden met een minder uitgebreide dekking en dus een lagere premie. Er zijn geen landelijke richtlijnen en de beleidsvrijheid is groot. De gemeente bepaalt:  of er een collectieve ziektekostenverzekering aangeboden wordt;  of er één of meerdere pakketten worden aangeboden;  welk deel van de premie door de gemeente betaald wordt;  of er een regeling voor het eigen risico verbonden wordt aan het pakket;  welke inkomensgrens wordt gehanteerd;  welke vermogensgrens wordt gehanteerd;  of er aanvullende voorwaarden worden gesteld.

Sommige gemeenten bieden vanuit een andere regeling een compensatie aan voor een deel van het eigen risico (zie verder: lokale regelingen).

A R M O E D E B E L E I D

I N

D E

G E M E E N T E

L E E U W A R D E N

–

E I N D R A P P O R T

| 70

Meedoenregelingen

De meeste gemeenten bieden een of meer meedoenregelingen of participatieregelingen aan. Deze regelingen zijn bedoeld om inwoners te stimuleren om mee te doen aan culturele, sportieve of sociale activiteiten. Gemeenten maken daarbij onderscheid tussen meedoenregelingen voor kinderen en voor volwassenen. Er zijn lokale regelingen die geheel door de gemeente ingericht, uitgevoerd en bekostigd worden (zie verder: lokale regelingen) en er zijn regelingen die door landelijke fondsen of stichtingen worden uitgevoerd, waarbij er een subsidierelatie is tussen de gemeente en het fonds of de stichting. De kosten voor de activiteiten worden deels vanuit het fonds of de stichting betaald. De meest bekende landelijke stichtingen en fondsen voor kinderen zijn Stichting Leergeld en het Jeugdfonds Sport en Cultuur (verder genoemd: het Jeugdfonds). Aanvragen voor deze regelingen lopen via de portal Samenvoorallekinderen.nl. Voor volwassenen kan een gemeente aansluiten bij het Volwassenenfonds. Inwoners ontvangen zelf geen geld van de stichtingen en fondsen, die betalen rechtstreeks aan de verenigingen en voor materialen wordt met vouchers gewerkt. Stichting Leergeld Ouders van kinderen kunnen gebruik maken van stichting Leergeld voor schoolspullen (fiets, laptop, kleine schoolspullen, etc.) en schoolactiviteiten (schoolreisjes, zwemlessen, etc.).

Stichting Leergeld bepaalt in principe zelf de inkomensgrenzen en de vergoedingen, maar werkt daarbij wel nauw samen met de gemeenten. Welke inrichtingskeuzes Stichting Leergeld per gemeente maakt hangt samen met de subsidie die de gemeente beschikbaar stelt en de aanwezigheid van andere voorzieningen in de gemeente. Het Jeugdfonds Sport en Cultuur Kinderen kunnen lid worden van een sportclub of culturele instelling, waarbij het lidmaatschap en eventuele benodigde spullen (deels) worden betaald door het Jeugdfonds. Het Jeugdfonds bepaalt samen met de gemeente en lokale partijen op provinciaal niveau de inkomensgrenzen en de hoogte van de bijdragen. Volwassenenfonds Het Volwassenenfonds is een landelijke stichting die meedoen aan sport- of cultuurbeoefening door volwassenen vanaf 18 jaar stimuleert. Via het Volwassenenfonds wordt een deel van de kosten voor lidmaatschap en/of benodigde materialen betaald.

Overige, lokale regelingen Compensatie eigen risico Inwoners met hoge zorgkosten betalen jaarlijks € 385 eigen risico. Sommige gemeenten hebben een regeling om (een deel van) het eigen risico te compenseren. Dat gebeurt soms via de bijzondere bijstand, maar meestal is er een lokale regeling voor ingericht: de Compensatie Eigen Risico (verder genoemd: CER). Voor de CER wordt een inkomensgrens gekozen en soms zijn er nog aanvullende voorwaarden, zoals deelname aan de collectieve ziektekostenverzekering of een minimaal verbruik van het eigen risico. Een deel van de gemeenten kiest ervoor om de CER uitsluitend beschikbaar te stellen aan inwoners met een chronische ziekte of handicap. Ook bestaan er collectieve ziektekostenverzekeringen waarin een CER is verrekend. Dat betekent dat maandelijks een deel van het eigen risico via de premie betaald wordt, ongeacht het zorgverbruik. Lokale meedoenregelingen Een gemeente kan ervoor kiezen om geen subsidierelatie aan te gaan met stichting Leergeld, het Jeugdfonds Sport en Cultuur en/of het Volwassenenfonds, maar een eigen meedoenregeling in te richten. Sommige gemeenten betalen eenmalig per jaar een participatiebedrag uit, waarvan

A R M O E D E B E L E I D

I N

D E

G E M E E N T E

L E E U W A R D E N

–

E I N D R A P P O R T

| 71

inwoners zelf kunnen bepalen hoe deze wordt besteed. Dit kan zijn voor kinderen en/of volwassenen. Andere gemeenten bieden een regeling in natura aan, waarbij kinderen en/of volwassenen mee kunnen doen aan sportieve, culturele en/of sociale activiteiten. De gemeente maakt afspraken met lokale partijen over de betaling van de kosten. Of er wordt met vouchers gewerkt. In enkele gemeenten is er zowel sprake van een subsidierelatie met stichting Leergeld, het Jeugdfonds Sport en Cultuur en/of het Volwassenenfonds als van eigen meedoenregelingen. Overige tegemoetkomingen Overige regelingen die regelmatig voorkomen, zijn regelingen voor de kosten van kinderopvang en van identiteitsbewijzen en voor energiezuinige maatregelen, zoals een witgoedwissel. Sommige gemeenten hebben - bovenop de collectieve ziektekostenverzekering en de CER - nog een regeling om zorgkosten van chronisch zieke inwoners te compenseren.

A R M O E D E B E L E I D

Bijlage 3

I N

D E

G E M E E N T E

Factsheets

L E E U W A R D E N

–

E I N D R A P P O R T

| 72

REKENKAMER LEEUWARDEN

FACTSHEET 1

INHOUDSOPGAVE Pagina 2

Inkomensverdeling

Pagina 3

Bijstandsuitkeringen

Pagina 4

Kinderen in armoede

Pagina 5

Inwoners met schulden

Deze factsheets zijn gemaakt om u een beeld te geven van de aard en omvang van de armoedeproblematiek in de gemeente Leeuwarden. De cijfers zijn vergeleken met provinciale en/of landelijke cijfers.

INKOMENSVERDELING % van huishouden

Inkomen gerelateerd aan het sociaal minimum

Leeuwarden

Friesland

Nederland

Inkomen tot 101%

9.5%

6.8%

6.7%

Inkomen tot 110%

13.9%

10.4%

10.0%

Inkomen tot 120% Inkomen tot 130%

16.8% 19.5%

Bron: CBS Statline, voorlopige cijfers 2021

13.3% 16.0%

12.7% 15.2%

In Leeuwarden heeft 16,8% van de inwoners een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Dat is een grotere groep inwoners dan gemiddeld in Friesland of Nederland.

Sociaal minimum, 1 januari 2024, inclusief vakantie-uitkering: € 1.283,83 alleenstaanden € 1.283,83 alleenstaande ouders € 1.834,04 partners / gehuwden en samenwonenden

De gemeente Leeuwarden hanteert verschillende inkomensgrenzen voor de gemeentelijke regelingen. Kindregelingen worden verstrekt aan gezinnen met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum.

BIJSTANDSUITKERINGEN In onderstaande grafiek staat het aantal bijstandsuitkeringen per 1.000 inwoners weergegeven. In Leeuwarden wonen gemiddeld meer inwoners met een bijstandsuitkering dan in Friesland en Nederland.

Leeuwarden 100

Friesland

Nederland

80 60

% huishoudens met bijstandsuitkering

Leeuwarden

Friesland

Nederland

7.8%

5.0%

4.8%

12.6%

9.9%

8.7%

Bron: CBS nov 2022

40 % alleenstaanden met bijstandsuitkering

20 0

Bron: CBS dec 2021

2018 2019 2020 2021 2022 2023

Bron: waarstaatjegemeente, dashboard werk en inkomen, bewerkt door Rekenkamer Leeuwarden

KINDEREN IN ARMOEDE Percentage kinderen met kans op armoede* (% t.o.v. alle kinderen 0-18 jaar). *Het percentage kinderen dat opgroeit in een huishouden waarbinnen de ouder(s) een inkomen heeft/hebben tot 120% van het sociaal minimum.

Leeuwarden

Friesland

L'den

NL

% huishoudens met geregistreerde schulden met kinderen

37.6%

46.7%

Bron: CBS januari 2023

Nederland

37.6% van de Leeuwarder huishoudens met geregistreerde schulden bestaat uit gezinnen met kinderen. In totaal bestaat 25.1% van de huishoudens in Leeuwarden uit gezinnen met kinderen. In gezinnen met kinderen komen dus relatief vaak schulden voor in vergelijking met andere Leeuwarder gezinnen. Maar minder vaak dan in Nederlandse gezinnen met kinderen.

20.0 15.0 10.0

% kinderen tot 18 jaar in een gezin met een bijstandsuitkering* *nauwelijks verandering door de jaren heen Bron: CBS 2021

5.0 0.0

Kinderen in huishoudens met geregistreerde schulden

2015

2020

Bron: Jeugdmonitor Statline Bewerkt door Rekenkamer Leeuwarden

2021

Leeuwarden

Friesland

Nederland

10%

6%

6%

INWONERS MET SCHULDEN In de onderstaande grafiek staat de ontwikkeling van het aandeel huishoudens in Leeuwarden en Nederland met geregistreerde problematische schulden*. In januari 2023 had 9.9% van de huishoudens in Leeuwarden geregistreerde problematische schulden. Dat waren 6.640 huishoudens. Procentueel gezien, hebben in Leeuwarden meer huishoudens geregistreerde schulden dan in Nederland.

Leeuwarden

In deze grafiek staat het aandeel huishoudens weergegeven die nieuw zijn ingestroomd in de geregistreerde problematische schulden. In 01-2023 waren dat in Leeuwarden 1.230 huishoudens.

2.5%

Nederland**

8.0%

1.5%

6.0%

1.0%

4.0%

0.5%

2.0%

0.0%

2018

2019

2020

2021

2022

Nederland**

2.0%

10.0%

0.0%

Leeuwarden

2019 2020 2021 2022 2023

2023 *Voor de definitie van geregistreerde problematische schulden, klik hier. Bron: CBS 2023 Bewerkt door Rekenkamer Leeuwarden

REKENKAMER LEEUWARDEN

FACTSHEET 2

Regelingen Pagina 2

Bijzondere bijstand

Pagina 3

Individuele inkomenstoeslag

Pagina 4

Individuele studietoeslag

Pagina 5

AV Frieso

Pagina 6

Kwijtschelding

Pagina 7

Energietoeslag

Pagina 8

Energiecoach & witgoedwissel

1. Bijzondere bijstand Een uitkering voor bijzondere, noodzakelijke kosten die niet op een andere manier betaald kunnen worden Inwoners met een laag inkomen (100% sociaal minimum) en weinig vermogen (2024: €3.788,- voor een alleenstaande, €7.575,- voor een echtpaar of alleenstaande ouder) Afhankelijke van de noodzakelijke kosten, voor het inkomen boven het sociaal minimum wordt een draagkrachtberekening gemaakt Digitaal aanvragen met DigiD of aanvraagformulier bijzondere bijstand downloaden en opsturen of inleveren op het Gemeentehuis Aantal aanvragers

2020 2021 2022 2023 2.875 2.794 2.674 2.731 Bron: armoedemonitor 2022 en back-office Leeuwarden

*

2021

2022

2023

€ 3.988.244 € 3.830.098 € 3.802.766 *Exclusief arrivakosten statushouders Bron: kwartaalrapportage Q4 2022 en back-office Leeuwarden

2. Individuele inkomenstoeslag Een vrij te besteden, jaarlijkse toeslag voor inwoners met een langdurig laag inkomen Voor inwoners die 36 maanden of langer onafgebroken hebben moeten rondkomen van een inkomen op of onder het sociaal minimum

De hoogte van de toeslag hangt af van het type huishouden. De individuele inkomenstoeslag 2024 bedraagt voor gehuwden/samenwonenden € 697, voor alleenstaande ouders € 627 en voor een alleenstaande € 488 Aanvragen via DigiD of via het aanvraagformulier ‘Aanvragen individuele inkomenstoeslag’. Voor bijstandsgerechtigden is er een verkort formulier Aantal aanvragers

2020 2021 2022 2023

2021

3.753 3.604 3.586 3.682

€ 1.627.531

Bron: armoedemonitor 2022 en back-office Leeuwarden

2022

2023

€ 1.640.709 € 2.003.913

Bron: kwartaalrapportage Q4 2022 en back-office Leeuwarden

3. Individuele studietoeslag Een toeslag die het loon compenseert van studenten die door een medische beperking structureel niet in staat zijn bij teverdienen naast de studie Voor studenten met een medische beperking die recht hebben op studiefinanciering (WSF 2000) of een bijdrage op grond van de Wet-tegemoetkoming onderwijsbijdrage-enschoolkosten (WTOS) De hoogte is leeftijdsafhankelijk. In 2024 bedraagt de individuele studietoeslag €105,84 per maand voor een student van 15 jaar en €352,80 per maand voor een student van 21 jaar of ouder Digitaal aanvragen of via het aanvraagformulier ‘Aanvragen studietoeslag’. Om te beoordelen of aan de voorwaarde wordt voldaan, wordt een medisch advies opgevraagd bij Argonaut Aantal aanvragers

2019 2020 2021 2022 2023 71

110

124

153

238

Bron: armoedemonitor 2022 en back-office Leeuwarden

2021

2022

2023

€100.603

€257.062

€537.092

Bron: kwartaalrapportage Q4 2022 en back-office Leeuwarden

4. AV Frieso Een collectieve zorgverzekering van de Friesland voor inwoners met hoge zorgkosten. Inwoners kunnen zich met de collectieve zorgverzekering aanvullend verzekeren voor minder premie. De verzekering is voor alle inwoners van Leeuwarden met een inkomen tot 125% van het sociaal minimum, een vermogen onder de grens voor de Participatiewet en die niet in de wanbetalersregeling CAK zitten De gemeente Leeuwarden betaalt €23,95 per maand, waardoor de premie voor de AV Frieso compleet voor inwoners €178,20 per maand is (2024). Er is geen compensatie voor het verplichte eigen risico van €385 Digitaal aanvragen via de website Gezondverzekerd.nl (met DigiD) Aantal aanvragers

2019 2020 2021 2022 2023

2021

5.445 5.430 5.456 5.380 5.432

€ 1.357.718

Bron: armoedemonitor 2022 en back-office Leeuwarden

2022

2023

€ 1.416.688 € 1.439.812

Bron: kwartaalrapportage Q4 2022 en back-office Leeuwarden

5. Kwijtschelding Inwoners kunnen kwijtschelding aanvragen voor: Onroerendezaakbelasting (OZB), Rioolheffing, Afvalstoffenheffing & Precariobelasting woonschepen en woonwagens

Voor inwoners met een inkomen op of onder het sociaal minimum. Verder zijn er vermogensgrenzen, die strenger zijn dan die voor de Participatiewet. Inwoners mogen daarnaast geen voertuig bezitten die meer waard is dan € 3.350 en geen overwaarde hebben op hun koopwoning

Volledige kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen

Digitaal aanvragen binnen 3 maanden na betaling via de gemeente Leeuwarden

6. Energietoeslag Een tegemoetkoming vanuit het rijk voor de hoge energiekosten

In 2022 was de inkomensgrens 125% van het sociaal minimum. Voor inwoners met een inkomen tussen 125% en 150% was er een kleinere energietoeslag mogelijk, ook voor studenten. In 2023 zijn studenten uitgesloten van de energietoeslag. De inkomensgrens is bepaald op 125% van het sociaal minimum.

De energietoeslag van 2023 is €800 In 2022 moest de toeslag worden aangevraagd. In 2023 is de toeslag automatisch toegekend aan huishoudens die de energietoeslag in 2022 hebben gekregen en nog steeds aan de voorwaarden voldoen. Inwoners die de toeslag niet automatisch ontvangen, kunnen zelf de toeslag aanvragen via de gemeentelijke website

€18.557.736 in 2022

7. Energiecoach & witgoedwissel Gratis advies over energie besparen in huis en gratis diensten zoals het aanbrengen van tochtstrips, ledlampen of het energiezuinig afstellen van de cv-ketel. Daarnaast kan een oude koelkast, vriezer of wasmachine vervangen worden door een energiezuinig apparaat Alle inwoners in Leeuwarden kunnen een adviesgesprek aanvragen met de energiecoach. Inwoners die de energietoeslag hebben ontvangen, kunnen ook een voucher aanvragen voor de witgoedwissel, als het huis en het apparaat een laag energielabel hebben

De waarde van de voucher voor de witgoedwissel bedraagt €730 (2024)

Energiecoach via https://energieloketleeuwarden.nl/inzicht-in-je-huis/energiecoach/ of een email sturen naar energiecoach@leeuwarden.nl

REKENKAMER LEEUWARDEN MEI 2024

QUICK SCAN LEEUWARDER ORGANISATIES

VERANTWOORDING QUICKSCAN De adressen van sportverenigingen zijn aangeleverd door BV Sport, die van cultuurverenigingen door Kunstkade. De gemeentelijke organisatie heeft adressen van uitvoerders aangeleverd. De adressen van scholen en maatschappelijke organisaties zijn door de rekenkamer verzameld op internet. De groepsindeling wordt hiernaast toegelicht. Het onderzoek startte met 404 e-mailadressen, waarvan 380 geldige emailadressen. In de e-mails is ook een link opgenomen die doorgestuurd kon worden. Er zijn 22 brieven naar huisartsen gestuurd met een link naar de quickscan. Hoeveel organisaties de link naar de quickscan exact hebben ontvangen, is onbekend. Via de 380 geldige e-mailadressen, zijn 118 volledige quickscans ingevuld, een respons van 31%. Via de link zijn nog tien quickscans ingevuld. In totaal zijn er 128 volledig ingevulde quickscans. Van de organisaties die de quickscan hebben ingevuld, hebben 55 organisaties interesse getoond in een verdiepend interview. Die zijn uitgenodigd in twee groepen. Dat leidde tot een groepsinterview met scholen, verenigingen en maatschappelijke organisaties (6 personen) en een groepsinterview met uitvoerders (10 personen). De uitkomsten in deze quickscan zijn verkregen met een analyse in spss. Voor elke uitkomst is onderzocht of er verschillen zijn tussen de vijf verschillende groepen.

Als er verschillen gevonden zijn, dan zijn deze vermeld in de factsheets.

De 128 ingevulde quickscans zijn onder te verdelen in de volgende groepen: 41 scholen: basisscholen, middelbare scholen, mbo en hbo 17 cultuurverenigingen 34 sportverenigingen 12 maatschappelijke organisaties: kerken, diaconieën, huurdersverenigingen, dorpsverenigingen 24 uitvoerders a. kernuitvoerders: 5 Buurtservicepunten, 2 medewerkers Kredietbank, Jeugdfonds, Kunstkade, Humanitas, Zuidweg en partners, Bureau zelfstandigen Friesland b. betrokken professionals: 4 Consultatiebureaus, Buurtzorg c. betrokken vrijwilligers: Vluchtelingenwerk, Huskeamer Wergea, Netwerkcentrum, 2 Kringlopen, Sta op voor kinderen, Buurvrouw en buurvrouw, Kracht van het oplossen

Quick Scan - Leeuwarder organisaties Inhoudsopgave Impact armoede Regelingen en fondsen

Ondersteuning in Leeuwarden Taken & rollen

Samenwerking Kennispartner

1 Impact armoede op organisaties Helemaal oneens

Oneens

Eens

Helemaal eens

60%

80%

Te maken met

Gespreksonderwerp

Impact organisatie 0%

Driekwart van de ondervraagde organisaties heeft in de dagelijkse uitvoering te maken met inwoners met armoedeproblematiek

20%

Armoede heeft in meer dan de helft van de organisaties impact op het werk

In meer dan de helft van de organisaties is armoede een belangrijk gespreksonderwerp

40%

Er zijn significante verschillen in de impact tussen de groepen organisaties

100%

De impact is het grootst op de uitvoerders. Iets minder groot voor scholen En het kleinst voor sporten cultuurverenigingen

2 Impact armoede op inwoners Impact armoede inwoners door de ogen van organisaties “Een langdurig laag inkomen kan impact hebben op onder andere de lichamelijke en geestelijke gezondheid (vaak gerelateerd aan stress), leefstijl en voedingsgewoonten, deelname aan het maatschappelijk leven en huisvesting van mensen. Welke armoedeproblematiek komen de medewerkers van uw organisatie tegen in het dagelijkse werk in de gemeente Leeuwarden?” (open vraag)

Basisbehoeftes eten, kleding, activiteiten

56%

Geestelijke gezondheid stress, schaamte, zelfbeeld

23%

Fysieke gezondheid hygiëne, leefstijl

17%

Gezinsproblematiek verslaving, relatiebreuk, schulden

14%

Woordwolk open vraag

3 Regelingen en kindregelingen Bekendheid

Verschillen in bekendheid tussen organisaties

De gemeente Leeuwarden biedt een aantal regelingen aan waarmee inwoners hun lage inkomen kunnen aanvullen of waarmee bepaalde kosten door de gemeente worden betaald of kwijtgescholden. De bekendste regelingen zijn: bijzondere bijstand, inkomenstoeslag, collectieve ziektekostenverzekering, kwijtschelding en studietoeslag. Zijn de medewerkers van uw organisatie bekend met een of meerdere van deze regelingen?

onbekend

De bekendheid van de kindregelingen is bij alle groepen organisaties even groot. De bekendheid van gemeentelijke regelingen verschilt. Maatschappelijke orgasisaties en uitvoerders zijn beter bekend met de regelingen dan de andere organisaties.

globaal bekend

school

cultuur

sport

maats. organisaties

uitvoerders

Onbekend

8%

13%

18%

8%

8%

Globaal bekend

75%

56%

57% 50%

33%

Bekend

17%

31%

25% 42%

58%

100%

100%

100%

100%

goed bekend

Regelingen

Kindregelingen

0%

20%

40%

60%

80%

100%

Organisaties zijn beter bekend met de kindregelingen dan met de gemeentelijke regelingen

100%

3.1 Impact regelingen & kindregelingen Verdieping

De impact van de gemeentelijke regelingen en kindregelingen op de inwoners volgens de organisaties

Amper impact

Enige impact

Tijdens de groepsinterviews is gebleken dat uitvoerders de impact van de gemeentelijke regelingen op de individuele inwoners die ze aanvragen groter inschatten dan die van de kindregelingen. Het kan het verschil maken tussen wel of niet rondkomen. Vooral de energietoeslag was daarbij van belang.

Veel impact

Regelingen

De impact van de kindregelingen is groter, omdat ze meer gebruikt worden en daardoor voor organisaties ook zichtbaarder zijn. Daarbij kunnen kindregelingen het verschil maken voor individuele kinderen. Organisaties vinden kinderen een belangrijke doelgroep.

Kindregelingen

0%

20%

40%

60%

Alle groepen organisaties schatten de impact van de kindregelingen groter in dan de impact van de gemeentelijke regelingen.

80%

100%

120%

Als laatste is genoemd dat het aanvragen van gemeentelijke regelingen ook een negatieve impact kan hebben op het welbevinden van mensen in armoede.

3.2 Analyse impact regelingen 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% He th el Ni pt et pa ss en d Sc ha am Ni et te a fd Be oe le m nd Ni m e et er tz -g eb el fre ru ik dz aa m he id

Toelichting op impact van minimaregelingen op inwoners door 38 organisaties

3.2 Analyse impact kindregelingen Toelichting op impact van kindregelingen op inwoners door 58 organisaties

60% 50% 40% 30% 20% 10%

Ni et -g 18 eb + re ru ge ik lin g on tb re Sc ek ha t am te / ta bo e

Kin de re n

do en

m ee

0%

4 Ondersteuning in Leeuwarden Er zijn zes stellingen voorgelegd over de ondersteuning in de gemeente Leeuwarden. Meer dan de helft van de organisaties antwoordde ‘geen mening’ op de stellingen. Uitvoerders hebben vaker wel een mening gegeven dan de andere groepen. Onderstaande grafiek gaat over de organisaties die wel een mening hebben gegeven.

Er zijn geen significante verschillen in beoordeling tussen de verschillende groepen, alleen de uitvoerders waarderen de laatste twee stellingen positiever. Dat valt te verwachten, aangezien deze stellingen (ook) over hen zelf gaan. Helemaal oneens

Oneens

Eens

Helemaal eens

Inwoners hebben voldoende vertrouwen in de gemeente Leeuwarden om hulp te vragen bij armoedeproblematiek Inwoners voelen zich over het algemeen gehoord en gezien door de gemeente Leeuwarden Inwoners hebben voldoende vertrouwen in Amaryllis om hulp te vragen bij armoedeproblematiek Inwoners voelen zich over het algemeen gehoord en gezien door Amaryllis Inwoners hebben voldoende vertrouwen in buurt servicepunten /vrijwilligersorganisaties om hulp te vragen bij armoedeproblematiek Inwoners voelen zich over het algemeen gehoord en gezien door buurt servicepunten/ vrijwilligersorganisatie 0%

20%

40%

60%

80%

100%