Bijlage ontwerpboek Nieuwestad Peperstraat en Sint Jacobsstraat

Op naastgelegen kaart is aangegeven welke bomen behouden, verplaatst of vervangen worden en waar nieuwe bomen gepland zijn. De exacte boomlocaties (met name in relatie tot herplant) worden in de vervolgfase definitief vastgelegd. Boomsoorten Op de Nieuwestad zijn nu diverse soorten lindebomen 54 - BoschSlabbers

te vinden. Op het bestaande groene Waagpleintje zijn de Scharlaken eik (Quercus Coccinea), Acacia (Robinia Pseudoacacia 'semperflorens') en Zilverlinde (Tilia Tomentosa 'Doornik') aangeplant. Nieuwe boomsoorten zijn minimaal 70% inheems, zijn klimaatrobuust en voldoende soortendivers om zo een prettige mix van soorten te krijgen. Hierbij wordt gedacht aan de volgende soorten: Enkelstammige hogere soorten: • Op straatniveau: Winterlinde (inheems, drachtplant voor de bij, weinig gevoelig voor luisaantasting), Zoete Kers (inheems, bloeiend), Esdoorn, Gleditia (tbv transparantie) • Op lage kade: Inheemse 'natte soorten', Zwarte Els (bijv. alnus glutinosa laciniata) en (meerstammige) Wilg, 5% ruwe berk • Rond de Waag mag verbijzondering: Moerbij (special) of Magnolia Meerstammigen en lagere soorten: • Vuilboompje - inheems, waardboom voor vlinders • Magnolia - exoot, mooie bloeiwijze • Europese Vogelkers - inheems Definitieve keuze in boomsoorten volgt in de DO fase. Plantmaten Zowel enkelstammigen als meerstammigen worden met een forse plantmaat aangeplant om meteen al een stevig groen beeld te geven. Hierbij wordt gedacht aan plantmaat 50/60. De definitieve plantmaten volgen in de DO uitwerking. Ondergrondse boomvoorziening De toekomstbestendigheid van de boom staat of valt met de ondergrondse voorziening. Bestaande ondergrondse boomvoorzieningen blijven behouden.

Nieuwe bomen krijgen goede ondergrondse voorzieningen en kunnen minimaal 40 jaar vooruit. Hierbij wordt rekening gehouden met de 'circle of life': lucht, bodem, organische stof. De technische uitwerking van de ondergrondse boomvoorzieningen volgt in de DO fase.

Alnus glutinosa laciniata

Gleditia triacanthis

Zoete kers in bloei

Europese vogelkers in bloei

Meerstammige wilg (Salix Alba)

Winterlinde

Tussenstand bomen in het VO- ontwerp Er staan momenteel 87 bomen binnen het projectgebied. Voor het VO- ontwerp geldt dat: • 48 bomen blijven behouden op de huidige plek. Ze zijn van voldoende kwaliteit zodat ze minimaal 10 jaar vooruit kunnen; • 20 bomen worden herplant binnen gebied; • 19 bomen worden vervangen, doordat de boomkwaliteit niet voldoet (18x) of de boom functioneel niet goed staat (1x); • 53 nieuwe bomen komen erbij ten opzichte van de huidige situatie, waarvan 12 meerstammige bomen zijn. • De voorlopige totaalstand komt hiermee op 140 bomen. Deze telling is een voorlopige stand op basis van het VO- ontwerp. In de uitwerking kunnen er lokaal nog kleine wijzigingen plaatsvinden, we houden daarom rekening met een 50-60 nieuwe bomen, boven het bestaande aantal van 87. Dit betekend voor het middendeel van de Nieuwestad ongeveer een verdubbeling van het aantal bomen. Aan de noordzijde van de gracht zal ongeveer de helft van de bomen vervangen moeten worden, doordat hier de grootste hoeveelheid aan bomen van zeer matige tot slechte kwaliteit zit. In de Westzijde van de Nieuwestad en in de Sint Jacobsstraat kunnen er wegens ruimtegebrek slechts beperkt extra bomen worden toegevoegd.

L E G E N DA bestaande boom behouden verplaatste boom (indicatief) nieuwe boom - enkelstammig nieuwe boom - meerstammig te vervangen boom - slechte staat te verplaatsen boom boomnummer Boom Effect Analyse 64

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 55

M A A I V E L D, G E V E L S E N WAT E R G A N G E N Vanwege de beperkte ruimte op maaiveldniveau ligt de nadruk op vergroening in de verticale en bovenliggende lagen. Dit betekent een focus op klimmend groen langs de gevels en vergroening van de gracht. Daarnaast worden er ook een aantal robuuste plantvakken gecreëerd op maaiveld. Groen op maaiveld Op de ‘koppen’ van de Nieuwestad worden robuuste groenvakken aangelegd: zowel bij de Waag als aan de westzijde van de Nieuwestad -richting Westerplantage- komen grote groenvakken in het maaiveld met beplanting en bomen. Op de lage kades worden clusters van bomen in een groene voet geplaatst. Aandachtspunt bij bestaande bomen is het behoud van het worteldek, hierdoor zijn met name lage bodembedekkers mogelijk. Nadere detaillering volgt in het DO. Guirlandes Guirlandes (groene slingers over de straat) en klimmers langs draden aan de gevel dragen sterk bij aan groen beeld zonder veel ruimte in beslag te nemen. Binnen het plan is als ambitie opgenomen: • 4-8 nieuwe guirlandes over de straat • verkennen van vergroening van de gevel t.p.v. het Stadhuis/Torenstraat • verticale groendraden ter plaatse van de inpandige fietsenstalling in de Sint Jacobsstraat. In de vervolgfase zal dit in afstemming met pandeigenaren verder worden uitgewerkt.

Drijvend groen De vergroening van de gracht wordt gerealiseerd door het toevoegen van 60 meter drijvende oeverplanten op kokosmatten langs de kademuur. Nieuw metselwerk aan de kademuren wordt bij voorkeur uitgevoerd met kalkhoudende mortel ter bevordering van de spontane vestiging van muurvarens (nader te onderzoeken in de uitwerking). Guirlandes - Tuinstraat, Groningen

De kokosmatten zijn voorbeplant met helofytsoorten zoals gele lis, kattestaart en egelskop. In de luwe oksels van de bruggen worden waterplanten (gele plomp) aangeplant. De helofyten en waterplanten geven samen een bijdrage aan een gezond onderwaterleven en de waterkwaliteit. Dit creëert schuilplaatsen voor aquatische soorten, zoals doelsoort de rietvoorn. De helofytenzones vragen om beheer. Er is bewust rekening gehouden met de plaatsing opdat er minder makkelijk afval in de zones wordt gegooid. Dit blijft echter een aandachtspunt. Gevelgroen Gevelgroen draagt bij aan een aangenaam groen beeld en verkoeling, zonder veel ruimte in beslag te nemen. Door middel van gevelklimmers en plantenbakken in de gevelstrook worden stenen wanden verzacht en krijgt de openbare ruimte een natuurlijke, groene uitstraling. De strategie hiertoe wordt nader uitgewerkt in de DO fase.

Utrechte singel

56 - BoschSlabbers

Guirlandes

L E G E N DA bestaand gras nieuwe groenvakken met beplanting drijvende planten guirlandes (bestaand en nieuw)

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 57

3.3 Biodiversiteit

E C O LO G I E In de herontwikkeling van de Nieuwestad wordt het bevorderen van ecologie en biodiversiteit als waardevol gezien voor het creëren van een gezonde en leefbare stad. Beplanting speelt een belangrijke rol bij het versterken van het stedelijk ecosysteem. Door ecologische principes in het ontwerp van de openbare ruimte toe te passen, wordt de Nieuwestad niet alleen aantrekkelijker voor de mens, maar ook voor plant- en diersoorten. Door onze stadsecologe is een korte scan gemaakt van de aanwezige soorten en de kansen voor biodiversiteit. Hier zijn een aantal doelsoorten uitgekomen waar op zal worden gefocust. Dit zijn: • De meervleermuis • De blankvoorn • Muurvarens Per soort wordt kort beschreven wat wensen zijn en hoe hier mee is omgegaan. Meervleermuis De meervleermuis gedijt goed bij het water van de gracht en gebruikt bomenlijnen als vliegroute. Voor de soort geldt: • Veel bomen als vlieglijn --> aanplant van veel extra bomen langs de gracht bieden een veilige lijn voor vleermuizen om zich te verplaatsen en hun jachtgebied te benutten; • Een donkere zone in het midden, het water van de gracht dient onverlicht te zijn --> verlichting wordt niet te dicht langs de gracht geplaatst.

Wel is hier een relatie met sociale veiligheid en een prettige verblijfsruimte, die juist wel om verlichting vraagt; • Mogelijkheden voor creëren zomerverblijf --> aanwezig door de vele historische panden in de omgeving.

58 - BoschSlabbers

Blankvoorn De blankvoorn gedijt goed in schoon water tussen waterplanten: • 60 meter lengte aan drijvende helofyten en waterplanten zorgen voor schoner water, paaiplaats en schuilgelegenheid; • Donker water --> verlichting wordt niet te dicht langs de gracht geplaatst. Wel is hier een relatie met sociale veiligheid en een prettige verblijfsruimte, die juist wel om verlichting vraagt; • De steigers voor de rondvaartboten worden in de toekomst mogelijk uitgebreid, dit kan botsen met het aquatische leven. Muurvarens Muurvarens komen van nature voor op de kademuren van de binnenstad. Langs de Nieuwestad zijn er weinig varens, terwijl in het aangrenzende Nauw wel varens zitten. Dit heeft deels te maken met de relatief nieuwe kademuren, waar geen specie inzit die makkelijk plantjes toelaat. Wel komen er veel mossen voor op de kades. • Kalkhoudende voegen --> nieuw voegwerk krijgt wanneer mogelijk kalkhoudende mortel ter bevordering van spontane ontwikkeling van muurplantjes. Deze kans wordt onderzocht bij de uitwerking in de vervolgfase. Inheemse beplanting De groene infrastructuur in de Nieuwestad wordt verder versterkt door de toevoeging van een breed scala aan inheemse beplanting, die niet alleen esthetisch waardevol is, maar ook de biodiversiteit bevordert.

Het planten van diverse bomen en beplanting draagt bij aan het ondersteunen van lokale diersoorten, zoals insecten, vogels en kleine zoogdieren. Deze flora fungeert als een leefgebied voor verschillende dieren en helpt de stedelijke biodiversiteit te behouden en versterken.

Muurvaren

Muurvaren

De Grift, Apeldoorn

Utrechte singel

L E G E N DA vleermuisroute visleven helofyten, biotoop voor blankvoorn bomen

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 59

3.4 Klimaat

De Nieuwestad in Leeuwarden staat voor een ambitieuze herontwikkeling die minimaal de komende 25 jaar mee moet kunnen. Het welzijn van de bewoners en bezoekers staat hierbij centraal. Aangezien de stad te maken heeft met de gevolgen van klimaatverandering, zoals hittestress, piekbuien en langdurige droogte, is het belangrijk om in het ontwerp van de openbare ruimte maatregelen te treffen die de klimaatrobuustheid verbeteren. Hittestress en de rol van groene ruimtes Hittestress wordt veroorzaakt door de ophoping van hitte in verstedelijkte gebieden door veel verharding en de afwezigheid van voldoende groen. In de huidige situatie wordt op zomerse dagen veel hitte ervaren, mede door het ontbreken van schaduw en door de donkergrijze verharding. In de herinrichting voor de Nieuwestad hebben we gekozen voor een extra 50-60 bomen om schaduw toe te voegen en hiermee de temperatuur in de openbare ruimte te verlagen. Bomen verminderen de opwarming van het straatmeubilair en dragen bij aan de verbetering van de luchtkwaliteit. Lichtere materialen Naast de toevoeging van groen, is het gebruik van lichter gekleurde materialen een belangrijk element om hittestress tegen te gaan. Materialen zoals lichte tegels en beton reflecteren meer zonlicht en nemen minder hitte op dan donkere materialen. Dit draagt bij aan een lagere temperatuur in de openbare ruimte en

een vermindering van het ‘urban heat island’-effect. In het ontwerp wordt de donkergrijze natuursteen vervangen voor enigszins lichter gekleurde materialen, waaronder baksteen klinkers en beige natuursteen. Waterspeelelementen voor verkoeling Een prettige aanvulling in de Nieuwestad is de komst van een waterspeelelement bij de Waag. Dit element geeft verkoeling, zowel psychologisch als fysiek. Water heeft de eigenschap de lucht te koelen en vocht af te geven, wat een verkoelend effect heeft in de directe omgeving. Het geluid van stromend water bevordert bovendien de rust in de stad en biedt bezoekers een welkome afwisseling van de stedelijke drukte. De speelelementen maken de ruimte interactief en aantrekkelijk voor spel zowel kinderen als volwassenen op warme dagen. Op het lage vlonder (optioneel) aan de noordzijde van de kade is het mogelijk letterlijk de voetjes te koelen door met de voeten in het water te zitten.

Highlights van het ontwerp • Verdubbeling van de schaduw door veel meer bomen • Verblijfsplekken in de schaduw • Donkergrijze materialen verdwijnen, minder hitte • Plantvakken nemen minder hitte op • Waterspeelelement voor verkoeling. • Optioneel: laag vlonder voor 'voetjes in het water' • Klimaatrobuuste beplanting.

Klimaatrobuuste beplanting Zoals in paragraaf 3.2 beschreven zal de beplanting waar mogelijk ook klimaatrobuust zijn, door rekening te houden met soorten die goed tegen droogte en piekbuien kunnen. De aanwezigheid van robuuste plantvakken zorgt ervoor dat hier minder hitte wordt opgenomen door het maaiveld, waardoor de temperatuur minder snel stijgt.

Waterspeelelement

60 - BoschSlabbers

Schaduw door bomen in stedelijk gebied

L E G E N DA Schaduwplekken

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 61

3.5 Afwatering

B E H E E R VA N H E M E LWAT E R De toename van verharding en bebouwing in stedelijke gebieden leidt vaak tot overbelasting van het rioolstelsel, vooral bij zware regenbuien. Om deze problemen te voorkomen en tegelijkertijd de openbare ruimte klimaatbestendig te maken, is het wenselijk om hemelwater af te koppelen en van de gevels af af te voeren richting de gracht. Afwatering richting de gracht Doel is om de afwatering op natuurlijk verval oppervlakkig af te laten wateren richting de gracht. Op een enkele plek is er tijdens piekbuien geen goede afwatering. Deze locaties zijn in beeld en worden in het DO uitgewerkt. Afkoppelen van daken en verbeteren van waterhuishouding Het zou wenselijk zijn om de daken van de gebouwen af te koppelen van het bestaande rioolstelsel en deze rechtstreeks aan te sluiten op het watersysteem van de gracht. Door deze afkoppeling kan het hemelwater direct naar de gracht stromen, zonder het rioolstelsel te belasten. Dit zou bijdragen aan een snellere en efficiëntere waterafvoer bij regenval, waardoor de druk op het rioleringssysteem vermindert en overstromingen worden voorkomen.

Nadere uitwerking De gedetailleerde planning van het hemelwaterbeheer zal verder worden uitgewerkt in de volgende ontwerpfases (DO). In deze fase zullen de exacte technische specificaties, zoals de afmetingen van de afvoersystemen, de positionering van de spuwertjes en de integratie worden bepaald. Het streven is om een robuust en duurzaam systeem te realiseren dat niet alleen effectief is in waterafvoer, maar ook op bijzondere wijze de werking laat zien.

Voorbeeld van een waterspuwer

Highlights van het ontwerp • Afwatering vanaf gevels richting de gracht • Mogelijk daken afkoppelen op de gracht via waterspuwertjes • Nadere uitwerking volgt in DO

Voorbeeld van een waterspuwer

Optie: bovengrondse zichtbare waterafvoer

62 - BoschSlabbers

Voorbeeld van een moderne waterspuwer

L E G E N DA water afwateringsrichting

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 63

3.6 Monumenten in het zicht M O N U M E N TA L E Z I C H T E N De herontwikkeling van de Nieuwestad biedt een unieke kans om de rijke geschiedenis van het gebied te benadrukken en tegelijkertijd de zichtbaarheid van de iconische monumenten en kunstwerken te verbeteren. Zichtlijnen van gevel tot gevel tpv de mooiste monumenten Een belangrijk doel is het versterken van de zichtlijnen, zodat de mooiste monumenten van de stad vanaf verschillende punten goed zichtbaar zijn. Dit zorgt niet alleen voor een aantrekkelijker straatbeeld, maar maakt de historie van de Nieuwestad op een unieke manier beleefbaar voor zowel bewoners als bezoekers. Vrij zicht op de gracht Een van de belangrijkste ontwerpprincipes is het creëren van vrij zicht vanaf de pijpen over de gracht, zodat de gracht en haar historische omgeving goed tot hun recht komen. Hiertoe wordt in de DO-fase het gesprek gevoerd met ondernemers in relatie tot de positie van terrassen en aanwezigheid van blokkerend terrasmeubilair op de pijpen. De Waag in het zicht De Waag is het belangrijkste monument. Door verplaatsing van het terras, betere afspraken omtrent de inpandige stalling en door toevoegen van groenvakken met enkele bomen krijgt de Waag een mooie inbedding. Belangrijjke zichtlijnen vanaf de Lange Pijp en Wirdumerdijk blijven gehandhaaft.

De markt en het laden&lossen direct voor de Waag wordt geherpositioneerd, opdat het gebouw in deze venstertijden ook goed in het vrije zicht blijft. Verlichting en aandacht voor monumenten Om de monumenten nog meer in de spotlight te zetten, is de wens om de gevels van deze belangrijke gebouwen speciaal aan te lichten. Dit zou ervoor zorgen dat de monumenten ook in de avonduren tot leven komen en extra sfeer toevoegen aan de stadswandeling. Met gerichte verlichting kunnen de architectonische details beter worden benadrukt, waardoor de historische gebouwen de aandacht krijgen die ze verdienen. Hiertoe zal in een apart

64 - BoschSlabbers

traject een gevelverlichtingplan opgesteld moeten worden, dit valt buiten de herinrichtingsopgave van de Nieuwestad. Waaghistorie en archeologische vondsten Er ligt een kans voor het verder zichtbaar maken van de Waaghistorie. Bijvoorbeeld door middel van informatiepanelen of visuele markeringen die het verhaal van dit historische gebouw vertellen. Ook kunnen opgravingsartefacten worden getoond om de geschiedenis van het gebied te bewonderen en bezoekers een diepere ervaring van de plek te bieden. Dit zorgt voor een extra laag van geschiedenis die het verleden van Leeuwarden tastbaar maakt. Deze kans ligt buiten de directe opgaven voor de herinrichting. Aanpassing historische kade De kade is een monument. Echter, dit beslaat de locatie van de kade, de zuidelijke kademuur is niet historisch en bestaat uit stenen die in de jaren 70-80 zijn gemetseld. Tevens is de kade verhoogd door de jaren heen. De kadeverlaging past binnen het historische karakter en zorgt juist weer voor sterke beleving en gebruik van de grachtzijde. Dit voorstel is zowel intern als extern bij de RCE voorgelegd en voorlopig akkoord.

Beplantingsconcept: inkadering van monumentale gevels

Monumentale gevels

Highlights van het ontwerp Opgegraven artefact

Opgegraven artifact

• Zichtlijnen op mooiste monumenten van gevel tot gevel • Vrij zicht vanaf de pijpen over de gracht • Waag beter in het zicht door herpositionering markt • Behoud van (zicht op) kunstwerken

Historische lokatie Waaggebouw

De Waag

L E G E N DA historische gevels zichtlijnen over de gracht vanaf de pijpen zichtlijnen op historische gevels bomen

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 65

3.7 Functiestrip, markt & evenementen

Functiestrip Langs de gehele zuidzijde van de Nieuwestad komt een 'functiestrip' waarin diverse functies een plek krijgen, waaronder: • Markt • Laden& lossen • Afvalcontainers • Prullenbakken • Verlichtingsarmaturen • Fietsparkeren, eventueel met fietsnietjes • Elektrapunten/trafokasten t.b.v. markt • Bomen met boomroosters Markt De Nieuwestad kent een beperkte markt welke nu op marktdagen de Waag blokkeert. De herinrichting biedt de kans om de markt op een efficiënte en aantrekkelijke manier te integreren in de openbare ruimte, met oog voor zowel functionaliteit als uitstraling. De markt gaat zich voegen binnen het gewenste ruimtelijke ontwerp en wordt verspreid over het middendeel van de Nieuwestad en krijgt dezelfde plek aangewezen als de laad&losplekken in de functiestrip. Hier is plaats voor maximaal 16 kramen van 4x2m ruimtebeslag. Op deze wijze kan dubbel ruimtegebruik plaatsvinden en is het mogelijk de vergroening met bomen vorm te geven. Hierdoor vervalt de zaterdagochtend als venstertijd voor laden&lossen. Marktkasten De huidige marktkasten (elektrapunten) worden vervangen. In het DO ontwerp zullen de locatie en vormgeving van deze kasten worden uitgewerkt. Doel hierbij is een zo net en rustig mogelijk beeld.

66 - BoschSlabbers

Evenementen Tijdens evenementen kan de Lange Pijp worden ingezet als pleinruimte. Hier is bijvoorbeeld ruimte voor incidenteel gebruik van een grotere markt met meer kraampjes. Optioneel: Element op de Lange Pijp Op de Lange Pijp is een element gewenst dat zowel ruimte geeft om te zitten en verblijven in de namiddagzon, dat gebruikt kan worden als speelaanleiding, en dat tijdens evenementen als podium kan dienen, bijvoorbeeld voor kleinkunst. Zie paragraaf 2.2.5. De uitwerking hiervan volgt in de DO-fase in samenhang met de verlichtingsspecial en beheersaspecten. Het al dan niet aanleggen van dit element is sterk afhankelijk van beschikbaar budget voor deze special en lijkt vooralsnog niet te passen binnen de voorlopig geraamde kosten.

Functiestrip met hergebruikte stukken straatband

Highlights van het ontwerp • Markt voegt zich binnen het ruimtelijk ontwerp • Combinatie met laad&losplekken (16 marktplekken) • Waag beter in het zicht door herpositionering markt

Functiestrip tussen de rijloper en de winkelzone

Functiestrip met fietsparkeren, bomen, prullenbak etc.

L E G E N DA afvalbak container strip markt

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 67

3.8 Gevelstrook

GEVELSTROOK Langs de gevels wordt een gevelstrook aangelegd in afwijkend bestratingsverband, die ruimte biedt voor reclame-uitingen, smalle (mini)terrassen, beperkte uitstal van waren, plantpotten en geveltuintjes en andere elementen die de straatlevendigheid versterken. Hierdoor krijgen ondernemers de mogelijkheid om bij te dragen aan de levendigheid van de straat, zonder de verkeersstromen te hinderen. Deze gevelstrook vangt de breedteverschillen in de rooilijn van de gevels op en wordt in halfsteensverband uitgevoerd. In de basis is de strook 1 meter breed. In de Sint Jacobsstraat en aan de zuidzijde van de Peperstraat wijkt deze maat af naar 0,5m, aangezien hier door de maat van het profiel geen bredere zone wenselijk is.

gevelstrook 0,5m

gevelstrook 1,0m

Highlights van het ontwerp • Gevelstrook geeft ruimte aan ondernemers om bij te dragen aan de levendigheid en vergroening van de straat

Gebruik gevelstrook in Sint Jacobsstraat

68 - BoschSlabbers

Historische gevelstrook aan de Nieuwestad

Levendige uitstalling in de strook

L E G E N DA gevelstrook stegen entree fietsenstalling

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 69

3.9 Terrassen

TERRASSEN Eén van de 10 gouden regels is 'Mooie terrassen binnen grenzen'. Om de beeldkwaliteit van de openbare ruimte in de Nieuwestad te versterken en de sfeer, netheid en verblijfswaarde te verhogen, worden er richtlijnen opgesteld voor de inrichting van terrassen. Zie hiervoor bijlage 1. Grote terrassen worden voornamelijk toegestaan op de noordzijde en op de pleinen rond de Waag. Terrasschermen aan de grachtzijde dienen transparant en zonder reclame te zijn, terwijl schermen haaks op de gracht geïntegreerd worden met zitbanken of plantenbakken. Parasols mogen alleen subtiele reclame op de volant bevatten. Vrij zicht op de pijpen De wens is om de pijpen, die een belangrijke visuele en fysieke verbinding vormen met de gracht, vrij te houden van terrassen, zodat iedereen de mogelijkheid heeft om vrij aan de railing van het zicht over de gracht te genieten. Dit geldt zeker voor de Tontje Pijp, Duco Martenapijp en Lange Pijp. De Nieuwe Pijp is een uitzondering, omdat hier al veel terrasvergunningen zijn vergeven. We hebben de wens dat er hier geen grote terrasobjecten zoals grote parasols en terrasafscheidingen te plaatsen. Zo wordt de openheid en doorlopende grachtbeleving behouden blijft. Terrasopslag Ook dient terrasmeubilair buiten openingstijden zoveel mogelijk inpandig te worden opgeslagen.

Indien dit niet kan, worden goede afspraken gemaakt over een nette opslag buiten of op een andere locatie. Dit, opdat de openbare ruimte overzichtelijk en verzorgd blijft. De Nieuwestad is immers onze gezamenlijke publieke ruimte en geen opslagplek.

70 - BoschSlabbers

Nadere uitwerking In het VO- zijn de vergunde terrassen zoveel mogelijk teruggeplaatst, eventueel met licht aangepaste vorm. Richting het DO zal verdere afstemming met de bewuste ondernemers plaatsvinden en de demarcatie van de terrassen exact worden vastgeklikt in een Terrassenplan. Hierin zit ook een bestratingsdetail verwerkt, waardoor handhaven van het vergunde oppervlak terras flink wordt vergemakkelijkt. Tevens wordt een uitwerking gemaakt van een gestandaardiseerd terrasscherm. standaardisering van terrasschermen

Highlights van het ontwerp • Terras voor de Waag beter i.r.t. het monument. We gaan in overleg met betrokken ondernemer een mooi plan maken. • Vrij zicht vanaf de pijpen • Standaardisering van terrasschermen • Geen windschermen+parasols óp de pijpen i.v.m. zicht & beschermd stadsgezicht. • Goede afspraken over terrasopslag. • Streng op vergunningen, zeker i.r.t beschermd stadsgezicht & monumenten!

standaardisering van terrasschermen

standaardisering van terrasschermen

‘Licht’ bistromeubilair geeft een losse uitstraling

Transparante schermen met verticale stijlen langs de gracht

L E G E N DA terras zones

nadere afstemming met ondernemer De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 71

3.10 Wandelzone & verblijfsplekken WA N D E L ZO N E S E N V E R B L I J F S P L E K K E N Er wordt gestreefd naar een logische, comfortabele wandelrouting die goed aansluit op de omliggende functies en waarin voldoende zitplekken en rustpunten worden opgenomen. Hierbij is aandacht voor de bereikbaarheid voor mindervaliden, zodat de openbare ruimte voor iedereen toegankelijk blijft. Wandelrouting In de nieuwe situatie komt de voetganger op 1 te staan. Dit betekent dat de voetganger overal moet kunnen wandelen en dat de rijloper ook toegankelijk is voor voetgangers op drukke momenten. Dit wordt bereikt door de natuurstenen banden vlak in het maaiveld te leggen of geheel te verwijderen. Op de Nieuwestad komen meerdere looproutes in de langsrichting, afhankelijk van je doel: • noordelijk van de gracht is een voetgangerszone tussen gevel en kade langs de terrassen • zuidelijk langs de gevel is een voetgangerszone langs de gevels van de winkels • direct langs de zuidzijde van de kade komt de flaneerzone op de lage kade. Deze sluit aan op de noordelijke kade van Nieuwestad-west en loopt door richting de Westerplantage. Naar het oosten toe loopt deze ten noorden van de Waag richting het Nauw. Alle haakse verbindingen blijven bestaan. Verblijfsruimtes Eén van de 10 Gouden Regels luidt: 'Meer zitplekken'.

Het aantal publieke verblijfsruimtes waar men kan zitten en verblijven neemt enorm toe in het plan. Naast de bestaande zitmogelijkheid bij het groene Waagplein gaat het hier om: • verblijfsruimtes van formaat op de lage kade, met bankjes in zowel zon als schaduw. Ook de trapjes halverwege bieden zitmogelijkheid; • Optioneel: een laag vlonder aan het water als verblijfsplek in de zon; • twee zitplekken langs het westelijke grachtdeel (NIeuwestad-west);

72 - BoschSlabbers

• •

•

Een informeel zitrandje ter plaatse van het waterelement bij de Waag; Onder de bomen aan de randen van de Lange Pijp komen een aantal op losse wijze geplaatste (nagelvaste) zitelementen; Daarnaast biedt de verlaagde kade op de kaderand zelf mogelijkheid om te zitten, nu deze zich op minder dan 1m boven de aanlegsteiger bevindt.

Speelaanleidingen In het projectgebied komen enkele kleine speelaanleidingen. De speelaanleidingen die we in het vervolg willen verkennen zijn: • waterelement als speelplek t.p.v. de Waag; • klimboom nabij terras Waag; • speelaanleiding element Lange Pijp (optioneel); • klimmuurtje op kade t.p.v. lage vlonder noordzij (optioneel, en in afstemming met Erfgoed). Toegankelijkheid minder validen De toegankelijkheid voor minder validen wordt verbetert door een aantal ingrepen: • de opstaande straatbanden en drempels verdwijnen grotendeels en worden gelijkvloers teruggebracht • De lage kade wordt middels flauwe hellingbanen toegankelijk • In relatie tot blindegeleiding is de huidige wijze het uitgangspunt. Contrastrijke lijnen zijn niet gewenst vanuit rustig straatbeeld en beeldkwaliteit Markering van de stegen De stegen zijn de verbinding tussen de Nieuwestad en omliggende straten, Ruiterskwartier en station. De uitmonding van de stegen op de Nieuwestad wordt sprekender gemaakt door een ander klinkerverband in de gevelstrook. Een idee hierbij is om door plaatsing van een afwijkend 'vloermatje' waarin de naam van de steeg is gegraveerd deze entree van de steeg nog sprekender te maken. We werken dit detail uit in de vervolgfase.

Aanlegsteigers en praamvaart De bestaande aanlegsteigers blijven gehandhaafd. De toegankelijkheid van de steiger bij de Waag wordt verbeterd door middel van een trap naar de kade (i.p.v. klimbeugels). De trappen ter plaatse van de overige steigers worden herzien en aangepast ten behoeve van de lagere kadehoogte. Door de aanleg van de lage kade ontstaat een veel prettiger wachtvoorziening voor de praamvaart, waarbij mensen kunnen zitten aan het water terwijl ze op de boot wachten. Ook het aanleggen met sloepjes wordt vergemakkelijkt doordat de kademuur een minder hoge barrière vormt.

Flaneerzone lage kade

Highlights van het ontwerp • Flaneerzone over lage kade met verblijfsplekken van formaat. • Voetganger op 1 door verwijderen drempels en dominante rijbanen • Veel meer zitmogelijkheden • Subtiele spelaanleidingen • De stegen gemarkeerd! • Makkelijker aanleggen en prettiger wachten op de praam

Hele gebied als wandelgebied op drukke dagen

Spelaanleiding bij waterelement

L E G E N DA hoofdwandelroutes ondergeschikte wandelroutes flaneer route

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 73

3.11 Fietsroutes & fietsparkeren

Inpandig fietsparkeren Voor een prettige en goed georganiseerde openbare ruimte in de Nieuwestad is inpandig fietsparkeren een belangrijke randvoorwaarde. De beoogde inpandige stalling onder het voormalige V&D pand is essentieel, omdat zonder deze maatregel het aantal geparkeerde fietsen tijdens piekmomenten ruim vier keer zo groot wordt (tot bijna 1000 fietsen!), wat de uitstraling en toegankelijkheid van de openbare ruimte sterk negatief zou beïnvloeden. Bij deze aantallen staat de Nieuwestad van begin tot eind vol met fietsen. Daarnaast is het wenselijk om de entree van de inpandige fietsenstalling aan de St. Jacobsstraat beter zichtbaar te maken, zodat deze optimaal wordt benut en fietsers gemakkelijk hun weg naar de stalling vinden. In de openbare ruimte wordt hiertoe een aangepaste verharding de entree gemarkeerd. Ook komt er meer groen bij de gevel. Idealiter wordt het pand transparanter gemaakt en van binnen goed verlicht. Ook een goede bewegwijzering kan hieraan bijdragen. De entree van de nieuwe fietskelder wordt ook gemarkeerd met afwijkende verharding. Tevens is deze entree een architectuuropgave. Fietsparkeren op maaiveld Fietsparkeren op maaiveld blijft beperkt mogelijk in speciale fietsvakken, die in de verharding zijn gemarkeerd. Buiten deze vakken worden fietsen verwijderd.

Dichterbij de inpandige stallingen is minder fietsparkeren op maaiveld, verder van de stalling -op de westelijke Nieuwestad- is meer gelegenheid. Met komst van de stalling zijn er 225 plekken op maaiveld nodig. Het huidige ontwerp kan deze accommoderen. De detaillering van de fietsvakken volgt in het DO.

74 - BoschSlabbers

Fietsroutes De rijloper aan de zuidzijde van de gracht blijft de fietsroute over de Nieuwestad en zal geschikt zijn voor verkeer in twee richtingen. Doordat de auto van het westelijk deel van de Nieuwestad wordt geweerd en de bevoorradingsroute is aangepast, kunnen fietsers aan de zuidzijde van de gracht doorfietsen richting de Westerplantage. Dit was eerder niet mogelijk, maar leverde onduidelijkheid op. De nieuwe situatie zorgt voor een duidelijke en veilige verkeersstructuur die goed aansluit op de omliggende fietsroutes.

AANTAL PLEKKEN

WEL inpandige fietsenstalling

GEEN inpandige fietsenstalling Max. inpasbaar in ontwerp

Nieuwestad

ong. 300

ong. 930

Highlights van het ontwerp • Inpandig fietsparkeren is randvoorwaarde voor prettige openbare ruimte! (anders 3x zoveel fietsparkeren tijdens pieken) • Fietsparkeren op maaiveld in functiestrip • Fietsroute over zuidzijde Nieuwestad, tweerichtingen • Behouden fietsen aan noordzijde Nieuwestad op huidige lokaties? • Vergroten zichtbaarheid entree stalling St. Jacobsstraat

Voorbeeld van fietsparkeren op maaiveld in de functiestrip

Voorbeeld van fietsparkeren op maaiveld in de functiestrip

ong. 300-400

we s

t:

80

ple

kk en

t:

es dw or

no 70 ek

pl

zu

id

n ke

w es

t:

18

5

pl

ek

ke n noordoost:

L E G E N DA fietsroute fietsparkeerplekken fietsenstalling verboden te fietsen

30 plekken

oost: 5

0 plek

ken

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 75

3.12 Autoluw & verkeersveilig

AU TO LU W E N I E U W E S TA D

VERKEERSVEILIGER

De herinrichting van de Nieuwestad in Leeuwarden markeert een transitie naar een geheel autoluwe verblijfsruimte. Door het elimineren van gemotoriseerd verkeer en de vier parkeerplaatsen op Nieuwestad-west ontstaat een stedelijke omgeving die primair is afgestemd op voetgangers, fietsers en een kwalitatief verblijfsklimaat. De bestaande invalideparkeerplaats aan de Nieuwestad-west blijft behouden. Het autoluwe venstertijdengebied begint in de nieuwe situatie al voor het gemeentehuis.

Door de openbare ruimte gelijkvloers te maken (geen stoepranden met hoogteverschil) en tot één ruimte te maken, verbeteren we de toegankelijkheid. Gladde stenen worden vervangen. We geven meer ruimte aan de voetgangers. Om het gevoel van veiligheid te vergroten, gebruiken we een aantal hieronder beschreven ontwerpingrepen. Maar op sommige plekken blijft het druk en moeten mensen alert blijven. Het opnieuw inrichten van de Nieuwestad kan niet alle problemen oplossen, immers de middelen om mee te ontwerpen binnen het ruimtelijk domein zijn beperkt.

Van doorgang naar verblijf De verwijderen van de zichtbare rijbaan tussen twee banden op de Nieuwestad draagt bij aan de transitie 'van doorgang naar verblijf'. Waar voorheen de oostwest gerichte rijbaan het straatbeeld domineerde, ontstaat nu een integraal verblijfsgebied waarin de noord-zuid relaties van gevel via gracht tot gevel versterkt worden. Ook de maatvoering van de rijlopers neemt af, waarmee de focus verschuift van doorstroming naar verblijfskwaliteit, met ruimte voor vergroening, ontmoetingsplekken en zicht op monumenten. De nieuwe rijloper wordt niet benadrukt, maar is wel subtiel aangegeven in de bestrating. Duidelijke overgang naar de ‘Nieuwestadsvloer’ Bij het betreden van de Nieuwestad wordt de overgang expliciet gemarkeerd door 'omgezette' natuursteen banden met een lichte drempel. Dit subtiele hoogteverschil zorgt samen met de visuele verbijzondering in de rijloper voor een remmende werking. Deze ingreep zorgt voor een herkenbare entree tot het verblijfsgebied.

76 - BoschSlabbers

Kruispunt Nieuwestad – Wirdumerdijk – Peperstraat Dit kruispunt wordt vormgegeven als een bajonet, waarmee de Nieuwestad als doorgaande verblijfsruimte wordt geaccentueerd. Dit betekent dat de Nieuwestad visueel en fysiek doorloopt tot aan de gevels ten oosten van de Wirdumerdijk. Om een duidelijke overgang naar het autoluwe gebied te markeren, worden de eerder beschreven drempels aangebracht op de Wirdumerdijk, Peperstraat, St. Jacobsstraat, Groot en Klein Schavernek en Torenstraat. Deze drempels werken niet alleen als snelheidsremmer, maar ook als subtiele grens die de overgang naar het voetgangersdomein zichtbaar en voelbaar maakt. De straatbanden op deze locaties worden zo geplaatst dat voertuigen als het ware ‘tot

stilstand’ komen op de Nieuwestad, waarmee de prioriteit van langzaam verkeer wordt benadrukt. Kruispunt Westerplantage Dit punt transformeert van doorgang naar verblijf door de toevoeging van groenvakken en bomen. Deze groenvakken zorgen voor een mate van scheiding tussen de noordgevels met terrassen en de doorgaande fietsverbinding. Een guirlande over de straat heen zorgt voor een entree en zal bijdragen aan het gevoeld dat je een verblijfsplek betreed. In de vervolgfase wordt dit kruispunt verder uitgewerkt in afstemming met aangrenzende ondernemers. Westerpijp en Tontje Pijp: Verkeersremmende Bestrating De Westerpijp en Tontje Pijp wordt voorzien van een waaierpatroon in natuursteentjes en worden enigszins 'bol' gelegd, wat zowel visueel als functioneel bijdraagt aan verkeersremming. Deze subtiele ingreep past binnen de historische context van de binnenstad en draagt bij aan een eenduidige behandeling van de pijpen door de gehele binnenstad heen.

Highlights van het ontwerp • Autoluwe Nieuwestad • Geen auto’s & parkeren meer op Nieuwestad-west, invalideplek blijft behouden • Minder aanwezige ‘rijbanen’ • Duidelijke markering bij betreden ‘vloer’ Nieuwestad

bord C12: gesloten voor alle motorvoertuigen, uitgezonderd bestemmingsverkeer en laden&lossen van ma-vr 7.30-12.00 uur. Hier begint het venstertijdengebied. bord C04L: verplichte rijrichting met onderbord uitgezonderd (brom)fietsers Invalideparkeerplaats behouden, minder validen kunnen hier met parkeerschijf max. 3 uur parkeren tussen 9.00 18.00 uur en max. 5 uur tussen 18.00 - 23.oo uur.

bord C02: verboden in te rijden, uitgezonderd (brom)fietsers.

bord C03: eenrichtingsweg, uitgezonderd (brom)fietsers.

L E G E N DA rijweg bestemmingsverkeer auto luw

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 77

3.13 Logistiek

L A D E N E N LO S S E N Om de horeca en winkels in de Nieuwestad te bevoorraden blijft een bevoorradingsroute met laad en losplekken nodig. Deze blijft eenrichtingsverkeer. Op de Nieuwestad-west wordt de route naar de noordzijde van de gracht verlegd, om zo een beter draaibare bocht te krijgen voor vrachtverkeer, wat de verkeersveiligheid ten goede komt. Het autoluwe venstertijdengebied begint in de nieuwe situatie al voor het gemeentehuis. Aan de zuidzijde wordt bevoorrading georganiseerd in de voorzieningenzone, waardoor er voldoende ruimte is voor de vrachtwagens en tegelijkertijd de voetgangers en fietsers niet gehinderd worden. De bevoorrading van de panden aan de noordzijde van de gracht gaat -zoals nu ook al gebeurt- via de pijpen. De venstertijden voor bevoorrading blijven behouden en lopen van maandag tot vrijdag van 7.30 - 12.00 uur. Hiermee is het combineren van deze losplekken met de marktplekken op zaterdagochtend gewaarborgd.

78 - BoschSlabbers

Highlights van het ontwerp • Eenrichtingsverkeer voor bevoorrading • Bevoorraden noordzijde: op de pijpen staan • Bevoorraden zuidkant: in de voorzieningenzone • Venstertijd aanpassen ivm combineren losplekken en marktplekken • Knelpunt bocht SchravenekNieuwestad opgelost • Pakketdiensten weren op de Nieuwestad

L E G E N DA vrachtverkeer bestemmingsverkeer laden en lossen

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 79

3.14 Materialisering

6.1 B E S T R AT I N G E N M AT E R I A L E N Met de herinrichting van de Nieuwestad verdwijnen de te gladde Chinese keien. De Nieuwestad krijgt één vloer van gevel tot gevel, van Duco Martenapijp tot en met de gevels ten oosten van het Waagpleintje bij de Wirdumerdijk. Dit zorgt voor een uniform straatbeeld waarbij de verschillende functies van de openbare ruimte naadloos in elkaar overgaan, zonder tot versnippering te leiden. Voor de bestrating wordt gekozen voor beproefde 'Nederlandse' materialen: een gemêleerde klinkermix in geelbruintinten die een warme uitstraling geeft en past bij de historische context van de Nieuwestad. Er komen natuursteen banden terug, deels als opsluitband en deels als markering en vakverdeling van de functiestrip.

Highlights van het ontwerp • • • • •

1 vloer van gevel tot gevel, van Duco Martenapijp tot Peperstraat en Nauw (je komt óp het plein). Beproefde materialen: klinkermix met geelbruintinten, steenbanden Portugees graniettapijtjes op de pijpen in lijn met rest binnenstad. Beige greskeien ter plaatse van de verlaagde kade Stegen mogen iets uitsteken het plein op middels vloermat.

Pijpen: kleine granietkeitjes

Lage Kade: beige greskeien

Gemeleerde klinkermix

Gemeleerde klinkermix

Op de pijpen worden de Portugees graniettapijtjes in waaierpatroon behouden of hergebruikt. Dit materiaal wordt ook op de rest van de pijpen in de binnenstad gebruikt. Met het toevoegen van deze tapijtjes op de Westerpijp en Tontjepijp krijgen álle pijpen in de binnenstad dezelfde uitstraling. Het steegje van het historische Poptapoortje (monument) kan mogelijk met een klein deel van het chinees graniet worden bestraat, wat een esthetische meerwaarde biedt, in plaats van de standaard 30x30 betonstoeptegels. Dit is optioneel. Alle stegen krijgen zoals eerder benoemd een markering daar waar ze op de Nieuwestad uitkomen door middel van een afwijkend 'vloermatje' (detail n.t.b. in de vervolgfase). In de aangrenzende straten worden de roodbruine klinkers hergebruikt.

80 - BoschSlabbers

L E G E N DA afwijkende verharding verlaagde flanneerzone granietkeitjes op de pijpen markering in bestrating tpv de stegen (detail n.t.b. in vervolgfase) warme gemeleerde klinkermix Nieuwestad roodbruine klinkers (hergebruikt) gevelstrook in halfsteensverband De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 81

3.15 Meubilair - zitplekken

MEUBILAIR - ZITPLEKKEN Eén van de 10 Gouden Regels luidt: 'Meer zitplekken'. Het aantal publieke verblijfsruimtes waar men kan zitten en verblijven neemt enorm toe in het plan. Naast de bestaande zitmogelijkheid bij het groene Waagplein gaat het hier om: • Verblijfsruimtes van formaat op de lage kade, met een aantal lange banken/zitelementen met houten zitting in zowel zon als schaduw. Ook de trapjes halverwege bieden zitmogelijkheid; • Twee zitplekken langs het westelijke grachtdeel (NIeuwestad-west), elk met 2 bankjes • Een informeel zitrandje ter plaatse van het waterelement bij de Waag; • Een aantal zitelementen onder de bomen rond de Lange Pijp; • Daarnaast biedt de verlaagde kade op de kaderand zelf mogelijkheid om te zitten, nu deze zich op minder dan 1m boven de aanlegsteiger bevindt. • Optioneel: een laag vlonder aan het water als verblijfsplek in de zon waar men kan zitten met de rug tegen de kademuur; • Optioneel: Als laatste is er het gewenste podiumelement op de Lage Pijp dat tevens zitgelegenheid kan bieden. Dit element wordt alleen gerealiseerd als hiervoor (aanvullend) budget wordt gevonden en vooralsnog niet verder uitgewerkt. De locaties van het zitmeubilair zijn hiernaast op de themakaart weergegeven (indicatief). De exacte locatie en de keuze van het type zitmeubilair volgt in de DO-fase.

82 - BoschSlabbers

Highlights van het ontwerp • Lange banken langs de lage kade • Twee zitplekjes Nieuwestad-West • Aantal zitelementen op de Lange Pijp • Grote lengtes aan informele zitgelegenheden

L E G E N DA zitmeubilair: bank zitmeubilair: zitelement informele zitrand

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 83

Afval

M E U B I L A I R - A F VA L BA K K E N Om de openbare ruimte schoon en overzichtelijk te houden, wordt er ingezet op een geordend afvalsysteem in de Nieuwestad. Afvalbakken en ondergrondse containers worden zoveel als mogelijk behouden en geïntegreerd in de functiestrip, zodat bezoekers en ondernemers gemakkelijk afval kunnen weggooien zonder dat dit leidt tot een rommelig straatbeeld.

Highlights van het ontwerp • Afval: afvalbakken en ondergrondse containers in de ‘functiestrip’. • Ook opstelplekken containers hier plaatsen. • Enkele ondergrondse containers worden verplaatst naar een betere locatie

Naast de ondergrondse containers worden ook opstelplekken voor containers in deze zone opgenomen, zodat ze niet willekeurig op straat staan en het straatbeeld verstoren. Dit draagt bij aan een opgeruimde en nette uitstraling van de binnenstad. Wel ligt hier een opgave om van de vele verschillende aanbieders terug te gaan naar een beperkt aantal partijen die op geschikte venstertijden het afval ophalen, opdat er niet pertinent containers op de Nieuwestad staan geparkeerd. Het overgrote deel aan ondergrondse containers blijft op de plaats behouden, mede in verband met de verplaatsingskosten en ondergrondse kabels en leidingen. Drie ondergrondse containers dienen een andere plek te krijgen. Deze staan precies in looplijnen richting de flaneerzone langs de kade of voor een open zichtvenster op de kop van de pijp. In de DO-fase wordt deze verplaatsing verder uitgewerkt. Ook wordt de uitstraling van de ondergrondse containers opnieuw beoordeeld in de vervolgfase: een nette uitstraling en goed beheer staan hierbij voorop. Hiermee wordt een balans gevonden tussen praktisch gebruik en een verzorgde, aantrekkelijke openbare ruimte.

Ondergrondse afvalcontainers op een geordende manier , passend in het straatbeeld

84 - BoschSlabbers

L E G E N DA ondergrondse containers behouden te verplaatsen ondergrondse container nieuwe locatie ondergrondse container (in functiestrip) prullenbak

De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 85

Verlichting

MEUBILAIR - VERLICHTING De Gouden Regels voor de Nieuwestad spreken zowel over een 'warme sfeer' als 'goede verlichting'. De verlichting in de Nieuwestad wordt zorgvuldig gekozen om de sfeer te versterken en de verschillende onderdelen van de openbare ruimte te accentueren. Uitgangspunt voor het héle plangebied is: overal dezelfde kleur warmgeel licht. De lamphouders aan de gevels in de Sint Jacobsstraat en op een klein deel van de Nieuwestad worden vervangen door een klassiek model die in de binnenstad ten noorden van de Nieuwestad al voorkomt. Ze bieden een subtiele en functionele verlichting die de gebouwen en de straat tegelijkertijd verlicht, zonder masten op het maaiveld. Qua licht wordt ingezet op een warmere kleur. Op de Nieuwestad zijn de lichtmasten aan vervanging toe. We kiezen voor sfeervolle lichtmasten met veel warmer, geel licht. Dit versterkt de gezellige en uitnodigende sfeer van 'gemoedelijkheid'. De masten worden in de functiestrip geplaatst tussen de bomen. Ook aan de noordzijde komen de masten (net zoals nu het geval is) tussen de bomen. De masten zelf hebben een ook een warmere kleur. Gedacht wordt aan masten van hout of stalen masten in een oranjebruine kleur, passend bij de boomroosters, prullenbakken e.d. Materiaalkeuze wordt nader uitgewerkt in de DO-fase.

De Peperstraat en het meest westelijke stukje Nieuwestad krijgen pendelverlichting; de lamphouders hangen aan staalkabels boven de rijloper. Op de Lange Pijp, de grootste pleinruimte, zijn hogere speciale lichtmasten nodig om te zorgen voor goede verlichting van de gehele ruimte. Hier wordt

86 - BoschSlabbers

een bijzondere mast geïntroduceerd, die verwijst naar de masten van de boten die vroeger de gracht passeerden. Dit wordt in de vervolgfase verder uitgewerkt. Naast de lichtmasten worden er langs de lage kade en op het terras ten oosten van het groene Waagpleintje ook speciale verlichting geplaatst voor een gemoedelijke sfeer. Mogelijk worden dit lichtsslingers, de keuze hiervoor wordt in de vervolgfase verder afgestemd in het lichtplan en zijn afhankelijk van beheersaspecten. Deze lichtspecials brengen sfeer en een verblijfskarakter. Daarnaast zal goede verlichting van deze plekken bijdragen aan het verminderen van 'hangjeugd'. Als laatste is er een wens voor het beter uitlichten van de mooiste monumentale gevels langs de Nieuwestad. Dit zorgt ervoor dat de monumentale gebouwen niet alleen in de dag, maar ook in de avond 'grandeur' toevoegen aan de Nieuwestad, wat de beleving van de stad en haar geschiedenis vergroot. Dit is echter een apart traject qua budget en afstemming, waarvoor financiën nog niet rond zijn. Deze wens valt buiten de scope van de herinrichting. Lichtslingers met warm en geler licht

Bestaande armaturen aan de gevels

Klassiek moderne verlichting

Klassieke gevelverlichting voor de Sint Jacobsstraat

Highlights van het ontwerp • Overal warm, geler licht • Gevelarmaturen behouden • Nieuwe lichtmasten op de Nieuwestad • Pendelverlichting in Peperstraat en westelijke puntje Nieuwestad • Specials voor de Lange Pijp, verlaagde kade en t.p.v. terras Waagplein

verlichtingsspecial Lange Pijp

L E G E N DA lichtmast gevelarmatuur pendel verlichtingsspecial flaneerzone , Lange Pijp en terras Waagplein De Nieuwestad Vernieuwt - Voorlopig Ontwerp - 87

©

Dit werk is auteursrechtelijk beschermd.

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever en BoschSlabbers Tuin- en Landschapsarchitecten B.V. (hierna: “BoschSlabbers”). BoschSlabbers heeft bij haar werkzaamheden de zorgvuldigheid in acht genomen die van haar kan worden verwacht. Aan de getoonde informatie in deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Op onze werkzaamheden zijn de voorwaarden van toepassing zoals vastgelegd in De Nieuwe Regeling 2011 (DNR 2011). BoschSlabbers heeft met zorgvuldigheid de beelden in deze publicatie geselecteerd. Het kan voorkomen dat niet alle rechthebbenden van de gebruikte beelden zijn achterhaald. Belanghebbenden worden verzocht contact op te nemen met BoschSlabbers.

Den Haag 1e Sweelinckstraat 30 2517 GD Den Haag T 070 3554407 denhaag@bsla.nl

Bergen op Zoom De Statie 3 4611 CZ Bergen op Zoom T 0118 592288 bergenopzoom@bsla.nl

Ede Horapark 4 6717 LZ Ede T 0343 769223

b osc hs l ab be rs. n l