bouwsteen 1 de verwachtingen van de raad

De zoektocht naar een Andere Overheid: de Leeuwarder Variant De eerste bouwsteen: Luisteren naar de verwachtingen van de raad van de gemeente Leeuwarden

Aanleiding In 2019 heeft de Rekenkamer het rapport Andere Overheid gepresenteerd. Dit is voor de gemeenteraad van Leeuwarden aanleiding geweest om unaniem een motie te ondersteunen die meer aandacht en inzet vroeg van de Griffie om de raad te ondersteunen in hun zoektocht naar die Andere Overheid. Hiervoor is begin 2021 een Regisseur Andere Overheid aangesteld. Deze is begonnen (uiteraard) met het luisteren naar. Er is in samenspraak met de Griffie, raadsleden, rekenkamer en de ambtelijke organisatie een vragenlijst opgesteld die het startpunt vormt van de zoektocht. Doel is om te komen tot een werkwijze Andere Overheid die werkt voor Leeuwarden: de Leeuwarder Variant.

Werkwijze Luisteren: In de periode van 16 maart tot 29 april 2021 heeft 74 % van de raadsleden en fractie-assistenten: totaal 48 personen de vragenlijst ingevuld. De vragenlijst bood een handvat om tijdens het gesprek de verdieping te zoeken over ideeën, mogelijkheden en onmogelijkheden van de Andere Overheid. Er is bewust voor gekozen om niet per fractie het gesprek aan te gaan. Juist in de 1-1 gesprekken is er meer aan de orde gekomen en voelde men de vrijheid om te spreken. Dat leverde bijzondere en boeiende gesprekken op. De uitkomsten van de vragenlijsten zijn anoniem verwerkt. Naast raadsleden zijn ook fractie-assistenten gevraagd om de vragenlijst in te vullen. De lijst is in concept naar iedere geïnterviewde voor akkoord gestuurd.

Leeswijzer Het eerste gedeelte van de bouwsteen gaat in op de raad zelf. Waar wonen ze? Waarom zijn ze raadslid/fractie assistent geworden? Aan welke taak van de raad hechten ze het meest belang? Waar ligt voor hen het binnen de volksvertegenwoordiging het zwaartepunt? Vinden ze zichzelf een collectief of zit iedereen er vanuit een partijbelang? Het tweede deel gaat in op het begrip Andere Overheid. Wat voor betekenis geven ze aan dit begrip? Is er een gedragen definitie? Waar denkt men dat het zwaartepunt zou moeten liggen bij de beweging naar een andere overheid? En hoever wil men daar in gaan? Welke bestuur-stijl heeft de voorkeur? Wanneer vind men de beweging naar een Andere Overheid geslaagd? Het derde deel zoomt in op het daadwerkelijk vormgeven van het begrip Andere Overheid: ligt dit bij het verbeteren van de lokale democratie of ligt het zwaartepunt juist bij het verbeteren van de ambtelijke organisatie? Welke instrumenten kunnen rekenen op draagvlak? Welke juist niet? Wat voor ideeën/kansen leven er verder binnen de raad? In deze rapportage worden de scores op de vragen opgesomd en zijn de opmerkingen van de raadsleden en fractieassistenten geanonimiseerd toegevoegd. Het vormt de eerste bouwsteen van de verkenningsfase van de zoektocht naar de Andere Overheid.

1

Vervolgstappen Onderdeel van de Verkenningsfase 1. De eerste bouwsteen van de zoektocht naar de Andere Overheid is inzicht in de Verwachtingen van de raadsleden. 2. Tweede bouwsteen is de verwachting van bewoners en initiatiefnemers. In 2020 zijn onderzoeken gedaan naar de mening en verwachtingen van: initiatiefnemers en insprekers. In 2021 gevolgd door een onderzoek van verwachtingen onder het burgerpanel naar een Andere Overheid. 3. Derde bouwsteen is de ervaring opgedaan door andere gemeenten en provincies. Zijn er mooie voorbeelden waar we van kunnen leren? En wat gebeuren er aan mooie zaken passend bij de Andere Overheid juist in onze eigen gemeente? Waar we op kunnen doorbouwen? 4. Een overall-view verwachten we van de Universiteit van Leiden en onze eigen NHL. Zij hebben hun hulp al aangeboden. Na de zomer starten we met het afwegen. Waar gaan we mee aan de slag? Welke ideeën gaan we uitproberen en volgen we nauwlettend? Hoe maken we de beleidscyclus compleet?

2

Deel 1 De raad Het eerste deel gaat in op de raad zelf. Is de raad een vertegenwoordiging van de bevolking? Waar wonen ze? Waarom zijn ze raadslid/fractieondersteuner geworden? Aan welke taak van de raad hechten ze het meest belang? Waar ligt voor hun het zwaartepunt als volksvertegenwoordigers? Vinden ze zichzelf een collectief of zit iedereen er vanuit een partijbelang? De gemeenteraad De gemeenteraad telde op 1 april 2021 39 raadsleden en 26 fractie-assistenten totaal 65 personen. Daarvan wonen er 26 in de dorpen rondom Leeuwarden en 39 in de stad zelf. Als we dit vergelijken met het inwoneraantal dan zijn de dorpen ruim vertegenwoordigd in de Leeuwarder gemeenteraad. Het aandeel vrouwen ligt met net 40% onder het gemiddelde. De leeftijd van de raadsleden varieert (voor zover bekend) van 22 jaar tot 71 jaar.

3

Wat zijn de beweegredenen om raadslid of fractie-assistent te worden? De beweegredenen variëren. Maar er ligt een duidelijk zwaartepunt bij onrecht en opkomen voor de medemens die minder kansen heeft. Ook ziet men het raadslidmaatschap als een mogelijkheid om daadwerkelijk iets te doen om invloed uit te oefenen. Ze houden van hun stad of dorp en willen iets voor de toekomst betekenen. Soms ondernam men actie vanuit ergernis. Soms ziet men een kans om door deelname aan de raad ook persoonlijk meer te bereiken. De beweegredenen In willekeurige volgorde:                        

Je moet opkomen voor anderen die dat minder kunnen. Je moet bij bepaalde kwesties hart voor de zaak hebben en zacht zijn voor de personen die het raakt. Ik ben raadslid geworden omdat ik iets wil doen aan de verharding van de maatschappij en de opkomst van het populisme. Ik ben raadslid geworden omdat ik niet wil klagen maar daadwerkelijk iets wil doen. Ik heb het rood in de genen. Je moet het met elkaar doen. Zodra ik ergens onrecht of mistanden zie dan voel ik dat ik daar iets aan moet doen. Omdat Leeuwarden belangrijk voor me is. Ik wil dat het daar goed gaat. Omdat ik vanuit mijn idealen, kennis en kunde een bijdrage wil leveren aan socialere en duurzamere samenleving. Het gaat om het verbeteren van de toekomst van jongeren. Ik kom vanuit het werken met de Jeugd en zag daar zaken waarvan ik dacht waarom maakt de politiek zulke belachelijke beslissingen. Doordat ik eerder raadslid was in …… een mooie samenwerking tussen 4 progressieve partijen. Ik maak me bezorgd over hoe het in de toekomst zal komen. Dat is de reden om nu mee te doen. Ik ontdekte dat ik als raadslid op zaken invloed had waar ik als bewoner van Leeuwarden tegenaan liep. Ik heb een grote betrokkenheid bij mens en natuur (mijn innerlijke waarden) en wil graag invloed hebben op bepaalde zaken. Omdat ik vanuit de kernwaarden en visie van ……. wil werken aan een betere wereld.

Twee jaar geleden is mijn broertje ziek geworden. Toen ontdekte ik dat er vele hindernissen zijn om zaken goed geregeld te krijgen. Ik wil graag wat concreets betekenen voor de bevolking. Tweede punt zijn de ….. idealen en waarden. Nu van dienend naar hoe ik echt iets kan betekenen. En er zijn dingen die lukken. Daar krijg ik energie van. Ik deed veel vrijwilligers werk maatschappelijke betrokkenheid. Toen ben ik op de barricades gaan staan. Ik sta zelf als raadslid dichter bij de burger en denk dat ik kan helpen om de ambtenaren dichter bij de mensen te krijgen. Ik krijg heel veel en kan op deze manier ook iets terug doen. Het rentmeesterschap. Je moet wat nalaten aan je kinderen. Het is op mijn pad gekomen zonder dat ik daar zelf heel actief in ben geweest. Omdat ik een missie heb. Ik wilde wat bereiken en daarom had ik een plekje nodig in de politiek.

4

                       

Ik heb me jaren rot geërgerd aan de zaken in de Jeugdzorg. De transitie van de jeugd naar de gemeente bood me kansen om dat te veranderen. Voor mij was dat simpel je hebt roepers en doeners. Ik voelde dat ik zelf een bijdrage moest leveren om actief te worden en ben dus gaan doen. Eigenlijk vrij eenvoudig: als je overal een mening over hebt dan kan je aan de zijlijn gaan schreeuwen of iets betekenen in het bestuur en actief meedoen. Ik wilde graag iets concreets doen voor mijn omgeving. Om invloed uit te oefenen omdat ik zie dat dingen beter kunnen. De gemeente kan wel iets meer liberalisme gebruiken. Ik wilde volksvertegenwoordiger worden vanuit mijn gevoel voor rechtsvaardigheid. Ik kan niet tegen onrecht. Ik wil iets zinvols bijdragen aan de stad waarin ik woon en onderdeel zijn van het proces om te komen tot een betere samenleving. Uit liefde voor de plek waar je woont en zo iets betekenen voor de gemeente. ik vind het gewoon leuk om raadslid te zijn. Je wilt wat doen voor de gemeenschap. De laatste tijd kreeg ik meer ruimte en ik heb ideeën en idealen en daar wil je proberen vorm aan te geven. Het is een mooie combinatie met mijn werk wat toch wat saaier is. Ik vind het belangrijk dat de stem Littenseradiel gehoord wordt. Er is toch weinig contact met de dorpsbewoners er komt weinig uit. Ik was in mijn dorp al heel actief in het verenigingsleven.

Je moet iets betekenen voor het geheel van de maatschappij. Ik sta midden in de maatschappij en ben heel aanspreekbaar voor bewoners over gemeentezaken. Ik zie dit als een opmaat naar de landelijke politiek. De gelijkheid onder de mensen/ armoedebestrijding/ kinderbescherming. Ik ben een ervaringsdeskundige op meerdere vlakken. Er valt nog veel te verbeteren. Ik kan niet tegen onrechtvaardigheid en discriminatie. Ik had een mening en iets te vertellen en wou dit ook graag doen. Wij spraken er thuis veel over. Het heeft mijn hart. Na het opheffen van deze gemeente vroegen de bewoners of ik toch door kon gaan. De politiek heeft me van kinds af aan altijd al geboeid. Ik dacht dit moet anders. Ik heb ‘iets’ met de eigen gemeente en haar inwoners. Om daar iets voor te kunnen betekenen is de politiek de kortste route. Ik ben geïnteresseerd in politiek en ik wil graag iets betekenen voor de gemeente Leeuwarden. Ik werk ook zelf bij een gemeente. Daarom herken ik veel zaken Onvrede met de gemeente. Ik voelde me als burger niet gehoord en heel erg besodemieterd. Ik heb het zelf altijd heel goed gehad en wil graag iets terugdoen voor de gemeenschap. Ik ken onderhand de weg en wil graag de verbinder zijn voor bewoners naar de overheid. Daar ben ik ingerold. Ik zocht iets op intranet en ik kwam tegen de gratis cursus voor mogelijke raadsleden.

5

Welke taak van de raad is het belangrijkste voor u? In de vragenlijst is gevraagd om 10 punten te verdelen aan de verschillende taken van een raadslid: a. b. c. d.

Volksvertegenwoordiger; Controle + toezicht of het college haar taken wel goed uitvoert Het vaststellen van de grotere beleidskaders Anders? ……………..

Duidelijk is dat het zwaartepunt voor de raadsleden ligt bij de volksvertegenwoordiging. 41 % van de te verdelen punten wordt daaraan gegeven. Controle en toezicht op het college en het vaststellen van de grotere beleidskaders krijgen beiden 26 % van de te verdelen punten. Tot slot wordt onder anders 7 % van de punten gegeven. Belang hecht men hieraan:  “Vertaler” van wat je hoort van bewoners naar de systeem wereld van ambtenaren. En andersom. We zijn zeer goedwillende vrijwilligers als raad en komen nog buiten de deur op bezoek in de wijken. De ambtenaren zijn specialisten met een gelikt verhaal en niet altijd even goede voelhoorns voor wat er leeft in de buurt/dorp.  De gelijkheid onder de mensen/ armoedebestrijding/ kinderbescherming. Noodopvang gedaan. De praktijkervaren met de kinderopvang. Ik ben een ervaringsdeskundige op meerdere vlakken. Er valt nog veel te verbeteren.  Opkomen voor de belangen van zwakkeren in de samenleving (jeugd, kinderen en kwetsbare gezinnen). Mensen in kwetsbare situaties.  Helpen om iets te ontwikkelen en op poten te zetten voorbeelden Andere Overheid, Omgevingswet Zonder die dingen kan een overheid niet bestaan”.  Echt iets kunnen betekenen.  Zelf initiatieven nemen om misstanden tegen te gaan en anderen daarbij ondersteunen.  Zelf met nieuwe voorstellen komen over armoede, houtrook overlast en biodiversiteit.

 Het belang van het platteland van onze hele gemeente. Het platteland en de stad hebben elkaar nodig.

Ik ben een volksvertegenwoordiger en hecht het meest belang aan mijn taak als: Ik ben een volksvertegenwoordiger (10 punten verdelen over): a. b. c. d.

ik vertegenwoordig het partij belang ik kom op voor individuele bewoners die mij persoonlijk benaderen Ik vertegenwoordig (groepen) bewoners en/of organisaties Ik vertegenwoordig het algemeen belang

Het zwaartepunt van de verdeling van de punten ligt hier bij het algemeen belang: 34 % Partijbelang en groepen bewoners en/of organisaties scoren beiden gelijk met 24%. Het laagste aantal punten (7% verhoudingsgewijs) gaat naar: “ik kom op voor individuele bewoners die mij persoonlijk benaderen”. Over dat laatste (het opkomen voor de individuele bewoners) wordt verschillend gedacht:  “Ik zie dat de raad steeds meer een ombudsfunctie gaat vervullen voor individuele bewoners. Daar zitten nadelen aan: 1 opkomen voor je eigen belang of iemand uit je naaste omgeving. 2 Je weet nooit de hele context waardoor je soms op het verkeerde been wordt gezet”. 6



“Ik heb contact met individuele bewoners en breng hun belangen in als ik denk dat zij als voorbeeld kunnen dienen van een groter algemeen belang”.

Vertegenwoordiger bij bewonersavonden als gemeenteraad of als fractie? De gemeenteraad is een politiek orgaan. In de volksvertegenwoordigingen worden specifieke of (partij-) politieke belangen ingebracht voor het algemeen belang van de gemeente. Vraag 4 Naast uw rolopvatting als raadslid (vraag 2) en de invulling van uw rol als volksvertegenwoordiger (vraag 3) is van belang voor de visie op ‘andere overheid’ in welke mate u de raad ziet als een orgaan/collectief en in hoeverre u zichzelf beschouwt als vertegenwoordiger van dit orgaan/collectief. Als u bijvoorbeeld naar een bewonersavond gaat of deelneemt aan een werkgroep met externe partijen voelt u zich dan primair vertegenwoordiger van de raad of spreekt u daar vooral namens uw fractie? Antwoord: • Vertegenwoordiger van de raad 37 % • Vertegenwoordiger van mijn fractie 63%. De meeste raadsleden voelen zich vertegenwoordiger van hun fractie en zien bewonersavonden als een mooie gelegenheid om te horen wat er onder de bevolking leeft. Soms (maar meestal niet) worden er afspraken gemaakt over wie, wie vertegenwoordigd zodat voorkomen kan worden dat er veel raadsleden bij een bijeenkomst zijn waar verhoudingsgewijs weinig bewoners aanwezig zijn. Een enkeling geeft aan dat er weleens afspraken worden gemaakt over het vervangen van collega’s van coalitiepartijen.

Ook is er een band tussen woordvoerders voor een bepaald onderwerp waardoor het laten vervangen een optie is. Door Corona-omstandigheden en het daardoor elkaar niet meer fysiek op locatie ontmoeten en informeel spreken polariseren soms ingenomen fractiestandpunten waardoor het lastiger wordt om tijdens het Politieke Dialoog van standpunt te wijzigen. Opmerkingen bij vertegenwoordiger van de raad  Ik zie onze besluiten als een gezamenlijke verantwoordelijkheid.  De raad is een magisch orgaan. Samen hebben we veel verschillende gezichtspunten en komen als totaal tot een beslissing.  We moeten openstaan voor de geluiden van de bewoners. “Wij luisteren naar u”.  De politieke standpunten kun je uitwisselen in een debat  Ik ben heel oplossingsgericht. We moeten er met elkaar (de raad) uitkomen.  Ik voel me vertegenwoordiger van de belangen van zwakkeren in de samenleving. Ik hoef niet zelf te scoren namens mijn partij.  Ik ken de woordvoerders vanuit WMO-zaken goed en soms spreken we af wie waar naar toe gaat.  Als er maar weinig raadsleden aanwezig zijn.  Als ik niet aanwezig kan zijn dan is er contact met partijgenoten of bevriende partijen om te horen wat er speelt. Dit lossen we onderling zelf op.  Ik spreek graag vrijuit over wat mij beweegt.  Primair we zitten daar als leden van de gemeenteraad. Het is een beetje een grijs gebied. 7



Hangt af van de hoeveelheid van deelnemers. Alle contacten die je hebt dienen twee doelen. Een als raadslid volksvertegenwoordiger. Andere kant is dat je je als partij zichtbaar wilt maken

Opmerkingen bij vertegenwoordiger fractie  Ik wil laten zien vanuit de…. dat ze belangrijk zijn. Je bent gekozen door de stemmers van de….. Bij bewonersavonden wil ik graag zichtbaar zijn. Het is Politiek.  Partijen zijn heel bang dat ze niet door de bewoners of organisaties gezien worden.  Als ik goed nadenk is een bezoek of deelname meestal een politieke invulling. We vinden het heel erg lastig om dat te delegeren aan anderen.  We nemen weleens de honneurs waar voor andere kleine partijen die in dezelfde richting denken. Dat spreken we van te voren af.  Mijn waarden zijn een belangrijk onderdeel van hoe ik in het leven sta en als raadslid functioneer.  Ik stel me voor als. Ik ben daar als toehoorder. Je mengt je 0,0 in een discussie.  Ik maak mezelf kenbaar dat ik namens het .. aanwezig ben. Ik luister naar wat er leeft en speelt. Stel dat we ergens expliciet voor of tegen zijn dan weten de betrokkenen dat meestal heel goed. Ik zit daar om te luisteren. Het is per onderwerp verschillend.  Toch echt wel beide. Het hangt wel van de insteek van de avond af. Goed luisteren respectvol benaderen. Het hangt ook af van het onderwerp. De wijken moeten de gezichten vanuit de fractie kennen. Brede vertegenwoordiging is van belang. Belangrijk om informatie uit eerste hand op te halen.  Overwegend toch namens de fractie.

Ik maak wel eens een deal met …..dat 1 van ons beiden naar een bepaalde vergadering gaat. Maar ik probeer wel zoveel mogelijk persoonlijk bij bijeenkomsten te zijn.  Ik ga er heen namens de fractie. Je luistert naar wat er gebeurt. In Leeuwarden wil men scoren en in ……. was dit anders. Daar voelde ik me meer raadslid.  wij hebben een partij programma. Dat is voor mij de basis.  Ik ga naar alle dorpsbelangen toe. De mensen kunnen altijd bij mij terecht. Vaak vragen over het bestemmingsplan.  We zijn vaak toehoorder. We vinden het belangrijk in wat er speelt. Kunnen wij ons erin vinden? Zijn er knelpunten. Ik wil er graag bij zijn als het zaken zijn die bewoners direct raken.  Je vertegenwoordigt een groep kiezers als partij. Het is de verantwoordelijkheid van elke fractie om aan te sluiten.  Om de ideologie van onze partij. Je wilt ook zichtbaar zijn. Lokale democratie. Dat kost nu eenmaal veel tijd.

8

Deel 2 De Andere Overheid? Wat verstaan we daar onder? Aan de geïnterviewden zijn 4 definities voorgelegd en is gevraagd om zelf met aanvullingen of nieuwe suggesties te komen. Het was voor velen lastig om tot een eenduidige keuze te komen. Uiteindelijk is de hieronder staande definitie een samenvoeging van meerdere vaak genoemde onderdelen. De lokale overheid dat zijn we samen: raad, college en ambtelijke organisatie. Een Andere Overheid dat kunnen we ook samen worden. Stip op de horizon is hierbij de volgende definitie: “Raad, college en ambtelijke organisatie van de gemeente Leeuwarden werken in wederzijds vertrouwen, zij aan zij, samen met bewoners, waarbij de kracht van de overheid de kracht van de samenleving en het eigen initiatief van bewoners vergroot. De menselijke maat is daarbij belangrijk. We zijn er voor de bewoners van de gemeente Leeuwarden. Een Andere Overheid: Luistert, Weegt af, Doet (en maak fouten) om vervolgens daarvan te Leren”. Daarvoor moeten nog wel een aantal stappen worden gezet. Dat kan alleen samen en (zo onderstreept men) is een cultuurverandering nodig. Waarbij transparant werken en samen leren van fouten onderdeel moet zijn. Niemand mag uitgesloten worden. Iedereen moet kunnen meedoen als men dat wil.

Wat houdt het begrip Andere Overheid voor u in? De definities D en respectievelijk C scoren het hoogste. a.

“Samen zoekend en onderzoekend, via experimenten, projecten en nieuwe initiatieven het idee voor een ‘moderne relatie tussen overheid en samenleving” vorm en inhoud te geven”. = 10x “In de Andere Overheid doet iedereen naar vermogen mee en is er meer aandacht voor weloverwogen keuzes, immateriële waarden, kleinschaligheid en de menselijke maat”. =10x

b. c.

“Kernbegrippen in de beweging naar een Andere Overheid zijn: samenwerken, ruimte geven, vertrouwen, Mienskip en eigen initiatief van de burgers, van trekkend naar volgend, cultuurverandering en aansluiting van systeemwereld op leefwereld van burgers”. =22x

d.

“Samen met betrokkenen zoeken naar goede/passende oplossingen waarbij het te volgen traject van groot belang is voor de begripsvorming van de uiteindelijk gekozen oplossing. De uitdaging is daarbij de kracht van de overheid zo te laten werken dat ze de kracht van de samenleving niet verkleint maar vergroot”. = 25x

Opmerkingen: 

  

De overheid is ter dienste van de inwoners. Je moet je realiseren dat je werkt voor de inwoners en niet als doel op zich. Het enige bestaansrecht van de overheid is het feit dat deze voor bewoners werkt. Positieve grondhouding. Vertrouwen geven. oplossend gericht werken. Ja tenzij. Puzzelen om het voor elkaar te krijgen. Luisteren naar de burger. Bewonersinitiatieven veel meer de ruimte geven. Uit de ivoren toren.

9



 



 

 





   







De rol van de gemeente ligt niet op het gebied van handhaven maar meer aandacht zou moeten naar het faciliteren. Het is handig als er 1 aanspreekpunt is binnen de gemeente voor zaken om mensen wegwijs te maken en erdoor heen te loodsen. Gooien met termen is niet juist. Je mag geen mensen uitsluiten. Het samen, betrek de mensen erbij, Dan wordt de band met de gemeente sterker. Het komt erop neer dat de ambtenaren en college zijn ondergeschikt aan de bewoners. Zij staan in dienst van de burgers. Dit is niet altijd het beeld dat de bewoners hebben. Het vertrouwen is soms ver te zoeken. De kloof is heel duidelijk tussen systeem wereld en beleefwereld. Meer aandacht voor weloverwogen keuzes. Je moet weten hoe de bewoners er over denken. Je moet vooraf breder en logischer nadenken. Er moet een cultuur omslag komen in het denken van het gehele ambtelijke apparaat. “Altijd ja maar nee tenzij”. Je moet de bewoners helpen. Andere overheid is willen veranderen. Meer inspraak voor burgers meer ruimte voor initiatieven. Geef ze een budget en laat ze het zelf regelen. Altijd evalueren van kleine en ook grote projecten. Van elke situatie kan je leren. Gezamenlijkheid onderzoeken en komen tot oplossingen. Eigen kracht scenario. Onderzoekend en experimenterend. We zijn aan het experimenteren. In een pilot zijn altijd onzekerheden maar dit lijkt soms niet zo bijvoorbeeld Pre omgevingsvisie.

Evaluatie is essentieel. We weten een aantal zaken nog niet goed. Wat leren we ervan. Waar hebben we elkaar niet goed begrepen. Als overheid zou je de mogelijkheid moeten creëren dat inwoners op zijn minst mee kunnen praten over zaken die hen interesseren of waar ze belang bij hebben. Ik maak me er hard voor om mensen aan de voorkant te betrekken bij de plan vorming. Zelfredzaamheid, op eigen kracht. Ik heb contact met buurvrouw en buurvrouw. Zij doen alles zonder geld. Hoe komt de rol van de “echte buurvrouw” weer naar voren. Ze kijken nu ook naar kinderen die zonder ontbijt naar school gaan. Ze zoeken nog een combinatie van supermarkt. Aanjaagfunctie. De overheid helpt ze wel. Maar het moet uiteindelijk zichzelf bedruipen. Past binnen het thema Andere Overheid. Daarvoor ben ik gekozen. Je kan ideeën inbrengen, er wordt geluisterd en ook daadwerkelijk wat mee gedaan. Wat ik belangrijk vind is dat je als gemeenteraadslid luisterend naar alles wat er gebeurt, uiteindelijk wel een besluit moet nemen. Je bent raadslid om een knoop door te hakken. Hoe kun je dingen anders doen? Een Social Impact bon. Gebaseerd op een idee van buiten. Meer laten samenwerken van partijen Ik vertaal het naar de praktijk van het dorp …... Een gekozen club die over hun eigen situatie gaat en daar ook verantwoording afleggen. Dit is het voorbeeld van lokale democratie.

Plus kennis van de gemeente die wordt steeds beter gebruikt ter ondersteuning. Ik voel me volksvertegenwoordiger. In de praktijk zijn we dat niet altijd. Zolang als het goed gaat voelen mensen zich niet betrokken. Het is trekken aan een doodpaard. Pas bij individuele belangen staan mensen op. Ik ben dan ook wel sceptisch over het begrip Andere Overheid. Plus begripsvorming En een goede open communicatie. Break it Down. Jip en Janneke taal. Wat hebben we gedaan en waarom hebben we dit gedaan. Op een gegeven moment kun je een besluit nemen en is dat het ook. Het gaat om vertrouwen tussen burger, ambtenaar en raadslid. Altijd 1 0 achterstand want als een bewoner belt dan is er wat. Ambtenaren betrekken het direct op zich persoonlijk. Maar als er iets misgaat dan heeft de organisatie het niet goed geregeld. Laat het los wat jou 10





  

 

 

als ambtenaar persoonlijk betreft. Zie het als een kans om de organisatie te verbeteren. Ook voor je eigen werk plezier. Mensen moeten een terugkoppeling hebben. Communicatiecheck- eindresultaat. maar de hierin benoemde aspecten zijn wat mij betreft niet limitatief. Juist begrippen als “samen” en de “menselijke maat” staan m.i. ook centraal in de definitie van een Andere Overheid. Je moet je eerst de vraag stellen: “Wat betekent de overheid nu eigenlijk voor me?” Volgens mij vinden de meeste mensen het iets wat ver van hun bed is en waar ze een beetje bang voor zijn. Een andere Overheid zou meer dichtbij en vertrouwd moeten zijn. Het zou nabij en ondersteunend moeten zijn. Het moet naast je staan. Het werken aan een betrouwbare overheid waar geen spanning zit tussen bewoners en overheid. De belastingdienst is een voorbeeld van hoe het niet goed is gegaan. Er zit overal wel wat in. Het is maar net wat je met de antwoorden doet. Er is geen een definitie. Iedereen heeft een eigen beeld. Je hebt heel veel verschillende rollen. Soms is duidelijkheid nodig. Bijvoorbeeld bij handhaving. In andere gevallen bijvoorbeeld bij initiatieven moet een overheid in mijn ogen bescheiden en faciliterend zijn. Eerlijkheid en transparantie. Het is vaak dat mensen het idee hebben van achterkamertjes politiek . We moeten duidelijk maken waarom er keuzes gemaakt worden en luisteren.

Het heeft te maken met cultuur van de ambtenaren. Zij zijn er voor de burger. Gemeentehuis is voor ons allemaal. Andere overheid betekent dat je toegankelijk moet zijn. Niet alleen met de mond belijden. Bewoners doen er toe. Daarom ben jij benoemd. Omgevingsbewustzijn. Je werkt vanuit de bedoeling. Tijdelijke samenwerkingsverbanden aangaan. Ontkokering binnen de gemeentelijke afdelingen moet plaatsvinden. De gemeente moet aankloppen bij de burgers en niet andersom. Een betere dienstverlening en goed rentmeesterschap. De ambtenaar is er voor de burger. Een overheid staat ten dienste van haar burger. Dienstbaarheid en gelijkwaardigheid. Investeer in het proces d.w.z. aandacht voor de menselijke maat

Denkt u dat de ‘andere overheid’ van invloed is op het functioneren van de raad als collectief? Het totale aantal punten is berekend volgens de wijze     

zeer oneens =…. X -2 oneens =…. X -1 neutraal =….X 0 eens =… X 1 zeer mee eens =… X 2

De score was met 39 punten overwegend positief. Men is bereid om te veranderen. Opmerkingen 7A k 

Als de Andere Overheid wordt uitgevoerd met het idee dat er meer wordt gekeken naar initiatieven van onderaf, dan gaat de gemeenteraad meer naar een rol van faciliteren en kaderstellend. Waarbij achteraf pas wordt gekeken of iets heeft gewerkt of niet. Dit kan inhouden dat het ongelooflijk mis kan gaan. Maar daar moet je als raad dan ook de verantwoordelijkheid voor nemen.

11





    

 











 

Hopelijk duidelijker is voor de raad als geheel waar we de burgers echt mee helpen. Het gaat niet om de raadsleden maar om wat bewoners willen. We moeten een weg vinden om te weten hoe we de initiatieven kunnen faciliteren zonder dat de “grootste schreeuwers” de boventoon voeren. Als raadleden meer serieus worden genomen bij de voorbereiding van beleid. De meeste raadsleden hebben hun voelhoorns in de maatschappij. Als ze worden betrokken bij de voorbereiding geeft dat een andere dynamiek achteraf bij de besluitvorming. Vertrouwen is nodig. Dat het lukt om zaken partij overstijgend samen op te pakken. Vanuit de volksvertegenwoordigende taak de mensen erbij betrekken. Je beoordeelt dan vanuit de mensen niet vanuit de stukken. Vertrouwen is daarbij belangrijk. We gaan dingen veel meer in openheid bespreken. Als er wensen komen vanuit de samenleving dan luister je daar naar in de raad. Ik denk dat het helpt om individuele klachten te verminderen die anders ook bij raadsleden terecht komen. De Andere Overheid leidt tot meer samenwerking, begrip en gehoord en gewaardeerd worden van zowel burger en ambtenaar. Eerlijkheid, duidelijkheid en een transparant proces. Als we het in ……. kunnen dan zou Leeuwarden ook moeten lukken. Ik zie de raad niet als een collectief. Maar we functioneren als fractie. Taak om partij goed neer te zetten. De raad is geen collectief.

Doordat je in de voorbereiding zaken anders aanpakt (beter luistert) krijg je een andere besluitvorming. Misschien worden ook bijeenkomsten anders. Een nieuwe Leeuwarder open podium variant. Ik denk het wel. Mijn hoop is dat de raad door Anders te werken beter gevoed wordt met wat er werkelijk speelt en echt belangrijk is voor de mensen. Bijvoorbeeld daklozen, jeugdzorg etc. Het zou invloed op het geheel moeten hebben. Zowel op de raad als collectief als op de ambtelijke organisatie. Als volledige overheid kunnen we beter functioneren. De bewoners moeten beter weten wat de mogelijkheden zijn en hier ook gebruik van maken. Door de mensen er eerder bij te betrekken komen er betere voorstellen. Dit leidt tot betere besluiten die breed gedragen worden. Als raad moet je in een vroeg stadium de kaders stellen en duidelijke spelregels met elkaar afspreken. De raad moet groeien naar deze andere rol. Ondersteuning in de vorm van bijvoorbeeld opleidingen is belangrijk hierbij. Ik ga voor meer ruimte voor innovatie en verandering. En dat ook gedurende een langere tijd volhouden. Je mag niet bij het eerste de beste voorbeeld weer in de regelreflex stand gaan schieten en alles weer terugdraaien. Als we dit willen uitbreiden naar spannende zaken (bijvoorbeeld de energietransitie) dan vraag het zeker iets als raad.

Ik hoop dat de raad zich continu bewust is van haar handelen in de denkwijze van Andere Overheid. Dat mag niet alleen in 2021 het jaar dat er extra aandacht aan wordt geschonken door de aanstelling van de Regisseur Andere Overheid. Ik aarzel. Het wordt er nog gecompliceerder van. Of je zit sneller op 1 lijn. De raad kan als collectief hechter worden. Cultuurverandering, vertrouwen en meer menselijke maat

12



      

  

 

 



   

Een andere overheid kan concreet leiden tot een betere wisselwerking tussen bestuur/raad en inwoners. Het moet een “wat minder ver van mijn bed show” worden. De “bevolking wil het” wordt vaak gebruikt als argument in de raad. Men handelt dan niet naar de waardes/normen maar massa gericht. Terdege laten informeren voordat er besluiten worden genomen. Het luisteren moet goed gebeuren. Ik hoop dat ik na 2 jaar een antwoord kan geven op deze vraag. Het kan voorkomen dat de raad door allerlei insprekers vanuit 1 hoek, meebuigt en het grotere belang uit het oog verliest. Als het mensen dichter bij elkaar brengt dan is het goed. Ik verwacht dat de andere manier van werken invloed heeft op de uiteindelijke resultaten van wat met de inspraak wordt gedaan. Minder ruimte voor politieke spelletjes. Er worden dingen besloten maar de volgende keer moeten ze ons steunen. Ik hou niet van politieke spelletjes en ben meer een bestuurder. Ik hoop dat het van invloed is. Het vraagt om een cultuuromslag. Ook voor ons als raadsleden en ik weet niet of we die flexibiliteit hebben. Helemaal niks. Ik ben benieuwd waar het toe leidt. Als ik kijk naar de nieuwe omgevingswet dan moeten bewoners een veel grotere rol krijgen en de raad is aan het kijken waar ze nog over moeten gaan en wat laten we los. Dit is een gezamenlijk proces wat je insteekt. We worden als raad nooit een collectief.

Ik ga ervan uit dat als je de andere overheid goed vorm geeft, je het kan gebruiken om de raad kwalitatief beter te maken en daarmee ook aantrekkelijker voor de bewoners. De legitimiteit van de raad neemt dan toe. Bij de vorige gemeentelijke verkiezingen was de opkomst minder dan 50 % en dat moet omhoog. Zelfreflectie van de raad is nodig. Ik hoop dat de uitkomsten van deze zoektocht naar een Andere Overheid hierbij helpt. Een verbetering van hoe we als raad functioneren. We moeten meer naar buiten en weten wat er leeft. Meer ophalen uit de samenleving. Ik denk dat veel zaken effectiever kunnen. Je insteek wordt anders meer samen en breder. Je hebt hetzelfde doel. Als je de burger wilt betrekken moet het toch anders, veel te lang en te moeilijke woorden. Je moet het compacter maken. Dat er meer echte democratie wordt toegepast. Dat de meerderheid zich dienstbaar opstelt aan de minderheid om tot een goed en breed gedragen besluit te komen. Goede discussie en het uitwisselen van standpunten is belangrijk. De raad moet beter luisteren naar de bewoners. Je moet meer rekening houden met de bewoners. Ze moeten het vertrouwen hebben dat de raad naar ze luistert. Er worden vaak nu nog (politieke) bijdragen geleverd door bepaalde fracties waarbij ik denk “dan heb ik toch een ander beeld bij andere overheid”. Evaluaties zijn heel belangrijk. Leren van het doen. Niet alles uitdenken.

Begin maar. Via evaluaties bekijken of we het bij moeten stellen. De raad moet eerst doorhebben wat de bestaande overheid is. Er zijn nu veel nieuwe raadsleden. Men pakt als raad niet de rol om het college te controleren. Dit kan duidelijk beter. 13





  



Het begrip nieuwe overheid is niet voor niks in het leven geroepen. Het is tijd voor een nieuwe overheid. Het functioneren van de raad is daar een onderdeel van in de positieve zin van het woord. Meer openheid. De kloof tussen de coalitie en de oppositie verminderen. Soms arrogantie van grotere partijen. Niet altijd respect voor elkaar. Dat kan beter. Het helpt als we dingen samen doen om elkaar beter te leren kennen en begrip te hebben voor elkaar. Ik hoop dat het een beweging wordt waarbij het ook bij de ambtenaren goed tussen de oren komt. Daar moet het goed werken. Het collectief is er nog niet. Oppositie voeren om het oppositie voeren. Eerst zien wat er gebeurt. Interessant is een zaken college om als collectief samen te werken. Ik ben wel tevreden met hoe het nu gaat. Democratie is “jullie hebben ons gekozen”. Als de overheid een terugtrekkende beweging maakt dan komt er meer ruimte voor de inwoners en dan krijg je een andere verhouding tot de raad. In het kader van de andere overheid zou je resultaatgericht kunnen budgetteren. Het zou mooi zijn als de raad zelf een eigen en groter budget kreeg waarmee ze zou kunnen kiezen welke initiatieven ze zou kunnen faciliteren.

Waar vindt de raad dat het zwaartepunt ligt in de weg naar een Andere Overheid? Onder dit onderwerp zijn een aantal mogelijkheden aan de raadsleden en fractie-assistenten voorgelegd. Het totale aantal punten is berekend volgens de wijze     

zeer oneens =…. X -2 oneens =…. X -1 neutraal =….X 0 eens =… X 1 zeer mee eens =… X 2

Het zwaartepunt ligt volgens de raadsleden bij het zoeken naar andere manieren van werken door de ambtelijke organisatie en haar onderaannemers (54 punten) Ook de lokale democratie kan volgens hen worden verbeterd (31 punten) . De stelling “loslaten, niets doen, zien wat er gebeurt en dan faciliteren” kan op aanmerkelijk minder enthousiasme rekenen. Deze scoort sterk negatief met – 38 punten.

Vraag Ligt volgens u bij de beweging naar een Andere Overheid: A.

het zwaartepunt bij het verbeteren van de lokale democratie? (31 punten)

B.

Of juist bij het zoeken naar een andere manier van werken door de ambtelijke organisatie of onderaannemers die zij in dienst hebben? (54 punten)

C.

Of meer bij het loslaten, niets doen, zien wat er gebeurt en dan faciliteren? (-38 punten)

14

Opmerkingen bij A  

De grootste partijen overheersen behoorlijk en daardoor wordt de discussie vooraf al vaak doodgeslagen. Het mag wel wat levendiger. Ik redeneer vanuit de bewoners gezien. Dan is de ambtelijke organisatie voor mij niet het zwaartepunt.

Opmerkingen bij B      





Soms zijn er zaken waar ik in bewondering naar kijk. Veel gaat goed. Beeld is dat de overheid een log apparaat is. Maar er is al een hele verandering gestart. De sleutel ligt bij de ambtelijke dienst en niet bij de Politiek. De sleutel zit in de houding van de ambtenaren. Je hebt een cultuur nodig waarbij je je nek mag uitsteken. Mensen moeten het gevoel hebben dat ze meedoen. Ik ken de organisatie niet goed genoeg. Het zou goed zijn als er meer de taal van bewoners werd gesproken en geschreven. Het is nu te veel beleidstaal waarbij je niet altijd weet wat er exact mee wordt bedoeld. Problemen zijn er met name in de toegankelijkheid van de ambtenaren. Het vertrouwen in de ambtelijke organisatie heeft het 0-punt bereikt. De ambtelijke wereld niet openstaat voor de maatschappij/bewoners. Er mist iets: de ervaringsdeskundigen. Als je wilt zoeken naar een andere manier moet je ophalen bij de ervaringsdeskundigen. Ambtenaren hebben van het veld geen kaas gegeten. In het veld leer je het beste. Het moet niet een technische verandering worden maar meer een houdingsverandering van de ambtenaren zelf: een echte cultuurverandering. Dit kan je ook trainen. Inlevingsvermogen is belangrijk. Samen verantwoordelijk voor het geheel.

opmerkingen bij C        

 



Niets doen is wegkijken. Je moet juist het algemeen belang benadrukken en niet alleen de schreeuwers bedienen. Ik geloof echt dat je als je wilt veranderen als overheid dat je anders moet denken en loslaten. Resultaatgericht budgetteren met vertrouwen. Je moet bewust handelen en dat kan ook soms op je handen zitten zijn. Dan krijgen de mensen met de “grote bek” het voor het zeggen en zijn de gewone mensen de klos. Bang voor de grootste schreeuwers Dan krijg je het recht van de sterkste Je moet wel een soort van regierol hebben. Je laat het dan over aan mensen die veel lawaai maken. Gemeenteraad moet ook opkomen voor mensen die minder hard schreeuwen. Voortrekkersrol Dit is te vrijblijvend voor mij Het idee is dat als we een stapje terug doen, de samenleving dan automatisch een stapje naar voren zou doen. In de praktijk is dit vaak niet zo en dat raakt vaak de kwetsbaren onder ons. Het hangt altijd af van het onderwerp 15

  

 



Ik ben bang dat dan altijd dezelfde mensen aan bod komen. Hangt er van af in welke gevallen. Soms kan loslaten en faciliteren een goede optie zijn. Je hebt een compacte overheid nodig die zaken regelt voor de mensen. De basis moet gedaan worden door de overheid die haar kerntaken uitvoert. Voor een plus kan de maatschappij worden gevraagd. Soms moet je wel kaders stellen. Je kunt niet alles loslaten. Je moet “meedenkers” hebben. Sommige dingen kun je niet op zijn beloop laten maar heb je een verantwoordelijkheid om het goed en vooraf te regelen en ook uit te voeren.. Proactief optreden. Bewoners komen vaak in actie vanwege hun eigen belang. Je kan niet alles loslaten. Dan komen er mensen in de knel.

Keuze van de raadsleden voor een Bestuursstijl in het kader van de Andere Overheid 73% van de raadsleden kent het begrip participatieladder.

Na uitleg van de Participatieladder welke bestuursstijl heeft in het kader van de Andere Overheid uw voorkeur? Het hoogste scoort de Samenwerkende stijl Samenwerkende stijl 40% De deelnemers werken intensief met de gemeente mee aan plannen of beleid. Samen met beleidsambtenaren en eventueel externe deskundigen werken ze (beleids-)voorstellen uit. De gemeente ziet de deelnemers als gelijkwaardige partners in de planvorming en laat het resultaat van de participatie zwaar wegen in de besluitvorming.  

Rol van de participant: samenwerkingspartner Rol van de overheid: samenwerkingspartner 16

  

 

Deelnemers investeren relatief veel tijd. Deelnemers nemen een duidelijke verantwoordelijkheid: ze zijn (mede-)aanspreekbaar op de geleverde voorstellen/plannen. Mate van beslissingsvrijheid: ‘De politiek’ laat het resultaat zwaar meewegen in de besluitvorming en geeft veel aandacht aan terugkoppeling naar de deelnemers over het effect van hun inbreng. Bestuursstijl: Samenwerkende stijl. Het bestuur werkt op basis van gelijkwaardigheid met andere partijen samen. Voorbeeld: ontwikkeling Integraal Dorps Ontwikkelings Plan met dorpsraad en externe partners

Participatieve stijl (23%) Adviseren De deelnemers dragen ideeën en oplossingen aan voor een goed advies binnen een beleidsthema. Gaat om een formele dialoog. De gemeente geeft vooraf het beleidsthema aan en neemt het advies in overweging.     





Rol van participant: adviseur Rol van gemeente: geadviseerde Deelname vergt een redelijke tijdsinvestering van burgers; bij adviesraden zelfs een substantiële. Deelnemers nemen een duidelijke verantwoordelijkheid: ze zijn aanspreekbaar op hun advies. Mate van beslissingsvrijheid: Het politiek bestuur stelt de politieke agenda samen. Deelnemers krijgen informatie over een (beleids-)onderwerp, overleggen daarover en komen tot een advies aan het gemeentebestuur over dat onderwerp. Raad of college kunnen weliswaar (een deel van) het advies naast zich neerleggen, maar anders dan bij raadplegen, beargumenteren ze dan wel goed waarom ze dat doen. Bestuursstijl: Participatieve stijl. Het bestuur vraagt een open advies waarbij er veel ruimte voor inbreng en discussie is. Participanten kunnen een eigen probleemdefinitie en oplossingsrichting aangeven. Voorbeeld: De gemeente vraagt zich af wat er met een braakliggend terrein moet gebeuren: woningbouw? Recreatie? Sportterreinen? Niets? Omwonenden, belanghebbenden en belangstellenden kunnen van het begin af aan meedenken, discussiëren en een concrete inbreng leveren

Faciliterende stijl (19%) Overheidsparticipatie De gemeente sluit aan bij initiatieven uit de samenleving. De gemeente ondersteunt en faciliteert maar laat (deel)beslissingen over aan de deelnemers.     

Rol van participant: initiatiefnemer Rol van gemeente: ondersteuner Deelnemers investeren veel tijd Deelnemers nemen een grote verantwoordelijkheid. Ze zijn zelf verantwoordelijk voor genomen beslissingen. Mate van beslissingsvrijheid: Zolang het initiatief past binnen de kaders van wet- en regelgeving en beleid, hebben initiatiefnemers een grote mate van beslissingsvrijheid. 17





Bestuursstijl: Faciliterende stijl. Het bestuur biedt ondersteuning (tijd, geld, deskundigheid, materiële hulpmiddelen) aan andere initiatiefnemers om beleid te ontwikkelen en eventueel uit te voeren. Voorbeeld: Een stichting krijgt alle ruimte en medewerking om samen met vrijwilligers uit de wijk een gemeentelijk dierenparkje op te knappen, te beheren en te exploiteren.

Delegerende stijl (11 %) Meebeslissen De deelnemers zijn medeverantwoordelijk voor beslissingen. De gemeente laat (deel)beslissingen over aan de deelnemers. Het gemeentebestuur neemt de keuzes bij haar besluitvorming over.     



Rol van participant: medebeslisser Rol van gemeente: mandaatgever, ondersteuner Deelnemers investeren veel tijd Deelnemers nemen een grote verantwoordelijkheid. Ze zijn medeverantwoordelijk voor beslissingen of nemen (deel)beslissingen zelf. Mate van beslissingsvrijheid: Besluitvorming wordt mede aan de betrokkenen gedelegeerd, waarbij het ambtelijke apparaat een ondersteunende en adviserende rol vervult. Het politiek bestuur verbindt zich aan deze besluiten. Inwoners nemen zelf beslissingen binnen het kader dat de raad stelt. Vanzelfsprekend zijn dan zaken als representativiteit (in de zin van gelegitimeerde vertegenwoordiging), verantwoording en controle, goed geregeld. Bestuursstijl: Delegerende stijl. Het bestuur geeft aan participanten de bevoegdheid om – binnen randvoorwaarden – zélf beslissingen te nemen en ev. uitvoering aan beleid te geven.  Voorbeeld: Een wijkraad krijgt de bevoegdheid om invulling te geven aan een bepaald bedrag om de leefbaarheid van de wijk te vergroten.

6% van de antwoorden heeft een voorkeur voor de autoritaire stijl of de consultatieve stijl.

Opmerkingen bij Participatieladder 



   

Dat is niet bij elk onderwerp hetzelfde. De gemeente heeft heel veel verschillende taken. Openbare orde en veiligheid/corona autoritaire stijl. Klimaat aanpassing vraagt om een actieve overheid in de openbare ruimte. De stijl is dan meer consultatief. Bewoners kunnen om advies worden gevraagd. Bij bewoners-initiatieven zou je meer richting de faciliterende stijl kunnen gaan. Men mag bij het begin meedenken en adviseren maar uiteindelijk beslist de raad. Faciliterende stijl is niet haalbaar. Ik heb een angst voor slimme mensen die gewone mensen overrulen. Dat hangt van de situatie af. Een overheid moet alle stijlen kunnen toepassen Dat hangt af van de taak die je hebt. Bij handhaving gesloten autoritair. Als je het hebt over zaken bijvoorbeeld in dorpen spelen dan kom je uit op faciliteren. Je moet verbindend zijn. Met elementen van faciliterend (bijvoorbeeld groen onderhoud) en delegerend. Afhankelijk van de situatie. Je moet solidair zijn en niet achter overhangen. Luisteren, beargumenteren, afweging, beslissen, delegeren, samenwerken en faciliteren.

18



         

 

 

     

Ik kan me echter wel voorstellen dat het bestuursmodel in sommige gevallen meer noodzakelijk is. Je moet uitgaan van het goede. 80 % is het vertrouwen waard. Contraproductief en doorpakken is nodig. Het gaat over de hele breedte. Maatwerk. Het is heel gebonden aan personen die het doen De zwakkeren in de samenleving gaan het niet redden zonder ons. Je moet zaken regelen om de gelijkwaardigheid van de inwoners te garanderen. Daar is ruimte voor betrokkenheid en inspraak. Gelijkwaardig. het hangt af van het onderwerp. Je moet goed luisteren en dit als een advies meenemen. Een goed gemeenteraadslid moet weten wat er speelt in de samenleving en kan vervolgens een goede keuze maken. Mensen die participeren hebben vaak een enkelvoudig belang en een raadslid moet breder zijn dan dit enkelvoudige belang. Faciliterende stijl voor de dorpen maar dat lukt niet overal. Afhankelijk van de onderwerpen moet je schakelen naar boven of onder. Betalen van uitkeringen, Corona is een meer autoritaire stijl. Terwijl je voor wijkinitiatieven meer de faciliterende stijl wilt. De samenwerkende stijl is voor mij het meest ideaal maar dit kan niet in alle situaties. De goede ideeën komen uit de samenleving. De inwoner kan het zelf voor een groot deel wel doen. Wel voor een sterke gemeente voor die onderdelen waar het nodig is. Beschermen van de zwakkeren. Je moet uiteindelijk wel knopen doorhakken.

Vertel wel het eerlijke verhaal. Faciliteren kan in sommige situaties maar lang niet altijd. Het bestuur heeft dan meer een regierol: de participatieve stijl. Bijvoorbeeld bij het Spoordok bewoners mogen meepraten maar uiteindelijk beslist de raad. Samen in het proces zijn. de bewoner vraagt wat hij nodig heeft en de gemeente faciliteert. Faciliterende kan wel soms in een dorp. Al werkende leren. Participatieve stijl komt in de praktijk niet goed uit de verf. In mijn werk houd ik daar ook het meeste van. Je moet als sparringpartner worden gebruikt om samen tot iets moois te komen. Het is onze gemeenschap we moeten het met zijn allen doen.

Wanneer is volgens u de beweging richting een Andere Overheid geslaagd? Deze vraag levert een ruime diversiteit aan antwoorden op waarbij het kwantitatief meten lastig wordt. 

 

Altijd geslaagd want we zijn er nu mee gestart. Als de bewoners er wat van merken en het beter werkt dan voorheen. Ze moeten het gevoel hebben dat ze meer en beter gehoord worden. Ook de bewoners die je normaal niet zou horen. Als je er niet meer tegen opziet om naar de gemeente te gaan. Als je de gemeente ziet als je eigen gemeente. Wanneer we het meer samen doen in brede zin een echte Mienskip.. Samen met bewoners, organisaties, raadsleden en ambtenaren. 19







   

 

 

   

 



Als de overheid naast de burger staat en samen met de bewoners tot goede oplossingen te komen. Het is echter soms ook trekken aan een dood paard want niet elke bewoner wil betrokken worden. De raad neemt uiteindelijk de beslissing. Vroegtijdig overleg is handig. Je moet ontzettend scherp wezen in wat je krijgt en niet krijgt. Je wilt goed beslagen ten ijs komen. Je wil niet verrast worden. Daarom is onderzoek en weten waar je het over hebt heel belangrijk. Als de burger er helemaal bij betrokken wordt. Zodat iedereen in een wijk of dorp weet wat er speelt. Als iedereen een open kijk en aandacht heeft voor de betekenis van de zaak die voorligt. Als de bewoners/kiezers zien dat er iets is veranderd. Beter gehoord, beter samenwerken. Het laten verdwijnen van de vooroordelen van ambtenaren (niet hard werken, altijd tegenwerken). Als we meer denken om de menselijke maat en beter in contact staan met de bewoners Als de burger tevreden is en er een groter draagvlak is gecreëerd. Het vervolg van het proces Andere Overheid moet naadloos aansluiten bij het beoogde doel. Leren van spraakmakende zaken. Echte meedenkers koesteren. Geen machtsdenken. Voor mij is dit “nieuwe koek”. Ik word enigszins voor de leeuwen gegooid maar dit zorgt er voor dat ik nog gemotiveerder wordt als fractie-assistent.

Het is een innoverende vragenlijst en ik hoop dan ook van harte dat de nieuwe overheid gewoon doorgaat. Dit kan het alleen maar beter maken. De kloof tussen systeem wereld en leefwereld moet kleiner. Als de opstelling van de ambtenaren is veranderd naar meer klantgericht. De hogere ambtenaren hebben vaak de macht waar een wethouder niet tegenop gewassen is. Als de Griffie enkel werkt voor de raad in een eigen kantoor. Er moet meer afstand tussen Griffie en het college en de ambtelijke organisatie. Ik vind dat er nu nog teveel invloed is van het college en de ambtelijke organisatie op de Griffie. Het is geslaagd als er goede berichten komen vanuit de bewoners over de dienstverlening van de ambtenaren van de gemeente. Op bepaalde fronten kan het beter. Wanneer er een systeem ontstaat van werken dat vertrouwen geeft naar beide kanten toe. De overheid vertrouwt de burger en de burger vertrouwt de overheid. De kloof verandert je hier niet mee vrees ik. Transparantie informatie en luisteren. En je moet je realiseren, je neemt nooit iedereen mee. Wanneer de betrokkenen het idee hebben dat hun initiatieven wordt ondersteunt door de overheid en niet dat ze worden tegengewerkt. Wanneer we daadwerkelijke zien dat onze samenwerking meer betrokkenheid heeft bij wat we als overheid aan het doen zijn, Je ziet een communicatief proces op gang komen.

Als we geen Nationale Ombudsman meer nodig hebben Ik denk niet dat er een eind aan zit. Het is een traject waar je altijd mee bezig zal blijven. Betrokkenheid van bewoners. Op korte termijn zullen we niet een bestuursstijl hebben als een faciliterende stijl. Maar misschien is dit over tig jaar de situatie anders en zou het wel kunnen. We kunnen wel stappen op de participatie ladder maken. Wanneer de inwoners zich gehoord voelen door ambtenaren, college en raadsleden. Het is nooit geslaagd, het kan altijd beter. De winst is als we de goede kant op gaan: als er geen bevolkingsgroepen meer worden uitgesloten. Dit besef moet in het voorhoofd zitten van medewerkers. De cynicus in mij zegt dat lukt nooit. Je bent nooit klaar. Je blijft aanpassen. Je moet altijd meebewegen. Elke keer is er weer een nieuwe werkelijkheid. De samenleving verandert en

20



 











 





de overheid zou dit ook moeten doen. Het zou mooi zijn als we als overheid sneller anticiperen op de nieuwe werkelijkheid. Wanneer niet alleen wij als raad meer gevoel krijgen met definitie van Andere Overheid c “Kernbegrippen in de beweging naar een Andere Overheid zijn: samenwerken, ruimte geven, vertrouwen, Mienskip en eigen initiatief van de burgers, van trekkend naar volgend, cultuurverandering en aansluiting van systeemwereld op leefwereld van burgers”.. Maar dat vooral ook de bewoners dat ervaren. Dan is het geslaagd. Als het idee van “ze doen maar” en “er wordt voor mij besloten” minder wordt. Als onze bewoners het idee hebben dat er naar ze wordt geluisterd. Ik ben heel erg van het huidige politieke systeem (een evenredige volksvertegenwoordiging) daar hoeven geen zaken in te veranderen. Concreet als mensen meer tevreden zijn met wat we als gemeente als totaal doen. Als het beeld ontstaat “Die gemeenteraad weet waar ze het over heeft”. We sturen op hoofdlijnen en nemen onze verantwoordelijkheid bij het maken van keuzes. Dit is een lastige. We moeten eerst de eigen kaders helder hebben en dan kleine successen vieren. Er is geen specifiek einddoel.

We kunnen na dit jaar ook concluderen dat het een leuke zoektocht was die heeft geresulteerd in het besluit om er niet verder mee te gaan Dat de burgers tevreden zijn en uitgedaagd worden om grip te krijgen op hun processen en leefwereld. Ze moeten zelf actief mee bepalen hoe de omgeving eruit komt te zien. De ambtenaren zouden het leuk moeten vinden om dit te faciliteren en te ondersteunen. Waar ik mij aan stoor is dat erbij initiatieven van het college staat er vaak wat we gaan doen activiteit en een bedrag. Waar zeggen we nu precies ja tegen? Waar kun je aanmerken dat het gebeurt? Waar kun je het college op af rekenen? Het begrip SMART zou meer naar voren moeten komen. Ik verwacht dan dat de betrokkenheid van bewoners dan ook groter wordt. Het gaat om het kunnen evalueren van het doel. Dan is er continuïteit. Je hebt de begroting maar je hebt geen idee wat ze precies gaan doen. Als alle burgers zich gehoord en vertegenwoordigd voelen in de gemeente Leeuwarden door de politiek. Er moet een cultuuromslag komen van het systeem. Samen zijn we een systeem waar inwoners geen binding mee hebben en ook geen vertrouwen in hebben. Dit moet anders. Het mooiste zou zijn als je verbetering ziet op die begrippen van C.

Er moet beweging in zitten: “samenwerken, ruimte geven, vertrouwen, Mienskip en eigen initiatief van de burgers, van trekkend naar volgend, cultuurverandering en aansluiting van systeemwereld op leefwereld van burgers”. Als er in samenwerking, oplossingsgericht en in vertrouwen, een gelukkiger samenleving komt. Als je je gehoord voelt. Als we burgers kunnen activeren. Dat is de eerste stap, wij kunnen het faciliteren en mogelijk maken. Realiteit laat ook zien dat een select gezelschap meestal actief is en mee wil denken. Veel mensen hebben geen idee van lokale politiek en de mogelijkheid tot inspreken. Er zijn ook maar weinig mensen die een raadslid kennen bijvoorbeeld. Laten we dus vooral ook inzetten op bekendheid. Als je aan gras trekt gaat het niet groeien. Als de mensen ervaren dat er een laagdrempelige overheid is. Ik ga voor werkplezier van ambtenaren. Daar moeten ze eens over na denken. Waar worden ze blij van? Zitten ze wel op de goede stoel? Wat kan er anders? Het is een experiment en ik denk dat er geëvalueerd moet worden om te zien of een andere werkwijze meer vruchten af werpt. Bevalt het? Ophalen in het veld? Lastig meetbaar te maken. 21

     





 







Ik hoop dat ik na 2 jaar een antwoord kan geven op deze vraag. Dan is het wat mij betreft geslaagd Als mensen die de gevolgen van het beleid ondervinden het idee hebben dat ze gehoord zijn. En dat hun belangen zijn meegenomen bij de besluitvorming. Als voor de inwoners ook daadwerkelijk het zo is als de besluiten die worden genomen geen ver van hun bed show meer zijn. Als het niet bij ambitie blijft, maar ook daadwerkelijk actie wordt ondernomen voor verandering Als we zelf de definitie van de Andere Overheid beter kunnen beschrijven en weten aan het einde van het jaar wat we willen als raad. Als we de rollen tussen alle partijen goed hebben onderscheiden. De overheid kan bij initiatieven haar rol als een faciliterende overheid invullen en daar ook naar handelen. Bescheidenheid siert de overheid. Dan ontstaat er openheid en waardering voor de kennis en kracht van de andere spelers/ bewoners in de maatschappij. Het is een langdurig traject. De bewoner moet het verschil kunnen ervaren. Nu een nulmeting en over 2 jaar een tussenevaluatie. Na 4 jaar moet je echt kunnen constateren het heeft effect gehad. We zijn met zijn allen op weg naar een Andere Overheid. Het is een ontwikkeling, een denkwijze: er veranderen continue zaken en je moet continue bijstellen. Je moet het onderhouden net als een relatie.

“Wil je een gelukkig huwelijk hebben met je burgers dan moet je de relatie onderhouden”. Als de mensen zich meer betrokken en gehoord voelen. Het houdt niet in dat iedereen zijn zin krijgt. Het is goed om na te denken over hoe we het gaan meten. Het is geslaagd als je de doelen die je met elkaar hebt afgesproken haalt. 10 % is al progressie. Heldere doelstellingen en op basis daarvan beoordelen. Item voor verdere uitwerking. Als mensen het gevoel hebben dat de gemeente van hun is. Als ambtenaren vanuit de bedoeling kunnen werken. Als ze dienend zijn richting de burger. Als ze omgevingsbewust zijn. Als we dit niet doen dan missen we de aansluiting met de samenleving. De kloof wordt groter. Als ambtenaren zich verantwoordelijk voelen voor en deze verantwoordelijkheid ook nemen. Hoe kan je vragen aan ambtenaren om ruimte te geven aan bewoners als je zelf op je werkplek geen ruimte hebt. Dit is een taak voor de leidinggevende en de directie daarboven. Je kop uitsteken wordt nu denk ik niet gewaardeerd. Doe wat je wordt opgedragen. Je moet echt kijken naar hoe je het georganiseerd hebt intern. Met meer aandacht voor samenwerken wordt het hun organisatie en gaan ze voor je lopen. Vertrouwen is het kernwoord hierbij. De organisatie is te veel intern gericht. Veel te veel bezig met zichzelf. Te veel tijd gaat verloren. Ze hebben een opdracht voor de burgers.

Als we scherper met elkaar hebben wat we al doen en kan vallen onder het begrip Andere Overheid. Het kan voor de ambtenaren ook leuker worden op deze manier. We doen het uiteindelijk voor de bewoners en niet voor ons zelf.

22

Deel 3 Hoe geven we vorm aan het begrip? Uit het deel blijkt dat volgens de raad het zwaartepunt bij het vormgeven van de Andere Overheid ligt bij de ambtenaren en haar onder aannemers. Wat zien ze als verbetermogelijkheden? Onder dit onderwerp zijn een aantal mogelijkheden aan de raadsleden en fractie-ondersteuners voorgelegd. Het totale aantal punten is berekend volgens de wijze     

zeer oneens =…. X -2 oneens =…. X -1 neutraal =….X 0 eens =… X 1 zeer mee eens =… X 2

Een aantal eerste binnen-koppertjes die (volgens de raadsleden) gelijk kunnen worden ingevoerd zijn de volgende: 1. Evaluatie achteraf met analyse van verbeterpunten van spraakmakende zaken (zie verdere uitwerking) (78 punten) 2. Helderheid geven wat bewoners/organisaties mogen verwachten van de gesprekken met de gemeenteambtenaren. (74 punten) 3. De voorwaarde dat elk ambtelijk beleidsstuk vergezeld moet gaan van een paragraaf waarin wordt aangegeven hoe bewoners en organisaties bij het formuleren van beleid betrokken zijn geweest (58 punten)

De volgende items kunnen als combinatie worden opgepakt: Op landelijk niveau is er een wetsvoorstel in de maak om artikel 150 van de Gemeentewet aan te passen: van inspraakverordening naar Participatieverordening. De gemeente raad moet in de verordening vastleggen wat de mogelijkheden zijn tot participatie in alle fasen van het beleidsproces (voorbereiding, uitvoering, evaluatie) en wat bewoners mogen verwachten van hun gemeente. Hiervoor zijn belangrijke onderdelen (in volgorde van prioriteit volgens de raadsleden): 1. Procesafspraken over het organiseren en afwegen van draagvlakonderzoek bij initiatieven (58 punten) 2. Het opstellen van een handboek of leidraad voor participatie in het kader van de Omgevingswet (52 punten) 3. Het gebruik van digitale inspraak tools zoals bijvoorbeeld bij De Hem in de Zuidlanden (42 punten) Men is nog onbekend met het Traject van Beloftes gemeente Leeuwarden. Daardoor is er ook weinig enthousiasme voor de implementatie (2 punten). Het item “betere afspraken over de dienstverlening vastgelegd in een dienstverleningsovereenkomst of visie” (18 punten) scoort iets positiever. In de raad heerst overwegend de mening dat er een cultuuromslag bij de ambtenaren moet komen: 1. Binnen de gemeentelijke organisatie ambtelijke capaciteit vrijmaken voor meer persoonlijk contact en de menselijke maat scoort hoog (55 punten) 2.